Nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết lê lựu

HỒ CHÍ MINH Nguyễn Thị Ngọc Loan TỔ CHỨC NGOẠI KHÓA PHẦN ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN ĐỘNG LƯỢNG – VẬT LÍ 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ngọc Loan

TỔ CHỨC NGOẠI KHÓA PHẦN ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN ĐỘNG LƯỢNG – VẬT LÍ 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2009

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ngọc Loan

TỔ CHỨC NGOẠI KHÓA PHẦN ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN ĐỘNG LƯỢNG – VẬT LÍ 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học môn Vật lí

Mã số : 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGÔ DIỆU NGA

Thành phố Hồ Chí Minh – 2009

PHỤ LỤC 1 PHIẾU ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG NGOẠI KHÓA TRONG

NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG HIỆN NAY

Để phục vụ tốt hơn trong việc nghiên cứu khoa học, chúng tôi mong rằng các quí thầy cô có thể giúp đỡ chúng tôi trả lời những câu hỏi qua phiếu điều tra: (Quí thầy cô đánh dấu x vào ô lựa chọn)

1 Hằng năm, tổ bộ môn của quí thầy cô có kế hoạch tổ chức ngoại khóa cho học sinh không?

Có Không

2 Nếu có thì hoạt động ngoại khóa đó được tổ chức:

Không thường xuyên Định kỳ 1 tháng/ 1 lần

Tùy thuộc vào chủ đề hoạt động của năm học đó

3 Theo quí thầy cô, học sinh thích loại hình ngoại khóa nào nhất?

Viết báo tường Nghe báo cáo chuyên đề Tham quan công trình kỹ thuật Tham gia thiết kế, chế tạo các mô hình kỹ thuật Tham gia câu lạc bộ

4 Học sinh có thích thú với các hoạt động ngoại khóa không?

Có Không

5 Quí thầy cô có được học lớp giảng dạy kỹ năng tổ chức hoạt động ngoại khóa không?

Có

Không

6 Theo quí thầy cô, việc tổ chức hoạt động ngoại khóa hiện nay chưa hiệu quả là do những nguyên nhân nào sau đây?

Nguyên nhân Đồng ý Không đồng ý Hình thức thi cử : với hình thức thi hiện nay,

giáo viên chỉ quan tâm đến những kiến thức liên

quan phục vụ cho các kì thi, không hoặc ít dành

thời gian cho việc tổ chức hoạt động ngoại khóa

cho học sinh

Kinh phí cho hoạt động ngoại khóa : để tổ chức

được một buổi ngoại khoá cần nhiều kinh phí để

hỗ trợ chẳng hạn như : âm thanh, ánh sáng, thiết

bị, dụng cụ để phục vụ ngoại khóa… Thực tế

kinh phí các trường dành cho phần hoạt động

này quá eo hẹp, thậm chí không có

Thời gian chuẩn bị : để tổ chức hoạt động ngoại

khóa, giáo viên tốn rất nhiều thời gian, công sức,

nhưng thù lao, kết quả họ nhận được không

tương xứng , thậm chí ở một số trường phổ thông

việc tổ chức hoạt động ngoại khóa là được coi là

trách nhiệm công việc của cá nhân giáo viên

Giáo viên chưa có hoặc ít kinh nghiệm và kỹ

năng tổ chức hoạt động ngoại khóa

Chương trình dạy nội khóa quá nặng nên giáo

viên và học sinh không còn thời gian để tổ chức

hoặc tham gia ngoại khóa

Nội dung ngoại khóa chưa hấp dẫn, dễ lặp đi lặp

lại, gây nhàm chán

Phụ huynh, học sinh: phụ huynh chỉ quan tâm

đến kết quả học tập, không để ý đến các hoạt

động ngoại khóa Chính vì thế, họ không thích

học sinh tham gia vì tốn nhiều thời gian Nhiều

học sinh thì không hứng thú với các hoạt động

ngoại khóa, có tham gia chỉ mang tính gượng

ép, bắt buộc vì hoạt động này không được đánh

giá vào điểm tổng kết bộ môn

Chân thành cảm ơn các quí thầy cô Chúc quí thầy cô thành công và hạnh phúc

PHỤ LỤC 2 BÀI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN ĐÁNH GIÁ SƠ BỘ TÌNH HÌNH

HỌC SINH HỌC PHẦN ĐỘNG LƯỢNG

Học sinh dùng bút chì tô đen câu trả lời Ví dụ : chọn A A

Câu 1: Động lượng là một dạng năng lượng như nhiệt năng, cơ năng…

Câu 2: Đại lượng đặc trưng cho sự truyền tương tác giữa các vật chuyển động

A Vận tốc B Lực C Động lượng D Gia tốc

Câu 3: Trong chuyển động nào dưới đây động lượng được bảo toàn

A Thẳng đều B Tròn đều C Thẳng biến đổi đều D A&B

Câu 4: Một vật có khối lượng 1 kg chuyển động tròn đều với vận tốc 10m/s

thì độ biến thiên động lượng của vật bằng bao nhiêu khi vật chuyển động được ¼ vòng tròn?

10 2

A 0kgm/s B 20kgm/s C kgm/s D 10kgm/s

Câu 5: Một viên đạn khối lượng 2kg đang bay thẳng đứng lên trên với vận

tốc 40m/s thì nổ thành 10 mảnh đạn bay theo các hướng khác nhau Tổng động lượng của 10 mảnh đạn thì

A có độ lớn là 80kg.m/s và hướng thẳng đứng lên trên

B độ lớn là 80 kg.m/s và hướng thẳng đứng xuống dưới

C có độ lớn là 80 kg.m/s, hướng thì không xác định được

D không xác định được vì không biết khối lượng, vận tốc, hướng bay của các mảnh

1

m

m  đang nằm yên Cho biết va chạm là va chạm mềm Tỉ số (phần trăm) giữa động năng của vật m1 lúc sau so với trước va chạm là:

A 64% B 50% C 80% D 20%

Câu 7 : Chuyển động bằng phản lực là chuyển động tuân theo đúng định luật

III Newton

Câu 8 : Em hãy giải thích vì sao trong bóng đá, khi người thủ môn bắt một

quả bóng sút rất căng, người đó phải làm động tác kéo dài thời gian bóng chạm tay mình ( thu bóng vào bụng) ?

Câu 9 : Khẩu đại bác đặt trên chiếc xe lăn, nòng súng hợp với phương ngang

1 góc 600 Khi bắn 1 viên đạn ra khỏi nòng thì súng sẽ chuyển động :

A Giật lùi theo phương ngang

B Giật lùi theo phương hợp với phương ngang 1 góc đúng bằng 600

C Bị đẩy về phía trước

D không xác định được vì không biết khối lượng, vận tốc của đạn và súng

Câu 10: Một viên đạn đang bay thẳng đứng lên trên thì nổ thành 2 mảnh có

giá trị động lượng bằng nhau và bằng giá trị động lượng ban đầu của viên đạn Vậy 2 mảnh hợp với nhau 1 góc là :

A 300 B 600 C 1200 D 1800

PHỤ LỤC 3 PHIẾU ĐIỀU TRA HỌC SINH SAU KHI THAM GIA NGOẠI KHÓA

Để phục vụ tốt hơn trong việc nghiên cứu khoa học, chúng tôi mong rằng các em có thể giúp đỡ chúng tôi trả lời những câu hỏi qua phiếu điều tra:

Phần 1: Một số câu trắc nghiệm liên quan đến kiến thức động lượng

Học sinh dùng bút chì tô đen câu trả lời Ví dụ : chọn A A

Câu 1: Một quả đạn có khối lượng 20kg đang bay thẳng đứng xuống dưới với

vận tốc 70m/s thì nổ thành hai mảnh Mảnh thứ nhất có khối lượng 8kg bay theo phương ngang với vận tốc 90m/s Độ lớn vận tốc mảnh thứ hai có thể nhận giá trị nào sau đây :

A 56,7 m/s B 131,1m/s C 123m/s D 680m/s

tốc v1 = 3m/s, v2 =1m/s ; v1 và v2 hợp với nhau góc 1200 tổng động lượng của hệ là:

A 3 kg.m/s B 6 kg.m/s C 8kg.m/s D 12 kg.m/s

Câu 3: Trong các điều kiện I, II, III sau đây :

I Khối lượng khí phụt ra lớn

II Vận tốc khí phụt ra lớn

III Khối lượng tên lửa lớn

Muốn tăng tốc độ cho tên lửa cần thỏa mãn các điều kiện

A I,II B II,III C I,III D I,II,III

Câu 4: Một viên đạn có khối lượng m đang bay với vận tốc v = 500m/s thì nổ

thành hai mảnh có khối lượng bằng nhau và có phương chiều như sau:

0

30

0

60

v

1

Độ lớn vận tốc của mảnh thứ nhất có giá trị:

A 250 m/s B 850 m/s C 400 m/s D 500 m/s

A Trong một hệ kín đứng yên, khi một phần của hệ chuyển động theo một hướng thì phần còn lại chuyển động theo hướng ngược lại

B Khi chiếc ca-nô chạy về phía trước thì nước sông ở sau ca-nô đẩy về phía sau

C Sau khi em nhỏ châm ngòi, chiếc pháo thăng thiên vụt lên trời và phụt lửa

về phía sau

D Một người từ chiếc thuyền của mình nhảy mạnh sang chiếc thuyền bên cạnh Chiếc thuyền của người đó lùi ngược lại

Phần 2: Thái độ của học sinh sau khi tham gia ngoại khóa

Học sinh đánh dấu x vào ô lựa chọn

Có Không

mình chế tạo một chiếc xe chạy bằng bong bóng khí không ?

Có Không

thể chọn nhiều trò chơi)

Phản ứng nhanh Giải ô chữ

Bức tranh bí mật Đua xe tốc độ cao

Bắn tên lửa nước

Ai khéo hơn Câu 9: Ngoài việc chế tạo xe chạy bằng bong bóng khí và tên lửa nước, em có chế tạo một mô hình động cơ phản lực đơn giản nào không ? Nếu có, em hãy trình bày ý tưởng chế tạo của mình

Câu 10: Em có thể nêu một số hạn chế về cách tổ chức, hình thức, nội dung trong ngày hội vật lí này : Tổ chức :

Hình thức :

Nội dung :

Chân thành cảm ơn các em Chúc các em nhiều sức khỏe và học thật tốt !

PHỤ LỤC 4 MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRÒ CHƠI DÀNH CHO KHÁN GIẢ, NGÀY HỘI QUẬN ĐOÀN 5 VÀ GIAO LƯU VỚI CÂU LẠC BỘ

HÀNG KHÔNG PHÍA NAM

Cảnh vui nhộn khi khán giả tham gia

trò chơi ai khéo hơn

Biểu diễn máy bay của SSRC

Học sinh thắc mắc về cách chế tạo tên

lửa nước với BGK và câu lạc bộ hàng

không phía Nam

Các thành viên trong câu lạc bộ hàng không phía Nam giải thích những thắc

mắc của học sinh

Học sinh tham gia văn nghệ trong

ngày hội

Chuẩn bị phóng tên lửa dùng thuốc

phóng rắn

Ngày hội Quận đoàn 5-chuẩn bị tên lửa

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong một thời gian dài, người thầy được trang bị phương pháp để truyền thụ tri thức cho học sinh theo quan hệ một chiều: thầy đọc - trò chép, chính vì thế học sinh trở nên thụ động, thiếu tính độc lập và sáng tạo Nguyên tắc thụ động biểu lộ ở hình ảnh người giáo viên đứng riêng biệt trên bục cao trong lớp và cung cấp cái mẫu, còn phía dưới là hình ảnh các học sinh ngồi thành hàng trên ghế, cùng làm một công việc giống nhau là sao lại cái mẫu

mà thầy đang cung cấp cho họ

Hiện nay theo quan điểm hiện đại về dạy học, dạy học bằng hoạt động, thông qua hoạt động của học sinh thì việc tổ chức dạy học thực chất là tổ chức cho học sinh hoạt động tự học, thông qua đó mà chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng và phát triển năng lực và hình thành thái độ Trong mỗi hình thức tổ chức dạy học lại có nhiều cách tổ chức hoạt động của học sinh, lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động nào tùy thuộc vào mục đích, nội dung, phương tiện dạy học và trình độ của học sinh

Có nhiều cách phân loại các hình thức dạy học vật lí, mỗi cách dựa trên một dấu hiệu nhất định như:

- Dựa vào thành phần học sinh có thể chia thành dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, dạy học theo lớp

- Dựa vào mục đích có thể chia thành nghiên cứu kiến thức mới, luyện tập, ôn tập…

- Theo địa điểm thì có thể làm việc ở lớp, làm việc phòng thí nghiệm…Tuy nhiên, mỗi hình thức dạy học đều bao hàm nội dung của một số cách phân loại khác

Hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học thuộc hệ thống các hình thức dạy học ở trường phổ thông hiện nay Ngoại khóa vật lí nói riêng và

hoạt động ngoại khóa nói chung hỗ trợ cho học nội khóa trong việc củng cố,

mở rộng, đào sâu kiến thức, vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế đời sống vào kỹ thuật, phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh Những kiến thức học sinh thu được khi tham gia các hoạt động ngoại khóa thường sâu sắc

và có tính bền vững, sản phẩm học sinh làm ra mang nhiều ý nghĩa

Mặt khác, thời lượng phân bố từng phần trong chương trình còn rất ít nên phần lớn học sinh chỉ nắm sơ lược về lí thuyết, hầu như không có thời gian để làm thí nghiệm và nghiên cứu những ứng dụng có liên quan Chính trình độ thực hành thí nghiệm của học sinh hạn chế nên trong các kỳ thi quốc

tế học sinh Việt Nam thường gặp rất nhiều khó khăn Do đó, tổ chức hình thức ngoại khóa rất cần thiết cho việc dạy và học

Trong các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông hiện nay thì hình thức hướng dẫn các nhóm học sinh thiết kế, chế tạo là phổ biến hơn cả vì nó đáp ứng được yêu cầu dạy học đổi mới hiện nay là phát huy cao độ tính tích cực, sáng tạo của học sinh

Trong chương trình vật lí 10, khi giảng dạy phần định luật bảo toàn động lượng, khó khăn nhất đối với giáo viên là không làm thí nghiệm để kiểm chứng được, học sinh thì khó hình dung về định nghĩa động lượng, các bài tập vận dụng thì rắc rối về việc tổng hợp vectơ Theo phân bổ chương trình, phần này dạy trong ba tiết Với một khoảng thời gian ngắn, học sinh rất khó hiểu được ý nghĩa và tầm quan trọng của định luật trong đời sống và kỹ thuật

Chính vì những lí do trên, với mong muốn góp phần nâng cao chất

lượng dạy và học vật lí ở trường THPT chúng tôi chọn đề tài : Tổ chức ngoại

khóa phần “Định luật bảo toàn động lượng – vật lí 10 nâng cao” nhằm phát triển tư duy sáng tạo học tập của học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu việc tổ chức hoạt động ngoại khóa phần “Định luật bảo toàn động lượng- vật lí 10 nâng cao” nhằm kích thích hứng thú học tập, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, đồng thời củng cố kiến thức đã học trong chương trình nội khóa và giúp học sinh hiểu rõ hơn cách thức ứng dụng vật lí vào đời sống, kỹ thuật

3 Giả thuyết khoa học

Nếu tổ chức được buổi ngoại khóa một cách khoa học, nội dung kiến thức phù hợp với đối tượng học sinh và hình thức hoạt động phong phú thì sẽ kích thích hứng thú học tập, phát huy tính sáng tạo của học sinh, đồng thời củng cố kiến thức đã học một cách sâu sắc, bền vững hơn và học sinh hiểu rõ hơn ứng dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn đời sống, kỹ thuật

4 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động ngoại khóa vật lí trong dạy học vật lí ở trường phổ thông

5 Phạm vi nghiên cứu

Tổ chức hoạt động ngoại khóa phần “Định luật bảo toàn động lượng – vật lí 10 nâng cao”

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về hoạt động ngoại khóa nói chung và ngoại khóa vật lí nói riêng

- Nghiên cứu thực trạng các hoạt động ngoại khóa vật lí ở các trường phổ thông hiện nay

- Xây dựng nội dung hoạt động ngoại khóa phần “Định luật bảo toàn động lượng – vật lí 10 nâng cao”

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của buổi ngoại khóa đã xây dựng

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường

phổ thông

Chương 2: Nội dung hoạt động ngoại khóa phần “ Định luật bảo toàn động

lượng- vật lí 10 nâng cao”

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1.1.Cơ sở lí luận của hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông

1.1.1 Các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông

Hình thức tổ chức dạy học là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học, là sự biểu hiện bên ngoài của hoạt động được phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh, được thực hiện theo một trật tự xác định và trong một chế độ nhất định Nó thay đổi tùy thuộc vào mục đích, nhiệm vụ dạy học, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau, theo số lượng người học và không gian diễn ra quá trình dạy học, theo cơ sở vật chất, thiết

bị kỹ thuật phục vụ cho quá trình dạy học Hiện nay, trong trường phổ thông chúng ta thường gặp một số hình thức tổ chức dạy học sau:

- Hình thức lớp-bài (lên lớp)

- Hình thức dạy học theo nhóm

- Hình thức tự học

- Hình thức thực hành

- Hình thức thảo luận và xêmina

- Hình thức hoạt động ngoại khóa

… Trong mỗi hình thức tổ chức dạy học lại có nhiều cách tổ chức hoạt động của học sinh, việc lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động nào tùy thuộc vào mục đích, nội dung, phương tiện dạy học và trình độ của học sinh Mỗi hình thức dạy học có những ưu- khuyết điểm riêng vì vậy việc phối hợp hài hòa, khéo léo các hình thức tổ chức dạy học sẽ mang lại hiệu quả, tạo chất lượng toàn diện cho quá trình học tập của học sinh.[7]