Trước nhu cầu mới của công tác đào tạo, giáo dục các môn khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin trong các học viện, trường đại học, cao đẳng, trường cán bộ, chính trị các cấp,… một lực lượng
Trang 1NÂNG CAO NĂNG LỰC GIẢNG DẠY CÁC MÔN KHOA HỌC CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN
CHO CÁN BỘ GIẢNG DẠY TRẺ
Nguyễn Thị Thùy Duyên *
Lịch sử và thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản thế giới khẳng định, nhờ có sự vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin
mà Đảng Cộng sản đã đưa cách mạng đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Những vấn đề đang đặt ra từ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội không thể chỉ được giải quyết bằng lý luận triết học, nhưng để công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì phải đảm bảo nguyên tắc không được xa rời lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác Khẳng định chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở lý luận và kim chỉ nam cho mọi hành động, Đảng ta luôn coi trọng giáo dục thế giới quan và phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, đặc biệt cho thế hệ trẻ, sinh viên, học viên, học sinh - lực lượng nòng cốt quyết định sự thắng lợi của công cuộc đổi mới hiện nay Trước nhu cầu mới của công tác đào tạo, giáo dục các môn khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin trong các học viện, trường đại học, cao đẳng, trường cán bộ, chính trị các cấp,… một lực lượng lớn cán bộ giảng dạy môn khoa học này đã được đào tạo để nối tiếp, kế cận các thế hệ trước
Phần lớn cán bộ giảng dạy các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin thường có độ tuổi dưới 40, được đào tạo chuyên lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng và các học viện Họ là những người trẻ tuổi của xã hội, được thừa hưởng một nền giáo dục
* NCS, Giảng viên Khoa Triết học, trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP HCM
Trang 2không chiến tranh, được trang bị nhiều tri thức hiện đại phù hợp với thời kỳ đổi mới đất nước Trước nhu cầu tuyển dụng biên chế mới
để thay thế cho một thế hệ giảng viên các môn khoa học Mác - Lênin đi trước, những sinh viên ưu tú được giữ lại các khoa, bộ môn
để giảng dạy, hoặc được tham gia thi tuyển để được lựa chọn trở thành những cán bộ giảng dạy trẻ sau khi hết thời gian tập sự Trong
sự phát triển đó, lực lượng cán bộ giảng dạy trẻ phát triển ngày càng đông về số lượng và càng cao về chất lượng Bởi lẽ, thứ nhất, họ có điều kiện học tập tốt hơn (được lựa chọn chuyên ngành yêu thích, lựa chọn địa chỉ đào tạo mong muốn trong hay ngoài nước…); thứ hai, họ có nhiều thầy giỏi, có kinh nghiệm đào tạo, hướng dẫn, có nhiều tài liệu sách vở tham khảo đa dạng, phong phú (thư viện, mạng internet…); thứ ba, họ được lãnh đạo đơn vị chủ quản tạo điều kiện cho đi học một cách bài bản, được hỗ trợ kinh phí học tập…
Cơ chế thị trường cũng như chủ trương mở rộng giao lưu và hội nhập quốc tế cũng góp phần mở ra nhiều cơ hội tiến thủ đối với trí thức trẻ nói chung và giảng viên trẻ các môn khoa học Mác – Lênin nói riêng Đặc biệt, những yêu cầu ngày càng cao của cơ chế hậu tuyển dụng trong một số trường đại học như 3 năm ở lại đơn vị công tác phải có trình độ thạc sỹ và trình độ tiến sỹ sau 9 năm đã thúc đẩy các giảng viên trẻ không ngừng tiếp tục trau dồi kiến thức, nâng cao trình độ, làm cho số lượng giảng viên trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin có trình độ thạc sỹ, tiến sỹ ngày càng tăng Một đặc điểm khá nổi bật của giảng viên trẻ là hòa nhập nhanh hơn với cái mới, tiếp thu tốt hơn tri thức lý luận và thực tiễn, nhất là trong việc lĩnh hội và vận dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy Các giảng viên trẻ các môn khoa học Mác – Lênin hiện nay đều sử dụng kết hợp phương pháp giảng dạy truyền thống với giáo án điện tử, kết hợp giới thiệu tài liệu tham khảo, phim tư liệu phục vụ bài học thông qua mạng internet… Bên cạnh đó, sự trẻ trung, vui tươi, năng động, thích ứng nhanh, dễ dàng nắm bắt các vấn đề thời sự, khoa học đang diễn ra trên thế giới được thể hiện sinh động trong hoạt động giảng dạy đối với học viên cũng như trong giao tiếp với mọi người đã tạo ra sự gần gũi, dễ trao đổi giữa giảng viên trẻ với sinh viên, học viên Đặc điểm này thực sự rất quan trọng đối với chất lượng đào tạo các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin vốn mang tính lý luận chính trị cao
Trang 3Bên cạnh vai trò cũng như những đặc điểm tích cực của đội ngũ cán bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin, cũng cần có tư duy nhìn nhận về thực trạng chất lượng cũng như những khó khăn mà đội ngũ này đối mặt trong giai đoạn hiện nay
Có thể thấy, số lượng giảng viên trẻ giảng dạy các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay đông nhưng chất lượng chưa cao
và đặc biệt có trình độ chuyên môn không đồng đều Một mặt, do tính quy định của thực trạng phát triển kinh tế xã hội hiện nay mà sinh viên khối ngành khoa học xã hội và nhân văn ita cơ hội tìm kiếm việc làm đúng chuyên ngành, do vậy mà điểm số đầu vào tuyển sinh đại học của các chuyên ngành khoa học xã hội nói chung, các chuyên ngành khoa học Mác – Lênin nói riêng tương đối thấp,
hệ quả của nó chất lượng đầu vào của sinh viên không đủ để đáp ứng chương trình học Mặt khác, các trường đại học, cao đẳng, học viện hiện nay xây dựng và kết cấu chương trình đào tạo với các môn học tương đối khác nhau về tính chuyên sâu, nên dù cùng chuyên ngành đào tạo, thì chất lượng và trình độ của các cán bộ giảng dạy các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin không đều Trong khi đó, bên cạnh khả năng tư duy khoa học, logic cần có của một giảng viên, do đặc thù của môn học mang tính lý luận cao như các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin, các cán bộ giảng dạy trẻ còn cần đến kinh nghiệm sống lâu năm, vốn hiểu biết xã hội rộng lớn, điều này cũng là một thực trạng khó khăn của rất nhiều giảng viên trẻ Một vấn đề cũng cần được bàn đến là môi trường làm việc và chế
độ đãi ngộ đối với cán bộ giảng dạy trẻ Lạm phát tăng nhanh những năm qua làm cho thu nhập theo lương tăng không đáng kể, còn khung giá tiền giảng dạy thì vẫn ổn định do cơ chế nhà nước Mặc
dù về phía chủ quan, không ít giảng viên trẻ có tấm lòng yêu nghề
đã tự phấn đấu vươn lên bằng con đường “lấy ngắn nuôi dài”, nhưng quá trình tự thân vận động đó đem lại hiệu quả không cao Nếu môi trường làm việc thiếu dân chủ và không công bằng; sự đãi ngộ lại ở mức quá thấp không bảo đảm được đời sống thì hai nguyên nhân đó sẽ cộng hưởng với nhau tạo ra hiện tượng “chảy máu chất xám” rất đáng lo ngại của các trường đại học nói chung hiện nay Hệ lụy của nó hiện nay là làm cho một bộ phận cán bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin thiếu niềm đam mê với công tác nghiên cứu khoa học và giảng dạy, chạy đua với cuộc sống, đảm nhiệm cùng lúc nhiều môn học nhưng không có
Trang 4chiều sâu và chất lượng Bên cạnh đó, một thực trạng đáng quan ngại trong xã hội là không coi trọng các môn khoa học xã hội nói chung, các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin nói riêng, dẫn đến
có thái độ học tập không nghiêm túc, có cách thức tổ chức giảng dạy các môn học này trong chương trình đào tạo theo kiểu “lấy lệ, làm cho xong”, gây thất vọng và mất niềm tin trong bộ phận cán bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học này
Trước thực trạng đó, để thực hiện được vai trò to lớn của các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hiện nay, sao cho vừa phát huy tính lý luận gắn với thực tiễn, vừa đảm bảo tính Đảng, tính khoa học và tính mở của môn khoa học này thì sự cần thiết phải nâng cao năng lực giảng dạy các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin cho cán bộ giảng dạy trẻ - lực lượng kế tục trực tiếp và cơ bản quyết định hiệu quả công tác giảng dạy các môn khoa học này Những giải pháp hợp lý được đặt
ra và thực hiện là cần thiết Một là, các giảng viên trẻ các môn khoa
học chủ nghĩa Mác – Lênin hầu hết đang ở độ tuổi có sức khỏe và khả năng cống hiến cao, có tinh thần cầu thị và lòng nhiệt huyết, do
đó, xây dựng môi trường làm việc thuận lợi, tạo điều kiện phát huy những ưu điểm của tuổi trẻ là điều hết sức cấp thiết Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 khẳng định: “…Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trọng dụng nhân tài, chăm lo lợi ích chính đáng và không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của mọi người dân, thực hiện công bằng xã hội”1 Việc chăm lo xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, công bằng, dân chủ, tạo điều kiện làm việc có hiệu quả cho mọi người là trách nhiệm cao nhất của người lãnh đạo Do đặc thù của các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin, từ trước đến nay, ở rất nhiều các khoa, bộ môn Mác – Lênin, Chính trị học… thường tôn trọng các thầy cô có thâm niên giảng dạy, do vậy, môi trường làm việc đó phải được xây dựng trên những quy chuẩn làm việc công khai, minh bạch, được mọi người dù có thời gian giảng dạy lâu năm hay các cán bộ giảng dạy trẻ đều tham gia ý kiến xây dựng và hoàn thiện Đấy cũng là cơ sở để phát huy tinh thần tự giác, ý thức cộng đồng và trách nhiệm của mọi người trong tổ chức, không phân biệt người mới, người cũ, người già hay
1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.100
Trang 5người trẻ… bởi lẽ, giá trị đích thực của mỗi con người được thể hiện trung thực bằng kết quả công việc, dù đấy là môi trường giáo dục hay bất kỳ lĩnh vực chuyên môn nào Bên cạnh đó, những biện pháp đảm bảo đời sống vật chất và tinh thần cho các cán bộ giảng dạy trẻ vốn đối mặt rất nhiều khó khăn trong cuộc sống, đặc biệt là vấn đề thu nhập phải được nhìn nhận và có hướng giải quyết kịp thời Muốn tạo nên một bước phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin ở các trường đại học, học viện…, điều quan trọng là cần có chính sách lương bổng thỏa đáng, tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ trẻ trong công tác giảng dạy cũng như nghiên cứu khoa học, giúp họ tiến bộ
nhanh về chuyên môn và yên tâm về con đường tiến thủ Hai là,
cần chuyên sâu và thống nhất trong công tác đào tạo nguồn lực cán
bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin Trước hết là đảm bảo chương trình đào tạo vừa có tính khoa học, vừa căn bản, tạo sự liên kết và thống nhất chương trình đào tạo các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin tại các trường đại học sư phạm, các trường đại học khoa học xã hội và nhân văn và các học viện chính trị, học viện hành chính…, sao cho kết quả đào tạo là cung cấp cho xã hội một lực lượng các giảng viên trẻ các môn khoa học này có trình độ chuyên môn tương đối đồng đều Thêm vào đó, trong xu thế hội nhập hiện nay, tăng cường khả năng ngoại ngữ để
có thể tiếp cận trực tiếp nguồn tri thức quý báu mà lịch sử để lại, cũng như có sự giao lưu, tiếp biến các tư liệu hiện nay trên thế giới
là hết sức cần thiết Muốn đạt được điều đó cần tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin có cơ hội trau dồi năng lực ngoại ngữ, tham gia các khóa nghiên cứu ngắn hạn hoặc dài hạn trong nước và quốc tế… Việc mở các lớp chuyên đề trao đổi học thuật giữa các giảng viên các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay đã được thực hiện nhưng hiệu quả lại chưa cao, còn mang tính hình thức Muốn đạt hiệu quả như mong đợi, các chuyên đề phải được chuẩn bị công phu và được trình bày với phương pháp hay, thuyết phục và thu hút người tham
gia Ba là, trình độ không đồng đều khiến cho một bộ phận cán bộ
giảng dạy trẻ thực sự chưa đáp ứng tiêu chuẩn và kiến thức đối với các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin, hệ quả của nó là làm cho người học có tâm lý chán nản, coi nhẹ các môn học này Do vậy, việc tuyển dụng nghiêm túc và đào tạo những cán bộ giảng dạy trẻ
Trang 6thật sự có năng lực nghiên cứu, khả năng giảng dạy và phương pháp truyền đạt cần được coi trọng Công tác tuyển dụng tốt sẽ lựa chọn được những cá nhân có những tố chất phù hợp với nghề nghiệp chuyên môn cũng như môi trường làm việc có tính lý luận cao như
các khoa, bộ môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin Bốn là, phát
huy tính gần gũi, dễ trao đổi giữa giảng viên trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin với sinh viên, học viên Với tuổi đời còn trẻ, quan niệm sống hiện đại, tri thức có tính thời đại cao, cán bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin có nhiều điều kiện thuận lợi để tổ chức làm việc theo nhóm với sinh viên, tổ chức các hoạt động văn hóa, xã hội, học tập ngoại khóa để phát huy tính lý luận gắn với thực tiễn, giảm tính khô cứng, trừu tượng của môn học nhằm đạt được hiệu quả cao nhất mà các môn khoa học này hướng đến xây dựng trong đời sống xã hội
Có thể nhận thấy lực lượng cán bộ giảng dạy trẻ các môn khoa học Mác – Lênin đang phát triển ngày càng nhanh, dần thay thế các thế hệ giảng viên lớn tuổi đi trước, do đó vai trò to lớn của
họ trong giảng dạy và đào tạo lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng cần được quan tâm sâu sát Muốn nâng cao hiệu quả giảng dạy các môn khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin cho cán bộ giảng dạy trẻ, cần thấy rõ thực trạng những thuận lợi và khó khăn mà họ đối mặt, để từ đó có những giải pháp thực sự cần thiết, mang tính thực tiễn và khả thi cao
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 http://dantri.com.vn/ban-doc
2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011
3 Phạm Văn Linh, Nguyễn Tiến Hoàng, Về những điểm mới của cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011
4 Lê Doãn Tá, Một số vấn đề triết học Mác – Lênin, Lý luận và thục tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005
5 Vụ công tác chính trị tư tưởng và nghiên cứu khoa học xã hội –
Bộ Giáo dục, Trần Tiến Đạt (chủ biên), Nguyên lý triết học chủ nghĩa Mác, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006