Nghiên cứu vai trò của chợ truyền thống đối với phát triển du lịch hội an, quảng nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGÔ THỊ HƯỜNG NGHIÊN CỨU VAI TRÒ CỦA CHỢ TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HỘI AN, QUẢNG NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ D

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ THỊ HƯỜNG

NGHIÊN CỨU VAI TRÒ CỦA CHỢ TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HỘI AN, QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ THỊ HƯỜNG

NGHIÊN CỨU VAI TRÒ CỦA CHỢ TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HỘI AN, QUẢNG NAM

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS TRẦN THÚY ANH

Hà Nội, 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng Ngoài ba bài báo khoa học liên quan đến đề tài do tác giả viết và được đăng trên Tạp chí Khoa học Xã hội, Tạp chí Khoa học Xã hội Miền Trung, Tạp chí Khoa học và Giáo dục Trường Đại học Sư Phạm – Đại học Đà Nẵng, các kết quả nghiên cứu chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác

Đà Nẵng 18/10/2014

Ngô Thị Hường

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành nội dung Lu ận văn tốt nghiê ̣p này , bên cạnh sự cố gắng của bản thân, cho phép tác giả được bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới:

Cô giáo – TS Trần Thúy Anh, Khoa Du lịch, Trường Đại học KHXH&NV – Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ, hướng dẫn tận tình

Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, Ban Chủ nhiệm Khoa và quý thầy cô giáo trong Khoa Du lịch, Trường Đại học KHXH&NV – Đại học Quốc gia

Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả học tập và nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn UBND thành phố Hội An, Phòng Thương mại – Du

trong viê ̣c thu thập tài liê ̣u thực hiện luận văn

Trường Đại học Sư phạm, Ban Chủ nhiệm Khoa Lịch sử cùng quý đồng nghiệp, gia đình, bạn bè trong suốt quãng đường học tập, hoàn thành Luận văn cao học

Mặc dù đã cố gắng hoàn thiê ̣n Luận văn bằng tất cả sự nhiê ̣t tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những điểm thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp quý báu của quý thầy cô và các bạn

Đà Nẵng, tháng 10 năm 2014 Tác giả

Ngô Thị Hường

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHỢ TRUYỀN THỐNG HỘI AN, QUẢNG NAM Error! Bookmark not defined 1.1 Chợ truyền thống ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.1.1 Một số khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.2 Mấy nét chung về chợ truyền thống ở Việt NamError! Bookmark not defined

1.2 Chợ Hội An Error! Bookmark not defined

1.2.1 Vị trí Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lịch sử hình thành và phát triển Error! Bookmark not defined 1.2.3 Đặc điểm Error! Bookmark not defined 1.2.4 Đóng góp của chợ Hội An Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 VAI TRÒ CHỢ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HỘI AN, QUẢNG NAM Error! Bookmark not defined 2.1 Chợ là một nội dung hấp dẫn thu hút khách du lịchError! Bookmark not defined

2.1.1 Chợ truyền thống là điều kiện phát triển du lịch văn hóaError! Bookmark

not defined

2

2.1.2 Chợ truyền thống là điều kiện phát triển du lịch mua sắm Error!

Bookmark not defined

2.1.3 Chợ truyền thống là điều kiện phát triển du lịch cộng đồng Error!

Bookmark not defined

2.2 Chợ truyền thống cung cấp sản phẩm cho các đơn vị kinh doanh du lịch Error! Bookmark not defined

2.2.1 Chợ truyền thống cung cấp sản phẩm cho các đơn vị kinh doanh ăn uống Er

ror! Bookmark not defined

2.2.3.Chợ truyền thống cung cấp sản phẩm cho cửa hàng lưu niệm Error!

Bookmark not defined

2.3 Chợ truyền thống góp phần phát triển du lịch bền vữngError! Bookmark not defined

2.3.1 Chợ truyền thống góp phần bảo tồn văn hóaError! Bookmark not defined 2.3.2 Chợ truyền thống góp phần bảo vệ môi trường du lịchError! Bookmark not defined

2.3.3 Chợ truyền thống góp phần tăng trưởng kinh tếError! Bookmark not defined

2.4 Đánh giá hạn chế của chợ đối với du lịch và khả năng quay lại của du khách Error! Bookmark not defined

2.4.1 Hạn chế của chợ ảnh hưởng đến du lịch Error! Bookmark not defined 2.4.2 Khả năng quay lại của du khách Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 CHỢ HỘI AN VỚI VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN Error! Bookmark not defined 3.1 Tác động của du lịch đến chợ Hội An Error! Bookmark not defined

3.1.1 Tác động tích cực Error! Bookmark not defined 3.1.2 Tác động tiêu cực Error! Bookmark not defined

3.2 Giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị chợ truyền thống đối với phát triển du lịch Er ror! Bookmark not defined

3.2.1 Cơ sở đề ra giải pháp Error! Bookmark not defined 3.2.2 Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị chợ Hội AnError! Bookmark not

defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

DANH MỤC BẢNG, BIỂU 1 DANH MỤC BẢNG Bảng 1 Thông tin chung của du khách 11

Bảng 2.1 Lý do đưa khách đến chợ Hội An và các hoạt động yêu thích của khách tại chợ 37

Bảng 2.2 Đánh giá của du khách về kiến trúc chợ Hội An 40

Bảng 2.3 Đánh giá sự hài lòng của du khách đối với dịch vụ ăn uống 47

Bảng 2.4 Đánh giá sự hài lòng của du khách đối với dịch vụ mua sắm 51

Bảng 2.5 Đánh giá của các cửa hàng về nguyên liệu được lấy ở chợ Hội An 55

Bảng 2.6 Mười quốc gia có lượng khách du lịch đến Hội An nhiều nhất 57

Bảng 2.7 Đánh giá sự hài lòng của du khách đối với vệ sinh tại chợ 62

Bảng 2.8 Đóng góp của chợ Hội An vào GDP thành phố 63

Bảng 2.9 Khả năng quay lại chợ Hội An của du khách 65

4

2 DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Đánh giá của các cửa hàng về nguyên liệu được lấy ở chợ Hội An 56 Biểu đồ 2.2 Khả năng quay lại chợ Hội An của du khách 66

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong vài thập niên gần đây, du lịch đã trở thành một trong những đối tượng quan tâm nghiên cứu không chỉ của các ngành kinh tế mà còn của các ngành khoa học xã hội bởi ý nghĩa và tầm quan trọng của nó Đặc biệt, việc nghiên cứu khai thác các giá trị truyền thống vào phát triển du lịch ở Việt Nam đang là hướng đi rất được quan tâm nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch, khôi phục các giá trị truyền thống và bảo lưu những giá trị văn hóa tốt đẹp

Việc nghiên cứu vai trò chợ truyền thống đối với du lịch Hội An, Quảng Nam

có ý nghĩa đặc biệt hấp dẫn, xuất phát từ vị thế của du lịch Hội An hiện nay Là một

đô thị cổ nằm bên Cửa Đại, Hội An từ xưa đã nổi tiếng với tên gọi Faifoo và rất quen thuộc với các thương gia Nhật Bản, Indonesia, Trung Quốc, Bồ Đào Nha… Bấy giờ, thương cảng Hội An rất sầm uất bởi nó là trung tâm buôn bán lớn của vùng Đông Nam Á Sự bồi lắng cửa sông và biến động của lịch sử sau nhiều thế kỷ, địa danh Hội An không còn là thương cảng nhưng dấu ấn một thời vàng son vẫn đọng lại những giá trị vô giá Do đó, tháng 12.1999, tổ chức UNESCO đã ghi tên đô thị

cổ Hội An vào danh mục Di sản văn hóa thế giới Ngoài những di sản vật thể, cộng đồng Hội An còn bảo tồn, lưu giữ những vốn cổ trong cuộc sống, phong tục tập quán, tín ngưỡng, nghi lễ, ẩm thực… Tất cả tạo cho đô thị cổ Hội An dáng vẻ riêng

và đậm nét xưa

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về Quảng Nam nói chung và Hội An nói

riêng, đến mức gần như tạo thành một ngành khoa học riêng biệt gọi là “Quảng Nam học”, tuy nhiên chợ truyền thống Hội An, đặc biệt vai trò chợ truyền thống với

phát triển kinh tế, du lịch lại là một mảng khuyết, một đề tài mới mẻ, mặc dù người

ta không phải không nhận thức được tầm quan trọng của nó

Chợ truyền thống Hội An ra đời và phát triển cùng với quá trình tập trung dân

cư, mở rộng và phát triển sản xuất, làm nảy sinh nhu cầu mua bán, trao đổi sản phẩm, là mắt xích của nền kinh tế, là khâu trung gian nối liền khai thác với sản xuất, sản xuất với tiêu dùng Mạng lưới chợ truyền thống đã tạo nên một bước đột phá

6

quan trọng cho nền kinh tế của mỗi làng xã ở Hội An nói riêng và của cả nước nói chung Bên cạnh đó, chợ truyền thống Hội An còn là nơi lưu giữ và phản ánh khá đầy đủ những đặc trưng văn hóa, phong tục tập quán của người dân thương cảng từng nổi tiếng một thời

Chợ truyền thống Hội An, bên cạnh những nét chung với chợ truyền thống của các vùng miền trên cả nước vẫn mang những nét đặc trưng riêng của vùng đất Nghiên cứu chợ truyền thống đối với phát triển du lịch Hội An một mặt giúp chúng

ta có cái nhìn toàn diện về hệ thống chợ truyền thống Hội An, mặt khác cho thấy những đặc điểm của chợ truyền thống Hội An và những đóng góp của nó đối với vùng đất về mặt phát triển du lịch Thông qua đó có thể tìm được những giải pháp

cụ thể, có giá trị để hoạch định chính sách phát triển du lịch và có những biện pháp bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của chợ truyền thống nói riêng và các giá trị văn hóa nói chung

Như vậy, có thể thấy, việc nghiên cứu chợ truyền thống Hội An dưới góc độ phát triển du lịch có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc Từ xuất phát điểm đó,

chúng tôi chọn đề tài “Nghiên cứu vai trò của chợ truyền thống đối với phát triển

du lịch Hội An, Quảng Nam” làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong vài thập niên gần đây, văn hóa chợ, vai trò của chợ cũng như giá trị truyền thống của chợ được nhiều tác giả quan tâm, đặc biệt trong thời đại con người muốn tìm về những giá trị tốt đẹp của nguồn cội Nhiều công trình nghiên cứu, bài viết đã đề cập đến việc phát huy, gìn giữ những nét đẹp văn hóa chợ Đặc biệt cũng

có nhiều công trình trực tiếp hay gián tiếp nghiên cứu văn hóa chợ dưới góc nhìn

đóng góp cho phát triển du lịch

2.1 Hướng nghiên cứu giá trị của chợ truyền thống

Nguyễn Đức Nghinh trong các công trình nghiên cứu từ những năm 70 của thế

kỉ trước đã đặc biệt quan tâm đến mạng lưới chợ truyền thống như: “Chợ Chùa thế

kỉ XVII” (1979), “Mấy nét phác thảo về chợ làng qua những tư liệu thế kỉ XVII – XVIII” (1980), “Chợ làng, mối nhân tố củng cố mối liên hệ dân tộc” (1981) đăng

trên các tạp chí Nghiên cứu lịch sử và Dân tộc học Về cơ bản, những bài viết này

đã phác thảo lại quá trình ra đời, phát triển và một số đặc điểm của chợ làng ở làng

xã cổ truyền vùng đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời tác giả cho rằng mạng lưới chợ làng đã thiết lập nên mối liên hệ kinh tế giữa các địa phương, tạo nên mối liên hệ giữa các làng xã vốn có sự cô lập với nhau trên phạm vi toàn quốc, đó chính là mối liên hệ về dân tộc

Phan Đại Doãn trong tác phẩm : “Làng xã Việt Nam – một số vấn đề kinh tế - văn hóa – xã hội” (2008) đã nhận định: “Kinh tế làng Việt phổ biến từ nhiều thế kỉ trước không phải duy nhất là nông nghiệp, tất nhiên nông nghiệp vẫn là quan trọng nhất Chợ làng là điểm kinh tế cơ bản để làng tồn tại” [10;tr.19]

Chợ – không gian văn hoá của Thăng Long xưa và Hà Nội nay của tác giả

Trần Thúy Anh đăng trên Kỉ yếu hội thảo chào mừng đại lễ 1000 năm Thăng Long, Viện Văn hoá Thông tin, 9/2010 đã nhấn mạnh đến vai trò của chợ trong xã hội của Thăng Long xưa và Hà Nội nay như một không gian hội tụ tất cả các sắc thái văn hóa đặc trưng và đặc sắc nhất Qua đó nổi bật được tính kết nối văn hóa xưa và nay của chợ

Nguyễn Quang Ngọc cũng đã tiến hành nghiên cứu, khảo sát một số làng buôn

ở Bắc Bộ như Đa Ngưu, Báo Đáp, Đan Loan, Phù Lưu trong tác phẩm “Về một số làng buôn ở đồng bằng Bắc Bộ thế kỉ XVIII – XIX” (1993) Thông qua việc đi sâu

vào nghiên cứu kết cấu kinh tế - xã hội của các làng buôn này, tác giả đã khẳng định

rằng: “Quá trình phát triển của nông thôn Việt Nam nói chung và của các làng buôn nói riêng là quá trình phát triển trên cái trục cơ bản của kinh tế tiểu nông”

[30;tr.24]

Trên diễn đàn Tri thức Việt với chủ đề “Văn hóa chợ của người Việt” cũng đã

có rất nhiều tác giả tham gia đăng bài viết, nổi bật như Phan Cẩm Thượng với

“Chợ phiên nơi làng xã”, “Chợ làng – hình ảnh thân thương”, “Kẻ Chợ và chợ đầu mối”, Song Anh có bài “Văn hóa chợ nổi xưa và nay”, Ly Kha có bài “Chợ Tre – Nét đẹp của vùng đất võ”, … Những bài viết này là những cảm nhâ ̣n của các tác giả

8

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu thƣ tịch:

1 Dương Văn An (Trần Đại Vinh, Hoàng Văn Phúc dịch và hiệu đính) (2001),

Ô châu cận lục, NXB Thuận Hóa, Huế

2 Trần Thúy Anh (2010), “Chợ - không gian văn hóa của Thăng Long xưa và

Hà Nội nay”, Kỉ yếu hội thảo chào mừng đại lễ 1000 năm Thăng Long, Viện Văn

hoá Thông tin

3 Trần Đình Ba (2012), Chợ Việt độc đáo ba miền, NXB Văn hóa – Thông tin,

Hà Nội

4 Huỳnh Công Bá (1996), Công cuộc khai khẩn và phát triển làng xã ở Bắc Quảng Nam từ giữa thế kỷ XVI đến giữa thế kỷ XVIII, Luận án Phó tiến sĩ khoa học,

Trường Đại học Sư phạm, Đại học Quốc gia Hà Nội

5 Huỳnh Công Bá (2002), “Một số kết quả từ 20 năm nghiên cứu làng xã miền

Trung”, Kỉ yếu hội thảo khoa học lần 1, Đại học Huế

6 Đỗ Bang (1996), Phố cảng vùng Thuận – Quảng thế kỷ XVII – XVIII, NXB

Thuận Hóa, Huế

7 Borri Cristoforo (1998), Xứ Đàng Trong năm 1621, NXB Tp Hồ Chí Minh,

Tp Hồ Chí Minh

8 Nguyễn Văn Bổn (2001), Văn học dân gian Quảng Nam (miền biển), Sở văn

hóa thông tin Quảng Nam

9 Quang Văn Cậy (1985), “Trung Phường và những di tích liên quan đến Hội

An”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học về Hội An

10 Phan Đại Doãn (2008), Làng xã Việt Nam – Một số vấn đề kinh tế – văn hóa – xã hội, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Phan Du (1974), Quảng Nam qua các thời đại, NXB Cổ học Tùng thư, Đà

Nẵng

12 Đại học viện Sài Gòn (dịch) (1959), Hồng Đức thiện chính thư, NXB Nam

Hà ấn quán, Sài Gòn

13 Nguyễn Đình Đầu (2011), Quảng Nam Đà Nẵng xưa và nay, NXB Đà

Nẵng, Đà Nẵng

14 Kim Định (1973), Nguồn gốc văn hóa Việt Nam, Nguồn Sáng, Sài Gòn

15 Lê Quý Đôn (Viện Sử học dịch) (2007), Phủ biên tạp lục, NXB Văn hóa –

Thông tin, Hà Nội

16 Hội văn nghệ dân gian Tp Đà Nẵng (2010), Nghề và làng nghề thủ công truyền thống đất Quảng, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng

17 Vũ Văn Kim (2002), “Hệ thống buôn bán ở biển Đông thế kỷ XVI – XVII

và vị trí của một số thương cảng ở Việt Nam”, Tạp chí nghiên cứu lịch sử

18 Phạm Văn Kính (1977), “Thủ công nghiệp và làng xã Việt Nam”, Nông thôn Việt Nam trong lịch sử, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

19 Vũ Tam Lang (1991), Kiến trúc cổ Việt Nam, NXB Xây dựng, Hà Nội

20 Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam dịch) (2006), Đại Việt sử kí toàn thư, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội

21 Châu Yến Loan (2011), “Hội An – Đà Nẵng – Thanh Chiêm”, Tạp chí xưa

và nay

22 Lê Thị Mai (2004), Chợ quê trong quá trình chuyển đổi, NXB Trẻ, Tp Hồ

Chí Minh

23 Lê Thị Mai (2005), Bước đầu tìm hiểu chợ ven sông ở Duy Xuyên (Quảng Nam) từ thế kỷ XV – XVIII, Công trình dự thi Hội nghị Khoa học, Trường Đại học

Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

24 Võ Duy Mền (2006), Tìm lại làng Việt xưa, NXB Văn hóa thông tin, Hà

Nội

25 Li Tana (1999), Xứ Đàng Trong – Lịch sử kinh tế - xã hội việt Nam thế kỷ

17 và 18, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh

26 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính Phủ

27 Nguyễn Đức Nghinh (1979), “Chợ Chùa ở thế kỷ XVII”, Tạp chí nghiên cứu lịch sử, (4), tr 35-36