NGHIÊN cứu KHOA học XU HƯỚNG tất yếu TRONG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG dạy các môn lý LUẬN CHÍNH TRỊ ở các TRƯỜNG đại học và CAO ĐẲNG HIỆN NAY

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - XU HƯỚNG TẤT YẾU TRONG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG HIỆN NAY Trần Thanh Lâm * 1.. Bài viết này sẽ xá

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - XU HƯỚNG TẤT YẾU TRONG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY

CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG HIỆN NAY

Trần Thanh Lâm *

1 Đặt vấn đề:

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục

và đào tạo trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, con đường cơ bản để nâng cao chất lượng đào tạo

ở trường đại học và cao đẳng là đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, trong đó lấy nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học làm cơ bản Tuy nhiên, hoạt động nghiên cứu khoa học ở nước ta hiện nay nói chung, nhất là nghiên cứu khoa học các môn lí luận chính trị nói riêng đang còn nhiều hạn chế, bởi việc hình thành

kỹ năng xã hội và việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên trong giáo dục hội nhập chưa được định hình một cách cụ thể Bài viết này sẽ xác định nhu cầu tất yếu tăng cường khả năng nghiên cứu khoa học trong giảng dạy và học tậpcác môn lí luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay, trên cơ sở phân tích thực trạng,

đề xuất các biện pháp nhằm tháo gỡ và thúc đẩy hoạt động này hiệu quả hơn

2 Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học các môn lí luận chính trị ở các trường đại học và cao đẳng hiện nay

Giảng dạy các môn lí luận chính trị tại các trường đại học và cao đẳng hiện nay có vai trò quan trọng trong phần giáo dục kiến thức đại cương, trang bị thế giới quan, nhân sinh quan và phương

pháp luận khoa học cho sinh viên để học tốt hơn các môn khoa học khác và góp phần nhìn nhận các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống xã hội.Nghiên cứu các môn lí luận chính trị liên quan mật thiết đến lĩnh vực chính trị, xã hội, đạo đức nhân cách, tư tưởng văn hóa của dân tộc, cho nên đây là lĩnh vực quan trọng Vì vậy, để nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lí luận chính trị ở các trường đại học và cao đẳng đòi hỏi phải gắn chặt với công tác nghiên cứu khoa học (NCKH), đòi hỏi nhà trường phải hết sức coi trọng việc NCKH của giảng viên và sinh viên

Nghiên cứu khoa học có tầm quan trọng đặc biệt trong giáo dục đại học và cao đẳng, vì không những góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo ra những tri thức mới, sản phẩm mới phục

vụ cho sự phát triển của nhân loại Với tầm quan trọng như vậy, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2, Ban chấp hành TW khóa VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam có nêu: “Các trường đại học phải là các trung tâm nghiên cứu khoa học, công nghệ, chuyển giao và ứng dụng công nghệ vào sản xuất và đời sống” Chỉ thị 296/CT-TTg ngày 27 tháng 02 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới quản lý giáo dục đại học giai đoạn 2010 - 2020 cũng nêu rõ “Nâng cao năng lực quản lý và hiệu quả công tác nghiên cứu khoa học ở các trường đại học, góp phần tích cực nâng cao chất lượng đào tạo

và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”

Hoạt động NCKH các môn lí luận chính trị giúp giảng viên

mở rộng, tìm hiểu sâu kiến thức chuyên môn để giảng dạy tốt hơn Người giảng viên muốn có bài giảng hấp dẫn, khúc chiết, rõ ràng, mạch lạc phong phú thì trước hết phải có kiến thức chuyên môn thật vững, phông kiến thức nền thật rộng Nhưng kiến thức được đào tạo

ở trường đại học hoặc qua cao học mới chỉ là một phần rất nhỏ trong bể kiến thức vô cùng rộng lớn Do đó, để giảng dạy tốt, giảng viên phải tự bồi dưỡng kiến thức cho mình thông qua hoạt động NCKH Với hoạt động này, buộc giảng viên phải đọc, phải suy ngẫm, phải tìm tòi cái mới, phải giải thích, phân tích, chứng minh vấn đề đặt ra Những hoạt động tư duy đó làm cho trình độ nhận thức của giảng viên ngày càng được nâng cao, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của người học, góp phần không nhỏ vào nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lí luận chính trị hiện nay

Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ hiện nay, kiến thức rất nhanh bị lạc hậu Đặc biệt, mặt trái nền kinh

tế thị trường tác động làm cho cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lí luận càng trở nên nóng bỏng Nếu giảng viên không tham gia NCKH thì sẽ khó có thể cập nhật những kiến thức mới, bài giảng sẽ thiếu tính thực tiễn Chỉ thông qua thực hiện đề tài NCKH buộc giảng viên phải tìm tòi tài liệu, phải đọc rất nhiều để tìm ra những tri thức mới, đấu tranh có hiệu quả với các quan điểm sai trái thù địch trên mặt trận tư tưởng, lí luận hiện nay

Hoạt động NCKH sẽ góp phần quan trọng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội, qua đó để khẳng định uy tín của nhà trường Mỗi bài viết tham gia hội thảo được đánh giá cao, mỗi công trình NCKH ở các cấp Tỉnh, Bộ, Nhà nước, mỗi bài viết đăng trên tạp chí chuyên ngành với tên cán bộ, giảng viên gắn với tên nhà trường là mỗi lần danh tiếng của nhà trường được thể hiện Danh tiếng tốt của nhà trường không phải là cái gì đó chung chung, trừu tượng mà nó phải được thể hiện thông qua thành tích đóng góp của từng cán bộ, giảng viên, sinh viên của nhà trường Thành tích của cá nhân góp phần làm nên thành tích của tập thể

Đối với sinh viên, một thực tế đáng buồn là đông đảo sinh viên Việt Nam ra trường, kỹ năng nghiên cứu và thực hành còn rất yếu, không đáp ứng được những đòi hỏi của đơn vị tổ chức sử dụng

Đó là hệ qủa của việc người học thiếu sự quan tâm NCKH, ngay cả phương pháp học tập và tư duy nghề nghiệp cũng còn rất hạn chế Kết quả là đơn vị sử dụng phải tốn tiền của, công sức để tổ chức đào tạo lại Vấn đề đặt ra là tại sao cơ sở đào tạo không tìm hiểu, nghiên cứu thực tế để có một chương trình đào tạo đúng hướng, đáp ứng nhu cầu của thực tế cuộc sống

Hiện nay ở nhiều trường đại học và cao đẳng, công tác NCKH trong sinh viên còn rất khiêm tốn, nhiều nơi còn mang tính phong trào nên rất hình thức mà chưa đi vào thực chất Nhiều sinh viên còn cảm thấy xa lạ với công tác NCKH, thậm chí còn không ít sinh viên của các trường đại học chưa có thói quen NCKH, chưa có những kỹ năng cần thiết cho việc NCKH, chẳng hạn như việc chọn

đề tài, lập đề cương, xây dựng cấu trúc, lựa chọn phương pháp, giải quyết vấn đề, trình bày văn bản báo cáo khoa học,…

Trong thời gian qua, hoạt động NCKH các môn lí luận chính trị của các trường đại học và cao đẳng đạt hiệu quả còn thấp.Theo Tác giả, có một số nguyên nhân cơ bản sau: hoạt động NCKH đối với các môn lí luận chính trị chưa thực sự được chú trọng; một số cán bộ, giảng viên, sinh viên vẫn chưa hiểu đúng tính chất nhiệm vụ NCKH; các viện - phòng khoa học và hợp tác quốc tế tuy có nhiều

cố gắng nhưng vẫn cần tham mưu cho lãnh đạo nhà trường áp dụng những biện pháp để tổ chức và khuyến khích giảng viên, sinh viên tham gia NCKH; chế độ của nhà trường chưa khuyến khích được giảng viên, sinh viên, chưa tạo được phong trào tham gia NCKH; xếp loại thi đua hàng năm việc hoàn thành nhiệm vụ NCKH chưa phải là một tiêu chuẩn cứng để xếp loại cá nhân và tập thể dù hiện nay các trường có chú trọng hơn về vấn đề này, có khen thưởng tập thể và cá nhân tham gia NCKH nhưng vẫn chưa phải là chú trọng tiêu chuẩn cứng; đề tài cấp trường chưa được chú trọng về quy đổi định mức và kinh phí

3 Kết quả nghiên cứu và bình luận kiến nghị:

Để đẩy mạnh hoạt động NCKH các môn lí luận chính trị góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập ở các trường đại học

và cao đẳng, cần thực hiện tốt một số nội dung, giải pháp sau

3.1 Xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học, khuyến khích, tạo động lực để giảng viên, sinh viên nghiên cứu khoa học các môn lí luận chính trị

Một môi trường nghiên cứu tạo điều kiện cho họ đóng góp những kinh nghiệm, kỹ năng và tri thức của mình vào việc thực hiện nhiệm vụ NCKH, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn lí luận chính trị hiện nay Để tiến hành biện pháp này cần thực hiện các công việc sau:

Một là, nâng cao nhận thức của giảng viên, sinh viên và cán

bộ quản lý về hoạt động nghiên cứu khoa học các môn lí luận chính trị

Tăng cường tuyên truyền, phổ biến chiến lược khoa học công nghệ, các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động khoa học công nghệ, quán triệt sâu sắc hơn nữa cho đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên các quyết định của Bộ Giáo

khác liên quan đến hoạt động này để đội ngũ NCKH của các trường

có định hướng hoạt động, có ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ NCKH bên cạnh nhiệm vụ giảng dạy và học tập

Thông tin đầy đủ về các chủ trương, chính sách NCKH; xác định rõ vị trí và vai trò của hoạt động NCKH đối với mục tiêu đào tạo trong trường đại học và cao đẳng Bên cạnh đó, cần xác định hoạt động NCKH có vị trí quan trọng, có liên quan trực tiếp đến chất lượng giáo dục đào tạo các môn lý luận chính trị của nhà trường.Vì vậy, giảng viên phải có nhiệm vụ NCKH và kết quả của NCKH phải được xem là một tiêu chí đánh giá về chất lượng chuyên môn của giảng viên

Hai là, tạo môi trường hoạt động khoa học sôi nổi cho các môn

lí luận chính trị

Hình thành các giải thưởng khoa học công nghệ với quy mô khác nhau để thu hút cũng như tạo nên một môi trường khoa học năng động Có cơ chế khuyến khích giảng viên, sinh viên tham gia NCKH thông qua việc khen thưởng về vật chất và tinh thần để tôn vinh những cá nhân có thành tích xuất sắc trong hoạt động NCKH,

có kết quả nghiên cứu nổi bật hay công bố bài báo khoa học xuất sắc Cơ chế khen thưởng cần rõ ràng, theo định mức để tạo ra tính hấp dẫn cho hoạt động này góp phần tạo hứng thú, say mê NCKH của giảng viên, sinh viên Đồng thời, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh thúc đẩy hoạt động NCKH trong nhà trường; khuyến khích hoạt động hội nghị, hội thảo, xemina, sinh hoạt chuyên môn tại các khoa,

bộ môn để tổ chức các hoạt động học thuật sôi nổi thông qua việc dành một phần kinh phí KHCN hàng năm hợp lý cho các đơn vị tổ chức hội nghị, hội thảo

Ban hành quy định yêu cầu bắt buộc về số bài báo, số đề tài NCKH hàng năm đối với cán bộ giảng dạy theo học hàm, học vị; tất

cả các cán bộ khoa học, giảng viên có nhiệm vụ bắt buộc tham gia hoạt động NCKH dưới nhiều hình thức với những chế tài cụ thể, hợp lí.Tạo điều kiện để các chủ nhiệm đề tài công bố kết quả nghiên cứu, từ đó góp phần khơi dậy đam mê NCKH của giảng viên

3.2 Tăng cường các điều kiện phục vụ hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên, sinh viên và cán bộ quản lý

Sử dụng hợp lý các nguồn kinh phí từ ngân sách sự nghiệp;

đa dạng hóa các nguồn đầu tư cho khoa học công nghệ và bỏ hình thức phân bổ bình quân kinh phí nghiên cứu đề tài khoa học, mà phân theo nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của mỗi đề tài Cần chú trọng khâu duyệt dự toán bởi nếu khâu này bị xem nhẹ, dự toán được phê duyệt chưa hẳn đã phù hợp với yêu cầu nghiên cứu thực tế.Song song đó cần dành kinh phí cho việc xác định nhiệm vụ, tuyển chọn tổ chức, cá nhân chủ trì, kiểm tra, đánh giá định kỳ kết quả hoạt động NCKH, đánh giá, nghiệm thu kết quả nghiên cứu và

hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để đảm bảo chất lượng và hiệu quả hoạt động NCKH Khuyến khích các đơn vị hỗ trợ kinh phí trích từ hoạt động đào tạo hỗ trợ NCKH

Huy động kinh phí NCKH từ nhiều nguồn khác nhau Các cơ

sở đào tạo cần chủ động thành lập được các nhóm nghiên cứu đa ngành, tập hợp các nhà khoa học có năng lực nghiên cứu để tham gia xây dựng các đề tài có kinh phí lớn, các dự án hợp tác quốc tế về NCKH; tập trung lực lượng để xây dựng các dự án, tăng cường năng lực nghiên cứu tốt trình Bộ Giáo dục và Đào tạo

Đẩy mạnh hợp tác NCKH với các địa phương, các tỉnh thành trong nước và hợp tác quốc tế Các trường cần đẩy mạnh ký kết hợp tác với Sở Khoa học và Công nghệ các tỉnh trong việc thực hiện có

hệ thống các NCKH tại địa phương Thông qua việc hợp tác, thông tin về hoạt động khoa học công nghê của các địa phương, kết quả nghiên cứu các đề tài, dự án được trao đổi thường xuyên, từ đó tránh sự trùng lặp trong tổ chức NCKH Tăng cường các hoạt động NCKH giữa các trường đại học trong và nước ngoài qua các dự án,

đề tài nghị định thư, hợp tác song phương; khuyến khích, tạo điều kiện cho các đơn vị, cá nhân mở rộng quan hệ tìm kiếm các dự án hợp tác quốc tế

3.3 Tăng cường công bố, ứng dụng kết quả, sản phẩm của hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên

Xuất bản định kỳ các ấn phẩm công bố các công trình và kết quả nghiên cứu và chú trọng đến các đối tượng trong phạm vi áp dụng của đề tài và chương trình; phối hợp và hỗ trợ các đề tài xuất sắc xuất để quảng bá kết quả đề tài.Xuất bản các ấn phẩm tóm tắt các công trình công bố (bài báo trong nước và quốc tế) của các cá

chuyển giao công nghệ của các doanh nghiệp và địa phương về kết quả nghiên cứu đề tài có tính ứng dụng cao, cần tiến đến xây dựng trung tâm nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ mũi

nhọn

Nâng cao nhận thức về hoạt động sở hữu trí tuệ cho cán bộ quản lý,giảng viên và sinh viên của các trường Tuyên truyền phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam

và các điều ước quốc tế về sở hữu trí tuệ mà Việt Nam tham gia Các trường cần lập kế hoạch về hoạt động sở hữu trí tuệ hàng năm; hướng dẫn các đơn vị, giảng viên, sinh viên đăng ký và hỗ trợ kinh phí bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và quảng bá thương hiệu Phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ triển khai công tác đăng ký bản quyền sở hữu trí tuệ Xây dựng các biện pháp thúc đẩy quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nhằm tăng nguồn thu

từ các hoạt động này

Nâng cao chất lượng Tạp chí khoa học, hình thành các số chuyên san bằng tiếng Anh và xuất bản định kỳ, chuẩn hóa quy trình quản lý và xuất bản tạp chí theo tiêu chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ thông tin trong các quy trình này Thành lập các ban biên tập với sự cộng tác của các nhà khoa học có uy tín trong và ngoài nước và các nhà xuất bản có uy tín trong việc công bố ấn phẩm nhằm mở rộng mạng lưới người đọc, tăng khả năng tiếp cận đến với các nhà khoa học

3.4 Làm tốt công táctổ chức, bồi dưỡng phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên

Hiểu và vận dụng thành thạo phương pháp NCKH sẽ giúp học viên chủ động, tự tin, mạnh dạn tham gia NCKH với các hình thức và mức độ phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng công trình NCKH của sinh viên Vì vậy, phải trang bị phương pháp NCKH, bao gồm phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu cụ thể cho sinh viên ngay từ năm thứ nhất một cách có hệ thống và xuyên suốt quá trình học viên học tập ở nhà trường Qua đó để họ có được những kiến thức cơ bản về phương pháp luận NCKH; đồng thời được làm quen với các phương pháp cụ thể, như: phân tích, tổng hợp tài liệu, quan sát, phỏng vấn, điều tra, thực nghiệm…, nắm được quy trình, cách thức triển khai một đề tài nghiên cứu, các thủ thuật nghiên cứu như cách thức xác định đề tài, xây dựng giả thuyết đến kĩ năng lập đề cương

nghiên cứu, thu thập và xử lí số liệu, khảo sát, biểu diễn bằng đồ thị,

mô hình hoá…v.v Đặc biệt, phải hướng người học đến việc xác định

và lập kế hoạch để tiến hành nghiên cứu những vấn đền thực tiễn, hướng dẫn người học nghiên cứu được những đề tài gắn liền với thực tiễn cuộc sống Muốn vậy, cơ quan quản lý đào tạo phải có kế hoạch, chương trình cụ thể và những hỗ trợ thiết thực cho hoạt động giảng dạy, hướng dẫn NCKH

4 Kết luận:

Tóm lại, nghiên cứu khoa học và đẩy mạnh hoạt động NCKH

là xu hướng tất yếu để nâng cao chất lượng dạy và học các môn lí luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Bằng nhiều hình thức khác nhau, NCKH sẽ tạo ra những bước đi ban đầu để học viên tiếp cận với những vấn đề của thực tế cuộc sống cần phải được lý giải, qua đó, rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo, từng bước trau dồi phương pháp luận NCKH, biết sử dụng hệ thống lý thuyết, phương pháp nghiên cứu thích hợp để xem xét và giải quyết vấn đề có căn

cứ khoa học Vì vậy, để học viên tự tin, chủ động, nhiệt tình tham gia NCKH, việc nâng cao nhận thức, tăng cường bồi dưỡng năng lực và định hình cơ chế NCKH nói chung, đối với các môn lý luận chính trị nói riêng là yêu cầu có tính chất khách quan trong đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo đại học, cao đẳng hiện nay

Trên đây là một số ý kiến của tác giả với mong muốn hoạt động NCKH của các nhà trường sẽ ngày càng nở hoa kết trái và chất lượng giảng dạy và học tập các môn lí luận chính trị nói riêng, các môn khoa khác nói chung

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2010),

Chỉ thị 296/CT-TTg ngày 27 tháng 02 năm 2010 về đổi mới quản lý giáo dục đại học giai đoạn 2010 – 2020

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban

chấp hành TW khóa VIII

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư số 22/2011/TT-BGDĐT ngày

30 tháng 5 năm 2011 về việc ban hành Quy định về hoạt động khoa học