ĐÔI điều SUY NGHĨ về đổi mới, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG dạy và học NHỮNG môn lý LUẬN CHÍNH TRỊ

Mặt khác, để đảm bảo yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, đặc biệt trong giảng dạy khâu lý thuyết lại giảm thời gian, tăng thảo luận, xêmina, báo cáo thực tế đòi hỏi mỗi giảng v

ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ ĐỔI MỚI, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC NHỮNG MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Hoàng Thị Thu Huyền *

Triết lý giáo dục hiện đại là xây dựng một nền giáo dục

không phải nhằm tạo nên những cái máy tinh xảo được nạp một bộ nhớ kiến thức khổng lồ mà là tạo nên những con người tự do, biết

và dám độc lập suy nghĩ, biết cách tự mình chiếm lĩnh kiến thức, tự mình khám phá chân lý, lẽ phải, và từ đó làm chủ cuộc sống Trong

xu hướng toàn cầu hóa và phát triển tri thức, giáo dục đại học có vai trò chủ đạo trong toàn bộ hệ thống giáo dục của một quốc gia, bởi giáo dục đại học có mục tiêu là đào tạo những con người có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp, cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng cho nền sản xuất để tạo ra của cải vật chất và tinh thần của xã hội, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ và phát triển Tổ quốc trong giai đoạn mới

Bên cạnh những ưu điểm, song sự phát triển của giáo dục hiện đại chưa tương xứng với sự phát triển của xã hội, chất lượng đào tạo vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội trong điều kiện của nền kinh tế tri thức Bởi, chúng ta chưa kết hợp một cách nhuần nhuyễn giữa các phương pháp dạy học truyền thống, phương pháp dạy học nêu vấn đề, phương pháp dạy học cùng tham gia, và kết hợp phương pháp giáo

* Thạc sĩ, giảng viên Trường ĐH Lao động - Xã hội CSII

dục mới với việc sử dụng các thiết bị kỹ thuật trợ giảng hiện đại Mặt khác, để đảm bảo yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, đặc biệt trong giảng dạy khâu lý thuyết lại giảm thời gian, tăng thảo luận, xêmina, báo cáo thực tế đòi hỏi mỗi giảng viên phải không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm truyền tải nội dung các bài giảng, nội dung các môn học đến sinh viên với mong muốn tạo ra những con người sáng tạo và năng động thích nghi với mọi hoàn cảnh Đặc biệt, đối với những môn khoa học xã hội nói chung và môn lý luận chính trị nói riêng việc thay đổi phương pháp giảng dạy là yêu cầu cấp thiết Đây là những môn học với một khối lượng kiến thức lớn, rộng đòi hỏi người dạy phải có khả năng tổng hợp cũng như xác định những nội dung trọng tâm để dễ dàng truyền tải đến người học, giúp người học thuận lợi trong việc nắm vững và chắc những kiến thức cơ bản Vậy, làm thế nào để đổi mới phương pháp?

Một là: Về mặt nhận thức

Điều đầu tiên chúng ta cần bàn là đổi mới trong nhận thức của mỗi giảng viên về phương pháp dạy học những môn lý luận chính trị

Thời đại thông tin đã tạo những cơ hội mới, nhưng cũng đặt giảng viên đại học trước những thách thức mới Vai trò của giảng viên không còn là người truyền thụ kiến thức, mà là người hỗ trợ hướng dẫn tìm chọn và xử lý thông tin Có thể nói, vai trò của giảng viên trong giai đoạn hiện nay đang thay đổi, nhưng vị trí không đổi

mà còn được nâng cao hơn so với trước đây, nếu giảng viên nhận thức và thỏa mãn được những đòi hỏi của thời đại mới

Phương pháp dạy học tiên tiến hiện nay là dạy học phải lấy người học làm trung tâm, hướng việc dạy học đến một bước phát triển mới là chú trọng tới việc phát triển tư duy ở sinh viên, giúp người học có khả năng tự nghiên cứu Để đạt được mục tiêu trên, giảng viên phải là người thầy giỏi, có năng lực lập kế hoạch dạy học, tổ chức tốt quá trình dạy học, biết hướng tư duy của người học theo sự hoạch định ban đầu của mình Mỗi giảng viên cần lựa chọn những phương pháp giáo dục phù hợp với trình độ, nội dung bài học Nội dung có ảnh hưởng, quy định phương pháp Nội dung nào thì phương pháp đó, Nội dung có tốt đến đâu nhưng không có phương pháp tốt thì bài giảng cũng như cái xác không hồn Phương

pháp giữ vai trò quan trọng trong việc phát huy vai trò chủ động của giảng viên Như Tuân Tử cho rằng: “Có thầy, có phương pháp là cái quý của người ta, không có thầy, không có phương pháp đó là cái vạ lớn của người ta” Như vây, giảng viên với phương pháp là hai yếu

tố quan trọng nhất quyết định chất lượng giáo dục Bởi vì, phương pháp thể hiện đỉnh cao tinh hoa giá trị tài đức, sự sáng tạo độc đáo của mỗi giảng viên, giúp giảng viên phát huy tối đa khả năng sáng tạo, đưa hoạt động giáo dục đạt đến đỉnh cao của tính khoa học và nghệ thuật Tuy nhiên, giảng viên cần nhận thức rằng, phương pháp chỉ là chất liệu thô, có được vận dụng, phối hợp đạt đến trình độ khoa học nghệ thuật phụ thuộc vào năng lực, trình độ của giảng viên Bởi: Không có phương pháp thông minh hay ngu dốt, chỉ có con người sử dụng chúng một cách ngu dốt, thông minh Đặc biệt, mục tiêu của những môn lý luận chính trị là xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận khoa học, tạo nên bản lĩnh chính trị, giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên; chính vì thế việc chọn những phương pháp phù hợp cho từng đối tượng, cho từng bài học

là điều cần thiết đối với một người thầy giỏi Mỗi giảng viên cần nhận thức được rằng: giảng viên không làm thay những gì mà sinh viên có thể làm được, tùy vào nội dung bài giảng, giáo trình, tài liệu tham khảo hiện có, giảng viên cần nêu vấn đề, chỉ ra các tài liệu, gợi

ra các chủ đề cho sinh viên nghiên cứu, hướng sinh viên hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận khoa học nhất Mỗi giảng viên cần nhuần nhuyễn và sáng tạo các phương pháp dạy học khác nhau ( truyền thống và hiện đại) sao cho vừa đạt mục tiêu dạy học vừa phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tiễn của dạy học

Hai là: Về mặt thực tiễn

Hiện nay việc chuyển đổi từ đào tạo niên chế sang đào tạo tín chỉ đã làm thay đổi nhiều nội dung chương trình, đòi hỏi đổi mới phương pháp dạy đại học là một trong nhiệm vụ cần thiết và quan trọng Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu là đổi mới về nội dung, giáo trình, cách tiến hành các phương pháp dạy và học, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở quán triệt ưu điểm các phương pháp và vận dụng linh hoạt một số biện pháp dạy- học tiên tiến nhằm làm cho người học chủ động sáng tạo, nâng cao năng lực, tự nghiên cứu, tự mình nâng cao các kỹ

năng cần thiết về việc lĩnh hội tri thức và biết cách xử lý những thông tin mà giảng viên truyền đạt Tuy nhiên, trong quá trình đổi mới áp dụng mô hình đào tạo theo học chế tín chỉ ở nước ta kết quả mang lại chưa thật sự mong muốn Đặc biệt là đối với các môn lý luận chính trị, là những môn học đại cương thường được sắp xếp cho các sinh viên năm nhất, năm hai; trong khi sinh viên còn bỡ ngỡ với phương pháp học đại học và học tập theo học chế tín chỉ; vì thế, chất lượng học tập môn này chưa thật hiệu quả Do đó, để nâng cao chất lượng đào tạo, về mặt thực tiễn mỗi giảng viên cần xác định:

- Việc chuyển đổi từ đào tạo niên chế sang đào tạo tín chỉ sẽ làm thay đổi nhiều nội dung chương trình đòi hỏi giảng viên phải soạn lại nội dung đề cương chi tiết môn học với các mục đích, yêu cầu, hình thức thi, cách đánh giá kết quả học tập của sinh viên,… phù hợp với chương trình đào tạo theo tín chỉ

- Giảng viên cần xây dựng kế hoạch học tập, phổ biến cho sinh viên để sinh viên chủ động trong việc tự nghiên cứu bài học, nhằm phát huy khả năng tư duy và tính tích cực

- Giảng viên cần rèn luyện cho sinh viên kỹ năng tự nghiên cứu, không cầm tay chỉ việc mà giúp sinh viên tự lĩnh hội và khám phá kiến thức thông qua việc tổ chức, thiết kế, hướng dẫn các hoạt động dạy và học

- Với tư cách là một nhà tổ chức, thiết kế , hướng dẫn các hoạt động dạy và học, khi giảng bài cũng như khi cho sinh viên hội thảo, giảng viên cần lựa chọn những vấn đề cốt lõi, quan trọng để giúp sinh viên lĩnh hội và khám phá kiến thức sâu và tốt hơn

- Cần thường xuyên kiểm tra giám sát quá trình tự học của sinh viên thông qua giảng dạy, tạo điều kiện cho sinh viên cùng tham gia phát biểu ý kiến, nêu vấn đề cùng thảo luận trên lớp, giải đáp kịp thời những thắc mắc của sinh viên cho đến khi vấn đề đó được sáng tỏ

- Giảng viên cần đặt mình vào vị trí người học để hiểu và chia

sẻ những khó khăn của họ, có như vậy, người dạy sẽ phát huy được vài trò tích cực của người học sẽ lựa chọn phương pháp và thủ thuật phù hợp để làm tốt hơn vai trò của người thầy

- Đối với những môn lý luận chính trị thường gắn liền với thực tiễn cuộc sống, mỗi giảng viên cần đặt sinh viên trước các hiện

tượng và sự kiện của đời sống nhằm giúp sinh viên vận dụng những tri thức lý luận để giải thích bản chất của các hiện tượng đó Từ đó, sinh viên tự trang bị cho mình niềm tin vào cuộc sống, hành trang bước vào đời

- Kết hợp linh động phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học hiện đại nhằm truyền đạt kiến thức cho người học một cách phù hợp nhất

- Cần trao đổi, chia sẽ kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng giữa giảng viên và sinh viên thông qua học và hành, qua đó giúp người học tiếp thu nhanh, hiểu sâu, nhớ lâu các kiến thức đã học và rèn luyện kỹ năng vận dụng vào thực tiễn

- Mặt khác, đối với giảng viên lý luận chính trị, công việc giảng dạy phải gắn liền với nghiên cứu khoa học Nghiên cứu để khám phá, nghiên cứu để phát huy năng lực, trí tuệ, nghiên cứu để đào tạo Đây là cái gốc trong mỗi người giảng viên, để đề cao trách nhiệm của mình trước sinh viên, để nâng cao trình độ chuyên môn, nâng cao năng lực, trí tuệ Đây là con đường ngắn nhất để không ngừng tích luỹ kiến thức, gọt sắc tư duy, góp phần tìm ra những hình thức, biện pháp thích hợp truyền đạt tri thức tới người học

Tuy nhiên, không thể đặt tất cả trách nhiệm lên vai giảng viên, yếu tố không thể thiếu làm nên chất lượng dạy và học mà còn

sự cố gắng, nỗ lực của người học cùng với giúp đỡ của nhà trường,

cơ sở đào tạo

- Về phía người học, phần lớn sinh viên không nghiên cứu giáo trình, đọc tài liệu tham khảo Sinh viên hiện nay còn tâm lý học chỉ cần “nói lại” những điều thầy đã nói, giáo trình viết, học thuộc lòng, thi hết học phần, đạt điểm trên trung bình là được, trông chờ vào giảng viên giới hạn nội dung thi; mục đích học tập của sinh viên mang nặng tính thi cử, trả nợ môn học, học cho qua Điều này dẫn đến hậu quả là chất lượng học tập của sinh viên thấp, khả năng nắm bắt kiến thức bài học không sâu, từ đó dẫn đến những nhận thức không đúng Đa số sinh viên chưa có ý thức cao với môn học, cho rằng đây là môn học phụ, học không vận dụng vào công việc, dẫn đến thái độ ỷ lại, thụ động, thiếu tích cực, Đặc biệt, tình trạng thờ ơ, chán học môn này rất phổ biến Sinh viên hầu như không có phương pháp và hình thức học tập sáng tạo Do đó, người học phải tự ý thức

được vai trò của mình để thực sự trở thành người đám phán tích cực

có hiệu quả trong các buổi thảo luận nhằm lĩnh hội tri thức một cách hiệu quả nhất thông qua sự hướng dẫn của giảng viên Người học phải tự học, tự tìm tòi nghiên cứu theo kế hoạch học tập đã được giảng viên cung cấp, để từ đó làm chủ quá trình tiếp thu kiến thức của mình trước bài giảng của giảng viên

- Về phía nhà trường, cơ sở đào tạo cần có những buổi tập huấn cho giảng viên hiểu đúng về bản chất của việc đào tạo theo tín chỉ; cần hướng dẫn cho sinh viên nhận thấy tầm quan trọng của việc học tập những môn lý luận chính trị Ngoài ra, thực tế hiện nay, những môn lý luận chính trị thường được nhà trường ghép lớp, với hàng trăm sinh viên; trong khi giảng đường chật hẹp, nóng bức, máy móc thiết bị phục vụ học tập thường xuyên bị trục trặc,… Chính những khó khăn trên là yếu tố cản trở tinh thần học tập, hứng khởi của sinh viên Về phía giảng viên, sau một thời gian hồ hởi nghiên cứu áp dụng phương pháp mới cũng thấy nản lòng vì không thể đảm bảo đủ nội dung trong khi thời gian học bị rút ngắn Thiết nghĩ, với kết quả như vậy đòi hỏi Nhà nước và xã hội cần sớm có những biện pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng dạy và học những môn lý luận chính trị không còn trên lý thuyết mà trở thành hiện thực