NHỮNG vấn đề đặt RA đối với VIỆC GIẢNG dạy CHỦ NGHĨA mác – LÊNIN CHO SINH VIÊN TRONG các TRƯỜNG đại học, CAO ĐẲNG ở VIỆT NAM HIỆN NAY

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC GIẢNG DẠY CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN CHO SINH VIÊN TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Phạm Thị Kiên * Bùi Xuân Dũng ** Đảng và Nhà nước

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC GIẢNG DẠY CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN CHO SINH VIÊN

TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Phạm Thị Kiên * Bùi Xuân Dũng **

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên nhằm giáo dục lý tưởng cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị, xây dựng những sinh viên vừa

“hồng” vừa “chuyên” Đại hội X của Đảng khẳng định: “Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại”1

Giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên Việt Nam trong thời kỳ đổi mới có nhiều thuận lợi song cũng đứng trước không ít khó khăn, thách thức Cơ chế thị trường tạo điều kiện cho

sự năng động, sáng tạo của sinh viên được phát huy nhưng tính chất cạnh tranh khốc liệt của nó lại sinh ra tâm lý sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lý, coi thường các giá trị nhân văn Mở rộng giao lưu hội nhập quốc tế với nhiều tư tưởng, giá trị tiên tiến, nhưng cũng không tránh khỏi những tư tưởng, chủ nghĩa không phù hợp với giá trị và

* Thạc sĩ, Giảng viên Trường Cán bộ quản lý giáo dục TP.HCM

** Thạc sĩ, Giảng viên Trường Cán bộ quản lý giáo dục TP.HCM

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia,

2006, tr 207

lợi ích của dân tộc VIệt Nam Dưới tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, của hội nhập với thế giới, của âm mưu “diễn biến hòa bình” một số sinh viên đã xa rời lý tưởng cách mạng, giảm sút tình cảm, đạo đức cách mạng Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang diễn ra như vũ bão dẫn đến sự bùng nổ về khối lượng và tốc độ thông tin; phương tiện kỹ thuật ngày càng hiện đại, được sử dụng rộng rãi Trong điều kiện như vậy, việc giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên không chỉ có vai trò quan trọng trong cung cấp thông tin mà quan trọng hơn là việc định hướng xử

lý thông tin

Ngày nay, việc giảng dạy chủ nghĩa Mác - Lênin ở nước ta không chỉ làm cho sinh viên nắm bắt và hiểu được sâu sắc những tri thức khoa học, mà thông qua đó còn giáo dục, củng cố niềm tin khoa học, nâng cao bản lĩnh chính trị tư tưởng vững vàng, kiên định mục tiêu và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Chủ nghĩa Mác - Lênin trang bị cho sinh viên thế giới quan, phương pháp luận khoa học và nhân sinh quan cách mạng đúng đắn Khi mọi người đã có thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, đúng đắn sẽ phát triển tư duy, tầm nhìn khoa học biện chứng, định xét mọi sự vật, hiện tượng một cách khách quan duy vật, từ đó hoàn thiện đạo đức, nhân cách chuẩn mực, tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin và sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta Như Bác Hồ đã từng viết: “Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình, có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin ”2

Trong những năm vừa qua, việc giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin trong các trường đại học đã có nhiều đổi mới về nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy và học tập Điều đó, đã góp phần tạo nên những sinh viên tiên tiến có nhận thức tốt và ý thức chính trị cao, vươn lên lập thân, lập nghiệp, phát huy truyền thống cách mạng của dân tộc Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ cách mạng khoa học - công nghệ, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tăng cường hội nhập quốc tế hiện

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr 354

nay thì chất lượng giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên còn chưa ngang tầm

Sau 5 năm thực hiện Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT của

Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc giảng dạy môn Những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa Mác-Lênin ở các trường đại học, cao đẳng bên

cạnh những kết quả đạt được như: giảm tải khối lượng cho người học, tạo điều kiện thuận lợi để các trường đại học, cao đẳng sắp xếp các môn học khác trong quá trình chuyển sang hình thức đào tạo theo học tín chỉ Tuy nhiên, sự bất hợp lý về kết cấu của môn học này cũng đặt ra những vấn đề cần giải quyết như: Một là, Do nội dung cơ bản của môn học này chính là sự lắp ghép từ 3 môn học trước đây là Triết học Mác-Lênin, Kinh tế chính trị Mác-Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học Mặc dù triết học Mác-Lênin, kinh tế chính trị Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học là ba bộ phận hợp thành của chủ nghĩa Mác-Lênin Song đây là 3 môn khoa học

có tính độc lập tương đối, có lịch sử hình thành, có đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu riêng, chính điều này đã tạo nên sự gượng ép khiên cưỡng về kết cấu của một môn học Ví dụ như phần kinh tế chính trị đã bỏ phần kinh tế thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Hay nhập một số bài vào nhau như trong phần triết học: bài Lý luận nhận thức được ghép với nội dung phép biện chứng duy vật Nội dung, chương trình chưa cập nhật kịp thời những thành tựu mới nhất của khoa học hiện đại làm cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho môn học và chưa đảm bảo tính lôgic của học thuyết Mác - Lênin

Do vậy, Ban chấp hành trung ương và Ban tuyên giáo đã có hướng dẫn thực hiện kết luận 94 – KL /TW, ngày 28-3-2014 của Ban bí thư “về tiếp tục đổi mới học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân” (số 127 HD/BTGTW ngày 30 tháng 6 năm 2014) thay đổi môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin thành môn Chủ nghĩa Mác - Lênin với kết cấu 3 phần

là Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học Với cách làm mới này sẽ khắc phục được những bất hợp lý của chương trình môn Những nguyên lý có bản của chủ nghĩa Mác – Lênin Tuy vậy, vấn đề đặt ra hiện nay là triển khai xây dựng nội dung, viết giáo trình và triển khai thực hiện làm sao để đạt được kết quả tốt

Về đội ngũ giảng viên giảng dạy chủ nghĩa Mác-Lênin ở

nhiều trường đại học, cao đẳng phải đảm nhận toàn bộ 3 phần của môn học trong khi họ chưa được đào tạo chuyên sâu Vì vậy, chất lượng giảng dạy và học tập của môn học này không thể không bị ảnh hưởng

Thực tế, ở hầu hết các trường đại học, cao đẳng, đội ngũ giảng viên giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin được điều chuyển từ giảng viên giảng dạy các môn triết học Mác-Lênin, kinh tế chính trị Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học Đây là đội ngũ giảng viên đã được đào tạo ở trình độ đại học

và sau đại học theo các chuyên ngành triết học, kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học Các giảng viên giảng dạy triết học và chủ nghĩa xã hội khoa học trước đây tạm thời giảng dạy phần một môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về chủ nghĩa xã hội), còn giảng viên trước đây giảng dạy môn kinh tế chính trị đảm nhiệm giảng dạy phần hai (gồm học thuyết kinh tế của chủ nghĩa Mác-Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa) Mà thời lượng giảng dạy của môn này là 5 tín chỉ, mà phải sắp xếp tới 2 giảng viên giảng dạy, hai bảng điểm khác nhau, học ở những học kỳ khác nhau (trừ những môn học mang tính chuyên biệt) Vì vậy, sẽ làm cho sinh viên không hiểu thấu đáo, đầy đủ cấu trúc cũng như nội dung khoa

học của học thuyết Mác-Lênin

Về đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập Đổi mới

phương pháp giảng dạy và học tập là một đòi hỏi cấp bách trong quá trình đổi mới giáo dục đại học, cao đẳng ở nước ta hiện nay Song phương pháp giảng dạy chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay vẫn còn thiếu hấp dẫn, việc áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực chưa được nhiều giảng viên vận dụng có hiệu quả Trong giờ thảo luận, thường rất tẻ nhạt, hời hợt, mang tính hình thức, đối phó Hơn nữa, giảng viên giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin chủ yếu hiện nay vẫn giảng dạy theo lối thuyết trình Các phương tiện dạy học hiện đại nếu có được sử dụng thì mới chỉ bớt được thao tác viết bảng cho giảng viên Theo quy định, trong chương trình học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin có ba mươi phần trăm số tiết dành cho sinh viên

thảo luận Song, nhìn chung hiệu quả của các giờ thảo luận còn rất thấp Và thực tế, với thời lượng hạn chế trong khi khối lượng kiến thức lại nhiều, số lượng sinh viên đông thì việc giảng viên cho sinh viên thảo luận sẽ là một nhiệm vụ khó khả thi Do vậy, cần phân loại đối tượng giảng dạy Cụ thể:

Đối với chương trình giảng dạy chủ nghĩa Mác-Lênin dành

cho sinh viên hệ không chuyên Môn học “Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác-Lênin” cần chuyển đổi thành môn “Chủ nghĩa Mác – Lênin” với ba học phần rõ ràng tương ứng với ba bộ phận cấu thành nên chủ nghĩa Mác –Lênin

Hiện nay, Đối với sinh viên, đã tốt nghiệp ở nước ngoài khi về nước, sinh viên học các chương trình liên kết đào tạo với nước ngoài không phải học môn “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin” Do vậy, đề nghị Bộ giáo dục và đào tạo yêu cầu Cục Khảo thí và Kiểm định Chất lượng giáo dục thì phải học bổ sung tín chỉ này mới được hợp thức hóa văn bằng đào tạo

Đối với chương trình giảng dạy chủ nghĩa Mác-Lênin dành

cho sinh viên hệ chuyên Trong chương trình đào tạo cần phải chú ý đào tạo giảng viên phù hợp với từng đối tượng giảng dạy Môn học

về Chủ nghĩa Mác – Lênin phải phù hợp với những thành tựu mới của khoa học và công nghệ hiện đại và điều kiện hội nhập sâu của Việt Nam vào thế giới

Cần thống nhất trong nội dung chương trình đối với sinh viên không chuyên và sinh viên chuyên ngành theo hướng sinh viên chuyên ngành nghiên cứu sâu hơn, nhiều thời gian hơn Sinh viên không chuyên ngành nghiên cứu những nội dung cơ bản, thời gian

ít hơn Nhưng về cấu trúc phải thống nhất Nếu cấu trúc không thống nhất thì sinh viên chuyên ngành được đào tạo cơ bản sẽ không thể đảm nhiệm cùng lúc 3 phần của Chủ nghĩa Mác - Lênin khi giảng dạy cho sinh viên không chuyên Do đó, 3 phần của môn Chủ nghĩa Mác - Lênin phải do 3 giảng viên có chuyên môn sâu về phần của mình giảng dạy, Điểm được tính như 3 phần độc lập

Đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên Việc đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá sẽ góp

phần tác động tích cực tới quá trình dạy và học, cũng như thái độ học tập của sinh viên Thực tế hiện nay, việc kiểm tra, đánh giá kết

quả học tập của sinh viên đối với môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin chưa thực sự khoa học, thiếu công bằng Những hạn chế nêu trên đã làm giảm tính hứng thú của sinh viên khi học môn học này Từ đó, không thấy rõ tính hữu ích của việc học lý luận, xem nhẹ giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin với tư cách là môn học cung cấp về thế giới quan, phương pháp luận và nhận thức luận cho sinh viên Đáng lo ngại là, một bộ phận sinh viên có biểu hiện thụ động và thờ ơ chính trị Một số sinh viên do thiếu bản lĩnh, kinh nghiệm trong cuộc sống lại gặp phải tác động từ những thông tin xấu, độc hại lan truyền trên internet, những âm mưu và hành động chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch đã mất phương hướng chính trị, mờ nhạt về lý tưởng cách mạng Nguy hiểm hơn,

do sự tiếp xúc với một số quan điểm, tư tưởng, văn hoá, nghệ thuật, lối sống không phù hợp từ bên ngoài, một số sinh viên đã dao động

về lập trường, ảo tưởng về nền dân chủ phương Tây với chủ trương

đa nguyên, đa đảng Đảng ta nhận định trong Hội nghị Trung ương

2 khoá VIII: “Đặc biệt đáng lo ngại là trong một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp”3 Từ thực tiễn công tác nghiên cứu, giảng dạy chủ nghĩa Mác - Lênin tại các trường đại học, cao đẳng trong những năm vừa qua, đòi hỏi cần phải nhìn nhận một cách toàn diện đối với vấn đề này

Muốn vậy, việc kiểm tra đánh giá phải vì sự tiến bộ của người học, đáp ứng yêu cầu chất lượng, chứ không đơn thuần vì điểm số Điều quan trọng là phải kích thích được tinh thần tự giác học tập và đảm bảo tính công bằng giữa các sinh viên trong một lóp và sinh viên các lớp khác nhau Thực hiện nghiêm túc và kết hợp các biện pháp kiểm tra, đánh giá: kiểm tra thường xuyên: đánh giá tính tích cực, chuyên cần, không nên chỉ căn cứ vào việc điểm danh, mà nên

có điểm thưởng, phạt rõ ràng; kiểm tra giữa kỳ và kết thúc môn học,

dù bằng bất cứ hình thức nào (vấn đáp, viết, tiểu luận, trắc nghiệm) cũng phải căn cứ vào tất cả các mục tiêu đã được quy định trong mỗi nội dung của môn học

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị Trung ương 2, khoá VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 24

Điều quan trọng là đề thi phải nhằm vào những câu hỏi với các mục tiêu: hiểu, so sánh, vận dụng, phân tích, đánh giá Không kiểm tra theo mục tiêu thuộc bài Ít nhất phải dành 50% số điểm cho việc sử dụng tài liệu tham khảo Người coi thi không cho sinh viên chép bài của nhau, hoặc cùng chép chung một tài liệu Mỗi người chỉ được sử dụng tài liệu do mình chuẩn bị Riêng về hình thức thi trắc nghiệm cần lưu ý tỷ lệ về độ khó, dễ hợp lý (dễ: 50 %, tương đối khó: 30%, khó: 20%) Xây dựng ngân hàng đề thi trắc nghiệm phải đảm bảo các yêu cầu: mỗi câu có 4 lựa chọn, không có phương

án tổng hợp (bằng hai hoặc ba phương án còn lại), các phương án phải tương đương về độ dài, ngắn, và đều phải có tác dụng gây nhiễu Cách trình bày câu hỏi, hoặc lời dẫn phải đúng quy cách Cùng một khóa sinh viên phải được thi một đề giống nhau, nhưng khác nhau về vị trí các câu hỏi và các phương án trả lời (do máy tính quy định Sinh viên phải làm bài trực tiếp trên máy) Ngân hàng

đề thi này cần có sự bổ sung, chỉnh sửa thường xuyên

Việc kiểm tra, đánh giá không chỉ dành cho người học, mà còn dành cho người cả người dạy, tức là đánh giá toàn bộ quá trình dạy và học Thông qua bài làm của sinh viên, giảng viên có thể rút được kinh nghiệm về cách dạy

Đối với sinh viên học tập và nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin Học môn học này đòi hỏi sinh viên phải có khả năng tư duy

tốt, phải có kiến thức phổ thông vững vàng và một lượng thời gian thỏa đáng để học tập và nghiên cứu thì mới tiếp thu được Sở dĩ như vậy là vì chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống các quan điểm và học thuyết khoa học khá trừu tượng, nó không chỉ vạch ra hệ thống quy luật chung nhất của thế giới mà nó phản ánh, mà nó còn thể hiện ở chức năng thế giới quan và phương pháp luận khoa học trong mọi hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người Những nội dung, thuật ngữ, khái niệm, của chủ nghĩa Mác - Lênin ngay

cả các giáo sư, nhà khoa học nghiên cứu lâu năm cũng không dễ dàng hiểu hết được Chưa kể học thuyết này ra đời đã được hơn 100 năm, có những quan điểm, tư liệu, ngôn từ, nhận định đã không còn phù hợp với hiện nay Do vậy, đối với những sinh viên – những người mới bắt đầu học và nghiên cứu lý luận Mác - Lênin thì càng gặp nhiều khó khăn hơn Cho nên, việc nghiên cứu và học tập chủ nghĩa Mác - Lênin đòi hỏi phải chịu khó, kiên trì, mất nhiều thời

gian và thậm chí phải khổ luyện người học mới mong tiếp thu được một phần nhỏ tri thức khoa học trong các quan điểm và học thuyết

ấy

Như vậy, để đổi mới một cách toàn diện hệ thống môn học này cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp, đòi hỏi sự chung tay của nhiều cơ quan, ban ngành hữu quan và cả hệ thống chính trị Đổi mới việc giảng dạy và học tập chủ nghĩa Mác - Lênin phải xuất phát

từ việc lấy chất lượng, hiệu quả, phải đảm bảo tính cơ bản, tính hệ thống từ những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin phải phù hợp thực tiễn Việt Nam, chứ không phải chỉ là sự lắp ghép một cách cơ học như hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban chấp hành trung ương, Kết luận của Ban bí thư về việc tiếp tục đổi

mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân, số

94 – KL/TW, Hà Nội, ngày 28 tháng 3 năm 2014

2 Ban chấp hành trung ương - Ban tuyên giáo, Hướng dẫn thực hiện kết

luận 94 – KL /TW, ngày 28-3-2014 của Ban bí thư “về tiếp tục đổi mới học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân”, số 127 HD/BTGTW, Hà Nội, ngày 30 tháng 6 năm 2014

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị Trung ương 2, khoá VIII,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 24

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp

hành Trung ương khoá X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008,

tr.35-36

5 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X, Nxb

Chính trị quốc gia, 2006, tr 207

6 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12,

tr 354