xây dựng hệ thống bài tập và tiêu chí đánh giá các kỹ năng cho môn kỹ năng dạy học

Nội dung đề tài xác định những kỹ năng sư phạm nghề, khảo sát thực tế tìm ra những kỹ năng yếu nhất của giáo viên giáo viên dạy nghề tiến hành bồi dưỡng, đề tài tập trung vào kỹ năng thi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KH&CN CẤP TRƯỜNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ TIÊU CHÍ

ĐÁNH GIÁ CÁC KỸ NĂNG CHO MÔN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CÁC KỸ NĂNG CHO MÔN KỸ NĂNG DẠY HỌC

Mã số: T2011 – 88

Chủ nhiệm đề tài: ĐẶNG THỊ DIỆU HIỀN

Tp HCM, 2012

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1

2 LÍ DO VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 3

3 MỤC TIÊU: 3

4 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN 6

I CƠ SỞ XÂY DỰNG BÀI TẬP KỸ NĂNG 6

1.1 Quá trình hình thành kỹ năng 6

1.2 Mô hình huấn luyện kỹ năng 8

1.3 Phân tích công việc của người giáo viên 12

1.4 Quy trình xây dựng bài tập kỹ năng 24

II CƠ SỞ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KỸ NĂNG 26

2.1 Khái niệm đánh giá kỹ năng trong dạy học 26

2.2 Khái niệm tiêu chí đánh giá 26

2.3 Quy trình xây dựng bộ công cụ đánh giá kỹ năng cho môn học thực hành 26

CHƯƠNG II: XÂY DỰNG BÀI TẬP KỸ NĂNG CHO MÔN KỸ NĂNG DẠY HỌC 30

I PHÂN TÍCH NỘI DUNG VÀ CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC KỸ NĂNG DẠY HỌC 30

1.1 Mục tiêu môn học Kỹ năng dạy học 30

1.2 Tóm tắt nội dung môn học 30

1.3 Nội dung và thời lượng môn học 31

II XÂY DỰNG BÀI TẬP KỸ NĂNG 31

2.1 Xác định các bài tập kỹ năng 31

2.2 Nội dung các bài tập kỹ năng 34

2.3 Lấy ý kiến tham khảo về hệ thống bài tập 38

CHƯƠNG III: XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CÁC KỸ NĂNG CỦA MÔN KỸ NĂNG DẠY HỌC 40

I XÁC ĐỊNH KỸ NĂNG CẦN KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ 40

II LIỆT KÊ CÁC VẬT LIỆU, DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ CẦN THIẾT CHO VIỆC ĐÁNH GIÁ 41

III THIẾT LẬP CÁC TIÊU CHUẨN VỀ SỰ THỰC HIỆN 42

IV QUYẾT ĐỊNH CHIẾN LƯỢC ĐÁNH GIÁ 42

V NỘI DUNG CÁC BẢNG KIỂM TRA 42

VI LẤY Ý KIẾN THAM KHẢO VỀ CÁC BẢNG KIỂM 49

CHƯƠNG KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 52

I KẾT LUẬN 52

II TỰ ĐÁNH GIÁ NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 52

III HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI 53

IV.KIẾN NGHỊ 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

MỤC LỤC BẢNG

Bảng 1.1 : Sơ đồ DACUM bảng phân tích nghề giáo viên kỹ thuật – dạy nghề 16

Bảng 1.2 : Tiêu chuẩn năng lực – kỹ năng 20

Bảng 1.3 : Mẫu phiếu bài tập 25

Bảng 1.4 : Các mẫu Bảng kiểm dùng trong đánh giá kỹ năng 29

Bảng 2.1 : Tên các bài tập kỹ năng 33

Bảng 2.2 : Tên các bài tập kỹ năng chương 1 34

Bảng 2.3 : Bài tập Thiết kế mục tiêu dạy học 35

Bảng 2.4 : Bài tập Thiết kế giáo án lý thuyết 36

Bảng 2.5 : Bài tập Thiết kế giáo án thực hành 37

Bảng 2.6 : Bảng khảo sát ý kiến chuyên gia về bài tập kỹ năng 39

Bảng 3.1 : Tên các bảng kiểm đánh giá kỹ năng cho môn Kỹ năng dạy học 41

Bảng 3.2 : Tên các bảng kiểm chương 1 42

Bảng 3.3 : Tiêu chí đánh giá kỹ năng Thiết kế mục tiêu dạy học 44

Bảng 3.4 : Tiêu chí đánh giá kỹ năng Thiết kế giáo án lý thuyết 46

Bảng 3.5 : Kiểm tra kỹ năng Thiết kế giáo án thực hành 49

Bảng 3.6 : Bảng đánh giá góp ý của chuyên gia về các các bảng kiểm và tiêu chí đánh giá trong bảng kiểm 50

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

1 GV: Giáo viên

2 SV: Sinh viên

3 Tp.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA SƯ PHẠM KỸ THUẬT

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Tp HCM, ngày 15 tháng 02 năm 2012

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Xây dựng hệ thống bài tập và tiêu chí đánh giá các kỹ năng cho môn

Kỹ năng dạy học

- Mã số: T2011-88

- Chủ nhiệm: Th.S Đặng Thị Diệu Hiền

- Cơ quan chủ trì: Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

- Thời gian thực hiện: trước 15 tháng 12 năm 2011

2 Kết quả nghiên cứu:

 Nghiên cứu cơ sở về sự hình thành kỹ năng, các mô hình huấn luyện kỹ năng

để làm cơ sở xây dựng các bài tập kỹ năng cho môn Kỹ năng dạy học

 Nghiên cứu cơ sở lý luận về các lĩnh vực đánh giá trong đào tạo nghề và quy trình xây dựng bộ công cụ đánh giá kỹ năng làm cơ sở cho việc xây dựng các tiêu chí đánh giá cho môn học

 Phân tích mục tiêu và nội dung của môn học Kỹ năng dạy học để thiết kế các bài tập và tiêu chí đánh giá cho môn học

 Xây dựng được 14 bài tập kỹ năng cho các bài tập trong môn Kỹ năng dạy học

 Xây dựng được 14 bảng kiểm của các bài tập trong môn Kỹ năng dạy học

 Lấy ý kiến tham khảo từ các chuyên gia về hệ thống bài tập và bộ bảng kiểm đánh giá Dựa vào những đóng góp của các chuyên gia, người nghiên cứu đã tiến hành chỉnh sửa một số nội dung chưa đảm bảo yêu cầu trong các bảng kiểm đánh

giá quy trình

3 Sản phẩm:

- Tài liệu trình bày 14 bài tập rèn luyện kỹ năng cho môn Kỹ năng dạng phiếu

- Tài liệu trình bày 14 tiêu chí đánh giá cho các bài tập

6 Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng áp dụng:

Kết quả của đề tài có thể ứng dụng để giúp giáo viên huấn luyện kỹ năng dạy học hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Kỹ năng dạy học Ngoài

ra, kết quả của đề tài còn giúp giáo viên đánh giáo chính xác hơn kết quả làm bài tập của học sinh

Kết quả nghiên cứu có thể chuyển giao cho các giáo viên dạy môn Kỹ năng dạy học trong hệ thống các trường sư phạm để hỗ trợ cho quá trình dạy học

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Ngày nay khoa học - kỹ thuật - công nghệ phát triển rất nhanh chóng và mạnh

mẽ, tri thức của loài người ngày càng phát triển nhanh, rộng và đổi mới liên tục Đòi hỏi con người nhanh chóng làm chủ những tri thức – kinh nghiệm mới này, đặc biệt là nguồn nhân lực trực tiếp tham gia lao động sản xuất, làm thế nào đào tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu trên? Câu hỏi đặt ra cho ngành giáo dục – đào tạo những thách thức mới Để giải quyết vấn đề này, chúng ta đi từ thành tố căn bản nhất của giáo dục và đào tạo đó là vấn đề “thầy - trò” Muốn có trò hay phải có thầy giỏi Để đáp ứng được nhiệm

vụ này, đòi hỏi người thầy giáo phải được huấn luyện và đào tạo một cách bài bản về phẩm chất, năng lực sư phạm và chuyên môn

Thời gian qua, việc nghiên cứu về công tác đào tạo, huấn luyện để phát triển, nâng cao phẩm chất, năng lực sư phạm - chuyên môn của đội ngũ giáo viên nói chung

và giáo viên kỹ thuật nói riêng ở các trường luôn được xem trọng, đặc biệt chú trọng đến năng lực sư phạm Vì đó là điều kiện không thể thiếu để nâng cao hiệu quả và chất lượng đào tạo nguồn nhân lực ở các nhà trường Khi nói đến năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên là nói đến kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo dạy học của họ Một giáo viên dạy tốt khi và chỉ khi bản thân họ được huấn luyện và hình thành hệ thống kỹ năng sư phạm hoàn chỉnh từ một hệ thống kiến thức vững vàng Việc nghiên cứu những kỹ năng sư phạm phục vụ cho việc đào tạo giáo viên đã được nhiều nhà nghiên cứu khoa học giáo dục bàn đến

Ở Liên Xô (cũ), nhiều tác giả bàn vấn đề này, đặc biệt có Ap-đun-li-na đã có chuyên khảo bàn về “Kỹ năng sư phạm” Tác giả đã nêu rõ từng loại kỹ năng sư phạm của người giáo viên và phân tích tỉ mỉ những kỹ năng chung và kỹ năng chuyên biệt.1

Ở đại học tổng hợp Bang Ohio, Mỹ có ấn hành: “Bộ mô đun đào tạo bồi dưỡng giáo viên kỹ thuật và dạy nghề” (Modules of Performance Based Teacher Education – PBTE Modules), nhằm huấn luyện và bồi dưỡng kỹ năng sư phạm kỹ thuật và dạy nghề cho giáo viên kỹ thuật và dạy nghề.2

Cuốn số tay “Sư phạm Kỹ thuật”, của Steven Hack Bacrth, xuất bản năm 1994, tại đại học New Jesey, New York, Mỹ, đề cập nhiều đến kỹ năng sư phạm kỹ thuật của

người giáo viên kỹ thuật và dạy nghề các trường dạy nghề tại Mỹ.3

Bộ tài liệu tập huấn và bồi dưỡng về “Dự án đào tạo – Bồi dưỡng kỹ năng sư phạm Việt – Úc (VAT)”, năm 2005, khóa đào tạo – bồi dưỡng diễn ra tại Úc cho giáo viên, giảng viên của các trung tâm, trường kỹ thuật và dạy nghề ở Việt Nam

Bộ Lao động Thương binh và Xã hội- Tổng cục dạy nghề, năm 2004 triển khai

dự án “Tập huấn và bồi dưỡng phương pháp sư phạm cho giáo viên kỹ thuật và dạy nghề” Nội dung dự án tập trung bồi dưỡng một số kỹ năng cơ bản dạy học kỹ thuật và dạy nghề cho giáo viên đang công tác tại các trung tâm, trường dạy nghề trực thuộc Bộ Lao động Thương binh và Xã hội quản lý

Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp HCM, với đề tài cấp bộ mã số B2000 –

18 – 19: “Nghiên cứu phương pháp huấn luyện kỹ năng sư phạm nghề cho sinh viên sư phạm kỹ thuật”, chủ nhiệm đề tài Ths Đỗ Mạnh Cường (2002) Nội dung đề tài xác định những kỹ năng sư phạm nghề, khảo sát thực tế tìm ra những kỹ năng yếu nhất của giáo viên giáo viên dạy nghề tiến hành bồi dưỡng, đề tài tập trung vào kỹ năng thiết kế hoạt động học trong dạy học lý thuyết và thực hành

Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp HCM, đề tài cấp bộ mã số B2003 –19 – 23: “Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo kỹ năng sư phạm kỹ thuật, chủ nhiệm đề tài TS Võ Thị Xuân (2003) Đề tài tập trung vào giải quyết các vấn đề:

- Nghiên cứu tìm hiểu những phương pháp đào tạo kỹ năng mới, có hiệu quả trong và ngoài nước

- Nghiên cứu chọn lựa những giải pháp có khả năng áp dụng được phù hợp với điều kiện thực tế Đại học Việt Nam

- Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật đề tài thạc sĩ của học viên Võ đình Dương

“Xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng Sư phạm Kỹ thuật trong môn Phương pháp Giảng dạy” dùng tại trường Đại học sư phạm kỹ thuật thành phố HCM đã

xây dựng một hệ thống bài tập và những tài liệu hướng dẫn cho những bài tập của môn Phương pháp giảng dạy

Trong những tài liệu và các công trình nghiên cứu trên chủ yếu nghiên cứu về

cơ sở lí luận và thực tiễn của các phương pháp đào tạo, huấn luyện cũng như bồi dưỡng kỹ năng sư phạm nói chung và kỹ năng sư phạm kỹ thuật nói chung Đây là là nguồn tài liệu quý để người nghiên cứu tham khảo bổ sung cho đề tài Tuy nhiên, các

3

Steven Hackbacrth (1994): The Education Technology Handbook, Educationnal Technology Pulications Englewood Cliffs, New Jesey 07623, New York

đề tài trên chưa tập trung vào nghiên cứu các bài tập cụ thể để rèn luyện kỹ năng và đánh giá các kỹ năng cho môn Kỹ năng dạy học do đó, với đề tài “Xây dựng hệ thống bài tập và tiêu chí đánh giá các kỹ năng cho môn Kỹ năng dạy học”, người nghiên cứu không đi sâu vào việc xác định lại những kỹ năng cần thiết cho việc giảng dạy mà chủ yếu dựa trên cơ sở phân tích nghề giáo viên để nhận xét sự phù hợp với chương trình môn học từ đó xây dựng các bài tập kỹ năng và tiêu chí đánh giá cho các kỹ năng đó

2 LÍ DO VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

“Kỹ năng dạy học” là một trong những môn học cốt lõi của sinh viên chuyên ngành sư phạm Môn học này được áp dụng cho sinh viên từ khóa 08 trở về sau Môn học này đã được triển khai cho nhiều giáo viên trong khoa giảng dạy trong 3 học kỳ gần đây Nguồn tài liệu cho giáo viên và sinh viên sử dụng là tập bài giảng môn Kỹ năng dạy học Mỗi giáo viên khi dạy môn học này tổ chức giảng dạy và đánh giá theo kinh nghiệm riêng của từng người Do đó một số giáo viên còn gặp khó khăn trong việc đưa ra bài tập, tổ chức giảng dạy cũng như là việc kiểm tra đánh giá cho môn học

Để giải quyết khó khăn trên của bản thân và của những giáo viên giảng dạy môn học

này, người nghiên cứu chọn đề tài “Xây dựng hệ thống bài tập và tiêu chí đánh giá

các kỹ năng cho môn Kỹ năng dạy học” với mục đích là xây dựng được hệ thống bài

tập và những tiêu chí đánh giá chung cho môn học góp phần nâng cao chất lượng dạy học

3 MỤC TIÊU: đề tài này hướng đến 2 mục tiêu chính là

- Xây dựng hệ thống bài tập kỹ năng để hỗ trợ cho việc giảng dạy môn Kỹ năng dạy học

- Xây dựng các tiêu chí đánh giá cho các bài tập kỹ năng

4 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: Nội dung các bài tập kỹ năng và tiêu chí đánh giá các kỹ năng

- Phạm vi nghiên cứu: Môn Kỹ năng dạy học tại khoa Sư phạm Kỹ thuật để giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành sư phạm

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

 Phân tích và tổng hợp những tài liệu để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài

 Chương trình môn học Kỹ năng dạy học

 Các văn bản pháp lý quy định về kiểm tra, đánh giá trong đào tạo

Phương pháp tổng hợp ý kiến chuyên gia

Trao đổi, phát phiếu lấy ý kiến về các bài tập kỹ năng và tiêu chí đánh giá của chuyên gia, giáo viên dạy môn học này

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN

I CƠ SỞ XÂY DỰNG BÀI TẬP KỸ NĂNG

1.1 Quá trình hình thành kỹ năng

1.1.1 Các mức độ kỹ năng

Kỹ năng: Là khả năng thực hiện một công việc hoặc một hoạt động nào đó một

cách có chất lượng và hiệu quả theo yêu cầu, mục đích xác định trong những điều kiện nhất định (thời gian, phương tiện, môi trường hoạt động, nguồn lực…)

Kỹ năng thực hành được phân thành 5 cấp độ từ thấp đến cao như sau:

 Bắt chước: quan sát và lặp lại một kỹ năng nào đó

 Thao tác: hoàn thành một kỹ năng theo hướng dẫn mà không còn bắt chước máy

móc

 Chuẩn hoá: lặp lại kỹ năng nào đó chính xác, thuần thục không cần phải hướng

dẫn

 Phối hợp: kết hợp được nhiều kỹ năng theo thứ tự một cách nhịp nhàng ổn định

 Tự động hoá: hoàn thành một hay nhiều kỹ năng một cách dễ dàng, thành thục

Làm mẫu hành động

Huấn luyện

Hình ảnh, biểu tượng vận động

Động hình vận động

Qua sơ đồ trên cho ta thấy, quá trình hình thành kỹ năng ở học sinh gồm ba giai

đoạn:

(1) Giai đoạn hình thành động cơ và lĩnh hội hiểu biết cần thiết cho hoạt động

(2) Kết quả của giai đoạn này là hình thành biểu tượng và hình ảnh hành động, bao gồm nhận thức về mục đích, nhiệm vụ và trình tự các động tác cần thực hiện Để đạt được kết quả này giáo viên phải định hướng tạo động cơ học tập và các hiểu biết cần thiết cho học sinh

(3) Giai đoạn tạo dựng động hình vận động

(4) Nhằm chuyển biểu tượng vận động thành các vận động tay chân, hay còn gọi là động hình vận động Động hình có được nhờ quan sát và bắt chước một cách có ý thức những động tác đang và đã có trước đây Để hỗ trợ cho học sinh động hình giáo viên cần phải làm mẫu, giải thích kỹ lượng cho học sinh về hành động cần hình thành kỹ năng

(5) Giai đoạn hình thành kỹ năng:

(6) Ở giai đoạn này kỹ năng được hình thành dần dần nhờ tái hiện, lặp đi lặp lại nhiều lần những động hình đã có kết hợp với việc phân tích, điều chỉnh vận động Do đó giai đoạn này giáo viên cần tổ chức huấn luyện cho học sinh Ngoài ra để kỹ năng

phát triển cao hơn người học nên:

Thực hành kỹ năng trong các tình huống và điều kiện khác nhau

 Thực hiện kỹ năng đã học trong các tình huống và điều kiện khác nhau

 Thực hiện kỹ năng đạt tiêu chuẩn quy định

Vận dụng kỹ năng trong hoạt động nghề nghiệp

 Thực hiện phối hợp các kỹ năng đã học khác để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn nghề nghiệp

 Phối hợp với đồng nghiệp trong sự phân công và hợp tác khi thực hiện các dự

án nghề nghiệp

Từ việc phân tích quá trình hình thành kỹ năng trên chúng ta thấy được rằng

trong dạy thực hành cần kết hợp sử dụng nhiều phương pháp dạy học đơn lẽ khác

nhau tùy theo mục đích và nội dung của từng giai đoạn như phuơng pháp làm mẫu – quan sát, huấn luyện – luyện tập Các giai đoạn hình thành kỹ năng là cơ sở cho

việc thiết kế cấu trúc bài dạy thực hành (giai đoạn hướng dẫn ban đầu, hướng dẫn thường xuyên, hướng dẫn kết thúc) và các mô hình về phương pháp dạy thực hành

1.2 Mô hình huấn luyện kỹ năng

1.2.1 Cơ sở để xây dựng mô hình huấn luyện

Để xây dựng nên những mô hình dạy học, các nhà giáo dục hàn lâm phải đi tìm cho mình những cơ sở lý luận làm nền tảng, và họ đã tìm thấy được những cơ sở lý luận ấy từ các lý thuyết: lý thuyết học tập, lý thuyết về truyền thông, lý thuyết hệ thống Tuy nhiên, càng ngày, lý thuyết học tập càng tỏ rõ vai trò nền tảng cho việc xây dựng các mô hình dạy học Chính vì thế, xem xét các mô hình dạy học trong môi trường dạy học ngày nay dựa trên nền tảng của lý thuyết học tập là điều cần thiết

Có ba lí thuyết học tập chủ yếu được áp dụng là : Thuyết hành vi (Behaviourism), Thuyết nhận thức (Cognitivism) và Thuyết cấu trúc (Constructivism) Trong ba lý thuyết học tập kể trên thì Thuyết hành vi (Behaviourism) có một ảnh hưởng rất lớn trong việc làm nền tảng cho việc xây dựng nên các mô hình dạy học dùng trong dạy và huấn luyện kỹ năng

1.2.2 Các mô hình dạy học theo thuyết hành vi

Thuyết hành vi nhấn mạnh đến hai cặp yếu tố sau :

 Kích thích & phản ứng

 Củng cố & phần thưởng

Các mô hình dạy học theo thuyết hành vi bao gồm : học thông thạo, dạy học theo chương trình, hệ thống dạy học cá nhân hoá, dạy học bằng trắc nghiệm Trong đó, mô hình học thông thạo là mô hình phổ biến nhất dùng trong dạy học huấn luyện kỹ năng cho người học

Đặc điểm của các mô hình dạy học theo thuyết hành vi:5

 Xác định mục đích dạy học

 Chia mục đích dạy học thành các mục tiêu cụ thể

 Lập kế hoạch và trình tự các sự kiện dạy học

 Trình bày từng sự kiện

 Hướng dẫn và xây dựng các hoạt động thực hành

 Tạo cơ hội cho người học thực hành và thể hiện kết quả học tập

1.2.3 Mô hình học thông thạo

Mô hình học thông thạo là một trong những mô hình rất phổ biến hiện nay trong dạy học và đặc biệt là trong lĩnh vực huấn luyện, đào tạo kỹ năng Mô hình này dựa trên hai nguyên tắc: theo cấu trúc tuần tự (step by step) và đảm bảo đủ thời gian để mọi học sinh có thể thành thạo mục tiêu học tập

Mô hình học thông thạo do John B.Carroll (1971) đề ra và có 5 pha hoạt động:

 Định hướng (ôn lại kiến thức cũ, xác định mục tiêu)

 Trình bày ( giải thích khái niệm mới, kiểm tra hiểu biết)

 Hướng dẫn thực hành (làm mẫu, làm thử, cung cấp phản hồi đúng)

 Thực hành (thực hành độc lập, phản hồi)

 Đánh giá (đảm bảo sự thông thạo và chuyển sang mức kế tiếp)

Thông thường, sinh viên sau khi tốt nghiệp các trường sư phạm, để có thể đảm nhận được vị trí công việc giảng dạy theo những lĩnh vực ngành nghề được đào tạo Tuy nhiên để làm được điều này, họ phải có thời gian dài để bồi dưỡng thích ứng mới

có thể đảm nhận vị trí làm việc được phân công Lý do là: nội dung chương trình và cách thức đào tạo hiện nay ở các trường sư phạm nói chung và sư phạm kỹ thuật nói riêng chưa đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn

Học thông thạo là cách tiếp cận mới trong giáo dục nói chung và giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp nói riêng Học thông thạo chứa đựng những quan điểm dạy học mới, nếu nó được áp dụng chúng ta có thể phát huy những gì tốt nhất ở tất cả các sinh viên trong quá trình học tập Khi tốt nghiệp đại đa số sinh viên đạt được: kiến thức nghề nghiệp thông tỏ, kỹ năng nghề nghiệp thành thạo

Những quan điểm đề cập dưới đây dựa trên tư tưởng của những nhà tiên phong trong cách tiếp cận mới trong giáo dục "Học thông thạo" Trong số những người được nhắc đến nhiều nhất thuộc lĩnh vực này có John B.Caroll, James H.Block và Benjamin S.Bloom

1.2.4 Vận dụng mô hình học thông thạo để huấn luyện kỹ năng

Để thực hiện được phương thức tiếp cận mô hình học thông thạo, trong quá trình giáo dục người dạy cần quán triệt những nguyên tắc dạy theo kỹ năng sau:

 Nguyên tắc 1: Sự nhiệt tình của giáo viên

Đây là yếu tố quan trọng nhất trong nguyên tắc dạy học theo kỹ năng, vì nếu không

có lòng nhiệt tình thì không có một ý tưởng, quan điểm dạy học tốt đẹp nào trở

thành hiện thực Nguyên tắc này được thể hiện trong tất cả các khâu của quá trình

dạy học

 Nguyên tắc 2: Giáo án được chuẩn bị phải định hướng theo 4 yếu tố sau:

o Chuẩn bị: Môi trường và đối tượng học tập (xác định học ở đâu, sinh viên là ai)

o Trình bày: Nội dung của kỹ năng và tổ chức các hoạt động học tập cho sinh

viên (xác định rõ mục đích và nội dung những hoạt động sẽ diễn ra trong bài

học)

o Áp dụng: Cho phép sinh viên áp dụng lý thuyết và thực hành đủ (xác định nội

dung và thời gian những bài tập thực hành)

o Đánh giá: Sự thực hiện những kỹ năng của sinh viên (qua quá trình thực hiện và

sản phẩm thực hiện của sinh viên)

 Nguyên tắc 3: Bước đầu tiên của việc dạy theo kỹ năng là làm mẫu kỹ năng đó

một cách chính xác

Làm mẫu một kỹ năng là cầu nối giữa lý thuyết và thực hành, vì vậy đây là

bước quan trọng nhất của dạy một kỹ năng Làm mẫu không chuẩn xác dẫn đến sinh

viên mất niềm tin và hứng thú học tập Một kỹ năng có thể có một số quy trình thực

hiện khác nhau, khi dạy kỹ năng đó cần lựa chọn một quy trình thực hiện tối ưu và chỉ

làm mẫu một quy trình đó khi dạy Để làm mẫu chuẩn xác, trước khi trình diễn mẫu,

giáo viên phải luyện tập trước khi lên lớp

 Nguyên tắc 4: Bước cuối cùng của việc học một kỹ năng là dạy kỹ năng đó

trong những hoàn cảnh khác nhau

Nguyên tắc này đòi hỏi người giáo viên, khi dạy một kỹ năng nào đó cần tạo

những điều kiện và cơ hội để sinh viên có thể thực hành kỹ năng đó trong những điều

kiện và hoàn cảnh khác nhau, thông qua những bài tập hoạt động nhóm và các nhân

hoặc những đợt thực tập và thực tế Chỉ có như vậy sinh viên mới có thể thông thạo kỹ

năng đó

 Nguyên tắc 5: Khi dạy học, không nên nói liên tục quá 20 phút

Nếu sinh viên bị tác động vào cơ quan thính giác liên tục trong vòng 20 phút,

trung khu thần kinh phụ trách cơ quan thính giác tạo ra khối ức chế và nó sẽ lan toả ra

xung quanh dẫn đến giảm khả năng tiếp nhận thông tin mới Biểu hiện của nó là: sinh

viên nẩy sinh phản xạ tự vệ bằng cách ngủ gật, hoặc có những hoạt động thiếu tập

trung vào bài giảng Để khắc phục tình trạng trên, người giáo viên cần sử dụng đồng

thời nhiều phương pháp, phương tiện và kỹ thuật dạy học khác nhau

 Nguyên tắc 6: Chỉ nói, không phải là dạy; chỉ nghe không phải là học

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình dạy học là quá trình tổ chức và phối hợp các hoạt động giữa người dạy và người học, nhằm thực hiện các mục tiêu bài dạy học đã

đề ra Đặc biệt, dạy học theo kỹ năng thực chất là dạy qua việc thực hiện của sinh viên, lấy quá trình và kết quả thực hiện của sinh viên là thước đo của việc dạy và học

 Nguyên tắc 7: Khi dạy một kỹ năng phải cho sinh viên thực hành nhiều lần

trong những điều kiện và hoàn cảnh khác nhau

Kỹ năng chỉ được hình thành thông qua luyện tập Để có thể học một kỹ năng thành thông thạo, không chỉ tuân thủ các bước hình thành kỹ năng (hiểu kỹ năng- thực hiện kỹ năng- Thực hiện thuần thục kỹ năng đó) mà còn phải tổ chức thực hành kỹ năng đó trong những điều kiện, và hoàn cảnh khác nhau

 Nguyên tắc 8: Trước khi thực hành, sinh viên phải nói sẽ làm gì và làm như

 Nguyên tắc 10: Môi trường học tập, nhất là thiết bị phải phù hợp với thực tiễn

Nguyên tắc luyện tập, thực hành trên những thiết bị, phương tiện, máy móc mà thực tiễn đang sử dụng

 Nguyên tắc 11: Vai trò của giáo viên là giúp đỡ, chứ không can thiệp vào học

tập của sinh viên

Để sinh viên có thể học một cách thông thạo, không ai có thể học thay họ ngay

cả giáo viên, vì vậy trong tất cả các khâu của quá trình dạy học người giáo viên luôn đóng vai trò cố vấn giúp đỡ tổ chức các hoạt động học tập để sinh viên đạt được mục tiêu của bài học

 Nguyên tắc 12: Sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học

Phương tiện trực quan như người thầy thứ hai của sinh viên, giúp họ nắm vững

và áp dụng những kiến thức đã học vào trong thực hành và luyện tập

1.3 Phân tích công việc của người giáo viên

1.3.1 Bảng phân tích nghề giáo viên Dạy nghề

Giáo viên một nhân tố quyết định sự thành công của xã hội Để có những đội giáo viên giỏi thì người giáo viên phải được đào tạo cả về năng lực chuyên môn lẫn năng lực sư phạm Sự thành công trong hoạt động sư phạm của người giáo viên kỹ thuật dạy nghề phụ thuộc rất nhiều vào năng lực sư phạm kỹ thuật nghề nghiệp của họ

và để có được những năng lực này cần phải có quá trình đào tạo và rèn luyện không ngừng Vậy dựa vào cơ sở nào để biết người giáo viên dạy nghề cần những năng lực nào? Cũng tương tự như một số ngành, nghề khác để biết cơ sở cho việc đào tạo người xây dựng chương trình dựa vào một cơ sở rất quan trọng đó là bảng phân tích nghề

NHIỆM VỤ CÔNG VIỆC

A CHUẨN

BỊ BÀI

DẠY

1 Thu thập tài liệu liên quan tới bài dạy

2 Nghiên cứu giáo trình môn học

3.Nghiên cứu nội dung bài dạy

4 Viết mục tiêu bài dạy

5.Thiết kế buổi dạy

6 Soạn giáo án

7 Viết nội dung bài dạy

8 Thông qua tổ,

bộ môn

9 Nắm tình hình nội dung của lớp dạy

10 Dự tính tình huống sư phạm có thể xảy ra

2 Làm đồ dùng dạy học đơn giản

3 Tổ chức học sinh làm

đồ dùng dạy học

4 Soạn tài liệu bổ sung

5 Thử phương tiện trước buổi dạy

6 Thiết

kế trình

tự sử dụng phương tiện

C LÊN LỚP 1 Ổn

định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Giảng bài mới

4 Tổ chức học viên hoạt động học tập

5 Thu nhận thông tin phản hồi của học viên

6 Xử lý tình huống nảy sinh

7 Củng

cố bài

8 Hướng dẫn bài tập về nhà

9 Giới thiệu tài liệu tham khảo

10 Giới thiệu phương pháp học

11.Phụ đạo học sinh yếu

12.Bồi dưỡng học sinh giỏi

2 Viết hướng dẫn quy trình thực hành

3 Bố trí phương tiện thực hành

4 Thử trước các phương tiện thực hành

5 Mặc trang phục bảo

hộ

6 Trình diễn thực hành mẫu

7 Hướng dẫn học viên thực hành

8 Tổ chức học viên hoạt động thực hành

9 Xử lý tình huống nảy sinh

E TỔ CHỨC

THỰC TẬP

1 Liên hệ

cơ sở thực tập cho học sinh

2 Phổ biến mục đích yêu cầu thực tập

3 Phổ biến nội quy thực tập

4 Hướng dẫn đề cương thực tập

5 Chia nhóm thực tập

6 Triển khai thực tập ở cơ

sở

7 Xử lý tình huống nảy sinh

8 Hướng dẫn ghi nhật ký thực tập

9 Kiểm tra thực tập

10 Hướng dẫn viết báo cáo thực tập

11 Tổng kết thực tập

12 Chấm báo cáo thực tập

13 Báo cáo kết quả thực tập với bộ môn

14 Tổ chức thực tập kết hợp với

SX kinh doanh

2 Tổ chức thi / Kiểm tra

3 Chấm bài thi / Kiểm tra

4 Rút kinh nghiệm sau thi / Kiểm tra

5.Kiểm tra nhanh bằng câu hỏi miệng

6 Đánh giá bài thực hành / thí nghiệm

7 Tổ chức thi học sinh giỏi

8 Phân loại học sinh

9 Báo cáo kết quả thi / Kiểm tra với bộ môn

G LÀM

CHỦ

NHIỆM LỚP

1 Lập sổ điểm danh

2 Tổ chức bầu ban cán sự lớp

3 Phân chia tổ/

nhóm học tập

4 Phổ biến nội quy lớp học

5 Tổ chức hoạt động ngoại khoá

6 Giải quyết sự

vụ nảy sinh

7 Tư vấn nghề nghiệp

8 Dự giờ giáo viên dạy lớp mình chủ nhiệm

9 Giúp đỡ học sinh

cá biệt

10 Quan

hệ với gia đình học sinh

11 Tổ chức sinh hoạt lớp

12 Sơ kết cuối học

kỳ

13 Xét kỷ luật học sinh

14 Xét học sinh lên lớp cuối năm

15.Tổng kết cuối năm, cuối khoá học

2 Nghiên cứu tài liệu chuyên môn / Sư phạm

3 Sinh hoạt tổ /

Bộ môn

4 Tham

dự hội thảo

5 Đi thực

tế cơ sở

6 Tham

dự tập huấn chuyên

đề

7 Tham gia hội giảng

8 Tham quan cơ

sở bạn

9 Tham

dự lớp bồi dưỡng sư phạm

10 Bồi dưỡng giáo viên mới

I NGHIÊN

CỨU KHOA

HỌC

1 Đề xuất đề tài nghiên cứu

2 Viết đề cương nghiên cứu

3 Lập kế hoạch nghiên cứu

4 Tổ chức nghiên cứu

5 Điều tra khảo sát

6 Xử lý thông tin

7 Viết kết quả nghiên cứu

8 Tổ chức hội thảo khoa học

đề tài

9 Quyết toán kinh phí

10 Bảo vệ nghiệm thu đề tài

2 Tham gia hoạt động đoàn thể ở nhà trường

3 Tham gia hoạt động hội nghề nghiệp

4 Tham gia hoạt động công đồng nơi

cư trú

5 Tham gia tuyển sinh

6 Biên soạn chương trình môn học

7 Viết giáo trình môn học

Bảng 1.1 : sơ đồ DACUM bảng phân tích nghề giáo viên kỹ thuật – dạy nghề

1.3.2 Tiêu chuẩn năng lực sư phạm kỹ thuật và dạy nghề của giáo viên

Việt Nam

Dưới đây trình bày tóm tắt về các tiêu chuẩn năng lực của một người giáo viên

kỹ thuật dạy nghề Đây là kết quả tổng hợp từ kết quả phân tích nghề trong các dự án, các khóa tập huấn, bồi dưỡng sư phạm cho giáo viên trung học chuyên nghiệp – dạy nghề liên quan đến hoạt động Nghiên cứu và Phát triển Giáo dục Việt Nam.6

TIÊU CHUẨN NĂNG LỰC

(Competency Standards)

TIÊU CHUẨN KỸ NĂNG (Skill Standards)

1 - Chuẩn bị bài dạy

1 Thu thập tài liệu liên quan tới bài dạy

2 Nghiên cứu giáo trình môn học

3 Nghiên cứu nội dung bài dạy

4 Viết mục tiêu bài dạy

5 Thiết kế buổi dạy

6 Soạn giáo án

7 Viết nội dung bài dạy

8 Thông qua tổ bộ môn

9 Nắm tình hình học sinh của lớp dạy

10 Dự tính tình huống sư phạm có thể xảy ra

2 - Chuẩn bị phương tiện dạy

học

1 Lựa chọn đồ dùng dạy học liên quan

2 Làm đồ dùng dạy học đơn giản

3 Tổ chức học sinh làm đồ dùng dạy học

4 Soạn tài liệu phát bổ sung

5 Thử phương tiện trước buổi dạy

6 Thiết kế trình tự sử dụng phương tiện

Châu Kim Lang ( 2000 )Biểu đồ DACUM phân tích nghề GIÁO VIÊN DẠY NGHỀ.Dự

án tăng cường các TTDN Sở LĐTB& XH.TP Hồ Chí Minh

Nguyễn Đức Trí (2005) Tài liệu Bồi dưỡng PPDH.GV- Dự án VTEP

2 Kiểm tra bài cũ

3 Giảng bài mới

4 Tổ chức học viên hoạt động học tập

5 Thu thập thông tin phản hồi từ học viên

6 Xử lý tình huống nảy sinh

7 Củng cố bài

8 Hướng dẫn bài tập về nhà

9 Giới thiệu tài liệu tham khảo

10 Giới thiệu phương pháp học

11 Phụ đạo học sinh yếu

12 Bồi dưỡng học sinh giỏi

1 Liên hệ cơ sở thực tập cho học sinh

2 Phổ biến mục đích yêu cầu thực tập

3 Phổ biến nội quy thực tập

4 Hướng dẫn đề cương thực tập

5 Chia nhóm thực tập

6 Triển khai thực tập ở cơ sở

7 Xử lý tình huống nảy sinh

8 Hướng dẫn ghi nhật ký thực tập

9 Kiểm tra thực tập

10 Hướng dẫn viết báo cáo thực tập

11 Tổng kết thực tập

12 Chấm báo cáo thực tập

13 Báo cáo kết quả thực tập với bộ môn

14 Tổ chức thực tập kết hợp với sản xuất, kinh doanh

6 - Đánh giá chất lượng dạy

học

1 Ra đề thi, kiểm tra

2 Tổ chức thi, kiểm tra

3 Chấm bài thi, kiểm tra

4 Rút kinh nghiệm sau khi thi, kiểm tra

5 Kiểm tra nhanh bằng câu hỏi miệng

6 Đánh giá bài thực hành, thí nghiệm

7 Tổ chức thi học sinh giỏi

8 Phân loại học sinh

9 Báo cáo kết quả thi, kiểm tra với bộ môn

7- Làm chủ nhiệm lớp

1 Lập sổ điểm danh

2 Tổ chức bầu ban cán sự lớp

3 Phân chia tổ, nhóm học tập

4 Phổ biến nội quy lớp học

5 Tổ chức hoạt động ngoại khóa

6 Giải quyết sự vụ nảy sinh

7 Tư vấn nghề nghiệp

8 Dự giờ giáo viên dạy lớp mình chủ nhiệm

9 Giúp đỡ học sinh cá biệt

10 Quan hệ với gia đình học sinh

11 Tổ chức sinh hoạt lớp

12 Sơ kết cuối học kỳ

13 Xét kỷ luật học sinh

14 Xét học sinh lên lớp cuối năm

15 Tổng kết cuối năm, cuối khóa học

8 - Nâng cao nghiệp vụ chuyên

môn

1 Dự giờ đồng nghiệp

2 Nghiên cứu tài liệu chuyên môn, sư phạm

3 Sinh hoạt tổ bộ môn

4 Tham dự hội thảo

5 Đi thực tế cơ sở

6 Tham dự tập huấn chuyên đề

7 Tham gia hội giảng

8 Tham quan cơ sở bạn

9 Tham dự lớp bồi dưỡng sư phạm

10 Bồi dưỡng giáo viên mới

9 - Nghiên cứu khoa học

1 Đề xuất đề tài nghiên cứu

2 Viết đề cương nghiên cứu

3 Lập kế hoạch nghiên cứu

4 Tổ chức nghiên cứu

5 Điều tra khảo sát

6 Xử lý thông tin

7 Viết kết quả nghiên cứu

8 Tổ chức hội thảo khoa học đề tài

9 Quyết toán kinh phí

10 Bảo vệ nghiệm thu đề tài

10 - Tham gia hoạt động chính

trị và xã hội

1 Tham gia hội đồng sư phạm

2 Tham gia hoạt động đoàn thể ở nhà trường

3 Tham gia hoạt động hội nghề nghiệp

4 Tham gia hoạt động cộng đồng nơi cư trú

5 Tham gia tuyển sinh

6 Biên soạn chương trình môn học

7 Viết giáo trình môn học

Bảng 1.2 : Tiêu chuẩn năng lực – kỹ năng

1.3.3 Tiêu chuẩn năng lực sư phạm kỹ thuật của GVDN trên thế giới

1.3.3.1 Tiêu chuẩn năng lực GV DN của Úc

12 MODULE (MKH) BẮT BUỘC, GỒM:

(1) Làm việc có hiệu quả trong GD & ĐT Nghề

(2) Thúc đẩy, phát triển tốt môi trường học tập

(3) Bảo vệ tốt sức khỏe và an toàn lao động

(4) Triển khai Gói đào tạo (Training Pakage) theo nhu cầu khách hàng (5) Thiết kế và phát triển CTĐT

(6) Lập kế hoạch và tổ chức PPDH nhóm

(7) Thiết kế phương tiện DH dựa theo công việc thực hành

(8) Thiết kế phương tiện DH dựa theo học viên

(9) Lập kế hoạch và tổ chức đánh giá

(10) Đánh giá năng lực thực hiện của học sinh

(11) Phát triển công cụ đánh giá

(12) Tham gia đánh giá có hiệu quả cao

1.3.3.2 Tiêu chuẩn năng lực GVDN trường Ohio (MỸ)

Tiêu chuẩn 1: Tìm hiểu học sinh

(1) Giáo viên hiểu biết được sinh viên học tập như thế nào để tạo nên hoạt động học tập Căn cứ vào độ tuổi, khả năng và cách thức học tập của người học Giáo viên phải nắm được kiến thức nền và kiến thức, kinh nghiệm học sinh

(2) Giáo viên thiết kế giảng dạy theo nhu cầu người học, hứng thú và kiến thức đã có của học sinh

(3) Giáo viên phải hiểu được khả năng của người học tạo nhiều cơ hội học tập cho người học

(4) Giáo viên chú ý ngôn ngữ và những kỹ năng của người học

(5) Giáo viên nhận ra những đặc trưng tiêu biểu của những học sinh giỏi và những học sinh kém để có thể giúp đỡ, giảng dạy

Tiêu chuẩn 2: Nắm vững nội dung dạy học

(1) Có sự hiểu biết sâu về nôị dung giảng dạy, biết sử dụng các kiến thức tổng quát về các kỹ năng về lập kế hoạch dạy học

(2) Giáo viên hiểu và sử dụng chiến lược giáo dục những nội dung đặc trưng nhằm tạo hiệu quả trong việc dạy nội dung và kinh nghiệm

(3) Giáo viên hiểu được môi trường đang giảng dạy nội dung và những chuẩn nội dung được đưa ra

(4) Giáo viên hiểu và nắm được mối quan hệ giữa nội dung đang dạy và những nội dung khác

(5) Giáo viên liên kết được nội dung đang giảng dạy và kinh nghiệm thực tế, các cơ hội nghề nghiệp

Tiêu chuẩn 3 : Thực hiện đánh giá

(1) Giáo viên biết về loại hình đánh giá, mục đích và dữ liệu mà họ đưa ra

(4) Giáo viên hợp tác với học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp

(5) Giáo viên cung cấp cho học sinh và phụ huynh kết quả đánh giá tức thời

và những chiến lược cải tiến trong việc học của học sinh

(6) Giáo viên sử dụng đánh giá bình thường và đánh giá đặc biệt để đánh giá, khuyến khích học sinh đưa ra những tiêu chí cho các kỳ thi, nuôi dưỡng và phát huy khả năng của người học để hình thành kiến thức (7) Giáo viên giúp người học tự đánh giá

Tiêu chuẩn 4: Giảng dạy

(1) Giáo viên sắp xếp mục tiêu dạy và những hoạt động theo chuẩn nội dung

(2) Giáo viên có thông tin từ việc học của học sinh và có kế hoạch thực hiện (3) Giáo viên ứng dụng kỹ thuật thông qua việc học và suy nghĩ của người học để thiết kế dạy học và truyền đạt

(4) Giáo viên giảng dạy bằng nhiều phương pháp khác nhau để khuyến khích nhu cầu học của học sinh để phát hiện ra những học sinh ưu tú và học sinh kém

(5) Giáo viên xây dựng và lựa chọn những hoạt động để thiết kế bài giảng

và giúp người học phát triển độc lập, có thể giải quyết những vấn đề

phức tạp

(6) Giáo viên đưa ra những yêu cầu cao mà học sinh có thể thực hiện được (7) Giáo viên sử dụng những chiến lược giảng dạy khác nhau để cung cấp cho học sinh cơ hội và kinh nghiệm học tập tích cực

(8) Giáo viên có chiến lược nêu câu hỏi và khuyến khích người học suy nghĩ

Tiêu chuẩn 5: Xây dựng Môi trường học tập

(1) Giáo viên tạo ra môi trường học tập cho học sinh cảm thấy trách nhiệm trong việc học

(2) Mỗi học sinh đều có cơ hội học tập tối đa Giáo viên đối xử công bằng với tất cả học sinh, tạo môi trường tôn trọng, ủng hộ và có sự quan tâm chăm sóc

(3) Học sinh có tình huống học tập độc lập, hợp tác với lớp

(4) Giáo viên tạo động lực cho học sinh khi chứng tỏ được nhiệt tình trong bài giảng

(5) Học sinh cảm thấy an toàn, giá trị và cảm giác thú vị khi học trong môi trường tốt về thể chất và tinh thần

(6) Giáo viên khuyến khích học sinh học tập hiệu quả và có trách nhiệm Tiêu chuẩn 6: Hợp tác và giao tiếp

(1) Giáo viên hợp tác với đồng nghiệp nhằm chia sẻ trách nhiệm giảng dạy (2) Giáo viên học tập từ nhiều nguồn khác nhau, làm việc theo nhóm để phát triển chương trình và khả năng đánh giá

(3) Giáo viên chia sẻ trách nhiệm với phụ huynh, xây dựng sự tin tưởng của học sinh vào gia đình để khuyến khích học sinh học tập

Tiêu chuẩn 7: Trách nhiệm nghề nghiệp và phát triển

(1) Điều bắt buộc đối với giáo viên thực hành với tiêu chuẩn cao nhất về trung thực, công bằng và liêm chính Giáo viên có đạo đức nghề nghiệp (2) Giáo viên học tập, đóng góp và phát triển nghề nghiệp

(3) Giáo viên chắc chắn học sinh có được kết quả tốt nhất bằng cách tham gia ra quyết định, có sáng kiến cho những thay đổi của trường

(4) Giáo viên tìm kiếm cơ hội để có thể tác động tích cực đến chất lượng giảng dạy, cải tiến trường và thành tích của học sinh

1.4 Quy trình xây dựng bài tập kỹ năng

Khái niệm bài tập kỹ năng: là những công việc giáo viên giao cho học sinh

và yêu cầu học sinh thực hiện nhằm rèn luyện khả năng thực hiện đúng hành động, hoạt động phù hợp với những mục tiêu và điều kiện cụ thể tiến hành động ấy

Trong đề tài này bài tập kỹ năng được hiểu là bài tập giáo viên giao cho học sinh để học rèn luyện những kỹ năng trong chương trình môn học Kỹ năng dạy học Đối với một bài tập hay nói cách khác là 1 yêu cầu giao cho học sinh thực hiện nên phải dựa vào:

- Mục tiêu môn học

- Nội dung môn học

- Trình độ người học

- Thời gian của môn học

- Điều kiện cơ sở vật chất và những yếu tố liên quan khác

Vì bài tập là một loại thông tin giao cho học sinh thực hiện nên nó có những yêu cầu chung của một phiếu bài giao Những thông tin chính trong phiếu gồm:

(1) Phần đầu: tên cơ quan chủ quản, bài tập số, mã số bài tập, ngày, lớp,

họ tên sinh viên…

(2) Tên bài tập

(3) Mục tiêu bài tập

(4) Hướng dẫn làm bài: phần này đề cập đến những yêu cầu liên quan đến

những công việc sinh viên phải thực hiện

Dựa vào các cơ sở trên đề tài đưa ra cấu trúc của một bài tập như sau:

TRƯỜNG ĐH SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

KHOA SƯ PHẠM KỸ THUẬT

Bảng 1.3 : Mẫu phiếu bài tập

Những lưu ý khi soạn phiếu:

- Xác định rõ mục tiêu của phiếu

- Sưu tầm tài liệu liên quan

- Đặt tiêu đề rõ ràng cho phiếu

- Sử dụng ngôn từ rõ ràng và đơn giản

- Định nghĩa các thuật ngữ mới (nếu có)

- Minh họa bằng hình ảnh khi cần thiết

- Tránh viết dày đặc trên trang giấy, hãy chừa lề phù hợp

- Sử dụng gạch dưới, in đậm, in nghiêng khi cần

- Đánh số hay những gạch đầu dòng để nhấn mạnh hay phân biệt các tiêu đề, phụ

đề và nội dung

- Sử dụng thuật ngữ nhất quán

- Nhờ giáo viên khác đọc và kiểm tra lại bản thảo

- Thường xuyên điều chỉnh lại phiếu

II CƠ SỞ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KỸ NĂNG

2.1 Khái niệm đánh giá kỹ năng trong dạy học

Các mục tiêu về kỹ năng trong giáo dục nghề nghiệp có thể là một qui trình, một sản phẩm hoặc cả hai Điều quan trọng là phải lựa chọn công cụ đánh giá nào đo được một cách hiệu quả các khía cạnh quan trọng nhất của mỗi mục tiêu đó Việc xác định trình độ kỹ năng của học sinh có thể được thực hiện thông qua việc đánh giá quá trình thực hiện bằng công cụ là “danh mục kiểm tra” (checklist) và đánh giá sản phẩm bằng

công cụ là “thang điểm” (rating scale) hoặc bằng cả hai

Như vậy đánh giá kỹ năng trong dạy học là đánh giá mức độ đạt được của mục tiêu kỹ năng thông qua các công cụ đánh giá

2.2 Khái niệm tiêu chí đánh giá

Tiêu chí đánh giá chỉ định các kết quả của sự thực hiện được xác định tại nơi làm việc

Tiêu chí đánh giá được xác định bằng các câu hỏi:

- Các kết quả chính là gì?

- Chất lượng của các kết quả đó như thế nào?

- Mong đợi của việc tổ chức thực hiện

2.3 Quy trình xây dựng bộ công cụ đánh giá kỹ năng cho môn học thực hành

Việc xây dựng một công cụ đánh giá kỹ năng có thể được thực hiện theo 6 bước chủ yếu Khi đánh giá một kỹ năng phức tạp thì tất cả các bước này được tuân thủ chặt chẽ Truy nhiên trong trường hợp cụ thể thì một và bước có thể bỏ qua

Bước 1: Xác định tình huống hay vấn đề cần đánh giá: xác định vấn đề hay

tình huống có liên quan đến kỹ năng cần đạt được

Bước 2: Xác định công việc hay kỹ năng cần đánh giá: xây dựng bảng công

việc cho học sinh mà nó chứa các vấn đề hay tình huống đã thực hiện ở bước 1 và chỉ

ra các nhiệm vụ mà sinh viên phải thực hiện để giải quyết vấn đề

Bước 3: Liệt kê các vật liệu, công cụ và thiết bị cần cho việc đánh giá: khi tổ

chức một bài trắc nghiệm thực hành những công cụ, thiết bị nào thường thường được trang bị mà người học cần?

Bước 4: Thiết lập các tiêu chuẩn về sự thực hiện kỹ năng đó: tiêu chuẩn thực

hành thường được nói như một phần của mục tiêu kỹ năng đóng vai trò như một tiêu chuẩn để đánh giá toàn bộ sự thực hiện của người học Các tiêu chuẩn có thể lấy từ sản xuất, các tài liệu kỹ thuật do giáo viên đặt ra

Bước 5: Lựa chọn chiến lược đánh giá: việc đánh giá kỹ năng theo một hoặc

nhiều khía cạnh phụ thuộc vào mục tiêu cụ thể cần đạt được Các khía cạnh đánh giá

có thể là quy trình, sản phẩm, thời gian thực hiện, an toàn hoặc là thái độ có liên quan đến kỹ năng hoặc tất cả các khía cạnh đó

Sản phẩm là: vật thể được tạo ra sau, hoạc dịch vụ được cung cấp trong khi thực hiện một số công việc Sử dụng công cụ đánh giá sản phẩm khi quy trình khó quan sát được

Qui trình là hàng loạt các bước thực hiện trong sự nối tiếp hợp lý để hoàn thành một kỹ năng hay công việc Sử dụng đánh giá quy trình khi:

- Muốn chắc chắn rằng người học có thể sử dụng dụng cụ hoặc thiết bi một cách hợp lý

- Thời gian để thực hiện kỹ năng là quan trọng

- Có những nguy hiểm về sức khỏe và an toàn trong quy trình thực hiện không thích hợp

- Những vật liệu đắc tiền có thể phải bỏ đi, nếu quy trình thực hiện không thích hợp

Nên đánh giá về an toàn và thời gian thực hiện như một bộ phận của đánh giá sản phẩm hoặc qui trình

Bước 6: Soạn thảo công cụ đánh giá

Soạn thảo các danh mục cần kiểm tra hay tiêu chí đánh giá các bước thực hiện công việc Các đề mục này được lấy từ các mục tiêu thành phần ở bước 4

Cần lưu ý khi viết tiêu chí đánh giá

- Tiêu chí bắt đầu bằng danh từ (kết quả) + chất lượng của kết quả thực hiện + dấu hiệu phản ánh kết quả

- Viết từng tiêu chí một cách đơn giản và rõ ràng, sử dụng các thuật ngữ phổ biến trong nghề nghiệp

- Các tiêu chí không được là một kết quả chung chung

- Phải chứa đựng tất cả các tiêu chí cần thiết

- Chú ý về tiêu chí an toàn

Ngoài ra khi viết các danh mục cần kiểm tra cần lưu ý:

- Phải có khả năng trả lời được thực tế là tiêu chí đó Có hoặc Không thực hiện

- Danh mục kiểm tra không được quá ngắn (2 hoặc 3 tiêu chí), cũng không nên quá dài

- Danh mục kiểm tra thông thường có cột ghi Có hay Không bên cạnh mỗi bước

- Một số trường hợp có thể sử dụng thang đánh giá nhiều mức độ tương ứng với mỗi bước của danh mục kiểm tra

Cần chú ý khi định dạng danh mục kiểm tra

Danh mục kiểm tra cần phải chứa đựng những thông tin sau:

- Họ và tên học sinh

- Ngày kiểm tra

- Các tiêu chí đánh giá

- Thang đánh giá (Có/Không hoặc nhiều mức độ)

Với thang đánh giá Có / Không thể hiện them cột thứ 3 “N/A” có nghĩa là bước đó không thể áp dụng hay không thể thực hiện được trong tình huống kiểm tra

Với loại thang đánh giá nhiều mức độ được sử dụng thích hợp khi:

- Việc đo lường mức độ của một thuộc tính nào đó được thể hiện hay tần số xuất hiện của hành vi nào đó là quan trọng

- Việc đánh giá chất lượng tương đối của sự thực hiện kỹ năng hoặc sản phẩm là quan trọng

- Có độ sai lệch và dung sai lớn trong thực hiện kỹ năng

Thông thường người ta sử dụng thang đo với 5 mức độ:

Điểm 5: Xuất sắc (đạt được tất cả các tiêu chuẩn)

Điểm 4: Tốt (đạt được hầu hết các tiêu chuẩn)

Điểm 3: Đạt (đạt một số tiêu chuẩn chính)

Điểm 2: Kém (đạt được một số ít tiêu chuẩn)

Điểm 1: Rất kém (không đạt tiêu chuẩn)

Các loại thang đánh giá

đạt

Bảng 1.4 : Các mẫu Bảng kiểm dùng trong đánh giá kỹ năng

Bảng kiểm đánh giá quy trình

Xuất sắc

Tốt Đạt Yếu Không

đạt

Bảng kiểm đánh giá quy trình

Công việc: Mã số:

Tên người học: Ngày:

TT Bước thực hiện công việc Tiêu chí đánh giá

Đánh giá N/A Đạt Không

đạt

CHƯƠNG II:

XÂY DỰNG BÀI TẬP KỸ NĂNG CHO MÔN KỸ NĂNG DẠY HỌC

I PHÂN TÍCH NỘI DUNG VÀ CẤU TRÚC CHƯƠNG

TRÌNH MÔN HỌC KỸ NĂNG DẠY HỌC

1.1 Mục tiêu môn học Kỹ năng dạy học

Sau khi học xong môn người học có khả năng cơ bản sau:

(1) Thiết kế mục tiêu dạy học của bài học chuyên ngành theo đúng cấu trúc (2) Biên soạn được phiếu dạy học theo đúng cấu trúc và đúng chuẩn mực sư phạm

(3) Thiết kế giáo án lý thuyết, giáo án thực hành và giáo án tích hợp theo đúng cấu trúc

(7) Soạn đề kiểm tra viết theo đúng cấu trúc và phù hợp với nội dung

(8) Soạn đề kiểm tra thực hành và phiếu đánh giá đánh giá quy trình theo chuẩn

(9) Soạn các loại câu trắc nghiệm theo đúng chuẩn

(10) Hình thành lòng yêu nghề sư phạm và các đức tính của người giáo viên

1.2 Tóm tắt nội dung môn học

Môn Kỹ năng dạy học được áp dụng dạy tại trường học Sư phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh cho sinh viên chuyên ngành sư phạm từ khóa 08 và các lớp bối dưỡng sư phạm nghề với thời lượng 45 tiết Môn học này chủ yếu nhằm huấn luyện cho người học một số kỹ năng cơ bản liên quan đến việc giảng dạy như kỹ năng xác định mục tiêu, lập kế hoạch dạy học, những kỹ năng về sử dụng phương pháp dạy học, kỹ năng soạn câu hỏi kiểm tra đánh giá… nhằm bước đầu hình thành được năng lực giảng dạy cho người học

Để học tốt môn học này sinh viên nên học trước các môn học Tâm lý học,

Giáo dục học, Lý luận dạy học và một số số môn học về chuyên môn

1.3 Nội dung và thời lượng môn học

Nội dung và thời lượng của môn học Kỹ năng dạy học tại trường Đại học sư phạm kỹ thuật như sau:

Chương I: Thiết kế dạy học (12 tiết)

Bài 1.1: Thiết kế mục tiêu dạy học (3 tiết) Bài 1.2: Lập kế hoạch dạy học (6 tiết)

Chương II: Phương tiện dạy học (6 tiết)

Bài 2.1: Kỹ năng sử dụng bảng phấn (3 tiết)

Bài 2.2: Kỹ năng sử dụng phương tiện kỹ thuật dạy học (3 tiết)

Chương III: Phương pháp dạy học (15 tiết)

Bài 3.1: Kỹ năng mở đầu bài giảng (3 tiết) Bài 3.2: Kỹ năng thuyết trình có minh họa (3 tiết) Bài 3.3: Kỹ năng đàm thoại (3 tiết)

Bài 3.4: Kỹ năng diễn trình (3 tiết)

Chương IV: Kiểm tra đáng giá (12 tiết)

Bài 4.1: Kỹ năng đề kiểm tra viết (3 tiết) Bài 4.2: Kỹ năng soạn đề kiểm tra thực hành (3 tiết) Bài 4.3: Kỹ năng soạn đề kiểm tra trắc nghiệm (3 tiết)

Ôn tập (3 tiết)

2.1 Xác định các bài tập kỹ năng

Dựa vào nội dung của từng chủ đề môn học và cơ sở hình thành kỹ năng, các

kỹ năng được xây dựng dựa trên một số nguyên tắc sau:

- Đảm bảo tính cơ bản: Các bài tập rèn kỹ năng trong chương trình đó là những

kỹ năng mà người giáo viên kỹ thuật cần phải có theo bảng Phân tích nghề Giáo viên

- Đảm bảo tính vừa sức: mỗi bài tập kỹ năng trong môn học luôn hướng đến sự phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lý người học

- Đảm bảo tính phù hợp và tính thực tiễn: Nội dung các kỹ năng cần rèn luyện luôn hướng đến sự phù hợp với nội dung, thời gian trong chương trình học và phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội

- Đảm bảo tính phù hợp giữa cá nhân và tập thể: Trong hệ thống bài tập có một

số bài tập hướng đến tập thể và một số bài hướng đến cá nhân với mục đích là

cá nhân tự rèn luyện kỹ năng của mình và phát triển tinh thần tập thể

Ngoài những yếu tố trên vấn đề về tổ chức dạy học sau cho phù hợp với mục tiêu, nội dung, thời gian, đánh giá và phù hợp các nguyên tắc trên là một vấn đề không kém phần quan trọng Phương án tổ chức dạy học được đề xuất như sau:

(1) Giáo viên chia lớp thành những nhóm nhỏ cố định trong suốt thời gian học, nhóm theo chuyên ngành, mỗi nhóm khoảng 3 đến 4 sinh viên/ nhóm (2) Giáo viên hướng dẫn những lý thuyết cốt lõi liên quan đến kỹ năng (phần kiến thức liên quan SV tự tìm hiểu thêm hoặc xem lại nội dung lý thuyết trong môn Lí luận dạy học)

(3) Giáo viên thực hiện mẫu hoặc cung cấp bài mẫu đối với những kỹ năng khó và kỹ năng mới

(4) Giáo viên giao bài tập theo nhóm/ cá nhân hoặc cả bài tập nhóm và bài tập cá nhân hoặc có thể ghép nhiều nhóm nhỏ thành nhóm lớn tùy thuộc vào các kỹ năng cần huấn luyện và tùy thuộc vào thời gian của từng chủ

đề và tổng thơi gian môn học

Dựa vào các yếu tố trên các bài tập được xây dựng như sau:

Tên bài học trong

Bài tập 1: Thiết kế mục tiêu dạy

học cho một bài học theo chuyên ngành

C1-01

Bài 1.2: Lập kế hoạch

dạy học

Bài tập 2: Thiết kế giáo án lý

thuyết cho 1 tiết lý thuyết

Bài tập 12: Biên soạn đề

kiểm tra viết

C4-01

Bài 4.2: Kỹ năng kiểm tra

thực hành

Bài tập 13: Biên soạn đề

kiểm tra thực hành và tiêu chí đánh giá

C4-02

Bài 4.3: Kỹ năng soạn đề

kiểm tra trắc nghiệm

Bài tập 14: Biên soạn bài

kiểm tra trắc nghiệm kiến thức

C4-03

Bảng 2.1 : Tên các bài tập kỹ năng