Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học tân sơn số 1 huyện lục ngạn tỉnh bắc giang

Từ những nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài phát hiện những khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá b

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

HỨA THỊ THU VÂN

“KHÓ KHĂN TÂM LÍ CỦA GIÁO VIÊN KHI CHUYỂN CÁCH ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC BẰNG ĐIỂM SỐ SANG ĐÁNH GIÁ BẰNG NHẬN XÉT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN SƠN SỐ 1 HUYỆN LỤC NGẠN - TỈNH BẮC GIANG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

HỨA THỊ THU VÂN

“KHÓ KHĂN TÂM LÍ CỦA GIÁO VIÊN KHI CHUYỂN CÁCH ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC BẰNG ĐIỂM SỐ SANG ĐÁNH GIÁ BẰNG NHẬN XÉT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN SƠN SỐ 1 HUYỆN LỤC NGẠN - TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành: Tâm lí học

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: ThS Lê Thị Thu Hà

SƠN LA, NĂM 2016

em trong quá trình tìm hiểu thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

Xin gửi lời cảm ơn tới tập thể lớp K53 C Đại học giáo dục Tiểu học, cũng như gia đình, bạn bè những người luôn quan tâm, động viên và nhiệt tình giúp

đỡ em để hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Hứa Thị Thu Vân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp của khóa luận 6

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN KHI CHUYỂN CÁCH ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC BẰNG ĐIỂM SỐ SANG ĐÁNH GIÁ BẰNG NHẬN XÉT 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu về vấn đề 7

1.1.1 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý 7

1.1.2 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 9

1.2 Một số khái niệm công cụ 10

1.2.1 Khó khăn 10

1.2.2 Khó khăn tâm lí 11

1.2.3 Đánh giá 11

1.2.4 Đánh giá học sinh tiểu học 12

1.2.5 Đánh giá bằng điểm số 13

1.2.6 Đánh giá bằng nhận xét 13

1.2.7 Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 14

1.2.7.1 Khái niệm 14

1.2.7.2 Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 15

1.3 Nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 17 1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN KHI CHUYỂN CÁCH ĐÁNH GIÁ BẰNGCHO ĐIỂM SANG ĐÁNH GIÁ BẰNG NHẬN XÉT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN SƠN SỐ 1 HUYỆN LỤC NGẠN, TỈNH BẮC GIANG 22

2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu 22 2.2 Thực trạng khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 23 2.2.1 Khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 23 2.2.1.1 Thực trạng khó khăn tâm lí của GV qua các biểu hiện về nhận thức 23 2.2.1.2 Thực trạng khó khăn tâm lí của GV qua các biểu hiện về thái độ 25 2.2.1.3 Thực trạng khó khăn tâm lí của GV qua các biểu hiện về hành vi 27 2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 29 2.2.3.1 Nguyên nhân chủ quan 29 2.2.3.2 Nguyên nhân khách quan 32 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 36 2.3.1 Giới tính và khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 36 2.3.2 Số năm công tác và khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 39 2.3.3 Trình độ chuyên môn và khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét 42

2.4 Một số biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét ở trường

tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 45

2.4.1 Nâng cao nhận thức của GV về tầm quan trọng của đánh giá bằng nhận xét 45

2.4.2 Tích cực tham gia các buổi tập huấn, trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp về đánh giá bằng nhận xét 46

2.4.3 Động viên khích lệ GV, giúp họ thích ứng với quá trình đánh giá HS bằng nhận xét 47

2.4.4 Vận dụng một cách linh hoạt các hình thức đánh giá bằng nhận xét đối với học sinh 48

2.4.5 Dành nhiều thời gian hơn cho việc đánh giá bằng nhận xét 49

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 51

1 Kết luận 51

2 Kiến nghị 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 Vài nét về khách thể nghiên cứu 23 Bảng 2: Biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt nhận thức của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 24 Bảng 3: Biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt thái độ của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 25 Bảng 4: Biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt hành vi của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 27 Bảng 5: Những nguyên nhân chủ quan dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 30 Bảng 6: Những nguyên nhân khách quan dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét 32 Bảng 7: Bảng so sánh mức độ ảnh hưởng của yếu tố khách quan và chủ quan tới khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang 35 Bảng 8: Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét xét theo giới tính 37 Bảng 9: Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét theo số năm công tác 39 Bảng 10: Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét theo trình

độ chuyên môn 42

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục – đào tạo có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực cho đất nước.Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt cơ sở quan trọng cho việc tiếp tục

học ở bậc học cao hơn Luật Giáo dục năm 2005 đã khẳng định: “Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho việc phát triển đúng đắn, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên bậc trung học cơ sở”

Đối với học sinh, học tập là một trong những hình thức hoạt động không thể thiếu nhằm lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội lịch sử của xã hội loài người

đã được tích lũy qua nhiều thế hệ Đánh giá là hoạt động mà thông qua đó người giáo viên nắm được mức độ hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực thông qua các môn học và các hoạt động giáo dục khác nhau Từ đó, giúp giáo viên điều chỉnh việc dạy học và giáo dục sao cho phù hợp

Theo thông tư 32 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giáo viên đánh giá kết quả học tập một số môn của học sinh tiểu học bằng điểm số Tuy nhiên việc đánh giá học sinh đã có sự thay đổi khi Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai thông tư 30/2014/TT - BGDĐT Thông tư này có hiệu lực từ ngày 15/10/2014 và thay thế Thông tư 32 Thông tư 30 có những điểm mới so với Thông tư 32 đó chính là không đánh giá bằng điểm số thường xuyên với các môn học mà đánh giá bằng nhận xét, không đánh giá trên hai tiêu chí học lực và hạnh kiểm Chỉ cho điểm cuối kì và cuối năm học Nội dung đánh giá dựa trên ba nội dung: hoạt động học tập, năng lực, phẩm chất Sau một thời gian thực hiện, việc đánh giá học sinh bằng nhận xét trong từng đơn vị bài học, từng tuần, từng tháng, từng kì mang lại những hiệu quả thiết thực nhưng người tham gia đánh giá gặp không ít khó khăn tâm lí.Vì vậy, việc phát hiện khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học bằng nhận xét trong hoạt động đánh giá của giáo viên là việc

cần thiết góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

Đối với trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang một trường nằm cách xa trung tâm huyện 30km, giáo viên phần lớn không phải người địa phương nên việc giao tiếp với học sinh, phụ huynh dân tộc còn nhiều khó khăn; học sinh chủ yếu là người dân tộc thiểu số nhận thức của các em còn chậm nên giáo viên mất nhiều thời gian để giúp các em tiếp thu kiến thức, phát triển năng lực, phẩm chất Vì vậy việc đánh giá học sinh thường xuyên bằng nhận xét của giáo viên gặp nhiều khó khăn tâm lý, đặc biệt các bậc phụ huynh học sinh chưa quan tâm tới việc học của con em mình, trình độ dân trí còn thấp

và còn nhiều bậc phụ huynh không biết chữ

Trong thời gian qua, các nhà tâm lý học thường tập trung nhiều vào các nghiên cứu về sự thích ứng với hoạt động học tập, những trở ngại tâm lý trong giao tiếp của sinh viên… Vấn đề khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét được các nhà tâm lý, các cấp, các ngành và xã hội cũng đã được quan tâm Nhưng việc nghiên cứu khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang thì chưa có ai đi sâu tìm hiểu

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn - tỉnh

2 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

2.2 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu là giáo viên tiểu học

3 Mục đích nghiên cứu

Từ những nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài phát hiện những khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1

và một số nguyên nhân dẫn tới những khó khăn đó Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp tháo gỡ khó khăn tâm lí cho giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề có liên quan đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

- Tìm hiểu thực trạng khó khăn tâm lý, nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

- Đề xuất một số biện pháp để tháo gỡ khó khăn tâm lí cho giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

5 Phạm vi nghiên cứu

- Do điều kiện thời gian và khuôn khổ đề tài có hạn mà vấn đề khó khăn tâm

lí là một vấn đề lớn Nên xét về điều kiện của bản thân tôi chỉ tập trung nghiên cứu: khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

- Nghiên cứu trên khách thể là 34 giáo viên trường tiểu học Tân Sơn số 1, trong đó: Nhà quản lí giáo dục: 3; giáo viên chủ nhiệm: 24; giáo viên dạy các môn đặc thù: 7

6 Giả thuyết khoa học

Nhìn chung, giáo viên tiểu học còn gặp nhiều khó khăn tâm lí trong việc đánh giá học sinh khi chuyển cách đánh giá thường xuyên bằng điểm số sang đánh

giá bằng nhận xét Mức độ khó khăn tâm lí không đồng đều nhau theo giới tính, độ tuổi và trình độ chuyên môn Nếu tìm ra biện pháp khắc phục phù hợp thì sẽ tháo

gỡ được khó khăn

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Sưu tầm, phân tích các tài liệu liên quan đến khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ( như sách, báo, tạp chí, khóa luận, luận án) nhằm nắm bắt được nội dung cơ bản về mặt lí luận của vấn đề nghiên cứu làm cơ sở cho việc nghiên cứu thực trạng

7.2 Phương pháp quan sát

- Mục đích: Phương pháp quan sát được sử dụng nhằm thu thập những biểu hiện về khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá thường xuyên bằng cho điểm sang đánh giá thường xuyên bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

- Cách tiến hành: Dự một số giờ học, quan sát việc GV nhận xét HS bằng

“lời” hoặc “viết” với từng nhiệm vụ bài học, với mức độ hoàn thành mục tiêu bài học của HS để thấy GV gặp các khó khăn tâm lí nào khi chuyển cách đánh giá thường xuyên bằng cho điểm sang đánh giá thường xuyên bằng nhận xét

7.3 Phương pháp điều tra

Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm tìm hiểu thêm về khó khăn tâm

lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

Phiếu điều tra được xây dựng theo quy trình hai bước:

- Bước 1: Xây dựng phiếu khảo sát sơ bộ: chúng tôi tiến hành khảo sát 34

giáo viên trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang bằng phiếu khảo sát có nội dung gồm các câu hỏi:

+ Theo thầy cô, việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét có gặp khó khăn tâm lí không? Đó là những khó khăn nào?

+ Nguyên nhân nào dẫn đến những khó khăn đó?

+ Làm thế nào để khắc phục khó khăn tâm lí ?

- Bước 2: Thiết kế phiếu điều tra chính thức:

Dựa trên kết quả khảo sát, chúng tôi xây dựng phiếu điều tra chính thức Nội dung phiếu điều tra gồm 7 vấn đề:

+ Quá trình đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét có khó khăn không?

+ Đó là những khó khăn nào?

+ Biểu hiện của khó khăn đó

+ Yếu tố chủ quan gây nên khó khăn

+ Yếu tố khách quan gây nên khó khăn

+ Ảnh hưởng của khó khăn

+ Biện pháp khắc phục khó khăn

Sau đó chúng tôi cho điểm mỗi câu theo quy định chuẩn sau:

+ Câu trả lời a được 3 điểm: Có khó khăn tương ứng

+ Câu trả lời b được 2 điểm: Có khó khăn tương ứng nhưng không thường xuyên

+ Câu trả lời c được 1 điểm: Không có khó khăn tương ứng

7.4 Phương pháp phỏng vấn

- Mục đích: Nhằm tìm hiểu những biểu hiện và nguyên nhân của những khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

- Cách tiến hành: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp từng giáo viên trong một phòng học chỉ gồm người phỏng vấn và người được phỏng vấn nhằm nâng cao

tính khách quan cho kết quả điều tra

7.5 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng công thức toán học như trung bình cộng, số phần trăm, hệ số tương quan… để xử lí kết quả nghiên cứu thu được nhằm rút ra các nhận xét khoa học của đề tài nghiên cứu

8 Đóng góp của khóa luận

- Phát hiện khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số

1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

- Bước đầu tìm ra biện pháp tháo gỡ khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN KHI CHUYỂN CÁCH ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC BẰNG ĐIỂM SỐ SANG ĐÁNH GIÁ BẰNG NHẬN XÉT

1.1 Lịch sử nghiên cứu về vấn đề

Cho đến nay, vấn đề KKTL ( khó khăn tâm lí) đã được các nhà nghiên cứu xem xét dưới nhiều góc độ, nhiều loại khách thể với nhiều lĩnh vực khác nhau Do phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi không có điều kiện đề cập một cách hệ thống toàn bộ các công trình nghiên cứu về KKTL Chúng tôi chỉ trình bày một cách tổng quát một số công trình nghiên cứu tiêu biểu có liên quan đến đề tài

1.1.1 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý

- Trong công trình nghiên cứu của G.M.Anctrecva, tác giả đã đề cập đến những khó khăn tâm lí trong quá trình giao tiếp Theo tác giả, trong quá trình giao tiếp, con người bắt gặp một số rào cản tâm lí Những trở ngại tâm lí đó có thể nảy sinh do sự bất đồng ngôn ngữ, do sự khác biệt về xã hội, chính trị tôn giáo nghề nghiệp, do những đặc điểm tâm lí cá nhân của những người tham gia giao tiếp

Công trình nghiên cứu này của G.M.Anctrecva chủ yếu đi vào lí luận về khó khăn tâm lí trong lĩnh vực giao tiếp trên khách thể nghiên cứu là người lớn

Các nghiên cứu khó khăn tâm lí của sinh viên

- Tác giả V.A.Cancalic trong khi nghiên cứu giao tiếp sư phạm của GV (giáo viên) cũng đã nêu ra một số trở ngại trong giao tiếp của sinh viên sư phạm – những người thầy giáo tương lai đó là:

+ Không biết cách dàn xếp, tổ chức một cuộc tiếp xúc

+ Không hiểu lập trường của đối tượng giao tiếp

+ Thụ động trong giao tiếp

+ Có tâm trạng sợ hãi, lo lắng

+ Lúng túng khi điều khiển trạng thái tâm lí của bản thân trong giao tiếp + Không biết cách xây dựng mối quan hệ qua lại và đổi mới quan hệ đó tùy theo nhiệm vụ sư phạm

+ Bắt chước máy móc cách ứng xử của giáo viên khác

- Trong khi nghiên cứu về một số trở ngại tâm lí trong giao tiếp của sinh viên với học sinh khi thực tập tốt nghiệp, tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình đã đưa

ra kết luận: trở ngại tâm lí trong giao tiếp là những đặc điểm tâm lí và kiểu hành

vi ứng xử không phù hợp với nội dung, đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp Những trở ngại tâm lí trong giao tiếp được biểu hiện ở 3 mặt: nhận thức, xúc cảm – tình cảm và hành vi của chủ thể giao tiếp Bản chất của các trở ngại tâm lí này là sự không phù hợp giữa những đặc điểm tâm lí cá nhân và kiểu hành vi ứng xử với nội dung, đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp Ở đây, tác giả còn nêu lên những nguyên nhân chủ quan và khách quan gây nên những trở ngại tâm lí và đề xuất một số biện pháp để giải quyết trở ngại này [2]

Tác giả Lê Thị Thủy trong đề tài luận văn Thạc sĩ “Một số khó khăn tâm lí trong hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên trường Đại học Sư

phạm” cũng đã nghiên cứu và đưa ra khái niện về KKTL “là những yếu tố tâm

lý gây nên cản trở hoạt động của con người làm giảm hiệu quả hoạt động” và

phân loại KKTL

Các nghiên cứu khó khăn tâm lí của học sinh

- Trong bài viết “Những khó khăn tâm lí trong quá trình giải toán của học sinh tiểu học” của tác giả Nguyễn Minh Hải, tác giả đã đề cập đến những

nguyên nhân khác nhau đã hạn chế năng lực giải toán của học sinh tiểu học trong đó có những khó khăn về mặt tâm lí [6, tr.25]

- Tác giả Nguyễn Thị Nhất trong tác phẩm “6 tuổi vào lớp 1” cũng đã nêu lên những khó khăn tâm lí mà trẻ lớp 1 phải vượt qua Theo tác giả “giữa phương thức học tập ở mẫu giáo và lớp 1 có một sự biến động đột ngột đối với trẻ em, một bước ngoặt quan trọng đòi hỏi một sự thích nghi về nhiều mặt không

dễ gì vượt qua Đúng là một cửa ải phân chia hai cuộc sống khác nhau [13,

tr.14]

Từ các công trình nghiên cứu trên cho thấy vấn đề KKTL được rất nhiều các tác giả quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên vấn đề KKTL của GV trong hoạt động đánh giá HSTH còn ít được quan tâm nghiên cứu Vì vậy, vấn đề KKTL

của GV trong hoạt động đánh giá HSTH đặc biệt là đánh giá thường xuyên bằng nhận xét cần được quan tâm nghiên cứu

1.1.2 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

Theo hướng này có các công trình tiêu biểu:

Trong bài viết “Một số khía cạnh về đánh giá bằng nhận xét học sinh tiểu học dưới góc độ tâm lí học giao tiếp” của tác giả Nguyễn Thị Chính, tác giả đã

đưa ra kết luận: việc đánh giá bằng nhận xét có tác động mạnh mẽ đến các mặt tâm lý của học sinh tiểu học Nó có thể thúc đẩy sự hình thành và phát triển nhân cách lành mạnh cho học sinh nhưng cũng có thể cản trở, gây khó khăn cho quá trình này, nếu giáo viên không biết cách nhận xét [4]

Trong bài viết “Đánh giá học sinh tiểu học bằng nhận xét, tiếp cận từ phía người học” của nhóm tác giả Trịnh Thị Hương, Nguyễn Ngọc Diệp và Nguyễn

Túy An Theo các tác giả đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng nhận xét là một hoạt động khá phức tạp, đòi hỏi những người đánh giá phải có cái nhìn sâu sắc và cần có căn cứ cụ thể Những phản hồi về kết quả học tập của học sinh phải thật sự có ý nghĩa đối với bản thân mỗi học sinh vì có như vậy nó mới tác động đến nhận thức và hành vi của học sinh Trong hoạt động đánh giá này, học sinh cũng cần được xem là nhân tố quan trọng khi đánh giá mình và đánh giá bạn [9]

Trong bài viết “Suy nghĩ về hoạt động đánh giá và đổi mới đánh giá học sinh tiểu học hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Bích Hường, tác giả đưa ra kết

luận: việc đánh giá học sinh tiểu học cần được chuyển biến từ nhận thức đúng về bản chất của hoạt động đánh giá bằng lời thay cho đánh giá bằng điểm số, tìm được sự đồng thuận trong quan điểm, nhất quán trong hành động của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh, học sinh cấp tiểu học để thực sự nâng cao kiến thức, kĩ năng, rèn luyện phẩm chất, năng lực cho học sinh tiểu học Chính

vì vậy, đội ngũ giáo viên càng phải được nâng cao chất lượng, phương pháp giảng dạy, kĩ năng hướng dẫn học sinh học tập Đồng nghĩa với việc chất lượng học sinh được cải thiện, nâng lên [10]

Trong bài viết “Giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá bằng nhận xét của giáo viên đối với học sinh tiểu học theo thông tư 30/2014/BGDĐT của Bộ Giáo dục – Đào tạo” của tác giả Ngô Minh Anh, tác giả đưa ra kết luận: Thông tư

30/2014/BGDĐT của Bộ Giáo dục – Đào tạo đã tạo nên một sự chuyển biến trong kiểm tra, đánh giá ở bậc tiểu học Thông tư thể hiện quan điểm giáo dục toàn diện trong giáo dục tiểu học, tạo điều kiện để học sinh phát triển các năng lực, phẩm chất và kĩ năng sống Tuy nhiên, nhiều vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện đòi hỏi giáo viên, các cấp quản lý và cả xã hội cần có những giải pháp để hoàn thiện nhằm thực hiện việc đánh giá học sinh bằng nhận xét đạt được hiệu quả cao nhất [1]

Như vậy, trên bình diện về lí luận và thực tiễn, khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét đã được nghiên cứu và có nhiều tư liệu quý báu, có thể đặt cơ sở

lí luận cho việc nghiên cứu thực tiễn Song nghiên cứu khó khăn tâm lí của giáo viên tiểu học trên địa bàn một huyện miền núi Đông Bắc thì chưa có ai đi sâu tìm hiểu Chính vì thế, đề tài nghiên cứu của chúng tôi góp phần tìm hiểu những khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét ở trường tiểu học Tân Sơn số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

1.2 Một số khái niệm công cụ

Như vậy, qua các từ điển nói trên khi bàn về khó khăn cho phép chúng ta

hiểu: khó khăn là sự gay go, sự khắc nghiệt, sự thiếu thốn…gây ra những trở ngại đòi hỏi nhiều nỗ lực để vượt qua

1.2.2 Khó khăn tâm lí

Trong thực tiễn, khi tiến hành bất kì một hoạt động nào con người đều gặp những khó khăn, làm cho hoạt động chệch hướng, làm giảm hiệu quả mà con người mong muốn, thậm chí không đạt hiệu quả hoạt động Những khó khăn này được gọi chung là những khó khăn trong quá trình hoạt động của con người được tạo nên bởi các yếu tố mang tính chất tiêu cực Đó là những yếu tố khách quan (bên ngoài) và yếu tố chủ quan (bên trong)

Những yếu tố bên ngoài, được hiểu là những điều kiện, phương tiện, môi trường… Đây là những yếu tố ảnh hưởng gián tiếp đến quá trình hoạt động của con người Những yếu tố bên trong chính là những yếu tố xuất phát từ bản thân mỗi cá nhân khi tham gia vào hoạt động đó, như nhận thức, thái độ tình cảm, năng lực, vốn kinh nghiệm, thao tác kĩ năng tiến hành hoạt động Xét theo phương diện nguồn gốc xuất phát, các yếu tố bên trong có thể chia làm hai loại: yếu tố sinh học và yếu tố tâm lí Những khó khăn do yếu tố tâm lý tạo nên gọi là những khó khăn tâm lí Chính yếu tố bên trong này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình và kết quả hoạt động của con người

Xuất phát từ quan điểm trên, khó khăn tâm lí trong đề tài này được hiểu

như sau: Khó khăn tâm lí là những nét tâm lí cá nhân, nảy sinh trong quá

trình hoạt động của chủ thể, gây cản trở, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình và hiệu quả hoạt động của chủ thể

1.2.3 Đánh giá

Đánh giá là khái niệm được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau:

- Theo quan điểm triết học:

+ Là thái độ đối với hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người + Xác định các giá trị của chúng tương xứng với những nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức nhất định

+ Đánh giá mang tính động cơ, phương tiện và mục đích hành động

- Theo góc độ giáo dục:

+ Là biểu thị thái độ, đòi hỏi sự phù hợp, theo một chuẩn nhất định

+ Trên cơ sở đó, người đánh giá cho một thông tin tổng hợp, đôi khi là một con số đối với người được đánh giá

Đánh giá cũng có thể là thước đo kết quả bài làm của học sinh bằng điểm số; khi đó, sự đánh giá biểu hiện dưới hình thức cho điểm Hệ thống điểm số này phản ánh trình độ học tập của học sinh

Theo Vialletfet Maisomnerrvep – 1981 “Đánh giá là biểu thị một thái độ, đòi hỏi một sự phù hợp, theo một chuẩn nhất định Nhờ đó mà người đánh giá cho một thông tin tổng hợp đôi khi là một con số đối với người được đánh giá”

Đánh giá là một yếu tố vô cùng quan trọng của quá trình dạy học Có thể nói, đánh giá là động lực thúc đẩy việc đổi mới, là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục Hay nói cách khác, đánh giá có tác dụng điều chỉnh quá trỉnh quá trình dạy học và góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

Như vậy, đối với đề tài này tôi sử dụng khái niệm đánh giá là: Khẳng định

giá trị chân thực của đối tượng được đánh giá như nó vốn có theo những chuẩn khách quan có ý nghĩa đối với con người và được xã hội thừa nhận 1.2.4 Đánh giá học sinh tiểu học

Đánh giá trước hết phải vì sự tiến bộ của học sinh, giúp học sinh nhận ra được mình đã đạt được các mục tiêu bài học, chuẩn kiến thức, kỹ năng nào Đánh giá không làm cho học sinh lo sợ, mất sự tự tin mà phải giúp các em nhận thức được mình cần phải khắc phục những thiếu sót

Đánh giá phải diễn ra trong suốt quá trình dạy học, giúp các em liên tục được phản hồi để biết mình mắc lỗi, thiếu hoặc yếu ở điểm nào để cả giáo viên

và học sinh cùng điều chỉnh hoạt động dạy và học Đánh giá phải tạo ra sự phát triển, phải nâng cao năng lực của người học

Theo Thông tư số 30/2014/TT-BGDĐTvề đánh giá học sinh tiểu học có

ghi rõ: Đánh giá là những hoạt động quan sát, theo dõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quá trình học tập, rèn luyện của học sinh; tư vấn, hướng dẫn, động viên học sinh; nhận xét định tính hoặc định lượng về kết quả học tập, rèn luyện, sự hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất của học sinh tiểu học

1.2.5 Đánh giá bằng điểm số

Đánh giá bằng điểm số là sử dụng những mức điểm khác nhau trên một thang điểm để chỉ ra mức độ về kiến thức và kĩ năng mà học sinh đã thể hiện được thông qua một hoạt động hoặc sản phẩm học tập

Thang điểm là một tập hợp các mức điểm liền nhau theo trật tự số từ cao đến thấp hay ngược lại Trong thang điểm, đi kèm với mỗi mức điểm là phần miêu tả những tiêu chí tương ứng cho từng mức điểm

Điểm số được xem là kí hiệu phản ánh trình độ học lực của học sinh Có thể coi điểm số là một chứng cứ xác định trình độ học vấn của học sinh Việc lí giải những kiến thức hay năng lực của học sinh thể hiện qua điểm số có tác dụng thúc đẩy học sinh học tốt hơn, ngày càng thành công hơn

Như vậy, đánh giá bằng điểm số là loại đánh giá định lượng, được dùng sau khi kết thúc một bài kiểm tra kết quả học tập của một bài học, môn học nào

đó

1.2.6 Đánh giá bằng nhận xét

Từ góc độ tâm lý học thì việc đánh giá bằng nhận xét là một phần của năng lực giao tiếp sư phạm Người giáo viên phải nắm được các cơ sở tâm lý của quá trình giao tiếp sư phạm mới có thể thực hiện được việc đánh giá bằng nhận xét một cách hiệu quả và thuận lợi

Đánh giá bằng nhận xét từ góc độ tâm lí học giao tiếp chính là quá trình người GV sử dụng ngôn ngữ (nói và viết) của mình để phản hồi cho HS, phụ huynh và nhà trường về mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập cũng như mức độ hình thành, phát triển các phẩm chất và năng lực của HS

Cách đánh giá bằng nhận xét ở tiểu học đang là xu thế của nhiều nước trên thế giới và nó có các ưu điểm sau:

Một là, đánh giá bằng nhận xét sẽ giúp học sinh biết được một cách cụ thể những ưu điểm và hạn chế trong kết quả học tập và rèn luyện của học sinh, học sinh biết một cách tường tận mình đã được khen ở chỗ nào và chỗ nào phải cố gắng thêm, từ đó giúp các em phấn đấu để phát huy những mặt mạnh và khắc phục những điểm cần cố gắng

Hai là, do đánh giá bằng nhận xét cho biết những thông tin cụ thể về kết quả học tập của học sinh từ đó không những giúp học sinh biết định hướng phấn đấu mà cả giáo viên và cha mẹ học sinh có cách hướng dẫn và giáo dục phù hợp Nhất là đối với giáo viên để có thể đưa ra những nhận xét cụ thể về kết quả học tập, rèn luyện cũng như sự hình thành và phát triển một số phẩm chất và năng lực của học sinh giáo viên cần theo dõi, quan sát quá trình học tập và rèn luyện của các em nên nhờ vậy mà giáo viên hiểu rõ trình độ, năng lực của từng em và

từ đó có thể đưa ra những cách tác động phù hợp với từng em để giúp các em tiến bộ

Ba là, nếu khi nhận xét giáo viên nhấn mạnh vào những điểm tốt, những mặt đạt được của học sinh, thì những nhận xét đó sẽ có tác dụng động viên, khích lệ các em từ đó sẽ giúp các em tự tin, tự giác và có hứng thú học tập hơn

Như vậy, đánh giá bằng nhận xét là việc giáo viên đưa ra những nhận định bằng lời nói hoặc chữ viết về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh Việc đánh giá bằng nhận xét hay còn gọi là đánh giá định tính đối lập với đánh giá định lượng hay cho điểm Để có thể đánh giá bằng nhận xét giáo viên cần theo dõi quá trình học tập và rèn luyện của học sinh, chứ không chỉ qua một lần kiểm tra để có thể đưa ra những nhận định

1.2.7 Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

1.2.7.1 Khái niệm

Do mới áp dụng việc đánh giá học sinh tiểu học theo Thông tư BGDĐT nên giáo viên tiểu học còn gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt nhất là khó khăn khi chuyển từ đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét Giáo viên lúng túng, trở ngại khi phải nghĩ nhiều câu từ để ghi lời nhận xét, nhiều lời nhận xét còn trùng lặp, một số giáo viên viết chữ chưa đẹp nên còn ngại ghi lời nhận xét vào

30/2014/TT-vở học sinh…

Thời gian một tiết dạy có hạn nên việc nhận xét vào vở của học sinh còn hạn chế Giáo viên mất nhiều thời gian để tìm lời nhận xét cho phù hợp với từng học sinh và ghi lời nhận xét vào vở học sinh

Phần lớn giáo viên còn ảnh hưởng theo cách đánh giá cũ nên nhận xét còn chung chung, chưa cụ thể, chưa có nhiều tác dụng hỗ trợ học sinh dẫn đến học sinh chưa tích cực trong học tập, làm bài chậm hơn trước, nhiều học sinh không biết được khả năng học tập của mình đạt được ở mức độ nào…

Việc xét khen thưởng từng học sinh có thành tích nổi bật ở các môn học, khen thưởng theo từng môn học gặp nhiền khó khăn, quá nhiều giấy khen làm học sinh dễ ỷ lại

Nội dung khen để ghi vào giấy khen cuối năm cũng vất vả đối với giáo viên Mỗi học sinh là một lời khen, khen phải sát với năng lực, sự tiến bộ của

học sinh nên rất mất thời gian của giáo viên

Thông tư 30 còn mới nên giáo viên thực hiện còn chậm, vừa thực hiện vừa rút kinh nghiệm, có những nội dung đôi lúc cũng chưa thống nhất, vì chưa

có mẫu cụ thể để giáo viên xem đó là chuẩn

Như vậy, khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét là những nét tâm lý của cá nhân nảy sinh trong quá trình đánh giá học sinh do những yếu tố khách quan hay chủ quan tác động, làm cản trở đến tiến trình và kết quả của hoạt động đánh giá

1.2.7.2 Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét biểu hiện ở ba mặt: nhận thức, hành

vi và thái độ

Cụ thể:

Một là, biểu hiện về nhận thức:

GV chưa hiểu về tầm quan trọng của việc đánh giá bằng nhận xét Vẫn

tư duy theo kiểu truyền thống dạy là phải chấm điểm, những con điểm có sức nặng của nó khi dường như định lượng được kết quả học tập của học sinh, là một tiêu chí của thầy cô định đoạt mức độ tiến bộ của HS Học sinh là phải lấy điểm những con điểm vừa giúp các em khẳng định sự nỗ lực của mình vừa là một thành tích để báo cáo với cha mẹ, được cha mẹ khen

Hai là, biểu hiện về thái độ:

Nhiều GV vẫn còn không ít những băn khoăn, lo lắng trong việc thực hiện như thế nào để đánh giá chính xác, không gây áp lực, khuyến khích được từng học sinh vươn lên trong học tập

Nhiều GV tỏ ra căng thẳng, “áp lực” khi phải làm quá nhiều hồ sơ sổ sách Thậm chí GV có thái độ “chống đối” làm cho xong nhiệm vụ đánh giá học sinh theo yêu cầu mới

Ba là, biểu hiện về hành vi:

Trong quá trình đánh giá thường có những biểu hiện như: lúng túng, thiếu

tự tin, diễn đạt nội dung đánh giá thiếu chính xác, chưa có phương pháp đánh giá phù hợp Trong một tiết dạy, giáo viên không có nhiều thời gian để thực hiện đánh giá hầu hết tất cả học sinh bằng lời và viết Do vậy, số lượng học sinh được học sinh kiểm tra bài làm trong vở, phiếu học tập, là không nhiều

Giáo viên không khỏi lúng túng khi phải chọn câu từ, lời lẽ để nhận xét cho thật sâu sát, phù hợp với từng học sinh Đồng thời, giáo viên phải điều chỉnh phương pháp dạy học và hình thức tổ chức học tập để thấy được sự tiến

bộ của học sinh Vì vậy giáo viên đã gặp không ít áp lực về thời gian Hàng ngày, hàng tháng phải nhận xét một lượng lớn sẽ dẫn đến tình trạng giáo viên lặp lại những câu nhận xét, đánh giá chung chung

Đối với học sinh lớp 1 đang học đánh vần, không đọc được nhận xét của

cô, trong khi không phải phụ huynh nào cũng quan tâm kiểm tra vở con hàng ngày; còn nhận xét bằng lời thì không phải em nào cũng nhớ để về nói lại với cha mẹ

Đối với các khối lớp lớn hơn, giáo viên lại gặp khó khăn với câu từ nhận xét, bởi yêu cầu nhận xét phải cụ thể, rõ ràng, chỉ cho học sinh biết mình làm tốt phần nào, phần nào phải khắc phục Đặc biệt với những em có học lực giảm sút, nếu nhận xét không khéo sẽ làm cho học sinh mặc cảm, phụ huynh hoang mang

Giáo viên bộ môn gặp rất nhiều khó khăn trong việc đánh giá bằng

“viết” vào sổ Theo dõi chất lượng giáo dục Vì những giáo viên phải dạy gần

như tất cả các lớp trong nhà trường nên các đối tượng học sinh cũng đa dạng

Do vậy, không tránh khỏi sự trùng lặp, hoặc những lời nhận xét chung chung

Giáo viên tổ chức cho học sinh tiểu học bình bầu lẫn nhau làm căn cứ để tặng giấy khen, khen thưởng là thiếu thực tiễn và không phù hợp với tâm lý, nhận thức của lứa tuổi học sinh tiểu học Vì quá sức với lứa tuổi tuổi tiểu học, nhất là các em lớp 1, lớp 2 Ở lứa tuổi này các em chưa phân biệt được bạn nào

có đầy đủ các yếu tố để được tặng giấy khen, khen thưởng Vì vậy, các em chưa nhận ra được những điểm tốt của từng bạn Và kết quả bình bầu đó có đảm bảo được sự công bằng bởi HSTH vẫn còn nhỏ nên việc lựa chọn, bình bầu cũng chưa thật chính xác

Tóm lại, KKTL trong quá trình đánh giá học sinh được biểu hiện thông qua 3 mặt trên, có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Thông thường, nhận thức đúng dẫn đến thái độ đúng, dẫn đến hành vi đúng Do vậy, trong quá trình đánh giá học sinh tiểu học muốn tháo gỡ khó khăn tâm lý chủ thể cần chú

Việc tuyên truyền, giải thích, hướng dẫn của các cấp quản lý giáo dục chưa hiệu quả, chưa tường minh và có khi không đúng tinh thần của Thông tư đã tạo ra nhiều áp lực cho giáo viên, học sinh

Do giáo viên phải dạy nhiều lớp, sĩ số học sinh đông việc đánh giá bằng nhận xét làm tăng công việc của giáo viên lên nhiều lần, khi mỗi tháng nhận xét

đủ ba nội dung cho một học sinh về kiến thức, năng lực và phẩm chất

Ngành giáo dục chưa tạo ra được sự đồng bộ và sự đồng thuận trong và ngoài ngành, do áp dụng Thông tư có nhiều thay đổi so với trước đây nhưng lại chưa dành thời gian chuẩn bị cho giáo viên, học sinh và cả người dân toàn xã hội tâm lý đón nhận sự thay đổi này

Như vậy, khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét có 2 nhóm nguyên nhân:

- Nguyên nhân chủ quan: nhóm nguyên nhân này xuất phát từ chính giáo viên tiểu học, cụ thể:

+ Do thiếu kinh nghiệm đánh giá

+ Do bản thân chưa quen với việc đánh giá thường xuyên bằng nhận xét +Do bản thân chưa tích cực với việc đánh giá

+ Do khả năng thích ứng của bản thân với cách đánh giá bằng nhận xét còn chưa cao

+ Do không hứng thú với việc đánh giá

+ Do chịu ảnh hưởng nặng nề của cách đánh giá truyền thống

- Nguyên nhân khách quan: nhóm nguyên nhân này xuất phát từ những yếu tố bên ngoài của việc đánh giá học sinh tiểu học, có thể là:

+Do thiếu tài liệu, sách báo, …liên quan đến đánh giá bằng nhận xét + Do đánh giá bằng nhận xét khó

+ Do chưa được hướng dẫn cách đánh giá bằng nhận xét

+ Việc tuyên truyền, giải thích hướng dẫn của các cấp quản lý giáo dục chưa hiệu quả, chưa tường minh

+ Chưa có bộ chuẩn chung hay bộ tiêu chí chung để đánh giá

+ Do đánh giá bằng nhận xét còn quá mới

+ Do cấp trên yêu cầu phải hoàn thành nhiều sổ sách

+ Do nhận thức của phụ huynh về đánh giá bằng nhận xét còn hạn chế

+ GV và nhà trường chưa nhận thức đúng về vai trò của đánh giá bằng nhận xét

Như vậy, nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá HS tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét chúng ta cần tìm hiểu cả những yếu tố không thuận lợi từ môi trường khách quan bên ngoài (nguyên nhân khách quan) và những yếu tố xuất phát từ chính bản thân chủ thể,

GV tiểu học (nguyên nhân chủ quan) Có như vậy việc nhận thức về những nguyên nhân gây ra khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng cho điểm mới chính xác và có thể đề xuất ra những giải pháp phù hợp nhằm giúp GV giảm bớt những khó khăn tâm lí

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét

Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, các yếu tố chủ quan và khách quan, các yếu tố bên trong và bên ngoài Sự tác động của các yếu tố đó diễn ra theo nhiều chiều hướng khác nhau, tùy thuộc vào thời gian, không gian tiến hành hoạt động và phụ thuộc rất lớn vào chính bản thân GV trong quá trình đánh giá HS

Có thể khái quát những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét:

- Số năm công tác : Số năm công tác khác nhau sẽ có những tác động theo những chiều hướng khác nhau đối với việc đánh giá học sinh tiểu học khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét Giáo viên trẻ

và những giáo viên công tác lâu năm sẽ có cách đánh giá học sinh bằng nhận xét khác nhau Việc đánh giá học sinh tiểu học bằng nhận xét ở những giáo viên có

số năm công tác khác nhau sẽ chịu tác động và ảnh hưởng tới chất lượng đánh giá học sinh là rất khác nhau

- Giới tính: Thông thường giữa nam và nữ thường có những nét khác nhau

về nhận thức, hành vi hay thái độ Từ đó KKTL trong việc đánh giá học sinh bằng nhận xét cũng có những biểu hiện khác nhau

- Trình độ chuyên môn: Trình độ chuyên môn khác nhau cũng có những tác động khác nhau đối với việc đánh giá học sinh tiểu học bằng nhận xét Những giáo viên có trình độ chuyên môn xếp loại khá, tốt khác nhau thì sẽ đánh giá học sinh khác nhau

Như vậy, khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố Mỗi yếu tố đều có tác động, ảnh hưởng đến việc đánh giá học sinh tiểu học

Tiểu kết chương 1

Từ sự tìm hiểu, phân tích lí luận về khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét, chúng tôi đã sử dụng những khái niệm cơ bản sau đây:

Khó khăn tâm lí là những nét tâm lí cá nhân, nảy sinh trong quá trình hoạt động của chủ thể, gây cản trở, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình và hiệu quả hoạt động của chủ thể

Đánh giá là khẳng định giá trị chân thực của đối tượng được đánh giá như

nó vốn có theo những chuẩn khách quan có ý nghĩa đối với con người và được

xã hội thừa nhận

Đánh giá HSTH là những hoạt động quan sát, theo dõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quá trình học tập, rèn luyện của học sinh; tư vấn, hướng dẫn, động viên học sinh; nhận xét định tính hoặc định lượng về kết quả học tập, rèn luyện, sự hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất của học sinh tiểu học

Đánh giá bằng điểm số là loại đánh giá định lượng, được dùng sau khi kết thúc một bài kiểm tra kết quả học tập của một bài học, môn học nào đó

Đánh giá bằng nhận xét là việc giáo viên đưa ra những nhận định bằng lời nói hoặc chữ viết về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh Việc đánh giá bằng nhận xét hay còn gọi là đánh giá định tính đối lập với đánh giá định lượng hay cho điểm Để có thể đánh giá bằng nhận xét giáo viên cần theo dõi quá trình học tập và rèn luyện của học sinh, chứ không chỉ qua một lần kiểm tra để có thể đưa

ra những nhận định

Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét là những nét tâm lý của cá nhân nảy sinh trong quá trình đánh giá học sinh do những yếu tố khách quan hay chủ quan tác động, làm cản trở đến tiến trình và kết quả của hoạt động đánh giá

Khó khăn tâm lí trong quá trình đánh giá học sinh được biểu hiện thông qua 3 mặt: nhận thức, thái độ và hành vi; 3 mặt đó có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Thông thường, nhận thức đúng dẫn đến thái độ đúng, dẫn đến hành vi đúng Do vậy, trong quá trình đánh giá học sinh tiểu học muốn tháo gỡ khó khăn tâm lý chủ thể cần chú ý đến 3 mặt trên

Nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá HSTH bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét chúng ta cần tìm hiểu cả những yếu tố không thuận lợi từ môi trường khách quan bên ngoài (nguyên nhân khách quan) và những yếu tố xuất phát từ chính bản thân chủ thể, GV tiểu học (nguyên nhân chủ quan) Có như vậy việc nhận thức về những nguyên nhân gây

ra khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng cho điểm mới chính xác và có thể đề xuất ra những giải pháp phù hợp nhằm giúp GV giảm bớt những khó khăn tâm lí

Khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: số năm công tác, giới tính, trình độ chuyên môn Mỗi yếu tố đều có tác động, ảnh hưởng đến việc đánh giá học sinh tiểu học

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN KHI CHUYỂN CÁCH ĐÁNH GIÁ BẰNGCHO ĐIỂM SANG ĐÁNH GIÁ BẰNG NHẬN XÉT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN SƠN SỐ 1 HUYỆN

LỤC NGẠN, TỈNH BẮC GIANG

2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu

Xã Tân Sơn là xã vùng cao có quốc lộ 279 chạy qua, thuận lợi cho việc đi lại lưu thông hàng hoá Đảng uỷ - UBND xã luôn quan tâm tới sự nghiệp giáo dục, đặc biệt là công tác xây dựng cơ sở vật chất, đầu tư xây phòng học, mua sắm bàn ghế học sinh từ khu chính đến khu lẻ trong những năm qua đến nay đã đảm bảo đầy đủ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động dạy và học của nhà trường

Trường tiểu học Tân Sơn số 1 thuộc địa phận thôn Khuôn So, xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang được thành lập vào tháng 4 năm 1998 Trường tiểu học Tân Sơn cách trung tâm huyện Lục Ngạn khoảng 35 km.Năm 2015 –

2016 trường có 417 học sinh, chủ yếu là con em dân tộc Nùng sinh sống chủ yếu

ở các làng của xã Tân Sơn Hầu hết các em học sinh đều là người dân tộc thiểu

số do vậy việc tiếp thu kiến thức còn nhiều hạn chế Trong giao tiếp các em còn nhút nhát, kinh tế gia đình còn khó khăn, phong tục tập quán của người dân còn nhiều lạc hậu Một số em ở cách xa trường, đường xá đi lại khó khăn

Bên cạnh đó trường cũng gặp một số khó khăn, do địa bàn phức tạp, giao thông không thuận lợi do bị chia cắt bởi hồ Cấm Sơn Đời sống nhân dân chủ yếu là nghề nông nghiệp, thu nhập còn thấp Có thôn có tới 100% là hộ nghèo và

hộ cận nghèo; tỉ lệ học sinh con hộ nghèo 52.9%; tỉ lệ học sinh DT thiểu số 48.3% Một bộ phận phụ huynh còn chưa thực sự quan tâm tới con em mình, ít

có điều kiện quan tâm tới việc học tập của trẻ, chủ yếu phó thác cho giáo viên và nhà trường

Chúng tôi khảo sát 34 giáo viên trường tiểu học Tân Sơn số 1 ở Huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang bằng phiếu hỏi, trong đó: có 13 giáo viên nam chiếm 38%

và 21 giáo viên nữ chiếm 62% Bao gồm 3 cán bộ quản lí, 24 GV chủ nhiệm, 7

GV đặc thù

Bảng 1 Vài nét về khách thể nghiên cứu

2.2.1 Khó khăn tâm lý của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét

Năm học 2014 – 2015, Bộ Giáo dục – Đào tạo ban hành hướng dẫn các quy định về đánh giá học sinh tiểu học Tuy nhiên, việc triển khai đánh giá theo thông tư này giáo viên tiểu học gặp những khó khăn tâm lý nhất định

Biểu hiện khó khăn tâm lí của GV khi chuyển cách đánh giá học sinh tiểu học bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét rất phức tạp và trên nhiều mặt khác nhau Để tìm hiểu về biểu hiện của những khó khăn tâm lí của GV, chúng tôi tiến hành điều tra trên 34 giáo viên tiểu học Tương ứng với mỗi khó khăn tâm lí của GV chúng tôi liệt kê một số biểu hiện và đề nghị GV đánh dấu vào các mức độ “ thường xuyên”, “thỉnh thoảng”, “không bao giờ” Sau đó chúng tôi cho điểm theo mức 3đ-2đ-1đ và kết quả thu được như sau:

2.2.1.1 Thực trạng khó khăn tâm lí của GV qua các biểu hiện về nhận thức

Để tìm hiểu về biểu hiện về nhận thức trong khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét, chúng tôi

đã tiến hành điều tra bằng bảng hỏi với 34 giáo viên tiểu học của trường Tân Sơn số 1 Kết quả thu được ở bảng sau

Bảng 2: Biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt nhận thức của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét ST

T

Mức độ

Biểu hiện

Thường Xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ ∑ X TB

cụ thể của các biểu hiện khó khăn tâm lí là:

Khó khăn “nhận thức động cơ đánh giá học sinh bằng nhận xét chưa rõ ràng” xếp bậc 1 (X = 2,14) Có 14,7% giáo viên trả lời là “thường xuyên”, 85,3% giáo viên trả lời “ thỉnh thoảng” Đánh giá bằng nhận xét giúp HS biết

được một cánh cụ thể những ưu điểm và hạn chế về kết quả học tập và rèn luyện

của HS, giúp các em tiếp tục phấn đấu để phát huy những mặt đã đạt được và khắc phục những điểm cần cố gắng Thông tư 30 về đánh giá HSTH là sự tiến

bộ của ngành nhưng còn khá mới và khác rất nhiều với cách đánh giá bằng điểm

số đã ăn sâu vào tư duy và thói quen của GV chính vì vậy việc nhận thức động

cơ đánh giá bằng nhận xét đối với mỗi GV còn chưa rõ ràng

Khó khăn “mơ hồ, thiếu hiểu biết về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của đánh giá học sinh bằng nhận xét trong quá trình dạy học” xếp bậc 2 (X = 2,02)

Có 2,94% giáo viên trả lời là “ thường xuyên”, 97,1% giáo viên trả lời là “ thỉnh thoảng”

Cuối cùng là khó khăn “thiếu sự hiểu biết về đánh giá bằng nhận xét” (X

= 1,0) Có 100% giáo viên trả lời là “ không bao giờ” Đơn vị trường tiểu học Tân Sơn số 1 đã thường xuyên tổ chức các buổi học tập tìm hiểu, sinh hoạt chuyên môn để GV học tập, nghiên cứu tìm hiểu, nắm rõ về thông tư

Như vậy, các biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt nhận thức của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét xếp theo hệ thống thứ bậc, có những biểu hiện diễn ra thường xuyên, có những biểu hiện thỉnh thoảng mới diễn ra

2.2.1.2 Thực trạng khó khăn tâm lí của GV qua các biểu hiện về thái độ

Để tìm hiểu về biểu hiện về thái độ trong khó khăn tâm lí của giáo viên khi chuyển đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét, chúng tôi đã tiến hành điều tra bằng bảng hỏi với 34 giáo viên tiểu học của trường Tân Sơn

số 1 Kết quả thu được ở bảng sau

Bảng 3: Biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt thái độ của giáo viên khi chuyển

cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét

Thỉnh thoảng

Không

B

Các khó khăn “chán nản khi phải đánh giá quá nhiều”, “mệt mỏi vì phải làm quá nhiều hồ sơ, sổ sách nhận xét học sinh” cùng xếp bậc 1 (X = 3,0) Có 100% số giáo viên trả lời là “ thường xuyên” Đây là biểu hiện về khó khăn tâm

lý về thái độ chính của giáo viên khi đánh giá học sinh bằng nhận xét, bởi vì với

số lượng học sinh trong một lớp khá đông ( từ 30 – 35 học sinh) Vì vậy giáo viên không thể thực hiện đánh giá hầu hết tất cả bằng lời và viết Dù cố gắng

giáo viên chỉ nhận xét được từ 10 – 15 học sinh, còn lại tranh thủ thời gian trống tiết hoặc phải mang về nhà

Khó khăn “cảm thấy nhiều áp lực trong việc đánh giá bằng nhận xét” xếp bậc 2 (X = 2,6) Có 58,8% giáo viên trả lời là “thường xuyên”, 41,2% giáo viên trả lời là “thỉnh thoảng” Khối lượng công việc của GV nhiều hơn khi phải nhận xét, đánh giá từng HS và áp lực đối với GV nhiều hơn khi mỗi tháng phải khi nhận xét đủ 3 nội dung cho 1 HS (kiến thức, kĩ năng và phẩm chất) đặc biệt với

GV dạy các môn đặc thù khi phải dạy nhiều lớp với số lượng HS đông và những nội dung này cứ lặp đi lặp lại nhiều lần trên một môn học

Khó khăn “chủ quan trong đánh giá học sinh” xếp bậc 3 (X = 2,29) Có 29,4% giáo viên trả lời là “ thường xuyên”, 70,6% giáo viên trả lời là “ thỉnh thoảng”

Khó khăn “thiếu kiên nhẫn trong đánh giá học sinh” xếp bậc 4 (X = 2,23)

Có 23,5% giáo viên trả lời là “thường xuyên”, 76,5% giáo viên trả lời là “ thỉnh thoảng” Đánh giá bằng nhận xét tránh được áp lực cho HS trong học tập và kiểm tra (nhất là những HS trung bình, yếu) Động viên, khích lệ kịp thời đối với từng HS, HS tự tin hơn trong học tập Vì vậy GV phải chú trọng việc theo dõi và đánh giá hoạt động học tập cũng như giáo dục HS

Như vậy, biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt thái độ của giáo viên khi chuyển cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét rất đa dạng và xếp theo hệ thống thứ bậc Có những khó khăn luôn diễn ra, có những khó khăn thỉnh thoảng mới diễn ra

2.2.1.3 Thực trạng khó khăn tâm lí của GV qua các biểu hiện về hành vi

Biểu hiện về mặt hành vi trong khó khăn tâm lí của giáo viên khi đánh giá học sinh tiểu học ở trường Tân Sơn số 1 được cụ thể thông qua kết quả sau:

Bảng 4: Biểu hiện khó khăn tâm lí về mặt hành vi của giáo viên khi chuyển

cách đánh giá bằng cho điểm sang đánh giá bằng nhận xét

Thỉnh thoảng

Không