ĐỔI mới PHƯƠNG PHÁP dạy học các môn lý LUẬN CHÍNH TRỊ vấn đề THỰC TIỄN ĐANG đặt RA HIỆN NAY

Các bộ môn khoa học Mác-Lênin, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam giảng dạy cho sinh viên trong các trường Đại học chứa đựng một khối lượng kiến thức rất rộng, vừa mang tính

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- VẤN ĐỀ THỰC TIỄN ĐANG ĐẶT RA HIỆN NAY

Nguyễn Thị Hương *

Đảng ta khẳng định chủ nghĩa Mác-Lênin, tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động Đường lối cách mạng sáng tạo của Đảng ta dựa trên nền tảng tư tưởng đó đã đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi vẻ vang của sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa Mác-Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh đã không ngừng được cũng cố và phát triển trở thành hệ tư tưởng của toàn xã hội Trong hơn 50 năm qua cùng với sự phát triển của xã hội, của đất nước, các môn Lý luận chính trị ngày càng được đổi mới, bổ sung và hoàn thiện Ngay từ những ngày đầu mới dành được chính quyền, Đảng và Nhà nước ta đã đưa các môn khoa học Mác-Lênin vào giảng dạy trong các trường Đại học và Cao đẳng Trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, nó có một vị trí đặc biệt quan trọng trong kết cấu chương trình và nội dung kiến thức, là các môn học mang tính ý thức hệ, gắn liền với việc giáo dục thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận cách

mạng cho sinh viên

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu, đòi hỏi sự nghiệp giáo dục, đào tạo phải đổi mới để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực

có trình độ và chất lượng ngày càng cao, đạt trình độ của khu vực và theo kịp thế giới Đổi mới, mở cửa hội nhập càng đi vào chiều sâu, đòi hỏi công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, giảng dạy các môn

lý luận chính trị phải được phải đổi mới toàn diện, sâu sắc và coi đó

* Thạc sĩ, Giảng viên khoa Lý luận chính trị, trường ĐH Lao động - Xã hội

là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục trong các trường Đại học, nhằm góp phần củng cố thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng, củng cố niềm tin vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, trang

bị cơ sở phương pháp luận khoa học cho việc nhận thức đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và tham gia đấu tranh tư tưởng, lý luận chống lại những luận điệu xuyên tạc, bóp méo các quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hố Chí Minh

Giáo dục trong nhà trường, nhất là giáo dục đại học là đào tạo con người, cung cấp nhân lực cho xã hội, đáp ứng yêu cầu công cuộc phát triển đất nước, lẽ đương nhiên phải chú trọng đào tạo kỹ năng chuyên môn, nghề cho sinh viên để họ làm việc và sống bằng nghề chuyên môn của mình Các bộ môn khoa học Mác-Lênin, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam giảng dạy cho sinh viên trong các trường Đại học chứa đựng một khối lượng kiến thức rất rộng, vừa mang tính khoa học, vừa mang tính giai cấp, lập trường tư tưởng gắn với việc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cách

mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị Đại hội XI đã chủ trương “ Đổi

mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” phải “ Nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo”

Đổi mới phương pháp dạy học các môn Lý luận chính trị nằm trong trào lưu chung đổi mới phương pháp dạy học của toàn

ngành giáo dục Báo cáo văn kiện Đại hội X của Đảng nêu rõ: "Ưu

tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên”

Các môn Lý luận Chính trị, không chỉ cung cấp những tri thức về nội dung, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của thế giới quan duy vật biện chứng mà còn làm cho những nội dung kiến thức đó xâm nhập và biến những tri thức mà sinh viên tiếp nhận được thành những giá trị, niềm tin, lý tưởng, lập trường thế giới quan tương ứng Nhưng các khái niệm, phạm trù thường có tính trừu tượng cao; các quan điểm, chủ trương thường được xem là khô khan, cứng

nhắc chỉ mang tính chất đường lối, chính sách cho nên trong quá trình giảng dạy, giảng viên chỉ cốt làm sao truyền đạt đủ nội dung tinh thần của giáo trình là đủ, sinh viên chỉ cần thuộc lòng để có kiến thức khi thi Mặt khác, đa số sinh viên khi tiếp cận môn học này phông kiến thức lý luận chính trị còn non nớt, còn rất bở ngỡ, cộng với việc phương pháp tiếp cận nghiên cứu, học tập môn học này ở bậc đại học còn rất lúng túng Bên cạnh đó sự giảm sút lý tưởng của một bộ phận cán bộ, đảng viên ảnh hưởng không nhỏ đến

ý thức của sinh viên khi tiếp thu các môn khoa học này Từ thực tiễn

ấy, để thực hiện việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Lý luận Chính trị, một trong những biện pháp quan trọng nhất chính là đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, hiện đại nói chung hiện nay là một tất yếu khách quan Bởi lẽ, trước tình hình thông tin bùng nổ cả về khối lượng và chất lượng, cả về tốc độ

và phạm vi, lĩnh vực như hiện nay Yêu cầu bức bách hiện nay là phải chú trọng đúng mức, thậm chí phải đặt lên hàng đầu vấn đề đào tạo con người theo hướng biết đặt và giải quyết vấn đề trong điều kiện khoa học công nghệ đang phát triển

Đổi mới phương pháp giảng dạy và học lý luận chính trị theo phương pháp dạy học tích cực là gắn truyền thụ kiến thức của giảng viên với việc phát huy trí lực của người học chủ động hoạt động trí não ngay trong quá trình dạy - học và phương pháp nghiên cứu khoa học Đổi mới phương pháp dạy học trên cơ sở xác định trung tâm của dạy học là người học, nên người dạy có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong một bài học, song phải luôn lưu ý để không quá lạm dụng một cách tuỳ tiện hoặc ôm đồm quá nhiều phương pháp

Có nhiều phương pháp dạy học khác nhau, song có hai phương pháp được quan tâm, sử dụng nhiều nhất Thứ nhất là, phương pháp giao tiếp - cách thức dạy học trong đó, người dạy và người học luôn thay đổi, luân phiên vai trò nghe - nói cho nhau dưới

sự tổ chức, hướng dẫn của người dạy nhằm tìm ra thông tin mới, cần thiết trong quá trình dạy học Thứ hai là, dạy học nêu vấn đề - cách dạy học đặt ra câu hỏi gợi ý người học tìm hiểu bài học một cách có

hệ thống, khoa học, đúng theo quy trình, hướng đến mục đích yêu cầu Thực hiện phương pháp này, người học sẽ có cơ hội trao đổi,

bàn bạc, tạo được không khí học tập vui tươi, nhẹ nhàng, người học khắc sâu kiến thức bài học một cách hệ thống, sâu sắc

Việc sử dụng các phương pháp phải phù hợp với đối tượng, dung lượng bài giảng về lý luận và thực tiễn sao cho mỗi bài giảng phải có sự kết hợp được các phương pháp phù hợp tốt nhất cùng với các phương tiện dạy học khác làm cho bài giảng phong phú và thiết thực Vì vậy, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trở thành một yêu cầu thiết yếu Đặc biệt là đối với các lớp học viên ở các tỉnh thành đào tạo theo diện vừa làm vừa học Trình độ văn hoá

và sự hiểu biết các lĩnh vực khác ngày càng được nâng cao trong điều kiện công nghệ thông tin phát triển nhanh chóng, nguồn thông tin được tiếp thu ngày càng đa dạng

Ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực ở các bài học, môn học, đặc biệt ở các bài học có tính ứng dụng thực tiễn cần phát huy tốt vai trò của người học, hướng người học vào việc trao đổi, tranh luận, phân tích, phản biện, giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, những tình huống trong học tập, lãnh đạo, quản lý kinh tế - xã hội Vấn đề quyết định là đổi mới cách dạy, cách học, đổi mới phương pháp truyền thụ là hướng vào đổi mới tư duy và rèn luyện năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, phát huy tính chủ động, năng động của người học Đó là quá trình thầy và trò cùng tham gia trao đổi về những vấn đề mà lý luận và thực tiễn cần giải quyết nhằm hướng tới nắm vững tri thức, hiểu biết thực tiễn nhiều hơn để có phương pháp làm việc hiệu quả hơn, năng động hơn trong tìm tòi cái mới hiệu quả hơn

Vì vậy, dạy học theo phương pháp tích cực là sự kết hợp nhuần nhuyễn trong mối quan hệ truyền thụ, tiếp thu giữa người dạy

và người học hướng tới động viên người học cùng tham gia động não, cùng trao đổi, tranh luận, phát hiện vấn đề, kích thích không khí dân chủ, phát huy tư duy độc lập sáng tạo của học viên Thu hút

sự tập trung theo dõi bài giảng, giúp học viên hiểu, nắm chắc bài học và đam mê nghiên cứu, sáng tạo Giảng viên có điều kiện phát hiện những mặt còn hạn chế, những yếu điểm của học viên để có hướng khắc phục Đòi hỏi giảng viên phải chuẩn bị công phu, xác định mục tiêu bài giảng rõ ràng,có kế hoạch bài giảng cụ thể, nắm chắc đối tượng, trình độ học viên để chủ động thiết kế bài giảng về nội dung đáp ứng với trọng tâm, trọng điểm để lựa chọn phương

pháp và phân định thời gian, phương tiện sử dụng trong bài giảng phù hợp Người thầy phải nắm chắc nghiệp vụ sư phạm, có quá trình rèn luyện và chuẩn bị chu đáo về nhiều mặt như luyện cách phát âm cho cả bài và từng mục, từng tiểu tiết cụ thể, cách đứng viết bảng, trình bày bảng, quán xuyến lớp học… đều là sự khổ luyện Giảng viên vừa là người thầy, vừa là người "nhạc trưởng" tổ chức, định hướng, hướng dẫn học viên cùng tham gia tích cực vào bài giảng thông qua phương pháp dạy học tích cực Yêu cầu đó đòi hỏi người giảng viên phải có bản lĩnh nghề nghiệp, phải đầu tư dày công trong chuẩn bị nội dung, kiến thức cả về lý luận và những vấn

đề liên quan đến thực tiễn, xem xét các phương pháp một cách kỹ lưỡng để có sự vận dụng nhịp nhàng các phương tiện hỗ trợ, khéo léo khi dẫn dắt vấn đề, tinh tế trong nhận xét đánh giá những nội dung mà học viên nêu lên Như vậy, nghề dạy học và vận dụng phương pháp dạy học tích cực là con đường tích hợp đa chiều, đa lĩnh vực, là sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn của tri thức và kỹ năng hành động sáng tạo của người dạy và người học Là quá trình tác động hài hoà vào trí tuệ duy lý và trí tuệ cảm xúc của người học hướng vào việc đổi mới tư duy sáng tạo tạo mang tính nhân văn trong quá trình học tập và chỉ đạo hoạt động thực tiễn Sự khéo léo, linh hoạt của giảng viên cùng với sự lôi cuốn của những vấn đề được nêu lên trong quá trình sử dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ là chất keo kết dính người dạy - người học tốt nhất Đổi mới việc hướng dẫn học viên tự học, tự nghiên cứu bài học trước khi nghe giảng kết hợp với nâng cao chất lượng giờ thảo luận ,làm bài tập xử lý tình huống, viết bài luận cùng với đổi mới trong việc ra đề thi, kiểm tra, gắn lý luận với thực tiễn sẽ là cơ sở tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy và học

Nâng cao chất lượng dạy và học tập trong điều kiện mới trước yêu cầu mới là nhiệm vụ cấp thiết Thực tế cho thấy để có chất lượng bài giảng tốt, kết quả học tập tốt trước hết cần hội tụ nhiều yếu tố có tính đồng bộ và toàn diện, trong đó trình độ chuyên môn, tay nghề và những hiểu biết thực tiễn của đội ngũ giảng viên Nâng cao chất lượng dạy - học trong thời đại nền kinh tế tri thức và xu thế hội nhập toàn cầu hóa vừa là thách thức, vừa có những thuận lợi, vừa là đòi hỏi khách quan của quá trình áp dụng phương pháp dạy học tích cực Trong quá trình tiến hành đổi mới phương pháp dạy học thì chủ thể của quá trình đổi mới chính là đội ngũ giảng viên Vì

vậy, để quá trình đổi mới phương pháp dạy học đạt kết quả cao thì bản thân đội ngũ giảng viên cần phải nhận thức được ý nghĩa của quá trình đổi mới phương pháp dạy học trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Lý luận Chính trị Đây được xem là

những yêu cầu cụ thể đối với người giảng viên giảng dạy các môn

Lý luận Chính trị:

Thứ nhất, đây là yêu cầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục, là hạt nhân của việc đổi mới chương trình môn học, là điều kiện trực tiếp để nâng cao chất lượng giáo dục các môn lý luận chính trị, mặt khác cần coi đây là một thách thức đối với đội ngũ giảng viên cần phải đáp ứng, và là cơ hội để phát triển bản thân

Thứ hai, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học; bồi dưỡng phương pháp học tập, rèn luyện kỹ năng học tập phù hợp với môn học, các loại bài học và phương pháp tự học; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho người học

Thứ ba, chú trọng rèn luyện phương pháp, kỹ năng học tập, đặc biệt là hướng dẫn rèn luyện người học về năng lực tự học, tăng cường tổ chức các hoạt động học tập cá thể, phối hợp với hoạt động học tập hợp tác; kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

Để đáp ứng những yêu cầu cơ bản của xu thế phát triển trong thời đại ngày nay, đòi hỏi mỗi người thầy phải tăng cường đầu tư hơn nữa trên nhiều khâu của quá trình dạy học Phải từng bước thực hiện chuẩn hoá cả về chuyên môn, nghiệp vụ, cả về phẩm chất đạo đức và chính trị Qua đó, tăng cường nghiên cứu, trao đổi, thảo luận trong tổ chuyên môn và vận dụng giải quyết từng vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra theo yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học

Xuất phát từ thực tế đó, để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học các môn Lý luận Chính trị và làm cho nó đi vào chiều sâu,

có hiệu quả cần phải tiến hành những biện pháp cần kíp sau đây:

Thứ nhất, Xây dựng nhận thức đúng đắn cho các cấp quản

lý, giảng viên và sinh viên về tầm quan trọng và ý nghĩa khoa học thực tiễn của các môn Lý luận chính trị trong sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế

Thứ hai, Đối với đội ngũ giảng viên đã và đang giảng dạy cần phải từng bước thực hiện chuẩn hoá cả về chuyên môn, nghiệp

vụ, cả về phẩm chất đạo đức và chính trị Thực hiện đổi mới một cách toàn diện, phải kết hợp việc đổi mới nội dung chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy một cách thích hợp

Thứ ba, Nhà trường cần tạo điều kiện để giảng viên được tham dự đầy đủ các lớp tập huấn do Bộ Giáo dục tổ chức; tổ chức học tập, nghiên cứu các tài liệu lý luận nghiệp vụ tại khoa, bộ môn, tại trường; tăng cường nghiên cứu, trao đổi, thảo luận trong nhóm chuyên môn và vận dụng giải quyết từng vấn đề theo yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học

Quan điểm chỉ đạo Nghị quyết Hội nghị TW V (Khóa X) nêu

rõ: "Công tác tư tưởng, lý luận là một bộ phận cấu thành đặc biệt

quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng khẳng định và nâng cao vai trò tiên phong của Đảng về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức, thể hiện vai trò đi trước, mở đường trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" Vì vậy, đổi mới phương pháp giảng

dạy các môn học nói chung trong đó có các môn Lý luận chính trị nói chung quả là một công việc không phải một sớm một chiều có thể làm ngay Nó phụ thuộc rất nhiều nhân tố, không chỉ là đội ngũ giảng viên hiện nay cần nâng cao về năng lực chuyên môn, nghiệp

vụ, mà còn phải có tầm, có tâm với nghề trong thời buổi kinh tế thị trường Và đội ngũ quản lý giáo dục thì cần quan tâm hơn nữa đến việc bồi dưỡng, chăm lo đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của đội ngũ giảng viên; trang bị cơ bản về cơ sở vật chất, thiết bị đảm bảo quá trình dạy và học Và điều quan trọng nhất là về phía người học phải xác định được bản thân học cái gì, học như thế nào, học để làm gì, nếu biết được những điều đó các em sẽ đầu tư hơn vào công việc học của mình để phấn đấu vươn lên Bởi vì, trên giảng đường người thầy chỉ góp phần định hướng, còn lại là bản thân người học tự vận động

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đã trở thành một yêu cầu cấp bách và cần được đẩy mạnh hơn nữa để tạo được sự biến đổi về chất trong quá trình dạy học Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực trong giảng dạy các môn Lý luận chính trị lại càng trở nên cấp thiết và quan trọng, đó là thực tế khách quan Đầu

tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai, một tương lai huy hoàng nhưng cũng đầy lắm những gian truân, vất vả, trong đó không thể thiếu bóng dáng những người thầy, tuy nhiên cũng cần lắm những

phương pháp dạy học phù hợp, đáp ứng yêu cầu xu thế mới đang đặt

ra, và cần hơn nữa sự quan tâm của đông đảo các cấp ngành cho một trong những nhiệm vụ quan trọng, vĩ đại, vì sự phát triển./

Tài liệu tham khảo:

1.Ban Tuyên giáo TW - Tổng cục dạy nghề - Viện nghiên cứu phát triển

phương Đông, (2012), Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT Việt Nam,

Nxb CTQG, Hà Nội

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XI, Nxb, CTQG, HN, 2011, tr.216

3.Trần Bá Hoành, (chủ biên) (2002), Các phương pháp sư phạm, Song

Kha dịch, NXB Thế giới

4.Lưu Xuân Mới, (2000), Lý luận dạy học đại học, Nxb Gáo dục

5.Lê Phạm Phương Lan, (07/ 2001), Thực chất của quan điểm giáo dục

"lấy người học làm trung tâm", Báo Dạy và Học ngày nay

6.TS Dương Hoàng Oanh, (09/2009), Đổi mới phương pháp dạy học các môn Lí luận Chính trị hiện nay, Tạp chí Đại học Sài Gòn

7.Hoàng Tụy, (2005), Người thầy trong nhà trường hiện đại, NXB giáo

dục