NHỮNG vấn đề đặt RA TRONG đào tạo đội NGŨ GIẢNG VIÊN lý LUẬN CHÍNH TRỊ ở nước TA HIỆN NAY

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG ĐÀO TẠO ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Nguyễn Thị Anh Khuyên * Lê Văn Tùng ** Tổ chức đào tạo các môn lý luận chính trị ở các trườn

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG ĐÀO TẠO

ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Nguyễn Thị Anh Khuyên *

Lê Văn Tùng **

Tổ chức đào tạo các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng nước ta không chỉ nhắm tới mục đích hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học cho người học, mà còn là bồi dưỡng năng lực tư duy lý luận, kỹ năng nhận thức, tham gia và giải quyết các vấn đề xã hội, trau dồi những phẩm chất đạo đức thiết yếu

và có hệ thống cho lực lược lao động có trình độ, kỹ năng nghề nghiệp cao Trong nhiều yếu tố chi phối hiệu quả dạy – học lý luận chính trị ở nước ta hiện nay, chất lượng đội ngũ giảng viên giữ vai trò quyết định Theo chúng tôi, có ba vấn đề cơ bản cần quan tâm trong đào tạo đội ngũ giảng viên này ở nước ta hiện nay, đó là chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và năng lực nghiên cứu khoa học

Thứ nhất, chương trình đào tạo

Nội dung và chương trình đào tạo là một trong những khâu trọng yếu quyết định chất lượng công tác đào tạo Chương trình đào tạo hợp lý, khoa học sẽ là nội dung vật chất bên trong quyết định hiệu quả của hoạt động dạy và học trong các trường đại học, cao đẳng

* Thạc sĩ, Trường ĐH Quảng Bình

**

Trong những năm gần đây, chương trình đào tạo đội ngũ giảng viên lý luận chính trị đã có nhiều bước chuyển tích cực, tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn còn tồn tại một số mặt hạn chế ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo Cụ thể: nội dung chương trình nặng về lý thuyết, tồn tại nhiều trùng lặp trong các học phần, thiếu tính liên thông đối với các ngành khác, thiếu tính thực tiễn, chưa bám sát nhu cầu của xã hội, chưa theo kịp

xu hướng phát triển của cuộc sống, chưa có khả năng hòa nhập với khu vực Nhiều môn học được xây dựng còn xa rời thực tiễn, nặng

về lý thuyết, ít chú trọng đến công tác nghiên cứu và thực hành Trước thực trạng đó, thiết nghĩ cần đưa ra một số định hướng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ giảng viên lý luận chính trị

Một là, nội dung chương trình cần bám sát chuẩn đầu ra của nghề nghiệp và nhu cầu thực tiễn của xã hội

Sinh viên chuyên ngành lý luận chính trị sau khi ra trường thường trở thành giảng viên giảng dạy lý luận chính trị hoặc giáo viên dạy môn giáo dục công dân tại các trường phổ thông Nhu cầu của nơi tuyển dụng đối với giảng viên giảng dạy lý luận chính trị hay giáo viên giáo dục công dân phải có kiến thức sâu và rộng trên rất nhiều lĩnh vực như triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học, pháp luật, lịch sử, đạo đức và phải có lập trường chính trị vững vàng Do đó, khung chương trình trong các trường đại học và cao đẳng nên kết hợp hài hòa giữa đặc thù của ngành học và nhu cầu của nơi tuyển dụng Chương trình cần xây dựng theo hướng chuyên sâu những cũng phải bao hàm nhiều lĩnh vực giúp sinh viên

có khả năng tiếp cận công tác sau khi tốt nghiệp

Hai là, nội dung chương trình cần xây dựng theo hướng mở, chú trọng phát triển hệ thống kỹ năng nghiên cứu và các kỹ năng mềm

Là những người thực hiện và tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước, đấu tranh chống lại những quan điểm sai trái trên mặt trận chính trị tư tưởng, sinh viên chuyên ngành lý luận chính trị sau khi ra trường đỏi hỏi phải là những người có tri thức sâu và rộng, có lập trường chính trị vững vàng và thành thạo những kỹ năng mềm như kỹ năng nghiên cứu, kỹ năng tuyên truyền, thuyết phục, kỹ năng giải quyết tình huống, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao

tiếp, giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tổ chức, lập kế hoạch hoạt động Thiết nghĩ, nội dung chương trình cần xây dựng theo hướng

mở để giảng viên trong quá trình biên soạn tài liệu bài giảng có thể chủ động, linh hoạt lựa chọn, thay đổi hoặc bổ sung những nội dung nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội Đồng thời, nội dung chương trình cần phân bố tỷ lệ hợp lý giữa hệ thống tri thức khoa học và hệ thống

kỹ năng nghiên cứu góp phần rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học, giúp sinh viên làm chủ tri thức trong tương lai, kết hợp phân bố hợp lý hoạt động thực hành, thực tập, kiến tập, ngoại khóa giúp sinh viên xây dựng và phát triển hệ thống các kỹ năng mềm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội

Ba là, nội dung chương trình nên bám sát những vấn đề thực tiễn, mềm dẻo, phù hợp với xu hướng phát triển của thời đại

Xu hướng toàn cầu hóa và quốc tế hóa diễn ra trên mọi lĩnh vực đã đặt ra nhiều cơ hội cũng như thách thức đối với những người làm công tác giáo dục Giáo dục đại học nói chung và giáo dục chuyên ngành giáo dục chính trị nói riêng cũng cần có sự thay đổi

để phù hợp với xu thế chung của thời đại Muốn thực hiện được yêu cầu đó cần phải xây dựng chương trình đào tạo mang tính hiện đại, đáp ứng yêu cầu của xã hội Để đáp ứng được yêu cầu đó, trong quá trình xây dựng chương trình các bộ môn cần cân nhắc xem cần đưa vào những học phần nào, học phần đó có bao nhiêu tín chỉ về nên

bố trí giảng dạy ở học kỳ nào là hợp lý Đối với tiêu chí này, các bộ môn nên đưa những học phần có xu hướng tiếp cận với những kiến thức mới theo sự phát triển của thời đại, những học phần theo hướng rèn luyện kỹ năng bên cạnh cung cấp kiến thức hàn lâm, tiếp cận với các chương trình tiên tiến của khu vực và trên thế giới

Ngoài ra, chương trình, nội dung đào tạo phải bám sát những vấn đề thực tiễn, mang sắc thái của cuộc sống, không nên đưa vào những vấn đề quá rộng và khó mà phải căn cứ vào nhu cầu của người học và nhu cầu của người tuyển dụng Việc chú trọng vào nhu cầu của người học, nhu cầu của thực tiễn, nhu cầu của thị trường lao động sẽ là cơ sở giúp các Nhà trường xây dựng chương trình đào tạo

có tính khả thi và thực tiễn cao

Thứ hai, phương pháp giảng dạy

Đổi mới phương pháp giảng dạy bao gồm việc đổi mới nội dung, giáo trình, đổi mới phương pháp dạy, phương pháp học, đổi mới phương tiện dạy học Trên cơ sở khai thác triệt để các ưu điểm của phương pháp giáo dục truyền thống và vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học mới, tiên tiến nhằm nâng cao tính chủ động, sáng tạo, năng lực tự học, tự nghiên cứu và các kỹ năng mềm khác của người học đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội Nhà giáo dục V.A Xukhômlinxki đã nói: “nếu chỉ giáo dục bằng một cách thức nào đó thôi thì cũng giống như cố chơi bản giao hưởng “anh hùng” của Bétthôven trên một phím đàn Chỉ có sự hài hòa mới giáo dục được” Hoặc quan điểm của nhà giáo dục lỗi lạc Makarencô thì:

“không có bất kỳ phương pháp nào được coi là tốt hoặc xấu nếu như

ta xem xét nó tách rời các phương pháp khác, khỏi hệ thống toàn thể, tổ hợp toàn thể các ảnh hưởng” Mỗi phương pháp giáo dục đều

có những ưu điểm đặc thù và thực tế cho có thấy không bất kỳ phương pháp nào được coi là vạn năng và cũng không có phương pháp giáo dục nào mà lại không đi kèm các điều kiện ràng buộc

Vấn đề đặt ra cho những người tham gia công tác giảng dạy

đó là phải nhận thức một cách khách quan, khoa học những ưu điểm

và hạn chế các phương pháp giáo dục khác nhau, nhận thức được vai trò của người học, nhu cầu thực tiễn của xã hội để lựa chọn phương pháp, biện pháp dạy học, cách thức tác động đến đối tượng người học nhằm phát huy tính chủ động, năng lực tự nghiên cứu, tự học của người học Một số yêu cầu của người giảng viên giảng dạy chuyên ngành lý luận chính trị:

Một là, đóng vai trò hình mẫu, là một tấm gương sáng để

sinh viên noi theo Với đặc thù của ngành đào tạo lý luận chính trị, đào tạo ra đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn giáo dục công dân .do đó, giảng viên tham gia giảng dạy phải là một tấm gương về đạo đức, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, say mê công tác nghiên cứu khoa học, thường xuyên tự học, tự nghiên cứu

Hai là, phải có kiến thức sâu rộng về những vấn đề đưa ra cho sinh viên tự học, tự nghiên cứu, làm bài thuyết trình Việc đổi

mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại có nghĩa là lấy sinh viên làm trung tâm Khắc phục lối giáo dục thụ động, phát huy tính năng động, tự chủ, sáng tạo của sinh viên Tuy nhiên, việc đưa sinh viên vào vị trí trung tâm của giáo dục, phát huy tính chủ động

của người học phải có định hướng và dựa trên sự hướng dẫn của giảng viên Nhiệm vụ lôi kéo, thu hút sinh viên say mê vào việc tìm hiểu, giải quyết những vấn đề đặt ra trong quá trình giảng dạy phụ thuộc nhiều vào uy tín của giảng viên Uy tín của giảng viên được hình thành trên cơ sở: trình độ kiến thức sâu, rộng; kỹ năng hướng dẫn hợp lý, khoa học; lý giải hợp lý những yêu cầu, thắc mắc của người học

Ba là, nội dung vấn đề đưa ra để sinh viên tự nghiên cứu phải mang tính thực tiễn Chú trọng đến tính thực tiễn của nội dung

bài học không có nghĩa là hạ thấp vai trò của việc nghiên cứu những vấn đề mang tính lịch sử Căn cứ vào đặc thù của ngành học thì những học phần mang tính lịch sử chiếm tỷ trọng lớn trong chương trình đào tạo như: lịch sử triết học, lịch sử triết học Mác - Lênin, lịch sử triết học trước Mác, triết học cổ điển Đức, lịch sử tư tưởng

xã hội chủ nghĩa Không thể phủ nhận vai trò của các môn học này bởi nó cung cấp những tri thức cơ sở, nền tảng của chuyên ngành Tuy nnhiên, xã hội ngày càng phát triển, nhiều vấn đề đặt ra trong thực tiễn là những vấn đề mà sinh viên có khả năng nắm bắt, những vấn đề nảy sinh trong cùng một thời đại sẽ thu hút sự say mê, có khả năng phát huy năng lực sáng tạo của người học

Bốn là, chủ động hướng dẫn người học năng lực tự nghiên cứu Hoạt động dạy học là hoạt động đặc thù đòi hỏi có sự tham gia

của người dạy và người học Người dạy là chủ thể của hoạt động dạy còn người học là chủ thể của hoạt động học Hiệu quả của quá trình giáo dục, đào tạo là sự hợp tác, phối hợp hoạt động của cả hai đối tượng người dạy và người học Do đó, đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình giảng dạy phải được thực hiện từ cả hai phía, người dạy và ngươi học Thực tiễn quá trình tham gia công tác giảng dạy cho thấy, sinh viên ở nước ta nói chung và sinh viên chuyên ngành lý luận chính trị nói riêng vẫn mang nặng tác phong thụ động, chưa phát huy được năng lực tự chủ, sáng tạo, chưa tự mình đề xuất những vấn đề trọng tâm, thậm chí không dám đặt câu hỏi với giảng viên khi gặp phải những vấn đề khúc mắc của bài học Để khắc phục tình trạng trên, ngay từ khi bắt đầu tham gia khóa học (sinh viên năm thứ 1), giảng viên phải xây dựng nếp tư duy sáng tạo và năng lực tự nghiên cứu của người học

và hướng dẫn cho sinh viên khả năng phát triển năng lực đó trong

những năm học tiếp theo Cụ thể, trong quá trình giảng dạy, giảng viên ra câu hỏi trước và bắt sinh viên phải đọc và tìm hiểu trước khi lên lớp Ngoài những vấn đề lý thuyết cơ bản thì giảng viên có thể hướng dẫn sinh viên tự nghiên cứu những vấn đề liên quan Ban đầu, giảng viên có thể giao đề tài, nhiệm vụ và hướng dẫn cụ thể, rõ ràng cho sinh viên Đồng thời tiến hành kiểm tra, đôn đốc thường xuyên việc tự học, tự nghiên cứu của sinh viên giúp họ giải quyết những khúc mắc trong quá trình nghiên cứu Sau khi sinh viên đã quen với phương pháp tự nghiên cứu, làm việc theo nhóm thì giảng viên có thể yêu cầu sinh viên tự đặt ra những nội dung, đề tài liên quan đến nội dung bài học mà cá nhân hoặc nhóm quan tâm và tìm phương pháp giải quyết dưới sự hướng dẫn của giảng viên

Cần chú ý, các nước có nền giáo dục đại học phát triển đã từ

bỏ quan điểm dạy học là hoàn tất chương trình học từ lâu, và đã áp dụng khá phổ biến quan điểm dạy học kiến tạo, tuy nhiên giảng dạy các môn lý luận chính trị ở nước ta hiện nay dường như chưa nắm bắt và theo kịp xu hướng này Theo đó, tri thức và cả năng lực sử dụng chúng được hình thành bằng con đường kiến tạo (cả về nhận thức và lòng tin vận dụng), quá trình này chịu sự tác động của nhiều tác nhân như phong cách học, đặc điểm cá nhân người học, môi trường văn hóa giáo dục, bối cảnh xã hội,v.v do vậy, người học là làm chủ quá trình học tập, còn giảng viên chỉ giữ vai trò hướng dẫn, gợi ý đầu mối, là tác nhân của sự thay đổi Để giảng dạy được theo phương pháp này thì giảng viên phải là người có năng lực giảng dạy siêu nhận thức, tức phải có năng lực tự học một cách có hệ thống và nhìn nhận việc học là sự thống nhất biện chứng giữa học và dạy học

Thứ ba, năng lực nghiên cứu khoa học

Giảng dạy và nghiên cứu là hai nhiệm vụ then chốt của người giảng viên đại học Nghiên cứu khoa học là cách thức nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ và nâng cao uy tín của giảng viên một cách hiệu quả Trong thời gian gần đây, nhiều trường đại học ở nước ta đã bắt đầu quan tâm đến nhiệm vụ nghiên cứu khoa học Xem đó là một trong những tiêu chí bắt buộc của giảng viên, đồng thời cũng đã có những tiêu chí cụ thể về năng lực nghiên cứu khoa học đòi hỏi người giảng viên phải đảm nhiệm Tuy nhiên, mặc dù nghiên cứu khoa học đã và đang được quan tâm đối với đội ngũ

giảng viên nhưng lại chưa được chú trọng trong đào tạo sinh viên Với nhu cầu ngày càng cao của đất nước, người lao động mới phải

là người có năng lực tự chủ, có khả năng vận dụng và sáng tạo những tri thức mới Do đó, nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học đối với sinh viên nói chung và sinh viên chuyên ngành lý luận chính trị nói riêng cũng là một trong những việc làm cần thiết trong công tác đào tạo hướng đến nhu cầu của xã hội Để làm tốt công tác này cần quan tâm những vấn đề sau:

Một là, trong quá trình giảng dạy, bên cạnh việc truyền đạt kiến thức giảng viên cần lồng ghép tinh thần say mê nghiên cứu vào người học Giảng viên không chỉ là người có tri thức mà con phải là

người có tinh thần say mê nghiên cứu khoa học Thông qua những bài học trên lớp, với tinh thần say mê nghiên cứu của mình giảng viên ít nhiều sẽ thổi vào tâm hồn của sinh viên tình yêu đối với khoa học, sự say mê và nhu cầu tìm hiểu và khám phá những tri thức mới Đồng thời với việc đưa người học vào trung tâm của quá trình giảng dạy, giảng viên cần áp dụng các phương pháp giáo dục mới nhằm phát huy tính tự chủ, tự nghiên cứu của sinh viên, phát huy kỹ năng làm việc theo nhóm, tư duy phản biện của người học Đối với các môn lý luận chính trị, để kích thích nhu cầu nghiên cứu của sinh viên, giảng viên cần hướng sinh viên tiếp cận những những vấn đề mang tính thời sự, những vấn đề thực tiễn trên mặt trận chính trị, tư tưởng nhằm củng cố, nâng cao năng lực học tập và lập trường chính trị của người học

Hai là, xây dựng kế hoạch nghiên cứu khoa học hợp lý trong toàn khóa học Đây là một trong những giải pháp mang tính thiết

thực trong việc nâng cao hiệu quả công tác nghiên cứu khoa học cho sinh viên Nếu không xây dựng kế hoạch nghiên cứu khoa học một cách hợp lý và có định hướng trong toàn khóa học thì sẽ có rất ít sinh viên tham gia hoạt động này Kế hoạch nghiên cứu khoa học có thể được sắp xếp theo hướng từ đơn giản đến phức tạp tùy theo từng giai đoạn của khóa học Có thể từ các bài nghiên cứu của sinh viên trong quá trình thảo luận, bài tập lớn, tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp Mức độ phức tạp và đòi hỏi năng lực tự nghiên cứu của sinh viên phải được xây dựng theo hướng tăng dần góp phần đưa sinh viên chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động làm chủ tri thức và làm chủ lập trường chính trị

Ba là, tạo điều kiện và môi trường giải phóng khả năng sáng tạo và hiện thực hóa năng lực NCKH của sinh viên Với sức mạnh

của tuổi trẻ, sinh viên là những người có khả năng giải phóng năng lực thực tiễn của bản thân trong hoạt động nghiên cứu Tuy nhiên, nếu như không có môi trường và động lực kích thích nhu cầu NCKH thì sức mạnh và nhiệt huyết của tuổi trẻ rất khó được giải phóng Do đó, trong công tác đào tạo, nhà trường cần xây dựng một môi trường giáo dục say mê với NCKH, tạo nhiều cơ hội để người học có thể trải nghiệm Cụ thể, chú trọng năng lực nghiên cứu của sinh viên trong đào tạo, khuyến khích sinh viên tham gia NCKH cùng giảng viên, xây dựng các câu lạc bộ học tập, nghiên của sinh viên, tạo điều kiện để sinh viên có thể cùng tham dự các hội thảo NCKH nhằm rèn luyện năng lực nghiên cứu của người học,

Thiết nghĩ, nâng cao năng lực NCKH cho sinh viên chuyên ngành lý luận chính trị là một trong những vấn đề quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng đào tạo đội ngũ giảng viên lý luận chính trị Xây dựng và phát huy năng lực NCKH phải được thực hiện trên rất nhiều phương diện như tạo điều kiện, môi trường hiện thực hóa năng lực nghiên cứu, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng chú trọng hệ thống năng lực nghiên cứu của người học, xây dựng kế hoạch NCKH phù hợp đối với từng cá nhân trong toàn khóa học và quan trọng hơn hết là vai trò định hướng của nhà trường và giảng viên trong giáo dục giúp sinh viên lựa chọn phương pháp và cách thức nâng cao năng lực tự làm chủ và sáng tạo tri thức mới

Năng lực nghiên cứu khoa học, ở đây là khoa học lý luận, chỉ

có thể được hình thành trong môi trường coi trọng việc tự do tìm tòi, phát hiện, thử nghiệm và phản biện trên tinh thần xây dựng kiến thức một cách có hệ thống, dựa trên một hiểu biết chắc chắn về kiến thức lý luận mà loài người đã tích lũy được, do vậy đào tạo năng lực nghiên cứu về thực chất là việc tạo môi trường sinh hoạt khoa học sôi động Nếu như trong dạy học chúng ta lấy người học làm trung tâm, thì trong đào tạo năng lực nghiên cứu cần lấy tự học, tự nghiên cứu làm trọng

Tóm lại, nâng cao chất lượng đào tạo giảng viên lý luận

chính trị đã và đang là một vấn đề cần quan tâm trong công tác giáo dục ở các bậc đại học và cao đẳng Đào tạo giảng viên lý luận chính

trị, những người thực hiên nhiệm vụ tuyên truyền chủ nghĩa Mác, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm chủ trương của Đảng và Nhà nước cần được coi trọng trên nhiều phương diện cả về nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và năng lực nghiên cứu khoa học Những nội dung mà chúng tôi trình bày như trên mang tính định hướng với mong muốn cả xã hội cũng như toàn hệ thống giáo dục đào tạo cùng chung tay xây dựng nền giáo dục hiện đại, thiết thực, hiệu quả

Tài liệu tham khảo

1 Bộ giáo dục và Đào tạo, Tài liệu hướng dẫn giảng dạy, học tập các

môn khoa học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2007

2 Đặng Vũ Hoạt, Lý luận dạy học đại học, Nxb ĐHSP, HN, 2006

3 Võ Văn Thắng, Vai trò của giáo dục đại học trong sự phát triển kinh

tế, xã hội, Nxb Nông nghiệp, TP HCM, 2014

4 Lê Đức Quảng, Phương pháp và tư liệu giảng dạy môn giáo dục công

dân, Nxb Giáo dục, 1998

5 Phạm Minh Phượng, “Về việc giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin ở các trường đại học khối không chuyên

ngành Mác – Lênin”, Tạp chí Tuyên Giáo, 4/11/2011