Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp phục vụ xây dựng nông thôn mới tại xã tân thành, huyện cao lộc, tỉnh lạng sơn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- Vũ Thu Hạnh ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHỤC VỤ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ TÂN THÀNH, HUYỆN CA

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Vũ Thu Hạnh

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHỤC VỤ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ TÂN THÀNH,

HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Vũ Thu Hạnh

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHỤC VỤ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ TÂN THÀNH,

HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN

Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên thiên nhiên và Môi trường

Mã số: 60850101

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS PHẠM THỊ TỐ OANH

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Vũ Thu Hạnh

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới các thầy cô giáo trong khoa Địa lý - Trường Đại học Khoa học tự nhiên đã quan tâm hướng dẫn và tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành khóa luận này

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn tới TS Phạm Thị Tố Oanh, người đã trực

tiếp hướng dẫn và chỉ bảo trong suốt quá trình làm luận văn

Tôi xin cảm ơn tới Ủy ban nhân dân xã Tân Thành, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn đã tạo điều kiện giúp đỡ cung cấp tài liệu để tôi hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã tận tình giúp đỡ, động viên trong suốt thời gian qua

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Vũ Thu Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 9

1.1 Cơ sở khoa học - 9

1.1.1 Các khái niệm liên quan 9

1.1.2 Nội dung xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 13

1.2 Cơ sở thực tiễn - 15

1.2.1 Tổng quan về vấn đề nông thôn Việt Nam 15

1.2.2 Tổng quan vấn đề nông thôn mới ở Việt Nam 22

1.2.3 Tình hình xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Lạng Sơn 28

1.2.4 Tình hình triển khai và xây dựng nông thôn mới xã Tân Thành, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn 32

CHƯƠNG 2 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG XÃ TÂN THÀNH, HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN 35

2.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu - 35

2.2 Điều kiện tự nhiên - 36

2.2.1 Vị trí địa lý và phạm vi ranh giới 36

2.2.2 Địa hình, địa mạo 37

2.2.3 Đặc điểm khí hậu 38

2.2.4 Đặc điểm thổ nhưỡng và hiện trạng sử dụng đất 38

2.2.5 Các nguồn tài nguyên 39

2.3 Điều kiện kinh tế xã hội - 41

2.3.1 Dân cư 41

2.3.2 Nguồn nhân lực 41

2.3.3 Thực trạng kinh tế - xã hội 43

2.3.4 Thực trạng cơ sở hạ tầng 43

2.4 Hiện trạng môi trường - 46

2.4.1 Vấn đề sử dụng nước sinh hoạt 46

2.4.2 Vấn đề nước thải 47

2.4.3 Vấn đề rác thải 50

2.4.4 Vệ sinh môi trường 54

2.4.5 Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và môi trường 57

2.4.6 Sức khỏe và môi trường 59

2.4.7 Trình độ nhận thức 60

CHƯƠNG 3 TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP MÔI TRƯỜNG TẠI XÃ TÂN THÀNH, HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN 64

3.1 Kết quả xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2014 - 64

3.1.1 Quy hoạch và thực trạng quy hoạch tại xã 64

3.1.2 Hạ tầng kinh tế - xã hội 65

3.1.3 Kinh tế và tổ chức sản xuất 71

3.1.4 Văn hóa - xã hội - môi trường 75

3.1.5 Hệ thống chính trị 84

3.2 Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới - 90

3.2.1 Tiêu chí nước sạch 90

3.2.2 Tiêu chí quản lý và xử lý rác thải 91

3.2.3 Tiêu chí công trình vệ sinh 92

3.2.4 Tiêu chí nghĩa trang, nghĩa địa 94

3.3 Đề xuất một số giải pháp thực hiện tốt công tác môi trường phục vụ xây dựng nông thôn mới - 94

3.3.1 Các giải pháp về cơ chế và chính sách môi trường 94

3.3.2 Các giải pháp về quản lý môi trường 95

3.3.3 Giải pháp nâng cao nhận thức, tuyên truyền 95

3.3.4 Giải pháp bố trí không gian lãnh thổ 96

3.3.5 Các giải pháp về công nghệ xử lý chất thải 98

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101

1 Kết luận - 101

2 Kiến nghị - 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

PHỤ LỤC 107

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU

Bảng 1.1 Diện tích và sản lượng lương thực có hạt của Việt Nam 18

Bảng 1.2 Thu nhập bình quân đầu người phân theo thành thị, nông thôn và phân theo vùng 21

Bảng 1.3 Tỷ lệ hộ nghèo các vùng trong cả nước năm 2011-2012 21

Bảng 1.4 Kết quả thực hiện 19 tiêu chí nông thôn mới của cả nước tính đến 31/12/2014 24

Bảng 2.1 Tổng hợp diện tích các loại đất tại xã Tân Thành, huyện Cao Lộc 38

Bảng 2.2 Hiện trạng sử dụng đất tại xã Tân Thành, huyện Cao Lộc 39

Bảng 2.3 Các nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho người dân trong xã 46

Bảng 2.4 Tỷ lệ các loại cống thải được các hộ gia đình sử dụng trong xã Tân Thành 48

Bảng 2.5 Tỷ lệ phần trăm các nguồn phát sinh rác thải sinh hoạt 50

Bảng 2.6 Các hình thức đổ rác của các hộ gia đình trong xã 53

Bảng 2.7 Thực trạng nhà vệ sinh của các hộ gia đình tại xã Tân Thành 55

Bảng 2.8 Các nguồn tiếp nhận nước thải từ nhà vệ sinh 56

Bảng 2.9 Tỷ lệ các loại phân bón được các hộ gia đình sử dụng 57

Bảng 2.10 Các bệnh người dân mắc phải do ô nhiễm môi trường tại xã Tân Thành 59

Bảng 2.11 Ý kiến về việc cải thiện điều kiện môi trường 60

Bảng 2.12 Nhận thức của người dân về vấn đề môi trường 61

Bảng 3.1 Hệ thống giao thông của xã Tân Thành 65

Bảng 3.2 Chi tiết hiện trạng hệ thống điện trên địa bàn xã 67

Bảng 3.3 Tình hình nghèo đói của các xóm trong xã năm 2011 72

Bảng 3.4 Hiện trạng phát sinh chất thải rắn khu vực nông thôn xã Tân Thành 80

Bảng 3.5 Đánh giá tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới 83

Bảng 3.6 So sánh tình hình thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại xã Tân Thành với bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới 85

Bảng 3.7 Tình hình thực hiện tiêu chí nước sạch của xã Tân Thành 90

Bảng 3.8 Nguồn nước sinh hoạt của các hộ gia đình được điều tra 91

Bảng 3.9 Hiện trạng thực hiện tiêu chí công trình vệ sinh xã Tân Thành 93

Bảng 3.10 Các loại công trình vệ sinh của các hộ điều tra 93

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 Tỷ trọng cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam 16

Biểu đồ 1.2 Tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc tại các ngành kinh tế 20

Biểu đồ 1.3 Bình quân tiêu chí đạt chuẩn nông thôn mới các tỉnh, thành phố khu vực đồng bằng sông Hồng 25

Biểu đồ 1.4 Bình quân tiêu chí đạt chuẩn nông thôn mới các tỉnh miền núi phía Bắc 26

Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ nguồn cấp nước có trang bị thiết bị lọc nước cho các hộ gia đình 47

Biểu đồ 2.2 Các hình thức xử lý rác thải của các hộ gia đình 49

Biểu đồ 2.3 Các nguồn phát sinh rác thải sinh hoạt 51

Biểu đồ 2.4 Các hình thức đổ rác của hộ gia đình 53

Biểu đồ 2.5 Tỷ lệ các kiểu nhà vệ sinh của các hộ gia đình tại xã Tân Thành 55

Biểu đồ 2.6 Các nguồn tiếp nhận nước thải từ nhà vệ sinh 57

Biểu đồ 2.7 Tỷ lệ các hộ gia đình điều tra sử dụng các loại phân bón trên địa bàn xã 58

Biểu đồ 2.8 Ý kiến về việc cải thiện điều kiện môi trường 61

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo của 3 xã thuộc huyện Cao Lộc qua các năm 73

Biểu đồ 3.2: Biểu đồ cơ cấu lao động xã Tân Thành năm 2014 74

Biểu đồ 3.3 Thành phần chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn trên địa bàn xã Tân Thành 81

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Sơ đồ vị trí xã Tân Thành, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn 36

104

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Tiếng Việt

1 Vũ Thị Bình (2006), “Đặc trưng của vùng nông thôn và sự cần thiết phảiphát triển nông thôn, quy hoạch phát triển nông thôn”, 194(1), Tr.31 – 35

2 Bộ NN và PTNT (2010), “Sổ tay hướng dẫn xây dựng NTM cấp huyện”,

NXB Lao Động, Hà Nội

3 Bộ NN và PTNT (2010), “Sổ tay hướng dẫn xây dựng NTM cấp xã”, NXB

Lao Động

4 Hoàng Xuân Cơ, Lê Văn Khoa, (2004), “Chuyên đề Nông thôn Việt Nam”,

Trường Đại học Khoa Học Tự Nhiên, Hà Nội

5 Mai Thanh Cúc, Quyền Đình Hà ( 2005), “Giáo trình phát triển nông thôn”,

NXB nông nghiệp, Hà Nội

6 Nguyễn Chí Dũng (2012), “Đề tài sự phát triển xã hội và quản lý phát triển

xã hội ở các vùng nông thôn nước ta hiện nay, thực trạng và giải pháp”, Trường

ĐH Nông Nghiệp, Hà Nội

7 Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam (2009), “Sơ lược nền kinh tế Mỹ: Ngành nông nghiệp Mỹ: Tầm quan trọng đang thay đổi - Phần 1: Chính sách”, New York

8 Phan Đình Hà (2011), “Kinh nghiệm xây dựng NTM của Hàn Quốc”, NXB

Nông nghiệp, 2009

9 Nguyễn Hằng (2012), “Vệ sinh môi trường nông thôn và năm quốc tế vệ sinh 2008”, Trường ĐH Nông Nghiệp, Hà Nội

10 Nguyễn Duy Hoan, Nguyễn Văn Tâm (2012), “Bài giảng nguyên lý phát triển nông thôn”, Trường Đại học Nông Lâm, Thái Nguyên

11 Hội Nông dân tỉnh Thái Nguyên (2012), “Xây dựng NTM cần quan tâm ngay từ khâu quy hoạch”,

12 Huyện Ủy huyện Cao Lộc (2014), “Báo cáo tổng kết thực hiện thí điểm mô

hình NTM giai đoạn 2009 – 2011, sơ kết 01 năm thực hiện Nghị Quyết số 04 – NQ/HU về phương hướng nhiệm vụ năm 2014”, Lạng Sơn

105

13 Cù Ngọc Hưởng (dịch giả), “Lý luận và thực tiễn xây dựng NTM XHCN”,

NXB Nông nghiệp, Hà Nội

14 Lê Văn Khoa, Trần Thiện Cường, Trần Khắc Hiệp, Trịnh Thị Hải Yến,

(2010), “Hỏi đáp về Tài Nguyên và Môi Trường”, NXB Giáo dục Hà Nội

15 Nguyên Lý (2012), “Cần coi trọng tiêu chí về môi trường”, Trường ĐH Lâm

nghiệp, Hà Nội

16 Phạm Ngọc Quế (2003), “Vệ sinh môi trường và phòng bệnh ở Nông thôn”,

NXB Nông nghiệp Hà Nội

17 Quốc hội nước CHXHCNVN (2014), “Luật Bảo vệ Môi trường 2014”,

NXB Lao động - Xã hội, Hà Nội

18 Phan Xuân Sơn - Nguyễn Cảnh (2010), “Xây dựng mô hình NTM ở nước ta hiện nay”, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia, TP Hồ Chí Minh

19 Nguyễn Văn Tâm (2010), “Bài giảng nguyên lý phát triển nông thôn”,

Trường Đại học Nông lâm, Thái Nguyên

20 Thủ tướng Chính phủ (2009), “Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 về việc ban hành BTCQG về NTM kèm theo BTCQG về NTM gồm 19 tiêu chí áp dụng riêng cho từng vùng của Việt Nam”, Hà Nội

21 Thủ tướng Chính phủ (2010), “Quyết định số 800/QĐ-TTg, ngày 04/6/2010

về việc phê duyệt Chương trình MTQG về xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020”,

Hà Nội

22 Thủ tướng Chính phủ (2009), “Quyết định số 491/QĐ – TTg ngày 16/04/2009 về việc ban hành BTCQG về NTM”, Hà Nội

23 Đào Thế Tuấn (2008), “Chính sách nông thôn, nông dân và nông nghiệp mới ở Trung quốc”, NXB Nông nghiệp, Hà Nội

24 Trần Yêm, Trịnh Thị Thanh (1998), “Giáo trình ô nhiễm môi trường”,

Trường Đại học Tự Nhiên, Hà Nội

2 Tiếng Anh

25 Hamer Marck.J (1986), Water and wastewaster Technology 2nd edition,

John Wokey & Sons, New York

106

26 Wold Health Organization (WHO) (1997), Assessment of Sources of Air,Water and Land Pollution, London

3 Nguồn Internet

27 http://gis.chinhphu.vn/

28 http://tnmtnd.hanoi.gov.vn/

29 www.donre.hochiminhcity.gov.vn/

30 www.monre.gov.vn

31 http://www.gso.gov.vn

32 http://www.env.go.jp