ĐÔI điều SUY NGHĨ về NHỮNG tồn tại, hạn CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH GIẢNG dạy các môn KHOA học mác LÊNIN, tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH ở các TRƯỜNG đại học, CAO ĐẲNG

ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ NHỮNG TỒN TẠI, HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH GIẢNG DẠY CÁC MÔN KHOA HỌC MÁC-LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Lê Hoàng Việt Lâm* Nguyễn Thị T

ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ NHỮNG TỒN TẠI, HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH GIẢNG DẠY CÁC MÔN KHOA HỌC

MÁC-LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG

Lê Hoàng Việt Lâm* Nguyễn Thị Thu Lài**

Quá trình truyền đạt kiến thức nói chung và kiến thức các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, từ lâu

đã trở thành một nội dung đặc biệt quan trọng trong quá trình giáo dục, đào tạo ở nước ta Bởi lẽ, đây là những môn học có tính chất nền tảng nhằm trang bị cho sinh viên thế giới quan, phương pháp luận biện chứng, phù hợp với thực tiễn, đồng thời nắm được cái bản chất, tinh thần, phương pháp làm việc khoa học của các môn học này Đặc biệt, đó là những môn học có ý nghĩa giáo dục, bồi đắp cho sinh viên bản lĩnh chính trị, lý tưởng cách mạng, niềm tin vào cuộc sống; góp phần định hướng giá trị, rèn luyện nhân cách, tạo bản lề để mỗi sinh viên có được những bước đi vững chắc trên con đường khởi nghiệp đầy gian khó

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được với yêu cầu đặt ra của sự nghiệp chấn hưng nền giáo dục nước nhà, chưa đạt được mục đích và mục tiêu của quá trình

* Đại úy, Thạc sỹ, Giảng viên Trường Đại học An ninh Nhân dân – Bộ Công An

** Thạc sỹ Phó Trưởng phòng Công tác sinh viên, Trường Đại học Ngân hàng TP.Hồ Chí Minh

dạy và học các môn lý luận chính trị Từ việc nghiên cứu và qua tình hình thực tế công tác, tôi nhận thấy rằng, việc giảng dạy các môn lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh còn chứa đựng một

số hạn chế và yếu kém sau:

Một là, các môn lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

thường được các trường sắp xếp học vào đầu khóa học Đó là một cách sắp xếp hợp lý song, do nhiều kiến thức của những môn học

này rất trừu tượng, khó hiểu, lại nặng về lý thuyết nên thật sự “khó

nuốt” Chính vì vậy, có nhiều sinh viên có tư tưởng “ngán” môn học

này (nhất là đối với những sinh viên chuyên về lĩnh vực khoa học tự nhiên), họ chỉ mong sao học chỉ để đủ điểm Đây chính là căn nguyên dẫn đến thực trạng sinh viên rất ít nghiên cứu, đọc tài liệu, đào sâu suy nghĩ để luận giải vấn đề mà chỉ học trong giới hạn ôn tập Thậm chí, đôi lúc giới hạn ôn tập đó hơi nhiều thì họ lại học tủ

theo kiểu “được ăn cả, ngã về không” Mặt khác, hiện nay có không

ít trường tổ chức biên soạn Ngân hàng câu hỏi phục vụ cho thi hết học phần và buộc sinh viên phải học hết tất cả những câu hỏi trong Ngân hàng đề thi đó Theo tôi, đây là một điều không hợp lý bởi lẻ thực tế số lượng câu hỏi quá nhiều, cùng một thời gian sinh viên phải thi rất nhiều môn nên không thể học hết được Mà nếu có học hết thì nội dung kiến thức tiếp nhận được quá dàn trải nên thực sự không cần thiết

Hai là, do công tác tổ chức và phân công lớp học của nhiều

trường chưa hợp lý nên chất lượng và hiệu quả giảng dạy các môn học này không cao Có trường tổ chức ghép các lớp học lại với nhau, nên có nhiều buổi học có lớp tới 2 đến 3 trăm sinh viên Với một lớp học như thế thì hiệu quả truyền thụ và tiếp nhận kiến thức không cao là chuyện đương nhiên Mặt khác, do cách quản lý và ý thức tổ chức kỷ luật của nhiều trường không nghiêm nên việc tự ý

bỏ học, nghỉ học, làm việc riêng trong giờ học… cũng là một thực trạng đáng báo động Thậm chí, có giáo viên còn có những cách

hiểu sai lầm khi cho rằng “sinh viên có đi học hay không thì tùy” hoặc là “nhiệm vụ của mình thì mình cứ giảng, sinh viên thích làm

gì thì làm”… đã dẫn đến những hệ lụy rất lớn trong quá trình giảng

dạy môn học

Ba là, hoạt động nghiên cứu khoa học được xác định là một

trong hai chức năng cơ bản của một trường đại học, quan trọng

không kém chức năng đào tạo Thầy giáo và sinh viên không nghiên cứu khoa học thì không thể nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Thế nhưng thực tiễn cho thấy, thực trạng nghiên cứu khoa học của nhiều trường còn rất khiêm tốn so với yêu cầu đặt ra Các giáo viên do quá bận công tác giảng dạy, không có động lực kích thích hoặc thậm chí là không có năng lực nghiên cứu khoa học nên thiếu nhiệt tình, say mê nghiên cứu và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy và học các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; hoặc thậm chí có những trường, mặc

dù phong trào nghiên cứu khoa học phát triển khá mạnh song họ lại

ít chú ý đến những đề tài lý luận vì cho rằng rất khó nghiên cứu và cũng rất khó đạt giải Chính vì những lý do đó mà bài giảng của người giáo viên thiếu đi tính sinh động, hấp dẫn và sức thuyết phục, tính sâu sắc của bài học cũng như hiệu quả đối với người học là không cao…

Bốn là, chất lượng đội ngũ giảng viên tham gia giảng dạy

môn học này cũng đã và đang đặt ra cho chúng ta nhiều suy nghĩ Tôi có dịp tham dự một lớp tập huấn (6 tháng) môn học Tư tưởng

Hồ Chí Minh do Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức tại thành phố Hồ

Chí Minh và thực sự “rùng mình” trước kiến thức và phương pháp

giảng dạy của nhiều giảng viên tham gia lớp học này Một thực tế

không thể phủ nhận là, nhiều lúc, có không ít giảng viên QUÁ TỰ

TIN về kiến thức của mình mà không biết mình đang ở đâu; có hiểu

biết về môn học mà mình đang phụ trách nhưng hoàn toàn không

hiểu được những kiến thức mang tính chất nền tảng của TRIẾT

HỌC (bởi lẽ có một điều bất di bất dịch là dù giảng dạy ở bất kỳ

môn học nào thuộc lĩnh vực chính trị thì một nguyên tắc bắt buộc là phải nắm được những kiến thức cơ bản của triết học) nên nhiều lúc

có những cách hiểu “mù mờ” về những vấn đề đặt ra trong quá trình giảng dạy; hoặc là, có không ít giáo viên cứ “ép” sinh viên của mình

phải nghe theo những gì mình giảng nên thiếu đi tư duy phản biện của người học Đấy là một điều tối kỵ khi giảng dạy các môn khoa học này

Năm là, trong giai đoạn hiện nay, việc ứng dụng công nghệ

thông tin vào bài giảng, đặc biệt là việc biên soạn các slide bài giảng trên phần mềm Power Point có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần đa dạng hóa các hình thức trình bày bài giảng (như xem hình ảnh, phim

tư liệu, sơ đồ hóa…), kích thích sự hứng thú, say mê trong học tập các môn lý luận chính trị Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều giảng viên đã quá lạm dụng hoặc ứng dụng thiếu hiệu quả hình thức này,

cụ thể như: Đưa quá nhiều chữ lên các slide thay bằng việc sơ đồ hóa nội dung; đưa các hình ảnh không phù hợp với nội dung bài giảng; cho sinh viên xem quá nhiều phim tư liệu dẫn đến việc không đáp ứng được nội dung giảng dạy cần truyền đạt cho sinh viên Có một câu chuyện hoàn toàn có thật là, có lớp học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh (30 tiết/6 buổi) thì giáo viên giảng dạy đã cho xem phim 5 buổi, mà thật nực cười là chỉ xem đúng một bộ phim về Bác (Chân dung một con người) Đến khi sinh viên thắc mắc thì giảng viên đã

trả lời một cách rất “vô tư lự” rằng, “xem để các bạn thẩm thấu tư

tưởng của Bác”!?

Sáu là, nhiều giáo viên vẫn “hồn nhiên hành nghề” và chủ

yếu đi theo hướng “kinh nghiệm chủ nghĩa” Đâu đó vẫn còn tồn tại

cách giảng độc thoại, một chiều theo phương thức cổ truyền, áp đặt

Vậy là, trên bục giảng, thầy vẫn “hăng say” đọc, dưới lớp, trò vẫn

“tích cực” chép, để rồi cuối cùng, trong những trang vở của sinh

viên đầy rẫy những tri thức, thông tin hàn lâm, nhưng những gì đọng lại chỉ là con số KHÔNG tròn trĩnh

Tất cả những vấn đề đặt ra nói trên đòi hỏi chúng ta phải chủ động và quyết tâm xây dựng các giải pháp đồng bộ và khả thi, coi đó là điều kiện trực tiếp và là một đòi hỏi tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập các môn lý luận Mác-Lênin – một vấn đề hoàn toàn không mới nhưng chưa bao giờ cũ Xuất phát từ những ý kiến nhận định trên, tôi xin đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, với những gợi mở mang tính chất cá nhân, cụ thể như sau:

Một là, việc giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh phải kết hợp với việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, truyền thống dân tộc và cách mạng để khơi dậy sự quan tâm thật sự, ý thức đầy đủ hơn về sự nghiệp cách mạng của sinh viên; về sự nghiệp đổi mới, sự nghiệp CNH-HĐH do Đảng đề xướng và lãnh đạo Sự kết hợp các mặt giáo dục nói trên có vị trí quan trọng đối với sự phát triển toàn

diện của người sinh viên, tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập các môn học khác, đồng thời hình thành tình cảm, trình độ, ý chí và niềm tin chính trị, ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ của các thế hệ sinh viên đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo của đất nước mình Nó tạo nên sức mạnh và nguồn lực tinh thần to lớn thúc đẩy sinh viên tham gia tích cực, tự giác và sáng tạo vào phong trào thực tiễn phù hợp với lý tưởng của Đảng

Hai là, người giáo viên làm công tác giảng dạy các môn

khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong quá trình hội nhập quốc tế phải được chọn lọc một cách kỹ càng, phải có năng lực kiến thức thật sự Ngoài những tiêu chí như trong Công văn số 6766/CTCT của Bộ giáo dục và Đào tạo, theo tôi, người cán bộ làm công tác giảng dạy các môn học này còn phải là những người nắm vững hệ thống, tính cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là phải nắm được những kiến thức mang tính chất nền tảng của triết học Đồng thời, đó phải

là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức, lối sống trong sạch, lành mạnh, am hiểu lịch sử dân tộc Việt Nam và tinh hoa văn hóa nhân loại Bởi, nếu thiếu những tố yếu tố trên thì dù cố gắng đến đâu cũng sẽ rơi vào sự đơn giản hóa khi truyền thụ kiến thức Phải nắm vững tiểu sử, cuộc đời sự nghiệp của các vị lãnh tụ, đặc biệt là Hồ Chí Minh để truyền cảm được sức mạnh vĩ đại, những giá trị tư tưởng của Người, từ đó hình thành niềm tin và tìm thấy trong tư tưởng của Người sự tiếp sức kỳ diệu cho học tập và rèn luyện để hình thành nhân cách của người sinh viên trong thời đại mới

Đặc biệt, mỗi lần đứng lớp giảng viên cần xác định cho

mình một tâm thế: Mình là ai mà mình đang ở đâu? Xác định

như vậy để tránh tình trạng giáo viên lên lớp truyền thụ những kiến thức áp đặt, khuôn mẫu, một chiều, cho rằng những gì mình nói là luôn luôn đúng… dễ dẫn đến tình trạng nhàm chán, thiếu đi tư duy phản biện khoa học của sinh viên Thay vào đó, cần có những tình huống gợi mở, những câu chuyện có thật trong cuộc sống để sinh viên bày tỏ chính kiến của mình, và từ đó để có thể hiểu sâu sắc hơn nội dung của bài học

Ba là, từ hoạt động giảng dạy các môn khoa học

Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tôi nhận thấy rằng, trong quá trình

giảng dạy, người giáo viên cần phải biết phát hiện, chọn lọc và định hướng những vấn đề trọng tâm, mang tính thời sự… để nghiên cứu hoặc hướng dẫn cho sinh viên nghiên cứu, đặc biệt là nghiên cứu bằng những công trình khoa học cụ thể Qua đó để tích lũy kiến thức và giúp sinh viên có một nhận thức đúng đắn hơn, sâu sắc hơn

về những nội dung cơ bản của bài học, có khả năng nắm vững một cách chắc chắn việc áp dụng các kiến thức của các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tế

Đặc biệt, nên tạo mọi điều kiện để sinh viên các trường tổ chức và tham gia các cuộc thi tìm hiểu do các cơ quan, ban ngành tổ chức Thực tế cho thấy việc tham gia các cuộc thi như “Ôlimpic các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” - “Tầm nhìn xuyên thế kỷ” do Thành đoàn thành phố Hồ Chí Minh tổ chức; cuộc thi “Nhà doanh nghiệp trẻ tương lai” ở trường Đại học Kinh tế TPHCM, hay cuộc thi “Sinh viên An ninh thời hội nhập”, “Trạng nguyên Công an nhân dân” do Đại học An ninh Nhân dân tổ chức…

đã trang bị cho sinh viên nhiều hiểu biết về kiến thức xã hội, về quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trên các lĩnh vực, những kiến thức về hội nhập quốc tế Đó chính là những kiến thức tối cần thiết của người sinh viên trong quá trình học tập tại trường

Bốn là, về đổi mới phương pháp giảng dạy Đổi mới

phương pháp giảng dạy không chỉ lấy người học làm trọng tâm mà còn lấy tri thức làm trọng tâm Tuy nhiên, tri thức cần được thay đổi, bổ sung, cập nhật khi tình hình và nhu cầu xã hội đã thay đổi, khi xu thế hội nhập quốc tế ngày càng phát triển cao Điều này đòi hỏi người giáo viên phải thường xuyên thay đổi Song, đổi mới phải bám sát và bắt nguồn từ thực tế cuộc sống, từ tình hình và đòi hỏi mọi mặt của sinh viên chứ không chỉ thay đổi cách bố trí nội dung

cũ

Trong đổi mới phương pháp giảng dạy cần chú ý lấy việc đánh giá làm trọng tâm Đánh giá kết quả học tập của sinh viên, một mặt giúp giảng viên nắm bắt chính xác khả năng học tập của sinh viên, nhưng mặt khác đánh giá cũng là cách thức giúp sinh viên quen với cách tự học, chủ động, sáng tạo, giúp sinh viên xây dựng được kỷ năng tự đánh giá Sinh viên học cách đánh giá việc học của riêng mình, cũng như việc học của bạn mình, để giúp cả tổ, cả lớp

học hiệu quả hơn Để đánh giá đúng thực chất việc học tập của sinh viên, cần có cách đánh giá như sau:

+ Đánh giá thường xuyên cả quá trình học chứ không nên học xong rồi mới dành vài ngày ôn tập để thi hết môn

+ Đánh giá sinh viên không nên quá nhấn mạnh vào trí nhớ máy móc đối với các sự kiện và thủ tục mà chủ yếu là sự hiểu biết sâu sắc hơn về các khái niệm chủ chốt Từ đó liên hệ thực tiễn, tiến tới vận dụng kiến thức đã học vào thực tế công tác sau này Điều này, một mặt đòi hỏi giáo viên phải là chuyên gia về chủ đề mà mình giảng dạy, mặt khác phải có phương pháp giảng dạy phù hợp với cách thức đánh giá kết quả học tập của sinh viên

+ Trước khi kết thúc môn học cần cần hệ thống, khái quát lại nội dung môn học, từ đó giới hạn cho sinh viên một số nội dung

ôn tập chủ yếu (có thể bằng nội dung câu hỏi hoặc chủ đề), không nên để sinh viên ôn quá nhiều mà hãy đặt mình vào vai trò của sinh viên Theo tôi chỉ cần giới hạn từ 8 đến 10 câu hỏi là hợp lý

+ Cần làm tốt việc điểm danh trên lớp Đây hoàn toàn không phải là cách làm máy móc mà là một cách làm để tăng cường

ý thức học tập trên lớp của sinh viên Cần từ bỏ quan niệm “tự học,

“tự chủ sáng tạo” nghĩa là “thích thì đi, không thích thì thôi”, hoặc

là “đi học thì không, đi thi thì có” đã và đang tồn tại rất nhiều trong

sinh viên hiện nay Trong quá trình giảng dạy cần ổn định trật tự trong lớp, tuyệt nhiên không để sinh viên làm việc riêng Những quy định này cần được triển khai, phổ biến cho sinh viên ngay từ buổi học đầu tiên và giáo viên cần thực hiện dứt khoát trong suốt quá trình giảng dạy

Năm là, hiện nay, vì nhiều lý do khác nhau, có rất nhiều

trường đang diễn ra tình trạng “khoán” toàn bộ việc giảng dạy trên lớp cho giảng viên mà không có cơ chế kiểm tra, giám sát, đặc biệt

là kiểm tra, giám sát nội dung và chất lượng giảng dạy của từng giảng viên cụ thể, nên chất lượng của từng buổi giảng đã không đạt được yêu cầu đặt ra, thậm chí có giảng viên giao toàn bộ việc cho sinh viên bằng cách lập nhóm thuyết trình, giảng viên chỉ nhận xét, đánh giá mà hoàn toàn không có một hoạt động giảng dạy nào khác

Vì lẽ đó, các trường cần có cơ chế kiểm tra, giám sát bằng cách lập các đoàn Thanh tra, dự giờ đột xuất nhằm đánh giá năng lực, trình

độ và phương pháp giảng dạy của giảng viên Đặc biệt, cần nắm bắt năng lực và phương pháp giảng dạy của giảng viên qua các phiếu

khảo sát ý kiến của sinh viên

Trên đây là một số suy nghĩ mang tính chất cá nhân về những tồn tại và hạn chế trong quá trình giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với những phương thức cần tháo gỡ mà theo tác giả là nên thực hiện trong quá trình giảng dạy các môn học này Xin được nêu lên để cùng các đồng nghiệp bàn luận và trao đổi