VỀ đổi mới CHƯƠNG TRÌNH NGÀNH GIÁO dục CHÍNH TRỊ, GIÁO dục CÔNG dân THEO CÁCH TIẾP cận NĂNG lực KHOA học và PHẨM CHẤT sư PHẠM của SINH VIÊN ở các TRƯỜNG đại học sư PHẠM HIỆN NAY

VỀ ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH NGÀNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, GIÁO DỤC CÔNG DÂN THEO CÁCH TIẾP CẬN NĂNG LỰC KHOA HỌC VÀ PHẨM CHẤT SƯ PHẠM CỦA SINH VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HIỆN NAY N

VỀ ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH NGÀNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, GIÁO DỤC CÔNG DÂN

THEO CÁCH TIẾP CẬN NĂNG LỰC KHOA HỌC

VÀ PHẨM CHẤT SƯ PHẠM CỦA SINH VIÊN

Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HIỆN NAY

Nguyễn Ngọc Khá *

Nghị quyết số 29 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung

ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo đã đặt ra hàng loạt nhiệm vụ bức bách cần

phải giải quyết mà xã hội đang quan tâm Nghị quyết nhấn mạnh:

“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo

dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực

của người học”1 Trong các nhiệm vụ cần thực hiện có các vấn đề

liên quan trực tiếp đến các trường đại học sư phạm, nơi đào tạo các

giáo viên phục vụ cho sự nghiệp giáo dục của nước nhà Các vấn đề

đặt ra cần phải đổi mới là: Đổi mới mô hình các trường sư phạm;

đổi mới chương trình, giáo trình; đổi mới phương pháp dạy học; đổi

mới cách thức kiểm tra, đánh giá; đổi mới công tác đào tạo, bồi

dưỡng giảng viên;…ở tất cả các ngành đào tạo Trong khuôn khổ

bài viết viết này, tôi xin có một vài ý kiến nhỏ về đổi mới chương

trình đào tạo ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các

trường đại học sư phạm

* Tiến sĩ, Trường ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương

khóa XI, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2013, tr 127

Trước hết phải nói rằng, sản phẩm của khoa Giáo dục Chính trị trong các trường đại học sư phạm (riêng đối với Trường Đại học Sư phạm Hà nội, là Khoa Lý luận chính trị và Giáo dục công dân) là những cử nhân có thể dạy môn Giáo dục công dân trong các trường trung học phổ thông, môn Chính trị trong các trường trung học nghề, trung học chuyên nghiệp hoặc các môn Lý luận chính trị trong các trường cao đẳng, đại học; có thể công tác ở các cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học, các cơ quan lý luận, các tổ chức chính trị – xã hội,…Chính vì thế, chương trình đào tạo ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các trường đại học sư phạm cần đảm bảo mục tiêu ấy

Tuy nhiên, ở các khoa Giáo dục Chính trị ở các trường đại học

sư phạm lại triển khai các mã ngành khác nhau Chẳng hạn, Khoa

Lý luận chính trị và Giáo dục công dân của Trường Đại học Sư phạm Hà nội có hai mã ngành riêng là Giáo dục Chính trị và Giáo dục công dân, các khoa Giáo dục Chính trị của Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Sư phạm Vinh, Trường Đại học Sư phạm Huế,… chỉ có một mã ngành Giáo dục Chính trị

Do vậy, việc đổi mới chương trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các trường đại học sư phạm cũng khác nhau

1 Thực trạng chương trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các trường đại học sư phạm hiện nay

a/ Ưu điểm:

- Nội dung chương trình đã quán triệt đường lối về đổi mới công tác tư tưởng, lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam và đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đổi mới của sự nghiệp giáo dục – đào tạo

- Về cơ bản, mục tiêu chương trình đã đáp ứng đúng quy định của Luật Giáo dục và đã được cụ thể hóa ở ba bình diện: kiến thức,

kỹ năng và thái độ của người học, đã xác định được chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ làm cơ sở cho việc biên soạn giáo trình, cũng như kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên

- Nội dung chương trình cũng đã đề cập đến giáo dục các giá trị, chuẩn mực chính trị, chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực pháp luật gắn liền với quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân – sinh viên, đã phần nào thể hiện được nguyên tắc tích hợp trong lĩnh vực dạy học Kết cấu chương trình có phần mở, mang tính định hướng, gợi mở để

người học có thể liên hệ lý luận với thực tiễn cuộc sống của bản

thân và thực tiễn đổi mới đất nước hiện nay

- Chương trình đã bao quát những nội dung cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, bao gồm những vấn đề về văn hóa và văn minh, giáo dục chính trị với giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật, những vấn đề về phương pháp dạy học và thực hành

sư phạm, những vấn đề kinh tế – chính trị – xã hội khác đáp ứng đầy đủ mục tiêu của từng môn học đã được đặt ra

- Giáo trình các môn học thuộc ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân, về cơ bản, đã bám sát và cụ thể hóa mục tiêu chương trình, được biên soạn một cách công phu, nghiêm túc, đảm bảo tính khoa học và tính chính trị, tính hệ thống và lôgíc chặt chẽ; nội dung chương trình, giáo trình phù hợp với trình độ của sinh viên

- Chính vì thế, chương trình đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, nhân sinh quan cách mạng, xây dựng niềm tin và lý tưởng cách mạng cho sinh viên,

để từ đó họ nỗ lực rèn luyện và tu dưỡng đạo đức, trau dồi chuyên môn, phục vụ công tác dạy học ở các cấp khác nhau, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

b/ Hạn chế:

- Nội dung chương trình còn mang nặng tính kinh viện, hàn lâm với những lý luận trừu tượng chưa bám sát thực tiễn nóng bỏng của thời đại, của đất nước Chương trình nặng về giáo dục chính trị, nhẹ về giáo dục đạo đức, pháp luật và kỹ năng sống; trọng lý thuyết, nhẹ thực hành, ít liên hệ với thực tiễn cuộc sống của bản thân và đất nước

- Nội dung chương trình chưa chú trọng đến việc hướng dẫn tự học, tự nghiên cứu và rèn luyện kỹ năng sư phạm cho sinh viên, chưa chú trọng đến việc xây dựng và bồi dưỡng năng lực khoa học

và phẩm chất sư phạm của sinh viên, chưa cập nhật được những thay đổi của đất nước và thời đại

- Nhiều nội dung trong các học phần có sự trùng lặp Ví dụ: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin với Triết triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội

khoa học, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam với Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử các học thuyết kinh tế với Lịch sử kinh tế quốc dân, Lịch sử triết học với Lịch sử tư tưởng

xã hội chủ nghĩa,.v.v…

- Khối lượng kiến thức các môn học quá lớn, thời lượng dành cho các môn này lại không nhiều, trong khi việc tự học của sinh viên lại chưa được phát huy đã ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của việc giảng dạy

- Nguồn kinh phí đầu tư cho việc nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân còn khiêm tốn, trong khi đội ngũ giảng viên phải dạy quá nhiều giờ, vì vậy, ít có sự đầu tư nghiên cứu khoa học, đặc biệt là những công trình nghiên cứu về đổi mới nội dung, chương trình, giáo trình chuyên ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân

Từ thực trạng trên đây, việc đổi mới chương trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân trong các trường đại học sư phạm đang được đặt ra một cách bức thiết

2 Đề xuất mang tính định hướng đổi mới chương trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các trường đại học sư phạm hiện nay

Việc xây dựng chương trình, giáo trình phải xuất phát từ thực

tế đời sống, từ nhu cầu xã hội, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Xuất phát từ thực trạng xã hội, nhu cầu xã hội để xác định mục tiêu giáo dục của các cấp học Chẳng hạn, ở cấp tiểu học là phát triển thói quen về học tập cơ bản; ở cấp trung học cơ sở là bồi dưỡng năng lực cơ bản và tố chất của học sinh; ở cấp trung học phổ thông là phát triển năng lực hướng nghiệp phù hợp với tố chất của học sinh; ở cấp đại học là phát triển năng lực khoa học và phẩm chất nghề nghiệp tương lai của sinh viên Trên cơ sở mục tiêu đã xác định sẽ xây dựng chương trình, giáo trình, sách giáo khoa phù hợp với từng cấp học bằng cách tiếp cận năng lực và phẩm chất của

người học (tức là trang bị cho người học không phải chủ yếu là nhồi

nhét kiến thức mà là làm sao cho người học biết làm theo năng lực

và phẩm chất của mình, thông qua đó phát triển năng lực và phẩm chất của mình)

Xuất phát từ mục tiêu, chương trình, sách giáo khoa phổ thông

để xác định mục tiêu, chương trình, giáo trình của trường đại học sư phạm Cụ thể là, mục tiêu đào tạo của trường đại học sư phạm là phát triển năng lực khoa học và phẩm chất sư phạm của sinh viên – những giáo viên tương lai Do vậy, chương trình, giáo trình của trường đại học sư phạm phải gắn kết với chương trình, sách giáo khoa phổ thông, tức là phải dạy những cái gì để sau này họ có thể vận dụng trong công việc giáo dục của mình Chính vì thế, chương trình, giáo trình đối với tất cả các ngành nói chung, ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân nói riêng phải được xây dựng theo cách tiếp cận phát triển năng lực khoa học và phẩm chất sư phạm của những giáo viên tương lai

Để phát triển năng lực khoa học là cần phải rèn luyện cho sinh viên phong cách tư duy và phương pháp nghiên cứu mang tính khoa học, tính tự chủ, tự giác, độc lập, sáng tạo,…; còn để bồi dưỡng và phát triển phẩm chất sư phạm là cần phải rèn luyện cho sinh viên cách thức tổ chức hoạt động giáo dục, thực hiện bài giảng trên lớp, phong cách ứng xử, cách thức giao tiếp với học sinh, với xã hội,… Riêng đối với ngành Giáo dục Chính trị để đào tạo các giảng viên Lý luận chính trị có thể giảng dạy ở các trường đại học và cao đẳng thì chương trình, giáo trình không chỉ gắn kết với chương trình, giáo trình các môn Lý luận chính trị, mà còn phải chú ý đến phát triển năng lực khoa học và phẩm chất nghề nghiệp của người giảng viên tương lai

Vì vậy, chương trình đào tạo ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân không chỉ cần phải khắc phục tính hàn lâm, kinh viện, giáo điều, mà còn cần phải gia tăng tính nghiệp vụ, kỹ năng sư phạm cho sinh viên Mặt khác, chương trình cũng cần đảm bảo tính tích hợp và tính phân hóa trong các môn học Vì thế, chương trình

sẽ rút gọn được những môn học không thực sự quan trọng, xa rời thực tiễn cuộc sống, đồng thời bổ sung thêm những môn học mới thiết thực, nhất là hình thành các môn học mang tính tích hợp, tránh

sự trùng lắp, chồng chéo giữa các môn học

3 Một số nội dung cơ bản về đổi mới chương trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các trường đại học sư phạm hiện nay

Từ thực trạng chương trình ngành Giáo dục Chính, Giáo dục công dân hiện nay với những ưu điểm và hạn chế của nó, cùng với những định hướng chủ yếu trong việc xây dựng chương trình mới đáp ứng việc bồi dưỡng, phát triển năng lực khoa học và phẩm chất

sư phạm của sinh viên, có thể nêu lên một số nội dung cơ bản trong việc đổi mới chương trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân ở các trường đại học sư phạm:

- Thứ nhất, cần tách ngành Giáo dục công dân ra khỏi ngành

Giáo dục Chính trị, hay nói cách khác, cần xây dựng mã ngành Giáo dục công dân mang tính độc lập tương đối với mã ngành Giáo dục Chính trị, như mô hình Khoa Lý luận chính trị và Giáo dục công dân của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, theo đó ngành Giáo dục công dân đào tạo giáo viên dạy môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông, còn ngành Giáo dục Chính trị đào tạo giảng viên dạy môn Lý luận chinh trị ở trường đại học, cao đẳng

- Thứ hai, đối với ngành Giáo dục công dân, cần giảm bớt

hoặc bỏ một số học phần mang tính chất hàn lâm, như Tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin, Triết học trong khoa học tự nhiên, Lôgíc biện chứng, Lịch sử kinh tế quốc dân, Kinh tế phát triển, Lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế,…; còn đối với ngành Giáo dục Chính trị thì về cơ bản giữ nguyên hoặc giảm thời lượng đối với các học phần đó

- Thứ ba, các học phần Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính

trị học Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam trong chương trình đào tạo chuyên ngành được kết cấu thành các chuyên đề tương ứng

- Thứ tư, tăng thời lượng cho các học phần Đạo đức học, Pháp

luật học, Văn hóa học, Lý luận và phương pháp dạy học,…

- Thứ năm, bổ sung một số học phần mới, như Giáo dục kỹ

năng sống, Giáo dục dân số và môi trường, Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản, Giáo dục giá trị sống, Giáo dục kinh doanh, Giáo dục gia đình, Nghệ thuật giao tiếp, Nghệ thuật hùng biện, các

chuyên đề đáp ứng yêu cầu của thực tiễn cuộc sống,…

- Thứ sáu, kết hợp chương trình giáo dục chính khóa với giáo

dục ngoài giờ, nghiên cứu thực tế; kết hợp truyền bá kiến thức với

quá trình rèn luyện, thực tiễn của sinh viên,…

- Thứ bảy, bổ sung thêm nội dung về rèn luyện phẩm chất, đạo

đức, coi kết quả rèn luyện phẩm chất, đạo đức như là một trong

những nội dung học tập,…

- Thứ tám, bổ sung những vấn đề mới của thời đại, những

thành tựu nghiên cứu mới về khoa học của nhân loại, những vấn đề

thực tiễn xã hội để làm phong phú thêm cho nội dung chương trình

- Thứ chín, khi xác định mục tiêu của từng học phần, cần nhấn

mạnh mục tiêu kỹ năng, trong đó trang bị kỹ năng nghiên cứu, kỹ năng giảng dạy cho sinh viên thông qua từng học phần, chứ không chỉ là nội dung của các học phần về phương pháp giảng dạy, thực

hành sư phạm năm thứ ba, thứ tư của khóa học

Tóm lại, trên đây là một số ý kiến về đổi mới chương trình,

giáo trình ngành Giáo dục Chính trị, Giáo dục công dân theo cách tiếp cận năng lực khoa học và phẩm chất sư phạm của sinh viên ở các trường đại học sư phạm hiện nay Thiết nghĩ, những vấn đề đó chỉ có thể thực hiện được khi có sự hợp tác của các nhà sư phạm; đặc biệt, khi mỗi giảng viên thực sự có trách nhiệm với bản thân mình, với nhà trường, với xã hội, với đất nước, với người học và với các thế hệ tương lai