đánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản Việt nam

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Sau gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, từ cơ chế quản lý kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nền kinh tế nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc. Cùng với chiến lược kinh tế hội nhập và phát triển của Đảng, thương mại quốc tế trở thành một bộ phận quan trọng có vai trò quyết định đến sự phát triển của quốc gia. Đối với một nước đang phát triển, có sự khan hiếm về vốn để tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước như Việt Nam thì việc phát triển các ngành kinh tế tận dụng được lợi thế vốn có của quốc gia là một điều vô cùng quan trọng. Đất nước ta được thiên nhiên ưu đãi có một mạng lưới sông ngòi dày đặc và bờ biển dài với những loài thuỷ sản phong phú và có giá trị cao.Tiềm năng nguồn lợi tài nguyên sinh vật biển và vùng nước nội địa Việt Nam rất phong phú và có giá trị kinh tế cao, phục vụ cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Sự giàu có về tài nguyên, khí hậu, đa dạng về sinh thái đã khiến cho ngành thuỷ sản nước ta có nhiều ưu thế phát triển. Trải qua những bước thăng trầm, ngành thuỷ sản, từ một lĩnh vực kinh tế nhỏ bé thuộc khối nông nghiệp, đã vươn lên trở thành một ngành kinh tế quan trọng, mũi nhọn của đất nước. Với việc đòi hỏi vốn đầu tư không lớn, tận dụng được điều kiện tự nhiên xã hội đất nước, ngành thuỷ sản đã có sự phát triển vượt bậc, mỗi năm đem về cho đất nước một nguồn ngoại tệ lớn phục vụ tái đầu tư thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong những năm qua, xuất khẩu thuỷ sản đã có những đóng góp hết sức to lớn, trở thành động lực thúc đẩy kinh tế thuỷ sản phát triển nói riêng và sự tăng trưởng kinh tế Việt Nam nói chung. Do đó, thị trường xuất khẩu là một vấn đề rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn tới kim ngạch xuất khẩu của ngành. Xuất khẩu thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến và các dịch vụ hậu cần khác của ngành.Tuy nhiên bên cạnh đó ngành xuất khẩu thủy sản ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế như vệ sinh an toàn thực phẩm, ý thức của người kinh doanh,giá cả nguyên liệu đầu vào không ổn định,các chế tài bảo vệ người sản xuất thủy sản. Bên cạnh việc tăng số lượng xuất khẩu cũng cần quan tâm đến chất lượng và thị hiếu người tiêu dùng mỗi quốc gia, mỗi khu vực. Để hiểu rõ hơn về xuất khẩu thuỷ sản cùng với những cơ hội và thách thức của ngành, chúng em đã chọn đề tài “Đánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản taij Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu để thấy được thực trạng của ngành từ đó có những giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả của xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam trong bổi cảnh hiện nay, có sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường thế giới đặc biệt khi nước ta gia nhập vào tổ chức thương mại quốc tế WTO. 2. Mục đích nghiên cứu Mỗi đề tài nghiên cứu khi được tiến hành luôn chứa đựng những mục đích cụ thể cần đạt được. Tiến hành nghiên cứu đề tại này, chúng tôi đã hướng tới mục đích sau: - Khái quát và tổng hợp một cách có hệ thống về xuất khẩu thủy sản. - Phân tích để hiểu rõ thực trạng xuất khẩu thủy sản ở Việt Nam, vai trò và tiềm năng phát triển trong tương lai. - Tình hình sản xuất, chế biến, xuất khẩu thủy sản trong những năm qua, cơ cấu thị trường và khả năng cạnh tranh từ đó rút ra bài học, đưa biện pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu mặt hàng thủy sản trong thời gian sắp đến. 3. Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu, quan sát, thu thập số liệu, phân tích thống kê, xử lý số liệu, phân tích tổng hợp. - Nguồn dữ liệu sử dụng là nguồn thông tin thứ cấp, thông tin chủ yếu từ mạng internet, sách báo,… 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Tại Việt Nam - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu tình hình xuất khẩu thủy sản ở Việt Nam giai đoạn 2010-2014 5. Nội dung nghiên cứu Bài báo cáo nêu tổng quan về vấn đề xuất khẩu thủy sản tại Việt Nam từ đó đánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản và đưa ra phương hướng, một số giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản của việt nam trong thời gian tới. PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN TẠI VIỆT NAM 1.1. Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu 1.1.1. Khái niệm - Xuất khẩu là hoạt động trao đổi hàng hoá và dịch vụ của một quốc gia với phần còn lại của thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trường nhằm mục đích khai thác lợi thế của quốc gia trong phân công lao động quốc tế. - Hoạt động xuất khẩu là hình thức cơ bản của hoạt động ngoại thương, đã xuất hiện từ rất lâu đời và ngày càng phát triển. Tuy hình thức đầu tiên chỉ là hàng đổi hàng, song ngày nay hình thức xuất khẩu đã được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. - Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện kinh tế, từ xuất khẩu hàng hoá tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, máy móc thiết bị, công nghệ kỹ thuật cao. Tất cả các hoạt động trao đổi đó đều nhằm đem lại lợi ích cho quốc gia 1.1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu 1.1.2.1. Yếu tố kinh tế Tình hình phát triển kinh tế của thị trưòng xuất khẩu có ảnh hưởng tới nhu cầu và khả năng thanh toán của khách hàng, do đó có ảnh hưởng đến hoạt đông xuất khẩu của doanh nghiệp. Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế của thị trường xuất khẩu là tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thu nhập của dân cư, tình hình lạm phát, tình hình lãi suất. 1.1.2.2. Yếu tố môi trường văn hóa – xã hội Đặc điểm và sự thay đổi của văn hoá - xã hội của thị trường xuất khẩu có ảnh hưởng lớn đến nhu cầu của khách hàng, do đó ảnh hưởng đến các quyết định mua hàng của khách hàng và ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. 1.1.2.3. Yếu tố môi trường chính trị - pháp luật Tình hình chính trị hợp tác quốc tế được biểu hiện ở xu thế hợp tác giữa các quốc gia. Điều này sẽ dẫn đến sự hình thành các khối kinh tế, chính trị của một nhóm các quốc gia do đó sẽ ảnh hưởng đến tình hình thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp. 1.1.2.4. Yếu tố cạnh tranh Mức độ cạnh tranh quốc tế biểu hiện ở sức ép từ phía các doanh nghiệp, các công ty quốc tế đối với doanh nghiệp, khi cùng tham gia vào một thị trường xuất khẩu nhất định. Sức ép ngày càng lớn thì ngày càng khó khăn cho doanh nghiệp muốn thâm nhập, duy trì, mở rộng thị trường xuất khẩu cho mình. 1.2. Vai trò và tiềm năm xuất khẩu thủy sản của Việt Nam 1.2.1. Vai trò của xuất khẩu thủy sản trong nền kinh tế Trong nền kinh tế nước ta, thủy sản là một trong những ngành có nhiều khả năng và tiềm lực huy động để phát triển, có thể đạt được tốc độ tăng trưởng cao vào những năm tới và tiến kịp các nước trong khu vực nếu có các chính sách thích hợp và được đầu tư thỏa đáng. Sự giàu về tài nguyên, khí hậu thuận lợi, đa dạng sinh thái đã khiến cho ngành thủy sản nước ta có nhiều ưu thế phát triển quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Ngành thủy sản từ một lĩnh vực nhỏ bé thuộc một khối nông nghiệp đã vươn lên thành một ngành kinh tế quan trọng, mũi nhọn của đất nước. Xuất khẩu thủy sản đã có những đóng góp hết sức to lớn, trở thành động lực thúc đẩy kinh tế thủy sản phát triển nói riêng và sự tăng trưởng kinh tế tế Việt Nam nói chung. Hằng năm, xuất khẩu thủy sản đã đem lại nguồn ngoại tệ rất lớn cho đất nước và trỏ thành một trong bốn ngành dẫn đầu về kim gạch xuất khẩu. Như vậy cùng với các mặt hàng xuất khẩu khác, thủy sản đã góp phần rất lớn trong việc tạo ra nguồn vốn cho sự công nghiêp hóa – hiện đại hóa. Từ một lĩnh vực còn yếu về kĩ thuật, ngành thủy sản đã vươn lên, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, mở rộng thị trường trong và ngoài nước, sản xuất hàng hóa phát triển, lấy xuất khẩu làm mũi nhọn. Trong khai thác hải sản, nghề cá nhân dân đã được tổ chức quản lý và hợp tác theo đơn vị truyền nghề, khuyến khích trang bị tàu thuyền có công suất lớn, có khả năng đánh bắt ở vùng biển khơi. Do đó không chỉ đảm bảo hiệu quả kinh tế mà còn mang ý nghĩa chính trị và bảo vệ an ninh đất nước. Bên cạnh đó, phong trào nuôi trồng thủy sản đã phát triển mạnh mẽ trong phạm vi cả nước, các hình thức nuôi thâm canh, nuôi xen canh tôm – lúa, tôm – cá được thực hiện rộng rãi. Mạng lưới sản xuất giống cũng đã được hình thành ở hầu hết các tỉnh ven biển, đáp ứng yêu cầu sản xuất của dân. Như vậy, nuôi trồng thủy sản đã trở thành một ngành sản xuất chính, có vị trí quan trọng trọng tạo ra việc làm, sản xuất mặt hàng xuất khẩu. Thêm vào đó, công nghiệp chế biến thủy sản với 172 cơ sở đã đóng vai trò to lớn hàng đầu về công nghiệp chế biến thực phẩm trong cả nước và thu hút nguyên liệu sản xuất hàng hóa xuất khẩu. Sự ra đời hàng loạt nhà máy chế biến thế hệ mới bên cạnh các nhà máy được nâng cấp với quy mô lớn, công nghệ hiện đại đã góp phần đưa công nghệ chế biến thủy sản Việt Nam lên thứ hạn cao trên thế giới. Ngoài ra, do yêu cầu của thị trường thế giới và cũng do cạnh tranh khốc liệt mà các đơn vị hàng thủy sản luôn tìm tòi, cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu của thị trường. Từ đó góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường nội địa, đóng góp sự tăng trưởng GDP của đất nước. 1.2.2. Tiềm năm xuất khẩu thủy sản của Việt Nam 1.2.2.1. Tiềm năng về điều kiện tự nhiên Nằm trong khu vực Biển Đông, Việt Nam đã sớm là một quốc gia biển, đánh bắt hải sản, vận tải biển và buôn bán trên biển là một bộ phận cấu thành của nền văn hóa ngay từ thuở khai sinh. Biển Việt Nam có tính chất như một vùng biển kín. Vịnh Bắc Bộ tương đối nông, mức sâu không quá 90 mét, đây là biển bằng phẳng nằm trong khu vực Biển Đông. Bờ biển dài 3260km, có vùng đặc quyền kinh tế biển khoảng 1 triệu km2 cùng hàng nghìn đảo lớn nhỏ. Nhờ đặc điểm địa hình, biển nước ta thuộc loại giàu hải sản. Riêng vùng biển đặc quyền kinh tế với độ rộng hơn 200 hải lý và có khoảng hơn 2000 loài cá biển, trong đó có hơn 100 loài tôm biển, 53 loài mực, 650 loài rong biển, 12 loài rắn biển và có 4 loài rùa biển, ngoài ra còn có nhiều loại đặc sản quý hiếm khác: yến sào, sò huyết, ngọc trai, san hô đỏ. Hàng năm cung cấp khoảng 1.7 triệu tấn hải sản các loại chưa kể hàng răm ngàn tấn nhuyển thể vỏ cứng. Theo tài liệu điều tra nguồn lợi thủy sản của viện nghiên cứu Hải Phòng, thì tổng trữ lượng thủy sản từ các nguồn rong biển trong vùng nước thuộc quyền tài sản của Việt Nam hiện ước tính khoảng 1.2 đến 1.5 triệu tấn/ năm. Về môi trường, nếu biết tận dụng mặt nước của các ao, vịnh, biển, các vùng đất nhiễm mặn ven biển và đất hoang hóa cao triều để mở rộng thêm diện tích nuôi kết hợp với đầu tư chuyển đổi công nghệ, nâng cao năng suất nuôi trồng thì trong những năm về sau ta sẽ thu được nguồn sản lượng lớn. Việt Nam có vị trí địa lý mà ở đó có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi để các loại thủy sinh vật quy tụ, sinh sôi, nẩy nở. Mặc dù có đôi nét khác biệt giữa ba vùng Bắc, Trung, Nam nhưng nhìn chưng cả nước mang sắc thái 2 mùa mưa khô rất rõ nét. Mỗi vùng lại tập trung nhiều loại hải sản khác nhau làm cho nguồn hải sản nước ta ngày càng đa dạng và phong phú hơn chẳng hạn: Trung Bộ có rất nhiều cá, tôm hùm…Bắc Bộ có tôm he, cá…Nam Bộ có nhiều mực. Tuy vậy nguồn lợi biển không phải là vô tận, do đó nếu chúng ta không chính sách và biện pháp khai thác hợp lý, đúng đắn thì nguồn lợi hải sản sẽ bị cạn kiệt nhanh chóng. 1.2.2.2. Tiềm năng về nguồn nhân lực Về nhân lực, chúng ta có lao động nghề cá lên đến 4 triệu người sống tập trung tại các vùng có tiềm năng về thủy sản. Số doanh nghiệp chế biến thủy sản ngày một tăng dã thu hút nhiều hơn nữa số lao động vào trong ngành .Có thể nói Việt Nam là quốc gia có lợi thế về nguồn nhân lực so với nhiều nước khác. Chi phí lao động cho nông dân nuôi cá ở Việt nam chỉ bằng 1/10 chi phí lao động cho nông dân nuôi cá ở Mỹ. Lợi dụng được lợi thế này, Việt nam đã giảm thiểu được chi phí đầu vào cho sản xuất, chế biến thủy sản, nhờ đó có thể giảm giá thành, đẩy mạnh xuất khẩu và nâng cao kim ngạch hàng năm như đã thấy.Tuy nhiên cũng phải lưu ý một điểm, lao động của ta chủ yếu chỉ là lao động phổ thông,trình độ nhận thức còn kém, cho nên việc nâng cao Trình độ cho lao động nghề cá cũng là yêu cầu bức thiết trong điều kiện cạnh tranh gay gắt . Bộ thủy sản đang có những biện pháp đẩy mạnh và khuyến khích người dân đánh bắt xa bờ, từ đó tăng sản lương và qui mô khai thác lâu dài. 1.3. Kinh nghiệm xuất khẩu thủy sản của một số nước 1. Những bất cập trong hoạt động XTTM thủy sản Việt Nam  Trước đây, hoạt động XTTM thủy sản chủ yếu tập trung vào các thị trường quan trọng như Nhật Bản, Mỹ, EU và các thị trường mới (như: Nga, Hàn Quốc, Canada, Úc) khiến thị phần xuất khẩu của những quốc gia này tăng vọt. Tuy nhiên, sau sự kiện tôm Việt Nam bị kiện chống bán phá giá, Nhà nước đã tạo hành lang thuận lợi cho các doanh nghiệp tự chủ động thực hiện XTTM, trong đó có việc tìm hiểu thông tin thương mại, quảng bá sản phẩm, lập trung tâm dữ liệu (hỗ trợ doanh nghiệp), tư vấn xuất khẩu, phát triển thương mại điện tử.  Tại thị trường nội địa, các mặt hàng thủy sản đa dạng và phong phú hơn, nhưng chủ yếu tập trung ở các khu đô thị lớn và cung cấp cho tầng lớp trung lưu trở lên. Trong khi đa số người dân Việt Nam sống ở vùng nông thôn (chiếm gần 70%) và có thu nhập không cao. Nhìn chung, hoạt động XTTM ở thị trường trong nước còn nhiều hạn chế: chủ yếu đang dựa vào hệ thống các siêu thị, chưa có chương trình XTTM cho thị trường nội địa, thông tin chưa đến được với đa số người tiêu dùng.  Về bộ máy quản lý thương mại thủy sản hiện nay đang do nhiều Bộ ngành thực hiện: Bộ Công Thương chủ trì việc ban hành chính sách thương mại, quản lý cạnh tranh, hạn ngạch xuất nhập khẩu, thị trường; Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì việc quản lý và xử lý các vấn đề về rào cản thương mại, rào cản kỹ thuật; Bộ Nông nghiệp và PTNT chủ trì và phối hợp thực hiện trong phạm vi quản lý của mình (Cục Chế biến nông lâm thủy sản và Nghề muối thực hiện quản lý Nhà nước về chế biến và thương mại thủy sản). Sở Công thương quản lý các cơ sở chế biến, thương mại thủy sản ở địa phương. 2. Bài học kinh nghiệm từ các nước quốc tế - Nhằm tăng cường quan hệ thương mại song phương và đa phương, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều thành lập các Tổ chức XTTM (thường là các cơ quan của Chính phủ). Kinh phí hoạt động của Tổ chức được lấy từ ngân sách Nhà nước và huy động một phần đóng góp từ các doanh nghiệp. Theo đó, phần lớn hoạt động XTTM được các doanh nghiệp thực hiện trực tiếp, trong khi Tổ chức XTTM chỉ đóng vai trò hỗ trợ.  Bài học kinh nghiệm từ Thái Lan: Thái Lan trở thành một trong những quốc gia có công nghệ XTTM mạnh nhất trong khu vực.Bên cạnh đó, công tác XTTM thủy sản của Thái Lan được tiến hành với sự tham gia của các công ty tiếp thị đa quốc gia, thực hiện việc nghiên cứu thị trường, quảng bá sản phẩm và đặc biệt là kiểm soát chặt chẽ toàn bộ các khâu trong chuỗi sản xuất. Ví dụ: với sản phẩm tôm nuôi, Thái Lan đã tổ chức liên kết chuỗi nhằm phát triển đồng bộ ngành công nghiệp nuôi tôm. Một số công ty thương mại lớn của Thái cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài chính cho các hoạt động nghiên cứu, xây dựng chiến lược XTTM.  Các nước khác trên thế giới: cũng có chương trình và hoạt động XTTM thủy sản hiệu quả, phù hợp với đặc thù sản phẩm của mỗi quốc gia. Nhờ đó, từng bước tạo được thương hiệu chung cho các sản phẩm chủ lực của quốc gia và dần chiếm lĩnh được các thị trường khó tính nhất. Điển hình là bài học kinh nghiệm của Na-Uy với chiến lược phối hợp Nhà nước và cộng đồng trong việc xây dựng, phát triển thương hiệu chung cho các sản phẩm thủy sản của Na-Uy và thương hiệu quốc gia cho sản phẩm cá hồi; đồng thời, tiến hành tiếp cận thị trường Nhật Bản. Đối với mặt hàng vẹm thì Tây Ban Nha và Hiệp hội Vẹm (Bắc Mỹ) đã sử dụng chiến lược hướng dẫn người tiêu dùng và các đầu bếp ở nhà hàng cách thức chế biến và thưởng thức những món ăn ngon làm từ vẹm. Nhờ đó, làm giảm sự e ngại cho các đối tượng sử dụng khi phải xử lí thủy sản có vỏ, còn sống. 3. Một số kết quả đạt được khi tiếp thu học hỏi ý kiến các nước quốc tế - Với những kinh nghiệm đúc rút được từ thực tiễn áp dụng của các nước trên thế giới, Việt Nam đã có những định hướng hoàn thiện chính sách XTTM thủy sản (nhằm khuyến khích hoạt động này phát triển mạnh tại Việt Nam) trên nguyên tắc: Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thủy sản là chủ thể thực hiện hoạt động XTTM; Nhà nước sẽ đóng vai trò hỗ trợ thông qua việc xây dựng và thực hiện các chính sách khuyến khích, đầu tư cho hoạt động XTTM; Và giữ vững các thị trường truyền thống (trước khi mở rộng ra các thị trường mới). Bên cạnh đó, hình thành Quỹ Phát triển thị trường xuất khẩu - sao cho tương xứng với yêu cầu thực tế. Xây dựng hệ thống thông tin đầy đủ về các sản phẩm thủy sản Việt Nam, đồng thời, cung cấp thông tin cập nhật về các thị trường nhập khẩu. - Việt Nam cần xây dựng, phát triển năng lực nghiên cứu thị trường, thành lập các cơ sở dữ liệu chính thống để cung cấp thông tin kịp thời cho các doanh nghiệp trong nước, và thực hiện nghiêm việc kiểm soát chất lượng nguồn nguyên liệu theo chuỗi, đẩy mạnh đầu tư công nghệ, tích cực áp dụng các tiêu chuẩn Quốc gia, Quốc tế để nâng cao khả năng cạnh tranh và khả năng thâm nhập thị trường cho các mặt hàng thủy sản Việt Nam. Ngoài ra, cần đặc biệt lưu ý việc quảng bá hình ảnh của sản phẩm thủy sản - gắn với đặc tính "an toàn" và "thân thiện môi trường" trong tất cả các khâu của chuỗi sản xuất đến tiêu dùng. - Nhanh chóng cải tiến chiến lược XTTM, đẩy mạnh năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm thủy sản của Việt Nam (tôm và cá tra ở ĐBSCL, cá ngừ ở miền Trung, nhuyễn thể ở Đồng bằng sông Hồng). Chỉ như vậy mới đảm bảo tính bền vững cho các sản phẩm thủy sản Việt Nam bước vào thị trường Quốc tế, đối chọi được với sự lớn mạnh không ngừng của rất nhiều đối thủ tiềm năng trên thế giới. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010- 2014 2.1. Tình hình sản xuất thủy sản ở nước ta Trong giai đoạn 2010-2014, sản lượng sản xuất thủy sản nhìn chung tăng qua các năm, đóng góp rất lớn vào GDP cả nước. Tuy việc khai thác nuôi trồng gặp không ít khó khăn do điều kiện thời tiết, dịch bệnh, vốn và áp lực thị trường thế giới nhưng đã kịp thời khắc phục, ngành thủy sản đã có nhiều khởi sắc: Bảng 1: Tổng sản lượng thủy sản giai đoạn 2010-2014 Đơn vị: ngàn tấn Năm 2010 2011 2012 2013 2014 Tổng sản lượng 5.142,7 5.447,4 5.820,7 6.019,7 6.332,5 Sản lượng khai thác 2.414,4 2.514,3 2.705,4 2.803,8 2.919,2 Sản lượng nuôi trồng 2.728,3 2.933,1 3.115,3 3.215,9 3.413,3 Nguồn: Tổng cục Thống Kê Biểu đồ 1: Sản lượng thủy sản giai đoạn 2010 - 2014 - Năm 2010: Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sản lượng thủy sản năm 2010 ước đạt 5.157,6 ngàn tấn, tăng 6,4% so với năm 2009; trong đó, sản lượng khai thác đạt 2.450,8 ngàn tấn, tăng 7,6% so với cùng kỳ và đạt 102,1% kế hoạch năm; sản lượng nuôi trồng đạt 2.706,8 ngàn tấn, tăng 5,4% so với cùng kỳ và đạt 102,1% kế hoạch năm. - Năm 2011 + Về khai thác thủy sản Theo báo cáo tổng hợp của các địa phương, 10 tháng đầu năm 2011, sản lượng khai thác thủy sản ước đạt gần 2.165 nghìn tấn. Trong đó, sản lượng khai thác hải sản ước đạt 2013 nghìn tấn, tăng 6% so với cùng kỳ. Sản lượng cá Ngừ đại dương đạt gần 12,8 nghìn tấn. + Về nuôi trồng thủy sản Tháng 10/2011, sản lượng thủy sản nuôi trồng ước đạt 250 nghìn tấn, đưa tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản 10 tháng đầu năm lên trên 2,4 triệu tấn, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2010. Sản lượng nuôi trồng nước mặn, lợ tăng 7% trong khi sản lượng nuôi trồng nước ngọt có mức tăng cao hơn, đạt 12,3%, trong đó cá tra tăng 10% - Năm 2012 Năm 2012, tình hình sản xuất thủy sản gặp nhiều khó khăn nhưng ngành thủy sản vẫn duy trì được mức tăng trưởng cao hơn so với năm 2011. Theo số liệu tổng hợp từ các địa phương, năm 2012, tổng sản lượng thuỷ sản đạt 5,92 triệu tấn, tăng 7,9% so với năm 2011 và tăng 2,9% so với kế hoạch. Tổng sản lượng khai thác thủy sản đạt hơn 2,65 triệu tấn (tăng 6,0% so với cùng kỳ), trong đó, khai thác hải sản đạt 2,44 triệu tấn, tăng gần 6,1% so với năm 2011. Sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt hơn 3,27 triệu tấn, tăng 8,99% so với cùng kỳ năm trước, tăng 2,3% so với kế hoạch đề ra. - Năm 2013 Theo Tổng cục Thống kê, ước tính giá trị sản xuất thủy sản 9 tháng đầu năm 2013 (tính theo giá so sánh 2010) ước đạt 131.350,3 tỷ đồng, tăng 3,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó giá trị nuôi trồng thủy sản ước đạt 80.068,6 tỷ đồng và giá trị khai thác thủy sản ước đạt 51.281,8 tỷ đồng. Bảng 2: Ước giá trị sản xuất thủy sản 9 tháng đầu năm 2013 (theo giá so sánh 2010) Đơn vị: tỷ đồng Chỉ tiêu 9 tháng 2012 Ước 9 tháng 2013 So sánh cùng kỳ Tổng giá trị SXTS 126.997,7 131.350,3 103,4 1. Nuôi trồng TS 77.152.4 80.068,6 103,8 2. Khai thác TS 49.845,3 51.281,8 102,9 + KT hải sản 46.052,3 47.113,4 102,3 + KT nội địa 3.793 4.168,4 109,9 Nguồn: Tổng cục Thống kê Bảng 3: Ước sản lượng thủy sản 9 tháng đầu năm 2013 TT Chỉ tiêu ĐV tính KH năm Sản lượng So sánh cùng kỳ I Tổng sản lượng thủy sản 1.000 tấn 5.700 4.493,5 102,66 1 Sản lượng khai thác 1.000 tấn 2.400 2.140,5 103,30 SL khai thác hải sản 1.000 tấn 2.200 1.997,0 103,10 SL khai thác nội địa 1.000 tấn 200 145,0 107,33 2 Sản lượng nuôi trồng 1.000 tấn 3.300 2.353,0 102,08 a Thủy sản mặn, lợ 1.000 tấn 1.050 111,6 Trong đó: Tôm sú 1.000 tấn 340 150 95,7 Tôm thẻ 1.000 tấn 190 110 148 b Thủy sản nước ngọt 1.000 tấn 2.250 Trong đó: Cá tra 1.000 tấn 1.200 810 95,1 Nguồn: Trung tâm Thông tin Thủy sản, Vụ NTTS + Khai thác thủy sản 9 tháng đầu năm 2013, ngành khai thác biển diễn ra thuận lợi, sản lượng tăng cao so với năm trước. Thời tiết nhìn chung diễn biến thuận lợi cho khai thác hải sản. Mặc dù có đến 8 cơn bão ảnh hưởng đến vùng biển nước ta nhưng không có cơn bão nào gây ảnh hưởng nghiêm trọng. Sản xuất cá ngừ thuận lợi về đầu năm nhưng sau đó gặp phải khó khăn do giá mua nguyên liệu giảm. Sản lượng cá ngừ tăng cao trong những tháng đầu năm nhưng chững lại và có xu hướng giảm vào tháng 5, tháng 6 do giá liên tục ở mức thấp. + Nuôi trồng thủy sản Hoạt động nuôi trồng thủy sản 9 tháng đầu năm đối mặt với nhiều khó khăn. Thời tiết không thực sự thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản.Rét đậm đầu năm tại miền Bắc làm chết nhiều cá nuôi tại các địa phương. Nắng nóng và thay đổi nhiệt độ bất thường vào giữa năm cũng làm tăng dịch bệnh và gây thiệt hại cho nhiều mặt hàng như ngao, tôm. Trong quý III, ảnh hưởng những con bão lớn số 6 và số 7 khiến nhiều địa phương bị thiệt hại nặng. Ngoài ra, những bất ổn và rào cản từ thị trường xuất khẩu như thuế chống bán phá giá áp với mặt hàng cá tra vào Mỹ, thay đổi chính sách nhập khẩu ngao của Trung quốc… cũng gây khó khăn đáng kể cho hoạt động sản xuất nuôi trồng thủy sản. - Năm 2014 Theo Tổng cục Thống kê, ước tính giá trị sản xuất thủy sản năm 2014 (tính theo giá so sánh 2010) ước đạt gần 188 nghìn tỷ đồng, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, giá trị nuôi trồng thủy sản ước đạt hơn 115 nghìn tỷ đồng và giá trị khai thác thủy sản ước đạt hơn 73 nghìn tỷ đồng. Bảng 4: Giá trị sản xuất thủy sản năm 2014 theo giá so sánh 2010 Đơn vị: tỷ đồng Chỉ tiêu Năm 2013 Năm 2014 So sánh 2014/2013 Giá trị sản xuất thủy sản 176.548,0 188.083,9 106,5 - Nuôi trồng thủy sản 106.570,1 115.060,6 108,0 - Khai thác thủy sản 69.977,9 73.023,3 104,4 Nguồn: Tổng cục Thống kê Năm 2014 được đánh giá là năm thuận lợi cho hoạt động sản xuất và nuôi trồng thủy sản. Tổng sản lượng thủy sản năm 2014 ước đạt 6,3 triệu tấn, tăng 4,4% so với năm 2013 và tăng 1,7% so với kế hoạch đề ra, trong đó, sản lượng khai thác thủy sản đạt 2,68 triệu tấn, tăng 3,9% và nuôi trồng thủy sản đạt 3,62 triệu tấn, tăng 4,8% so với cùng kỳ. 2.2. Tình hình chế biến thủy sản xuất khẩu ở nước ta Những năm 80 của thế kỷ trước, chế biến thủy sản chủ yếu là thủ công và bán cơ giới, thì nay công nghiệp chế biến thuỷ sản của Việt Nam đã tiếp cận với trình độ công nghệ tiên tiến của khu vực. Vì vậy nhiều loại sản phẩm thuỷ sản chế biến đã đủ tiêu chuẩn vào các thị trường lớn là EU, Mỹ, Nhật Bản. Đến hết năm 2012, cả nước có 564 cơ sở chế biến thủy sản xuất khẩu đạt các điều kiện an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn Việt Nam . Trong đó, 91 cơ sở là doanh nghiệp nhà nước, 292 cơ sở là doanh nghiệp tư nhân, 159 cơ sở là công ty cổ phần, 9 cơ sở liên doanh và 13 cơ sở 100% vốn nước ngoài, 153 doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản được công nhận vào danh sách xuất khẩu vào thị trường EU; 255 cơ sở đạt tiêu chuẩn vào Thuỵ Sỹ và Ca na đa; 222 cơ sở đạt tiêu chuẩn vào Hàn Quốc… Ngoài doanh nghiệp Nhà nước, các doanh nghiệp chế biến tư nhân cũng phát triển khá mạnh, trong đó một số doanh nghiệp có kim ngạch xuất khẩu đạt tới 100 triệu USD mỗi năm. Các cơ sở tập trung chủ yếu ở Bắc Trung Bộ, duyên hải miền Trung, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long - là những nơi có điều kiện thuận lợi về nguồn nguyên liệu khai thác, nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh những thế mạnh về năng lực chế biến, hiện nay, ngành chế biến thủy sản đang phải đối mặt với vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, khi người dân và một số doanh nghiệp thủy sản đang lạm dụng hóa chất trong hoạt động nuôi trồng và bảo quản

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN

-- -C h u y ê n Đ ề H ọ c P h ầ n

K i n h T ế C h í n h S á c h V à P h á t T r i ể n V ù n g ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU SẢN TẠI VIỆT NAM

NHÓM 06 Giáo viên hướng dẫn:Đào Duy Minh

1.Nguyễn Lê Mỹ Hằng (Nhóm trưởng)

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU

GDP: Tổng sản phẩm quốc nội

XTTM: Xúc tiến thương mại

PTNT: Phát triển nông thôn

ĐBSCL: Đồng Bằng Sông Cửu Long

VASEP : Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam

ASEAN: Hiệp hội các nước Đông Nam Á

XK: Xuất khẩu

NK: Nhập khẩu

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ

DANH MỤC CÁC BẢNG

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Sau gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, từ cơ chế quản lý kinh tế từ nềnkinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý củaNhà nước, nền kinh tế nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc Cùng vớichiến lược kinh tế hội nhập và phát triển của Đảng, thương mại quốc tế trởthành một bộ phận quan trọng có vai trò quyết định đến sự phát triển của quốcgia Đối với một nước đang phát triển, có sự khan hiếm về vốn để tiến hànhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước như Việt Nam thì việc phát triển cácngành kinh tế tận dụng được lợi thế vốn có của quốc gia là một điều vô cùngquan trọng

Đất nước ta được thiên nhiên ưu đãi có một mạng lưới sông ngòi dày đặc và bờbiển dài với những loài thuỷ sản phong phú và có giá trị cao.Tiềm năng nguồnlợi tài nguyên sinh vật biển và vùng nước nội địa Việt Nam rất phong phú và cógiá trị kinh tế cao, phục vụ cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu Sự giàu có vềtài nguyên, khí hậu, đa dạng về sinh thái đã khiến cho ngành thuỷ sản nước ta

có nhiều ưu thế phát triển Trải qua những bước thăng trầm, ngành thuỷ sản, từmột lĩnh vực kinh tế nhỏ bé thuộc khối nông nghiệp, đã vươn lên trở thành mộtngành kinh tế quan trọng, mũi nhọn của đất nước Với việc đòi hỏi vốn đầu tưkhông lớn, tận dụng được điều kiện tự nhiên xã hội đất nước, ngành thuỷ sản đã

có sự phát triển vượt bậc, mỗi năm đem về cho đất nước một nguồn ngoại tệ lớnphục vụ tái đầu tư thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Trongnhững năm qua, xuất khẩu thuỷ sản đã có những đóng góp hết sức to lớn, trởthành động lực thúc đẩy kinh tế thuỷ sản phát triển nói riêng và sự tăng trưởngkinh tế Việt Nam nói chung Do đó, thị trường xuất khẩu là một vấn đề rất quantrọng, ảnh hưởng rất lớn tới kim ngạch xuất khẩu của ngành Xuất khẩu thúcđẩy sự phát triển của lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến và các dịch vụ hậucần khác của ngành.Tuy nhiên bên cạnh đó ngành xuất khẩu thủy sản ở ViệtNam vẫn còn nhiều hạn chế như vệ sinh an toàn thực phẩm, ý thức của ngườikinh doanh,giá cả nguyên liệu đầu vào không ổn định,các chế tài bảo vệ ngườisản xuất thủy sản Bên cạnh việc tăng số lượng xuất khẩu cũng cần quan tâmđến chất lượng và thị hiếu người tiêu dùng mỗi quốc gia, mỗi khu vực Để hiểu

rõ hơn về xuất khẩu thuỷ sản cùng với những cơ hội và thách thức của ngành,chúng em đã chọn đề tài “Đánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản taij Việt Nam”làm đề tài nghiên cứu để thấy được thực trạng của ngành từ đó có những giảipháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả của xuất khẩu thuỷ sản Việt Namtrong bổi cảnh hiện nay, có sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường thế giới đặcbiệt khi nước ta gia nhập vào tổ chức thương mại quốc tế WTO

2 Mục đích nghiên cứu

Mỗi đề tài nghiên cứu khi được tiến hành luôn chứa đựng những mục đích cụthể cần đạt được Tiến hành nghiên cứu đề tại này, chúng tôi đã hướng tới mụcđích sau:

- Khái quát và tổng hợp một cách có hệ thống về xuất khẩu thủy sản

- Phân tích để hiểu rõ thực trạng xuất khẩu thủy sản ở Việt Nam, vai trò và tiềmnăng phát triển trong tương lai

- Tình hình sản xuất, chế biến, xuất khẩu thủy sản trong những năm qua, cơ cấuthị trường và khả năng cạnh tranh từ đó rút ra bài học, đưa biện pháp kiến nghịnhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu mặt hàng thủy sản trong thời gian sắp đến

3 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu, quan sát, thu thập số liệu, phân tích thống kê, xử lý số liệu, phântích tổng hợp

- Nguồn dữ liệu sử dụng là nguồn thông tin thứ cấp, thông tin chủ yếu từ mạnginternet, sách báo,…

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tại Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu tình hình xuất khẩu thủy sản ở Việt Namgiai đoạn 2010-2014

5 Nội dung nghiên cứu

Bài báo cáo nêu tổng quan về vấn đề xuất khẩu thủy sản tại Việt Nam từ đóđánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản và đưa ra phương hướng, một số giảipháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản của việt nam trong thời gian tới

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN TẠI VIỆT NAM

1.1 Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu

1.1.1 Khái niệm

- Xuất khẩu là hoạt động trao đổi hàng hoá và dịch vụ của một quốc gia vớiphần còn lại của thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trườngnhằm mục đích khai thác lợi thế của quốc gia trong phân công lao động quốctế

- Hoạt động xuất khẩu là hình thức cơ bản của hoạt động ngoại thương, đã xuấthiện từ rất lâu đời và ngày càng phát triển Tuy hình thức đầu tiên chỉ là hàngđổi hàng, song ngày nay hình thức xuất khẩu đã được thể hiện dưới nhiều hìnhthức khác nhau

- Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện kinh tế, từxuất khẩu hàng hoá tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, máy móc thiết bị, côngnghệ kỹ thuật cao Tất cả các hoạt động trao đổi đó đều nhằm đem lại lợi íchcho quốc gia

1.1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu

1.1.2.1 Yếu tố kinh tế

Tình hình phát triển kinh tế của thị trưòng xuất khẩu có ảnh hưởng tới nhu cầu vàkhả năng thanh toán của khách hàng, do đó có ảnh hưởng đến hoạt đông xuất khẩucủa doanh nghiệp Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế của thị trườngxuất khẩu là tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thu nhập của dân cư, tình hình lạmphát, tình hình lãi suất

1.1.2.2 Yếu tố môi trường văn hóa – xã hội

Đặc điểm và sự thay đổi của văn hoá - xã hội của thị trường xuất khẩu có ảnhhưởng lớn đến nhu cầu của khách hàng, do đó ảnh hưởng đến các quyết định muahàng của khách hàng và ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.1.1.2.3 Yếu tố môi trường chính trị - pháp luật

Tình hình chính trị hợp tác quốc tế được biểu hiện ở xu thế hợp tác giữa các quốcgia Điều này sẽ dẫn đến sự hình thành các khối kinh tế, chính trị của một nhómcác quốc gia do đó sẽ ảnh hưởng đến tình hình thị trường xuất khẩu của doanhnghiệp

1.1.2.4 Yếu tố cạnh tranh

Mức độ cạnh tranh quốc tế biểu hiện ở sức ép từ phía các doanh nghiệp, các công

ty quốc tế đối với doanh nghiệp, khi cùng tham gia vào một thị trường xuất khẩunhất định Sức ép ngày càng lớn thì ngày càng khó khăn cho doanh nghiệp muốnthâm nhập, duy trì, mở rộng thị trường xuất khẩu cho mình

1.2 Vai trò và tiềm năm xuất khẩu thủy sản của Việt Nam

1.2.1 Vai trò của xuất khẩu thủy sản trong nền kinh tế

Trong nền kinh tế nước ta, thủy sản là một trong những ngành có nhiều khả năng

và tiềm lực huy động để phát triển, có thể đạt được tốc độ tăng trưởng cao vàonhững năm tới và tiến kịp các nước trong khu vực nếu có các chính sách thích hợp

và được đầu tư thỏa đáng Sự giàu về tài nguyên, khí hậu thuận lợi, đa dạng sinhthái đã khiến cho ngành thủy sản nước ta có nhiều ưu thế phát triển quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ngành thủy sản từ một lĩnh vực nhỏ bé thuộcmột khối nông nghiệp đã vươn lên thành một ngành kinh tế quan trọng, mũi nhọncủa đất nước

Xuất khẩu thủy sản đã có những đóng góp hết sức to lớn, trở thành động lực thúcđẩy kinh tế thủy sản phát triển nói riêng và sự tăng trưởng kinh tế tế Việt Nam nóichung Hằng năm, xuất khẩu thủy sản đã đem lại nguồn ngoại tệ rất lớn cho đấtnước và trỏ thành một trong bốn ngành dẫn đầu về kim gạch xuất khẩu Như vậycùng với các mặt hàng xuất khẩu khác, thủy sản đã góp phần rất lớn trong việc tạo

ra nguồn vốn cho sự công nghiêp hóa – hiện đại hóa

Từ một lĩnh vực còn yếu về kĩ thuật, ngành thủy sản đã vươn lên, đóng góp tíchcực vào quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, mở rộng thị trường trong vàngoài nước, sản xuất hàng hóa phát triển, lấy xuất khẩu làm mũi nhọn Trong khaithác hải sản, nghề cá nhân dân đã được tổ chức quản lý và hợp tác theo đơn vịtruyền nghề, khuyến khích trang bị tàu thuyền có công suất lớn, có khả năng đánhbắt ở vùng biển khơi Do đó không chỉ đảm bảo hiệu quả kinh tế mà còn mang ýnghĩa chính trị và bảo vệ an ninh đất nước Bên cạnh đó, phong trào nuôi trồngthủy sản đã phát triển mạnh mẽ trong phạm vi cả nước, các hình thức nuôi thâmcanh, nuôi xen canh tôm – lúa, tôm – cá được thực hiện rộng rãi Mạng lưới sảnxuất giống cũng đã được hình thành ở hầu hết các tỉnh ven biển, đáp ứng yêu cầusản xuất của dân Như vậy, nuôi trồng thủy sản đã trở thành một ngành sản xuấtchính, có vị trí quan trọng trọng tạo ra việc làm, sản xuất mặt hàng xuất khẩu

Thêm vào đó, công nghiệp chế biến thủy sản với 172 cơ sở đã đóng vai trò to lớnhàng đầu về công nghiệp chế biến thực phẩm trong cả nước và thu hút nguyênliệu sản xuất hàng hóa xuất khẩu Sự ra đời hàng loạt nhà máy chế biến thế hệ mớibên cạnh các nhà máy được nâng cấp với quy mô lớn, công nghệ hiện đại đã gópphần đưa công nghệ chế biến thủy sản Việt Nam lên thứ hạn cao trên thế giới

Ngoài ra, do yêu cầu của thị trường thế giới và cũng do cạnh tranh khốc liệt màcác đơn vị hàng thủy sản luôn tìm tòi, cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm nhằmđáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu của thị trường Từ đó góp phần đáp ứng tốt hơnnhu cầu thị trường nội địa, đóng góp sự tăng trưởng GDP của đất nước.

1.2.2 Tiềm năm xuất khẩu thủy sản của Việt Nam

1.2.2.1 Tiềm năng về điều kiện tự nhiên

Nằm trong khu vực Biển Đông, Việt Nam đã sớm là một quốc gia biển, đánh bắthải sản, vận tải biển và buôn bán trên biển là một bộ phận cấu thành của nền vănhóa ngay từ thuở khai sinh Biển Việt Nam có tính chất như một vùng biển kín.Vịnh Bắc Bộ tương đối nông, mức sâu không quá 90 mét, đây là biển bằng phẳngnằm trong khu vực Biển Đông Bờ biển dài 3260km, có vùng đặc quyền kinh tếbiển khoảng 1 triệu km2 cùng hàng nghìn đảo lớn nhỏ

Nhờ đặc điểm địa hình, biển nước ta thuộc loại giàu hải sản Riêng vùng biển đặcquyền kinh tế với độ rộng hơn 200 hải lý và có khoảng hơn 2000 loài cá biển,trong đó có hơn 100 loài tôm biển, 53 loài mực, 650 loài rong biển, 12 loài rắnbiển và có 4 loài rùa biển, ngoài ra còn có nhiều loại đặc sản quý hiếm khác: yếnsào, sò huyết, ngọc trai, san hô đỏ Hàng năm cung cấp khoảng 1.7 triệu tấn hảisản các loại chưa kể hàng răm ngàn tấn nhuyển thể vỏ cứng Theo tài liệu điều tranguồn lợi thủy sản của viện nghiên cứu Hải Phòng, thì tổng trữ lượng thủy sản từcác nguồn rong biển trong vùng nước thuộc quyền tài sản của Việt Nam hiện ướctính khoảng 1.2 đến 1.5 triệu tấn/ năm Về môi trường, nếu biết tận dụng mặt nướccủa các ao, vịnh, biển, các vùng đất nhiễm mặn ven biển và đất hoang hóa caotriều để mở rộng thêm diện tích nuôi kết hợp với đầu tư chuyển đổi công nghệ,nâng cao năng suất nuôi trồng thì trong những năm về sau ta sẽ thu được nguồnsản lượng lớn

Việt Nam có vị trí địa lý mà ở đó có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi để các loạithủy sinh vật quy tụ, sinh sôi, nẩy nở Mặc dù có đôi nét khác biệt giữa ba vùngBắc, Trung, Nam nhưng nhìn chưng cả nước mang sắc thái 2 mùa mưa khô rất rõnét Mỗi vùng lại tập trung nhiều loại hải sản khác nhau làm cho nguồn hải sảnnước ta ngày càng đa dạng và phong phú hơn chẳng hạn: Trung Bộ có rất nhiều

cá, tôm hùm…Bắc Bộ có tôm he, cá…Nam Bộ có nhiều mực Tuy vậy nguồn lợibiển không phải là vô tận, do đó nếu chúng ta không chính sách và biện pháp khaithác hợp lý, đúng đắn thì nguồn lợi hải sản sẽ bị cạn kiệt nhanh chóng

1.2.2.2 Tiềm năng về nguồn nhân lực

Về nhân lực, chúng ta có lao động nghề cá lên đến 4 triệu người sống tập trung tạicác vùng có tiềm năng về thủy sản Số doanh nghiệp chế biến thủy sản ngày một

tăng dã thu hút nhiều hơn nữa số lao động vào trong ngành Có thể nói Việt Nam

là quốc gia có lợi thế về nguồn nhân lực so với nhiều nước khác Chi phí lao độngcho nông dân nuôi cá ở Việt nam chỉ bằng 1/10 chi phí lao động cho nông dânnuôi cá ở Mỹ Lợi dụng được lợi thế này, Việt nam đã giảm thiểu được chi phí đầuvào cho sản xuất, chế biến thủy sản, nhờ đó có thể giảm giá thành, đẩy mạnh xuấtkhẩu và nâng cao kim ngạch hàng năm như đã thấy.Tuy nhiên cũng phải lưu ý mộtđiểm, lao động của ta chủ yếu chỉ là lao động phổ thông,trình độ nhận thức cònkém, cho nên việc nâng cao

Trình độ cho lao động nghề cá cũng là yêu cầu bức thiết trong điều kiện cạnhtranh gay gắt Bộ thủy sản đang có những biện pháp đẩy mạnh và khuyến khíchngười dân đánh bắt xa bờ, từ đó tăng sản lương và qui mô khai thác lâu dài

1.3 Kinh nghiệm xuất khẩu thủy sản của một số nước

1 Những bất cập trong hoạt động XTTM thủy sản Việt Nam

 Trước đây, hoạt động XTTM thủy sản chủ yếu tập trung vào các thị trường quan trọng như Nhật Bản, Mỹ, EU và các thị trường mới (như: Nga, Hàn Quốc, Canada, Úc) khiến thị phần xuất khẩu của những quốc gia này tăng vọt Tuy nhiên, sau sự kiện tôm Việt Nam bị kiện chống bán phá giá, Nhà nước đã tạo hành lang thuận lợi cho các doanh nghiệp tự chủ động thực hiện XTTM, trong

đó có việc tìm hiểu thông tin thương mại, quảng bá sản phẩm, lập trung tâm dữ liệu (hỗ trợ doanh nghiệp), tư vấn xuất khẩu, phát triển thương mại điện tử

 Tại thị trường nội địa, các mặt hàng thủy sản đa dạng và phong phú hơn, nhưng chủ yếu tập trung ở các khu đô thị lớn và cung cấp cho tầng lớp trung lưu trở lên Trong khi đa số người dân Việt Nam sống ở vùng nông thôn (chiếm gần 70%) và có thu nhập không cao Nhìn chung, hoạt động XTTM ở thị trường trong nước còn nhiều hạn chế: chủ yếu đang dựa vào hệ thống các siêu thị, chưa

có chương trình XTTM cho thị trường nội địa, thông tin chưa đến được với đa

số người tiêu dùng

 Về bộ máy quản lý thương mại thủy sản hiện nay đang do nhiều Bộ ngành thực hiện: Bộ Công Thương chủ trì việc ban hành chính sách thương mại, quản lý cạnh tranh, hạn ngạch xuất nhập khẩu, thị trường; Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì việc quản lý và xử lý các vấn đề về rào cản thương mại, rào cản kỹ thuật;

Bộ Nông nghiệp và PTNT chủ trì và phối hợp thực hiện trong phạm vi quản lý của mình (Cục Chế biến nông lâm thủy sản và Nghề muối thực hiện quản lý Nhà nước về chế biến và thương mại thủy sản) Sở Công thương quản lý các cơ

sở chế biến, thương mại thủy sản ở địa phương

2 Bài học kinh nghiệm từ các nước quốc tế

- Nhằm tăng cường quan hệ thương mại song phương và đa phương, hầu hết các

quốc gia trên thế giới đều thành lập các Tổ chức XTTM (thường là các cơ quan của Chính phủ) Kinh phí hoạt động của Tổ chức được lấy từ ngân sách Nhà nước và huy động một phần đóng góp từ các doanh nghiệp Theo đó, phần lớn hoạt động XTTM được các doanh nghiệp thực hiện trực tiếp, trong khi Tổ chức XTTM chỉ đóng vai trò hỗ trợ

 Bài học kinh nghiệm từ Thái Lan: Thái Lan trở thành một trong những

quốc gia có công nghệ XTTM mạnh nhất trong khu vực.Bên cạnh đó, công tác XTTM thủy sản của Thái Lan được tiến hành với sự tham gia của các công ty tiếp thị đa quốc gia, thực hiện việc nghiên cứu thị trường, quảng bá sản phẩm và đặc biệt là kiểm soát chặt chẽ toàn bộ các khâu trong chuỗi sản xuất Ví dụ: với sản phẩm tôm nuôi, Thái Lan đã tổchức liên kết chuỗi nhằm phát triển đồng bộ ngành công nghiệp nuôi tôm Một số công ty thương mại lớn của Thái cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài chính cho các hoạt động nghiên cứu, xây dựng chiến lược XTTM

 Các nước khác trên thế giới: cũng có chương trình và hoạt động

XTTM thủy sản hiệu quả, phù hợp với đặc thù sản phẩm của mỗi quốc

gia Nhờ đó, từng bước tạo được thương hiệu chung cho các sản phẩm chủ lực của quốc gia và dần chiếm lĩnh được các thị trường khó tính nhất Điển hình là bài học kinh nghiệm của Na-Uy với chiến lược phối hợp Nhà nước và cộng đồng trong việc xây dựng, phát triển thương hiệu chung cho các sản phẩm thủy sản của Na-Uy và thương hiệu quốc gia cho sản phẩm cá hồi; đồng thời, tiến hành tiếp cận thị trường Nhật Bản Đối với mặt hàng vẹm thì Tây Ban Nha và Hiệp hội Vẹm (Bắc Mỹ) đã

sử dụng chiến lược hướng dẫn người tiêu dùng và các đầu bếp ở nhà hàng cách thức chế biến và thưởng thức những món ăn ngon làm từ vẹm.Nhờ đó, làm giảm sự e ngại cho các đối tượng sử dụng khi phải xử lí thủy sản có vỏ, còn sống

3 Một số kết quả đạt được khi tiếp thu học hỏi ý kiến các nước quốc tế

- Với những kinh nghiệm đúc rút được từ thực tiễn áp dụng của các nước trên thế

giới, Việt Nam đã có những định hướng hoàn thiện chính sách XTTM thủy sản (nhằm khuyến khích hoạt động này phát triển mạnh tại Việt Nam) trên nguyên tắc: Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thủy sản là chủ thể thực hiện hoạt động XTTM; Nhà nước sẽ đóng vai trò hỗ trợ thông qua việc xây dựng và thực hiện các chính sách khuyến khích, đầu tư cho hoạt động XTTM; Và giữ vững các thị trường truyền thống (trước khi mở rộng ra các thị trường mới) Bên cạnh

đó, hình thành Quỹ Phát triển thị trường xuất khẩu - sao cho tương xứng với yêu cầu thực tế Xây dựng hệ thống thông tin đầy đủ về các sản phẩm thủy sản Việt Nam, đồng thời, cung cấp thông tin cập nhật về các thị trường nhập khẩu

- Việt Nam cần xây dựng, phát triển năng lực nghiên cứu thị trường, thành lập

các cơ sở dữ liệu chính thống để cung cấp thông tin kịp thời cho các doanh nghiệp trong nước, và thực hiện nghiêm việc kiểm soát chất lượng nguồn

nguyên liệu theo chuỗi, đẩy mạnh đầu tư công nghệ, tích cực áp dụng các tiêu chuẩn Quốc gia, Quốc tế để nâng cao khả năng cạnh tranh và khả năng thâm nhập thị trường cho các mặt hàng thủy sản Việt Nam Ngoài ra, cần đặc biệt lưu

ý việc quảng bá hình ảnh của sản phẩm thủy sản - gắn với đặc tính "an toàn" và

"thân thiện môi trường" trong tất cả các khâu của chuỗi sản xuất đến tiêu dùng

- Nhanh chóng cải tiến chiến lược XTTM, đẩy mạnh năng lực cạnh tranh cho các

sản phẩm thủy sản của Việt Nam (tôm và cá tra ở ĐBSCL, cá ngừ ở miền Trung, nhuyễn thể ở Đồng bằng sông Hồng) Chỉ như vậy mới đảm bảo tính bền vững cho các sản phẩm thủy sản Việt Nam bước vào thị trường Quốc tế, đối chọi được với sự lớn mạnh không ngừng của rất nhiều đối thủ tiềm năng trên thế giới

CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010- 2014

2.1 Tình hình sản xuất thủy sản ở nước ta

Trong giai đoạn 2010-2014, sản lượng sản xuất thủy sản nhìn chung tăng qua các năm,đóng góp rất lớn vào GDP cả nước Tuy việc khai thác nuôi trồng gặp không ít khó khăn do điều kiện thời tiết, dịch bệnh, vốn và áp lực thị trường thế giới nhưng đã kịp thời khắc phục, ngành thủy sản đã có nhiều khởi sắc:

Bảng 1: Tổng sản lượng thủy sản giai đoạn 2010-2014 Đơn vị: ngàn tấn

- Năm 2011

+ Về khai thác thủy sản

Theo báo cáo tổng hợp của các địa phương, 10 tháng đầu năm 2011, sản lượng khaithác thủy sản ước đạt gần 2.165 nghìn tấn Trong đó, sản lượng khai thác hải sản ướcđạt 2013 nghìn tấn, tăng 6% so với cùng kỳ Sản lượng cá Ngừ đại dương đạt gần 12,8nghìn tấn.

+ Về nuôi trồng thủy sản

Tháng 10/2011, sản lượng thủy sản nuôi trồng ước đạt 250 nghìn tấn, đưa tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản 10 tháng đầu năm lên trên 2,4 triệu tấn, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2010 Sản lượng nuôi trồng nước mặn, lợ tăng 7% trong khi sản lượng nuôi trồng nước ngọt có mức tăng cao hơn, đạt 12,3%, trong đó cá tra tăng 10%

- Năm 2012

Năm 2012, tình hình sản xuất thủy sản gặp nhiều khó khăn nhưng ngành thủy sản vẫn duy trì được mức tăng trưởng cao hơn so với năm 2011 Theo số liệu tổng hợp từ các địa phương, năm 2012, tổng sản lượng thuỷ sản đạt 5,92 triệu tấn, tăng 7,9% so với năm 2011 và tăng 2,9% so với kế hoạch Tổng sản lượng khai thác thủy sản đạt hơn 2,65 triệu tấn (tăng 6,0% so với cùng kỳ), trong đó, khai thác hải sản đạt 2,44 triệu tấn,tăng gần 6,1% so với năm 2011 Sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt hơn 3,27 triệu tấn, tăng 8,99% so với cùng kỳ năm trước, tăng 2,3% so với kế hoạch đề ra

- Năm 2013

Theo Tổng cục Thống kê, ước tính giá trị sản xuất thủy sản 9 tháng đầu năm 2013 (tính theo giá so sánh 2010) ước đạt 131.350,3 tỷ đồng, tăng 3,4% so với cùng kỳ năm ngoái Trong đó giá trị nuôi trồng thủy sản ước đạt 80.068,6 tỷ đồng và giá trị khai thác thủy sản ước đạt 51.281,8 tỷ đồng

Bảng 2: Ước giá trị sản xuất thủy sản 9 tháng đầu năm 2013

(theo giá so sánh 2010)

Đơn vị: tỷ đồng

cùng kỳTổng giá trị

Bảng 3: Ước sản lượng thủy sản 9 tháng đầu năm 2013T

+ Khai thác thủy sản

9 tháng đầu năm 2013, ngành khai thác biển diễn ra thuận lợi, sản lượng tăngcao so với năm trước Thời tiết nhìn chung diễn biến thuận lợi cho khai thác hải sản.Mặc dù có đến 8 cơn bão ảnh hưởng đến vùng biển nước ta nhưng không có cơn bãonào gây ảnh hưởng nghiêm trọng Sản xuất cá ngừ thuận lợi về đầu năm nhưng sau đógặp phải khó khăn do giá mua nguyên liệu giảm Sản lượng cá ngừ tăng cao trongnhững tháng đầu năm nhưng chững lại và có xu hướng giảm vào tháng 5, tháng 6 dogiá liên tục ở mức thấp

+ Nuôi trồng thủy sản

Hoạt động nuôi trồng thủy sản 9 tháng đầu năm đối mặt với nhiều khókhăn Thời tiết không thực sự thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản.Rét đậm đầu năm tạimiền Bắc làm chết nhiều cá nuôi tại các địa phương Nắng nóng và thay đổi nhiệt độbất thường vào giữa năm cũng làm tăng dịch bệnh và gây thiệt hại cho nhiều mặt hàngnhư ngao, tôm Trong quý III, ảnh hưởng những con bão lớn số 6 và số 7 khiến nhiều

địa phương bị thiệt hại nặng Ngoài ra, những bất ổn và rào cản từ thị trường xuất khẩunhư thuế chống bán phá giá áp với mặt hàng cá tra vào Mỹ, thay đổi chính sách nhậpkhẩu ngao của Trung quốc… cũng gây khó khăn đáng kể cho hoạt động sản xuất nuôitrồng thủy sản.

- Năm 2014

Theo Tổng cục Thống kê, ước tính giá trị sản xuất thủy sản năm 2014 (tính theogiá so sánh 2010) ước đạt gần 188 nghìn tỷ đồng, tăng 6,5% so với cùng kỳ nămngoái Trong đó, giá trị nuôi trồng thủy sản ước đạt hơn 115 nghìn tỷ đồng và giá trịkhai thác thủy sản ước đạt hơn 73 nghìn tỷ đồng

Bảng 4: Giá trị sản xuất thủy sản năm 2014 theo giá so sánh 2010

Đơn vị: tỷ đồng

2014/2013 Giá trị sản xuất thủy

2.2 Tình hình chế biến thủy sản xuất khẩu ở nước ta

Những năm 80 của thế kỷ trước, chế biến thủy sản chủ yếu là thủ công và bán cơ giới, thì nay công nghiệp chế biến thuỷ sản của Việt Nam đã tiếp cận với trình độ công nghệtiên tiến của khu vực Vì vậy nhiều loại sản phẩm thuỷ sản chế biến đã đủ tiêu chuẩn vào các thị trường lớn là EU, Mỹ, Nhật Bản Đến hết năm 2012, cả nước có 564 cơ sở chế biến thủy sản xuất khẩu đạt các điều kiện an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn Việt Nam Trong đó, 91 cơ sở là doanh nghiệp nhà nước, 292 cơ sở là doanh nghiệp tư nhân, 159 cơ sở là công ty cổ phần, 9 cơ sở liên doanh và 13 cơ sở 100% vốn nước ngoài, 153 doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản được công nhận vào danh sách xuất khẩu vào thị trường EU; 255 cơ sở đạt tiêu chuẩn vào Thuỵ Sỹ và Ca na đa; 222 cơ sở đạt tiêu chuẩn vào Hàn Quốc… Ngoài doanh nghiệp Nhà nước, các doanh nghiệp chế biến

tư nhân cũng phát triển khá mạnh, trong đó một số doanh nghiệp có kim ngạch xuất khẩu đạt tới 100 triệu USD mỗi năm Các cơ sở tập trung chủ yếu ở Bắc Trung Bộ, duyên hải miền Trung, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long - là những nơi có điều kiện thuận lợi về nguồn nguyên liệu khai thác, nuôi trồng thủy sản

Bên cạnh những thế mạnh về năng lực chế biến, hiện nay, ngành chế biến thủy sản đang phải đối mặt với vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, khi người dân và một số doanh nghiệp thủy sản đang lạm dụng hóa chất trong hoạt động nuôi trồng và bảo quảnsản phẩm Ngoài ra, các sản phẩm chế biến còn đơn điệu, chủ yếu là xuất khẩu nguyênliệu thô Máy móc, thiết bị chế biến cũ kỹ, lạc hậu cũng là trở ngại cho việc phát triển ngành chế biến thủy sản Công tác dự báo thị trường tiêu thụ còn yếu, thiếu kiến thức thương mại, dẫn tới việc doanh nghiệp không chủ động được thị trường Nhìn chung, việc phát triển chế biến thủy sản thời gian qua gặp nhiều khó khăn, chưa được đầu tư chiều sâu để phát triển công nghệ chế biến sản phẩm giá trị gia tăng; giá thành sản phẩm cao làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường

Hiện nay, thủy sản sau thu hoạch thường được bảo quản bằng phương pháp ướp đá vớimột trong hai cách truyền thống: dùng đá xay (phủ lần lượt một lớp thủy sản, một lớp đá); hoặc cho thủy sản vào túi nilon rồi ướp đá Điểm hạn chế của phương pháp bảo quản bằng ướp đá chính là: các dụng cụ dùng để bảo quản thường là vật liệu gỗ, nhựa, xốp rất khó làm vệ sinh Vì thế, các dụng cụ bảo quản vô tình trở thành môi trường lí tưởng cho vi sinh vật có hại phát triển, gây thối nguyên liệu Trong lĩnh vực nuôi trồng, việc nuôi tự phát, nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch cũng là nguyên nhân dẫn tới việc bảo quản sau thu hoạch gặp nhiều hạn chế Hầu hết các dụng cụ bảo quản không đảm bảo

vệ sinh, cách thức bảo quản không đúng, thiết bị vận chuyển không đáp ứng được yêu cầu về nhiệt độ trong suốt quá trình vận chuyển; Thêm vào đó, người dân sử dụng tùy tiện các chất bảo quản, không tuân theo quy định của Nhà nước là những thách thức lớn đối với các nhà chế biến, nhất là khi sản phẩm được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Mỹ, EU

Việc bảo quản nguyên liệu sau thu hoạch không tốt dẫn tới chất lượng sản phẩm thấp, không thể sử dụng cho việc chế biến xuất khẩu; Tình trạng thiếu nguyên liệu trầm trọng khiến một số doanh nghiệp xoay sang nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài, làm tăng chi phí sản xuất, giảm hiệu quả kinh tế Đây chính là một vòng luẩn quẩn, gây thiệt hại không nhỏ cho ngành sản xuất thủy sản của Việt Nam

2.3.1 Kim ngạch, khối lượng thủy sản xuất khẩu

Bảng 5: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản giai đoạn từ 2010- 2014

Biểu đồ2: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giai đoạn 2010-2014

 Trong nhiều năm qua, mặt hàng thủy sản luôn là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam ra thị trường thế giới Giai đoạn 2010-2014, kim ngạch xuất khẩu của nước ta tăng dần qua các năm nhưng không đồng đều

- Năm 2011, kim ngạch xuất khẩu của nước ta là 6.11 tỷ $ tăng 1.08 Tỷ $

so với với năm 2010 chiếm 21.47% Năm 2012, kim ngạch xuất khẩu của nước ta là 6.13 tỷ $ tăng 0.02 Tỷ $ so với với năm 2011 chiếm 0.33% Năm 2013, kim ngạch xuất khẩu của nước ta là 6.7 tỷ $ tăng 0.57 Tỷ $ so với với năm 2012 chiếm 9.3% Năm 2014, kim ngạch xuất khẩu của nước ta là 7.84 tỷ $ tăng 1.14Tỷ $ so với với năm 2013 chiếm 17.01% Năm 2011, ngành thủy sản đã trải qua nhiều biến động, trong

đó mặt hàng được dư luận quan tâm nhiều là con tôm Là mặt hàng xuấtkhẩu chủ lực, tôm đã đem về có đóng góp quan trọng trong giá trị xuất khẩu năm 2011 Mặc dù đối mặt với tình trạng thiếu nguyên liệu kéo dài, tổn thất do dịch bệnh gây ra, các rào cản thương mại khi các thị trường nhập khẩu tăng cường kiểm soát chất lượng hay các vấn đề gây tranh cãi về đối tượng nuôi và những mối nguy hại… xuất khẩu tôm vẫn

đạt những thành quả ngoạn mục Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 6 tháng đầu năm, cả nước

đã xuất khẩu 101.872 tấn tôm, trị giá 971,109 triệu USD, tăng 16,9%

về khối lượng và 35,2% về giá trị so với cùng kỳ năm 2010 và là nhóm hàng có mức tăng trưởng cao nhất trong các nhóm hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

- Năm 2012 là một năm “vận hạn” đối với ngành tôm Việt Nam Cả nuôi

trồng, sản xuất lẫn xuất khẩu đều đối diện với nhiều thách thức Người

-15 -10 -5 0 5 10 15 20 25

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Kim ngạch xuất khẩu Mức tăng trưởng

năm khiến nguồn tôm nguyên liệu giảm, giá cả lên xuống thất thường Còn doanh nghiệp thì đối mặt với thiếu vốn, thiếu nguyên liệu, hoạt động sản xuất cầm chừng, thậm chí còn đối diện với nguy cơ phá sản Không chỉ gặp khó trên sân nhà, xuất khẩu tôm nước ta còn phải hứng chịu những “cơn sóng giữ” trên thị trường quốc tế, điển hình là rào cản Ethoxyquin tại thị trường Nhật Bản Ngay sau khi Nhật Bản áp dụng kiểm tra 100% tôm Việt Nam nhập khẩu vào Nhật Bản đối với Ethoxyquin, xuất khẩu tôm sang Nhật Bản giảm rõ rệt, từ 1,5% (tháng 7/2012) lên đến 16,6% (tháng 11/2012), tính chung cả năm chỉ tăng 5%.Bên cạnh đó, xuất khẩu tôm Việt Nam còn phải chịu sự cạnh tranh gay gắt với các nhà cung cấp khác như Indonesia, Ấn Độ hay Ecuador bởi giá bán cao hơn từ 15 – 20% bởi giá thành sản xuất tăng cao do chi phí đầu vào liên tục tăng.Mặc dù có rất nhiều khó khăn nhưng năm 2012, xuất khẩu tôm Việt Nam vẫn có mặt trên 92 thị trường trên thế giới, với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 2,25 tỷ USD, giảm 6,3% so với năm

2011 Tuy không đạt mục tiêu 2,4 tỷ USD, nhưng đây là nỗ lực rất lớn của các công ty chế biến và xuất khẩu tôm.Vượt qua bao thăng trầm, ngành công nghiệp cá tra Việt Nam vẫn chứng tỏ được sức mạnh và bảnlĩnh của mình khi “vươn ra biển lớn” Tuy còn nhiều khó khăn liên tiếp xảy ra như thiếu vốn, thiếu nguyên liệu trầm trọng, giá thức ăn, con giống, giá cá nguyên liệu bất ổn… thì cá tra Việt Nam vẫn khẳng định được vị trí của mình khi đạt 1,8 tỷ USD, tương đương với năm 201 Số liệu của VASEP cho thấy, xuất khẩu cá ngừ Việt Nam trong năm 2012 ước đạt gần 600 triệu USD, tăng 57% so với cùng kỳ năm ngoái Theo

đó, có thể thấy, cá ngừ là mặt hàng xuất khẩu có sức tăng trưởng nổi bậtnhất năm 2012 Nối tiếp bộn bề khó khăn từ năm 2012, cộng đồng DN

XK thủy sản Việt Nam đã bước qua một năm nhiều cố gắng và nỗ

lực.Thành tích trên 6,7 tỷ USD của năm qua có sự đóng góp lớn của ngành tôm với doanh số trên 3 tỷ USD, chiếm 46% tổng XK.

- Năm 2013, Hội chứng tôm chết sớm (EMS) tiếp tục ảnh hưởng nghiêm

trọng đến nguồn cung tôm chiếm đến 12,5% tổng sản lượng tôm thế giới - Thái Lan Sản lượng tôm của nước này ước giảm 50% so với sản lượng 500.000 tấn năm ngoái Sự thiếu hụt từ Thái Lan đã đẩy giá tôm thế giới liên tục tăng cao Tại Nhật Bản giá tôm sú HLSO cỡ 16/20 từ 3 nguồn cung cấp chính là Việt Nam, Ấn Độ và Indonesia tăng lần lượt 5,5 USD/kg, 4,5 USD/kg và 3 USD/kg trong 10 tháng đầu năm Tại Mỹ,

cả giá tôm sú và tôm chân trắng cũng tăng từ 3-4 USD/kg Nhờ cơ hội

này, các DN tôm Việt Nam đã gia tăng được kim ngạch Sau hơn 2 năm VASEP liên tục kiến nghị, ngày 12/11/2013, Bộ NN và PTNT đã ban hành Thông tư số 48/2013/TT-BNNPTNT quy định về kiểm tra,

chứng nhận an toàn thực phẩm thủy sản XK TT48 thay thế Thông tư số55/2011 và có hiệu lực kể từ ngày 26/12/2013 Thông tư này đã tháo gỡ

cơ bản những khó khăn trong hoạt động XK của DN thủy sản

- Theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam, trong năm

2014, xuất khẩu thủy sản của nước ta đạt 7,84 tỷ USD là nhờ sự đóng góp nhiều nhất của mặt hàng tôm với kim ngạch xuất khẩu trên 4 tỷ USD, tăng 25% so với năm 2013 Các doanh nghiệp thủy sản vùng ĐBSCL cho biết, đạt được con số kỷ lục nói trên, một phần là nhờ vào nguồn cung nguyên liệu của nước ta trong năm 2014 được đảm bảo.Bêncạnh đó, Ông Đinh Vũ Hải, Giám đốc Công ty Hải Nguyên - Bạc Liêu cho biết: "Có được thành công trên là do chúng ta khắc phục được bệnh EMS - bệnh gây thiệt hại rất lớn trên tôm ở các năm trước Vì thế, năm

2014 sản lượng tôm của nước ta khá cao".Với kim ngạch xuất khẩu đạt

gần 8 tỷ USD, 2014 là năm ngành thủy sản nước ta có tốc độ tăng

trưởng cao nhất và liên tiếp trong vòng 3 năm trở lại đây Không chỉ đạtđược những con số ấn tượng về kim ngạch xuất khẩu, mà 2014 còn là năm thắng lợi về mở rộng thị trường xuất khẩu với các doanh nghiệp xuất khẩu Đây là tín hiệu lạc quan cho lĩnh vực chế biến và xuất khẩu thủy sản năm 2015.Điểm sáng dễ thấy nhất về việc mở rộng thị trường xuất khẩu là vào tháng 8/2014, Nga - một trong những thị trường lớn đã

dỡ bỏ lệnh cấm và cho phép nhập khẩu sản phẩm thủy sản của Việt Nam Tận dụng được cơ hội này, đã giúp nhiều doanh nghiệp thủy sản gia tăng được kim ngạch xuất khẩu trong năm 2014 Thống kê từ Tổng cục Hải quản cho thấy, năm 2014, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nga đạt khoảng 1,5 tỷ USD

Biểu đồ 3: So sánh giá trị xuất khẩu thủy sản theo mặt hàng của 15/11/2013 so với

15/11/2014

2.3.2 Cơ cấu mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam

Xét trong giai đoạn 5 năm từ 2010-2014 nhìn chung thì giá trị xuất khẩu của các mặt hàng đều tăng trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất vẫn là 2 mặt hàng thủy sản chủ lực của việt nam từ trước đến nay đó là tôm và cá tra Ngoài ra thì cũng đánh dấu sự phát triển của nghề khai thác cá ngừ đại dương của nước ta dẫn đến giá trị xuất khẩu mặt hàng này cũng tăng đáng kể.

Hiện nay Cá tra đang được xuất khẩu sang 163 nước và chiếm khoảng 95% thị phần cá

da trơn phile trên thế giới với sản lượng 1,5 triệu tấn mỗi năm.các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của cá tra là cá da trơn phile đông lạnh, cá đông lạnh, ca hộp và hàng giá trị gia tăng khác

Nhìn chung giá trị xuất khẩu cá tra trong 5 năm trở lại đây tương đối ổn định

Năm 2010, sản phẩm cá tra xuất khẩu đã đạt 621.955 tấn tương đương khoảng 1,4 tỷ

đô la Mỹ Xuất khẩu Cá tra chiếm 49% về khối lượng và 28% về giá trị xuất khẩu thủysản của Việt Nam Năm 2011, tỷ trọng cá tra xuất khẩu đạt 29,5% trong tổng kim nghạch xuất khẩu thủy sản ,giá trị xuất khẩu đạt 1.8 tỷ USD, tăng 26,5% so với năm

2010 năm 2012 những khó khăn trong sản xuất cá tra nguyên liệu trong đã ảnh hưởng tới kết quả xuất khẩu cá tra tuy nhiên cá tra vẫn tiếp tục giữ vị trí thứ 2 với kimngạch xuất khẩu 1,74 tỷ USD năm 2012, giảm nhẹ 3,4% so với năm 2011 năm 2013 với những khó khăn trong gía nguyên liệ cũng như những yêu cầu cao hơn về an toàn thực phẩm ở những thị trường lớn nên gía trị xuất khẩu cá tra giảm mạnh xuống còn 1.66 tỷUSD Năm 2014 xuất khẩu cá tra tăng nhẹ (+ 0.4%) so với năm 2013, đạt 1.77 tỷUSD

Ba thị trường nhập khẩu cá tra việt nam lớn nhất trong 5 năm qua phải kể đến đó là

EU, Mỹ và Asean Ngoài ra thì có các thị trường khác nhưmexico Brazin, hồng kông, Trung Quốc

Bảng 7: Giá trị xuất khẩu cá tra đến 3 thị trường lớn giai đoạn năm 2010- 2014

Đơn vị: triệu USD

Nguồn: Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP)

Qua bản số liệu ta có thể thấy thị trường nhập khẩu cá tra của việt nam đang có xu hướng thu hẹp lại ở các thị trường khó tính như mỹ và eu Đang có xu hướng mở rộng thị trường ở khu vực đông á và đông nam á

b) Cá ngừ đại dương

Cá ngừ đại dương là một trong những mặt hàng mang lại giá trị kinh tế cao nhưng cũng đòi hỏi kỹ thuật đánh bắt hiện đại để có thể tiếp cận được với những thị trường cao cấp các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của cs ngừ đại dương là cá ngừ tươi, đông lạnh, các mặt hàng cá chế biên như cá ngừ hộp,…,

Trong giai đoạn 5 năm từ 2010- 2014 nhìn chung thì giá trị xuất khẩu cá ngừ tăng chothấy nước ta ngày càng chú trọng đến việc đánh bắt những sản phẩm chất lượng cao giai đoạn từ 2010- 2012 xuất khẩu cá ngừ đại dương đề tăng mạnh qua các năm, cụ thể: năm 2010 giá trị xuất khẩu cá ngừ đại dương đạt 293.7 triệu usd, năm 2011 tăng nhẹ lên 379 triệu usd tăng 29% Xuất khẩu cá ngừ đạt kết quả khả quan nhất trong năm

2012 với kim ngạch đạt 569 triệu USD, tăng 50,1% so với 2011 Tuy nhiên giá trị xuấtkhẩu cá ngừ đại dương lại giảm xuống còn 484.2 triệuUSD vào năm 2014 giảm 8.1%

so với năm 2013 nguyên nhân được xác định là do việc khai thác cá ngừ tại các tình trọng điểm đang có xu hướng chạy theo sản lượng, mặt khác cơ quan chưa có giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng nên đa phần cs ngừ sau khi khai thác không đủ tiêu chuẩn để xuất khẩu giá trị cao dứi dạng tươi nguyên con mà chỉ có thể xuất khẩu các sản phẩm thông qua khâu chế biến đóng hộp

Tính đến cuối năm 2014 việt nam đã xuất khẩu sản phẩm cá ngừ đại dương qua hơn

100 quốc gia trên thế giới trong đó 4 thị trường nhập khẩu cá ngừ đại dương của việt nam lớn nhất trong 5 năm qua vẫn là những thị trường quen thuộc dó là mỹ, eu, nhật bản, asean Ngoài ra còn có các thị trường khác như canada, hàn quốc, iran, mexico,

Bảng 8: Giá trị xuất khẩu cá ngừ đại dương qua 3 thị trường lớn

Đơn vị: triệu usd

Nguồn: Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP)

Giá trị xuất khẩu cá ngừ từ năm 2010- 2014 ở 3 thị trường lớn đang có xu hướng giảm Năm 2014 giá trị xuất khẩu cá ngừ giảm ở cả 3 thị trường, tuy nhiên Mỹ vẫn tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu về nhập khẩu cá ngừ Việt Nam, chiếm 36,18% tỷ trọng giá trị xuất khẩu cá ngừ, đạt 175,2 triệu USD, giảm 6,5% so với cùng kỳ năm trước Đứng thứ hai

là thị trường EU chiếm 27,92% tỷ trọng với giá trị xuất khẩu đạt 135,2 triệu USD, giảm 3,9% so với cùng kỳ năm 2013 Tiếp theo là ASEAN và Nhật Bản chiếm 7,22%

và 4,66% tỷ trọng, giá trị xuất khẩu sang hai thị trường này lần lượt là 35 triệu

USD (giảm 1,5%) và 22,6 triệu USD (giảm mạnh 46,3%)

thị trường thủy sản thế giới theo hướng trái chiều mà giá trị xuất khẩu của mat hàng tôm giảm từ 2,4 tỷ USD( năm 2010) còn 2,24 tỷ ( năm 2012) giảm 8,2% Xuất khẩu tôm năm 2012 đạt 2,24 tỷ USD, giảm 6,6% so với cùng kỳ năm 2011 năm 2013 cùng với những khắc phục về chihs sách xuất khẩu của chính phủ và những biến động lớn của thị trường thế giới như hội chứng tôm chết sớm (EMS) tiếp tục ảnh hưởng đến tháilan nguồn cung tôm chiếm đến 12,5% tổng sản lượng tôm thế giới đấy giá mặt hàng tôm thế giới liên tục lên cao đẫn đến giá trị xuất khẩu mặt hàng tôm cũng tăng lên, giátrị xuất khẩu tôm đạt 2,8 tỷ USD, tăng 25% so với năm 2012 năm 2014 tận dụng thị trường tôm các nước như thái lan trung quốc chưa hồi phục nước ta chú trọng vào pháttriển nuôi tôm đảm bảo nuôi trồng theo tiêu chuẩn nên lượng hàng tôm xuất khẩu tăng lên giá trị xuất khẩu tôm có mức tăng trưởng mạnh (47%)so với năm 2013, đạt 3.95 tỷ usd, chiếm 50,38% tổng kim nghạch xuất khẩu thủy sản.

Về thị trường xuất khẩu tôm của nước ta hiện nay thì mỹ vần là thị trường hàng đầu tiếp đến là eu nhật bản, trung quốc, hàn quốc,…

Từ năm 2010 -2014 mỹ luôn là thị trường xuất khẩu tôm lớn nhất của việt nam với tỷ trọng giá trị xuất khẩu năm 2014 là 26,92%, tiếp sau đó là nhật bản với 18.8%, EU với17,27% Đây là 3 thị trường nhập khẩu tôm của việt nam lớn nhất hiên nay hàng năm

tỷ trọng tôm nhập khẩu vào 3 thị trường này từ 50%- 70%

Bảng 9: Giá trị xuất khẩu tôm sang thị trường nước ngoài đơn vị: triệu USD

Năm 2011 giá trị xuất khẩu nhuyễn thể chân đầu tăng 30% so với năm 2010 đạt 520 triệu USD Năm 2012 giá trị xuất khẩu mặt hàng này giảm 3,5% so với năm 2011 đạt gần 502 triệu USD Năm 2014, xuất khẩu nhuyễn thể chân đầu (mực và bạch

tuộc) tăng 8% so với cùng kỳ năm 2013 (447.5 triệu USD), đạt 483,3triệu USD

Năm 2014 3 thị trường này chiếm tỷ trọng lần lượt là 36,2%; 23,2% và 16,7% với giá trị tương ứng là 174,7 triệu USD, 112 triệu USD và 80,6 triệu USD

2.3.2.4 Mặt hàng khác

Các mặt hàng xuất khẩu thủy sản khác là nhuyễn thể hai mãnh, cua, ghẹ và giáp xác khác Giá trị xuất khẩu của các mặt hàng này cũng tăng dần trong giai đoạn từ 2010-

2013 và giảm xuống vào năm 2014.tuy nhiên xét trong cả giai đoạn 5 năm thì giá trị xuất khẩu của các mặt hàng này đều tăng

2.4 Cơ cấu thị trường xuất khẩu thủy sản của Việt Nam

2.4.1 Thị trường Mỹ

- Năm 2010: Tình đến hết tháng 11/2010, Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu

lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch ước tính chiếm 23,4% tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu và tăng 25,4% so với cùng kỳ năm trước Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu sang thị trường này là: dệt may, gỗ và sản phẩm gỗ, giày dép, thủy sản Giá trị xuất khẩu thủy sản tăng 20,7% so với cùng kỳ năm ngoái Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), giá tôm củaViệt Nam xuất khẩu vào Mỹ được giá cao nhất trong các thị trường xuất khẩu Theo thống kê, giá tôm xuất khẩu trung bình vào Mỹ có thời điểm đạt gần 12 USD/kg cao hơn 20 đến 30% so với cùng kỳ năm 2009

- Năm 2011: Các sản phẩm xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn đều tăng mạnh

về giá trị, điển hình là Mỹ - thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam tăng 23,5% Đặc biệt, xuất khẩu cá tra sang Mỹ hiện đang ở mức cao so với 130 quốc gia và vùng lãnh thổ nhập khẩu cá tra của Việt Nam Tại thị trường Mỹ, kim ngạch xuất khẩu cá tra tính đến 15/11/2011 cũng đạt trên 274 triệu USD, tăng gần 100% so với cùng kỳ và sẽ tiếp tục tăng trong những tháng cuối năm Thị trường ASEAN cũng đạt hơn 96,886 triệu USD, tăng 44,8% so với cùng kỳ

- Năm 2012: Trong nhiều năm qua, hàng thủy sản luôn là một trong những mặt

hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam ra thị trường thế giới Trong năm 2012, xuất khẩu ngành hàng này chiếm tỷ trọng 5,3% trong tổng kim ngạch xuất khẩutất cả các mặt hàng của cả nước

Bảng 10: Kim ngạch và tỷ trọng của 10 nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam