GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG dạy môn học “NHỮNG NGUYÊN lý cơ bản của CHỦ NGHĨA mác – LÊNIN”

GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY MÔN HỌC “NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN” Nguyễn Thị Thu Hà * “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” là môn học được

GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

GIẢNG DẠY MÔN HỌC “NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN”

Nguyễn Thị Thu Hà *

“Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” là môn học được giảng dạy ở tất cả các trường đại học, cao đẳng trong

cả nước; đồng thời theo lôgic chương trình các môn lý luận chính trị, đây cũng là môn học mà sinh viên phải đi vào học tập, nghiên cứu đầu tiên, trước khi đến với “Tư tưởng Hồ Chí Minh” và

“Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam” Tuy nhiên, việc giảng dạy “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” trong các trường đại học, cao đẳng hiện nay đang gặp khá nhiều khó khăn; để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học này nhất thiết phải đi vào giải quyết những khó khăn cơ bản sau:

Thứ nhất, mâu thuẫn giữa mục đích của môn học với khả

năng thực hiện

Việc giảng dạy môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” nhằm mục đích chung nhất là trang bị thế giới quan duy vật, phương pháp luận biện chứng cho sinh viên; bên cạnh

đó góp phần xây dựng lập trường giai cấp và bản lĩnh chính trị cho

* Thạc sĩ, Giảng viên trường Đại học Kinh tế TP HCM

thế hệ trẻ Qua đó, có thể thấy việc giảng dạy môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” là hết sức quan trọng, thiết yếu vì tính khoa học, tính Đảng và cả tính chính trị của nó Tuy nhiên, từ năm 2009, với sự tích hợp ba môn học: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, vào một môn “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin”; nội dung và thời lượng của môn học bị rút ngắn chỉ còn khoảng 1/3 so với trước đây đã dẫn đến những vấn đề bất cập trong giảng dạy, đó là:

Trong khi khối lượng kiến thức truyền đạt rất nhiều mà thời gian giảng dạy lại quá ngắn Điều này khiến giảng viên không còn cách nào khác là dừng lại ở việc giới thiệu, hướng dẫn trọng tâm nội dung môn học và gợi mở để sinh viên tiếp tục nghiên cứu Tuy việc biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo là hướng đi thiết thực, nhưng

để các bạn sinh viên năm nhất tự nghiên cứu những lý luận về triết học, kinh tế chính trị học hay về hay chủ nghĩa xã hội khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, vốn là lý luận mang tính hàn lâm, thì hiệu quả sẽ rất thấp

Thực tế việc giảng dạy môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” ở các trường đại học, cao đẳng khó có thể diễn ra theo đúng khung chương trình của Bộ giáo dục và Đào tạo, khó có được sự hài hòa giữa nội dung của ba môn học, vốn là

ba bộ phận cơ bản cấu thành nên chủ nghĩa Mác – Lênin Nghĩa là, mặc dù giảng viên giảng dạy “môn học tích hợp”, nhưng vốn chỉ được đào tạo chuyên sâu một bộ phận (Triết học, Kinh tế chính trị học hay Chủ nghĩa xã hội khoa học) và thời lượng giảng dạy rút ngắn chỉ còn khoảng 1/3 so với trước đây, nên giảng viên có khuynh hướng chú trọng chuyên môn của mình hơn và xem nhẹ, giảng sơ sài các phần còn lại Do đó, sự lôgic của môn học cũng như tính khoa học của nó sẽ không được thể hiện; trong khi tính khoa học của môn học phải sáng tỏ thì mới có thể làm cho sinh viên tin tưởng vào lập trường giai cấp, quan điểm chính trị của chủ nghĩa Mác - Lênin

Để giải quyết vấn đề mục đích môn học đặt ra rất cao trong khi khả năng thực hiện còn nhiều hạn chế, tác giả đề xuất một số hướng giải quyết sau:

Hướng thứ nhất, chúng ta không nên và cũng không thể hạ

thấp yêu cầu, thay đổi mục đích môn học, mà phải bảo đảm tính khoa học, khẳng định lập trường chính trị đúng đắn của lý luận mác-xít Dù tiếp tục giữ lại “môn học tích hợp”, hay quay trở lại tách thành ba môn riêng: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, thì vẫn phải bảo đảm việc giảng dạy phải theo đúng chuyên môn, có sự logic, hài hòa giữa ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác - Lênin Muốn như vậy, cần tăng cường thời lượng môn học, tối thiểu là 3 tín chỉ chia đều cho ba phần nội dung của môn học

Hướng thứ hai, có thể chuyển việc giảng dạy “Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” nói riêng và các môn lý luận chính trị nói chung theo hướng giảng dạy theo chuyên đề; ở mỗi chuyên đề là một luận điểm, một nguyên lý hay một quy luật thể hiện nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin, sự tiếp thu, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh và sự vận dụng sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam vào điều kiện cụ thể của Việt Nam

Thứ hai, “định kiến” của sinh viên đối với các môn lý luận

chính trị

Việc giảng dạy “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” ở các trường đại học, cao đẳng không chỉ gặp khó khăn về phía chương trình, nội dung, thời lượng môn học mà còn về phía tâm lý sinh viên Lớp trẻ vốn rất ngại học lý luận, mà bản chất môn học lại nặng về lý luận, tính trừu tượng cao, đòi hỏi phải có sự tập trung, và sự tìm tòi, nghiên cứu Khi đến với các môn lý luận chính trị, sinh viên thường có những định kiến không tốt, mặc định đây môn học khô khan, nhàm chán, thiếu bổ ích Nhất là trong nhịp sống hiện đại ngày nay, lớp trẻ chịu nhiều ảnh hưởng của tư tưởng phương Tây hiện đại, dẫn đến khuynh hướng đánh đồng hệ tư tưởng Mác – Lênin với hệ tư tưởng bảo thủ, lạc hậu, từ đó dẫn đến thái độ tiêu cực, không mấy thích thú với môn học này mà chỉ học với tâm

lý “đối phó”

Những định kiến không tốt về môn học là yếu tố có thật, đã tồn tại qua bao thế hệ sinh viên và nhất là trong giai đoạn toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế hiện nay, gây cản trở không nhỏ đến quá trình giảng dạy môn học Tâm lý sinh viên thụ động, không khí lớp học thiếu sôi nổi, nặng nề, đến lượt nó lại trở thành yếu tố ảnh hưởng đến nhiệt tình giảng dạy của giảng viên Có thể nói, giải quyết khúc mắc về vấn đề tâm lý của sinh viên sẽ góp phần quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung và “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” nói riêng

Để khắc phục định kiến của sinh viên, ngay từ buổi đầu tiên,

giảng viên phải nêu bật những lợi ích mà môn học đem lại Bên cạnh đó, giảng viên cần có phương thức đánh giá điểm quá trình phù hợp, tránh sự cào bằng trong đánh giá, thang điểm quá trình phải bao gồm cả yếu tố phát biểu cá nhân và quá trình làm việc nhóm, tạo động lực học tập cho sinh viên Để tạo không khí hào hứng, vui tươi trong giờ học cần có những ví dụ gắn với thực tiễn cuộc sống, gắn với tâm lý giới trẻ, thông qua đó có những định hướng thiết thực cho các em sinh viên Ngoài ra, có thể tổ chức những trò chơi theo mô hình hội thi Olympic các môn khoa học Mác – Lênin khi kết thúc mỗi chương, mỗi phần môn học, để vừa động viên, kích thích tinh thần học tập, vừa là hình thức ôn tập, củng cố kiến thức hiệu quả cho sinh viên

Thứ ba, áp dụng “máy móc” phương pháp giảng dạy hiện

đại vào giảng dạy các môn lý luận chính trị

Có thể nói, một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung

và môn “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” nói riêng là vấn đề về phương pháp Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp hiện đại vào giảng dạy các môn lý luận chính trị không phải là

vấn đề đơn giản

Trong vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại, đã có những quan điểm mang tính đột phá như: chuyển vai trò từ thầy là trung tâm sang trò là trung tâm; chuyển từ việc thuyết giảng một chiều sang tương tác hai chiều; ứng dụng các phương tiện

kỹ thuật hiện đại trong giảng dạy, , và quan trọng nhất là biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo

Tuy nhiên, phương pháp cũng chính là hình thức nhằm thể hiện nội dung, vì vậy muốn nâng cao chất lượng giảng dạy các môn

lý luận chính trị thì trước hết phải bắt đầu từ sự thay đổi của nội dung, không ngừng bổ sung, hoàn thiện lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin để lý luận gắn liền với thực tiễn Bên cạnh đó, cần lưu ý: trong giảng dạy không có phương pháp tối ưu nhất, chỉ có phương pháp nào là phù hợp với từng nội dung bài giảng Khi vận dụng phương pháp hiện đại vào trong giảng dạy “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” cần lưu ý đặc thù và tính chất môn học

Nếu áp dụng máy móc phương pháp giảng dạy hiện đại vào giảng dạy môn các lý luận chính trị, sẽ dẫn đến các trường hợp sau:

Một là, giảng viên sử dụng phương tiện hiện đại vào trong

giảng dạy như: thiết lập bài giảng điện tử; giảng dạy thông qua phim ảnh, tư liệu sống động; giới thiệu nguồn tài liệu tham khảo phong phú Và nhờ đó, giảng viên có thể yên tâm thao giảng trên lớp, thậm chí sinh viên không cần “ghi ghi chép chép” theo kiểu truyền thống vì đã có đầy đủ: tư liệu, slide bài giảng, ví dụ sinh động Ở đây giảng viên đã có một sự nhầm lẫn giữa phương tiện và phương pháp; và về thực chất, giảng viên vẫn sử dụng phương pháp độc thoại một chiều, thiếu sự tương tác trong lóp học và gây nhàm chán cho sinh viên; hơn nữa với một lượng kiến thức truyền tải dồn dập, sinh viên rất khó để nắm được trọng tâm vấn đề

Hai là, để hạn chế việc thuyết giảng và phát huy tính tích cực

của sinh viên, giảng viên cố gắng chia nội dung môn học ra thành các phần nhỏ để đảm bảo mọi nhóm, và thậm chí mọi thành viên đều đảm nhiệm một phần việc nhất định và có cơ hội thuyết trình Tuy nhiên, việc thuyết trình ở tất cả các phần trong môn học, ở tất

cả các buổi học cũng có mặt hạn chế Phương pháp thuyết trình dù rất sinh động nhưng nếu thuyết trình tràn lan cũng dẫn đến tình trạng nhàm chán về tâm lý, thiếu hụt về nhận thức Vì môn học

“Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” vốn mang tính trừu tượng cao, mà tư duy lý luận của sinh viên năm nhất còn

hạn chế chưa thể nắm bắt được hết mọi luận điểm, dẫn đến thuyết trình không hiệu quả, trong khi giảng viên không đủ thời gian để giảng lại từ đầu Hơn nữa việc chấm điểm thuyết trình cũng không đơn giản, nhất là khi có những luận điểm với mức độ khó – dễ khác nhau ở các nhóm

Ba là, giảng viên cho sinh viên thuyết trình phần đầu, hay

những phần không quan trọng trong một khoảng thời gian ngắn nhất định, còn bản thân giảng những phần còn lại; vừa đảm bảo tiêu chí

có phần làm việc nhóm của sinh viên, vừa bảo đảm có thể giảng giải những phần quan trọng, những luận điểm khó Đây là một phương pháp “an toàn” nhưng lại mang tính “hình thức”, khó mà phát huy

tư duy tích cực của sinh viên

Cần thấy được, phương pháp giảng dạy không phải là một phương pháp mà là một hệ thống các phương pháp, được sử dụng linh hoạt phù hợp với từng môn học, từng đối tượng học, từng chương học…Việc tuyệt đối hóa một phương pháp, và không tính đến đặc thù môn học, đối tượng học tất yếu dẫn đến sai lầm Với đặc thù của môn học “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” thiên về tính lý luận, nặng về tư duy trừu tượng, trong khi trình độ tư duy lý luận của sinh viên năm nhất còn hạn chế, và với tâm lý “học đối phó”, định kiến đối với các môn lý luận chính trị, trong phương pháp giảng dạy môn học này cần đảm bảo các yêu cầu sau:

Một là, cùng với việc ứng dụng phương tiện hiện đại vào

giảng dạy, giảng viên phải biết kết hợp linh hoạt các phương pháp khác nhau: giảng viên thuyết giảng, sinh viên thuyết trình cá nhân hay thảo luận nhóm , trên nguyên tắc đảm bảo tính tương tác giữa giảng viên và sinh viên Cần tránh quan điểm cho rằng muốn phát huy tính tích cực của sinh viên thì nhất thiết phải tăng cường thời lượng thuyết trình của sinh viên, hạn chế thời lượng thuyết giảng của giảng viên Ngược lại, có thể khẳng định với tính chất môn học

“Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” và đặc thù tâm lý, tư duy của sinh viên năm nhất, phương pháp thuyết giảng đối với môn học này là phù hợp và chiếm ưu thế hơn thuyết trình Nếu thuyết giảng một chiều, nghĩa là đơn thuần truyền đạt kiến thức

từ người dạy sang người học, thì đó là phương pháp giảng dạy thụ

động, nhưng nếu thuyết giảng theo lối đặt vấn đề cho người học suy nghĩ và lôi cuốn người học cùng giải quyết vấn đề với giảng viên thì

đó là phương pháp giảng dạy tích cực

Hai là, nếu giao cho sinh viên thuyết trình phần lý thuyết,

cần đặt ra những yêu cầu cụ thể về nội dung phải đạt được, gợi mở trước cho sinh viên những luận điểm khó để buổi thuyết trình đạt được hiệu quả và phát huy được tư duy lý luận của sinh viên Ngoài

ra, giảng viên nên tập trung cho sinh viên thảo luận ở phần vận dụng, liên hệ thực tiễn để kiểm tra mức độ nhận thức sinh viên đến đâu và để lý luận từng bước xâm nhập vào cuộc sống của các bạn trẻ

Tóm lại, nâng cao chất lượng giảng dạy “Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” trong các trường cao đẳng, đại học là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, với nhiều nhiều yêu cầu đặt

ra về các mặt: cơ sở vật chất kỹ thuật của các trường; trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giảng vein; sự quan tâm, chỉ đạo của Bộ giáo dục và Đào tạo Trong phạm vi bài viết này, tác giả đề cập đến những vấn đề khó khăn về phía nội dung, chương trình môn học; về phí tâm lý sinh viên và về phương pháp giảng dạy của giảng viên; đồng thời đưa ra một số hướng giải quyết cụ thể nhằm góp phần nâng cao nâng cao chất lượng giảng dạy môn “Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” nói riêng và các môn lý luận chính trị nói chung