SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾTRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VINH XUÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG KIẾN THỨC QUA PHƯƠNG PHÁP LÀM BÀI TẬP THỰC TẾ Lĩnh vực/ Môn :
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾ
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VINH XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG KIẾN THỨC QUA PHƯƠNG PHÁP LÀM BÀI TẬP THỰC TẾ
Lĩnh vực/ Môn : Giáo dục công dân
Tên tác giả : Nguyễn Thị Sông Hương
Chức vụ : Giáo viên
Vinh Xuân, tháng 03 năm 2016
Trang 2MỤC LỤC
A PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Ý nghĩa và tác dụng của đề tài 2
3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 2
B PHẦN NỘI DUNG 3
1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài 3
1.1 Cơ sở lí luận 3
1.2 Cơ sở thực tiễn 4
2 Biện pháp tiến hành 4
2.1 Đối với giáo viên 4
2.2 Đối với học sinh 5
3 Mục tiêu 5
4 Mô tả nội dung đề tài 5
4 1 Tính mới của đề tài 5
4.2 Phương pháp làm bài tập thực tế 5
4.2.1 Ưu điểm 6
4.2.2 Hạn chế 6
4.2.3 Yêu cầu 7
5 Ví dụ dạy học vận dụng phương pháp làm bài tập thực tế 7
C PHẦN KẾT LUẬN 11
1 Kết quả đạt được 11
2 Kết luận 12
Trang 3A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
"Mục tiêu của giáo dục không phải là dạy cách kiếm sống hay cung cấp công cụ để đạt được sự giàu có, mà đó phải là con đường dẫn lối tâm hồn con người vươn đến cái Chân và thực hành cái Thiện (Vijaya Lakshmi Pandit).
Sự nghiệp giáo dục ở nước ta đang ngày càng phát triển và được xem
là “Quốc sách hàng đầu” Trong nhà trường, môn Giáo dục công dân có vị trí vô cùng quan trọng và là một bộ môn khoa học xã hội nhằm phục vụ cho công tác giáo dục tư tưởng, chính trị đạo đức cho học sinh, góp phần vào việc đào tạo, bồi dưỡng thế hệ tương lai, nguồn nhân lực cho đất nước Qua thời gian giảng dạy và áp dụng các biện pháp khác nhau để nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân Tôi nhận thấy học sinh dường như không mấy mặn mà với môn Giáo dục công dân mà mình dạy
Có nhiều lý do khác nhau để lý giải thực tế này, nhưng chủ yếu hầu hết học sinh đều quan niệm môn học này là môn phụ Hơn nữa, môn học này không có mặt trong các kỳ thi quan trọng như thi tốt nghiệp hay thi đại học nên học sinh thường học chỉ để có đủ điểm, bỏ qua vấn đề suy ngẫm, tìm hiểu thêm kiến thức đằng sau mỗi bài học và giá trị của việc vận dụng kiến thức vào thực tế
Bên cạnh đó, kết quả việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá chưa rõ, chủ yếu vẫn dạy chay, thuyết trình, đọc chép, độc thoại một chiều, lệ thuộc nhiều vào sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn giảng dạy, thiếu sáng tạo trong tổ chức các hoạt động dạy học Không những thế, việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập còn nặng về hình thức, phổ biến vẫn
là kiểm tra kiến thức, chưa chú trọng kiểm tra đánh giá năng lực, khả năng vận dụng hay là hình thành phẩm chất của học sinh
Bản thân tôi thấy một trong những điểm yếu của việc giảng dạy môn Giáo dục công dân là tách rời lý thuyết với thực tế cuộc sống Học sinh không có thói quen vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống, biến thành hành động của bản thân Đối với đa số học sinh hiện nay quá trình học tập chỉ diễn ra trên lớp học Sau khi rời khỏi lớp học và nhà trường thì quá
Trang 4trình học tập biến mất Đặc biệt với yêu cầu của bộ môn kiến thức học được phải biến thành hành động, việc làm, nhân cách hầu như không có
Để làm được nhiệm vụ trên người giáo viên không chỉ truyền thụ đầy
đủ những tri thức đạo đức, pháp luật, mà còn phải giúp các em biết vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề, biết liên hệ nội dung bài học với thực tế cuộc sống hằng ngày
Việc giảng dạy phải tuân theo nguyên tắc “lý luận gắn liền với thực tiễn” Những tri thức môn Giáo dục công dân luôn gắn chặt với tình hình thực tế của đời sống xã hội, sự phát triển của thế giới, của đất nước, của con người Việt Nam Trong khi đó thế giới khách quan và cuộc sống luôn vận động, biến đổi hàng ngày, hàng giờ Đó chính là thực tế sinh động góp phần đắc lực vào việc làm sáng tỏ, chứng minh cho lí thuyết khoa học của
bộ môn và đó cũng là quá trình rèn luyện tư duy lí luận cho từng học sinh, từng bước giúp các em tiếp cận với phương pháp nhận thức, phương pháp nghiên cứu và rèn luyện cho mình cách suy nghĩ độc lập, sáng tạo
Chính vì lẽ đó mà tôi chọn đề “Nâng cao hiệu quả vận dụng kiến thức
qua phương pháp làm bài tập thực tế” làm đề tài sáng kiến của mình.
2 Ý nghĩa và tác dụng của đề tài
Đề tài là kinh nghiệm rút ra qua quá trình giảng dạy của bản thân Bản thân thấy rất có hiệu quả và khơi dậy tính khám phá, sáng tạo và hứng thú học tập cho học sinh Giúp các em có thói quen vận dụng kiến thức vào thực tế để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hằng ngày, đồng thời biến thành hành động cụ thể trong việc rèn luyện nhân cách, hình thành ý thức tự giác trong các hoạt động ở các em Rèn luyện các kỹ năng cần thiết trong cuộc sống
Đề tài làm tư liệu tham khảo cho bạn bè, đồng nghiệp khi áp dụng vào giảng dạy
3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Xuất phát từ những lí do trên tôi quyết định chọn đề tài: “Nâng cao
hiệu quả vận dụng kiến thức qua phương pháp làm bài tập thực tế” Trong
phạm vi môn Giáo dục công dân đối với học sinh trường trung học phổ thông Vinh Xuân
Trang 5B PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
1.1 Cơ sở lí luận
Năm học 2015-2016 là năm học thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp, chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 03-CT/TW của Bộ Chính trị về việc đẩy mạnh “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp và dạy học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học… Đặc biệt Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai thực hiện đổi mới kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh Mục tiêu dạy học học tập trung vào vận dụng kiến thức, kỹ năng có thể quan sát và đánh giá được Đánh giá theo định hướng phát triển năng lực là đánh giá theo chuẩn và sản phẩm đầu ra nhưng sản phẩm đó không chỉ là kiến thức,
kỹ năng mà chủ yếu là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ có thể thực hiện nhiệm vụ học tập đạt tới một chuẩn nào đó
Triết gia Đức, Gớt tơ đã nói: “Lý thuyết là màu xám, thực tiễn cây đời
mãi mãi xanh tươi ” Thật vậy, kiến thức giảng dạy ở nhà trường nếu không
được lồng ghép, tích hợp, liên hệ cụ thể bằng thực tế phong phú, sống động của đời sống muôn màu muôn vẻ, không được vận dụng vào cuộc sống thì
sẽ chỉ là lý thuyết, là vấn đề sách vở mà thôi Hơn nữa, sản phẩm của giáo dục ngày nay phải là những con người năng động, có tri thức tiên tiến, những con người không chỉ biết học cách bắt chước, mà phải biết tạo ra những giá trị mới để giải quyết những vấn đề nhiều mặt trong đời sống xã
Trang 6hội và kinh tế của địa phương mình Để trò sáng tạo thì người thầy phải biết sáng tạo trước, phải hướng tới việc tạo điều kiện cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức thông qua việc cho học sinh tập duyệt giải quyết một số vấn
đề trong thực tế cuộc sống
1.2 Cơ sở thực tiễn
Thực trạng dạy và học môn Giáo dục công dân trong thời gian qua cho thấy Còn một số giáo viên còn xem nhẹ bộ môn vì không thi tốt nghiệp nên ít quan tâm Về phía học sinh thì với tâm lý coi đây là một môn học phụ không thi tốt nghiệp nên còn nhiều học sinh chưa quan tâm hoặc chưa thực sự quan tâm, hoặc chỉ là học đối phó đối với bộ môn trong quá trình học, đặc biệt là học sinh lớp 12 Qua thực tế đó, chúng ta thấy rằng cần phải có sự thay đổi căn bản trong cách nhìn nhận về tầm quan trọng của bộ môn, đặc biệt trong xu thế toàn cầu hoá, nền “Kinh tế thị trường, Hội nhập quốc tế, Hội nhập kinh tế quốc tế” Vì vậy, phải có sự thay đổi trong cách dạy và học môn Giáo dục công dân Vậy thay đổi như thế nào? Đây không phải là câu hỏi dễ, thay đổi từ cách nhìn nhận của học sinh, thậm chí là cả ở các bậc phụ huynh Để đạt được sự thay đổi đó, thì người giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục công dân phải có những đổi mới về phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học Làm sao gây được sự chú ý, say mê ham muốn tìm hiểu kiến thức bộ môn một cách tích cực và chủ động của học sinh Từ đó giúp học sinh hiểu đúng tên của bộ môn “Giáo dục công dân” Vậy, để phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh thì người dạy phải tạo điều kiện để học sinh vận dụng nhiều kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, để phân tích đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn
Vì vậy, trong quá trình giảng dạy việc chú trọng cho học sinh vận dụng kiến thức là hết sức cần thiết Bản thân đã áp dụng phương pháp làm bài tập thực tế rất có hiệu quả
2 Biện pháp tiến hành
2.1 Đối với giáo viên
Nghiên cứu kĩ chương trình, nội dung từng bài, từng đối tượng học sinh
để ra bài tập ứng dụng các kiến thức vào thực tế cuộc sống cho phù hợp, đạt kết quả cao
Trang 7Nghiên cứu thực trạng giảng dạy của giáo viên, tình hình học tập của học sinh, thực tế của nhà trường để xây dựng đề tài
2.2 Đối với học sinh
Triển khai, hướng dẫn các em làm bài tập thực tế qua mỗi bài dạy để tạo động cơ, thái độ học tập của các em tốt hơn
3 Mục tiêu
- Dạy học là một nghệ thuật, không đơn thuần chỉ là việc cung cấp kiến thức, truyền thụ cho các em những gì mình biết mà nó còn là cả một quá trình nghiên cứu, sáng tạo để có được những con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất giúp học sinh tiếp cận và chiếm lĩnh kiến thức, rèn luyện và nâng cao khả năng vận dụng tri thức vào cuộc sống
- Vận dụng kiến thức môn Giáo dục công dân vào thực tế cuộc sống sẽ giúp cho người học trở nên nhẹ nhàng hơn, kích thích được tư duy, hứng thú của học sinh, giúp học sinh có thói quen biết vận dụng tri thức đã học,
là cầu nối giữa lý thuyết sách vở với thực tế, giữa nhà trường và xã hội Quá trình “dạy học tập trung vào người học” phải trở thành tư tưởng chủ đạo, dạy học vì học sinh và được thực hiện bởi học sinh” (học sinh là mục đích và học sinh là chủ thể)
4 Mô tả nội dung đề tài
4 1 Tính mới của đề tài
Đa số học sinh vẫn còn thói quen học vẹt, xem quá trình học tập là một quá trình ghi nhớ, học thuộc bài Từ đó, không rèn luyện được ý thức
và thói quen vận dụng những điều đã học vào cuộc sống hằng ngày Cho nên đề tài này giúp các em hiểu được kiến thức đã học, vận dụng vào cuộc sống, có những cách giải quyết vấn đề trước những tình huống thực tế Đồng thời rèn luyện cho các em những kĩ năng cần thiết như kỹ năng làm việc độc lập, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thể hiện quan điển của bản thân…Đặc biệt là tập duyệt cho các em làm quen dần với phương pháp nghiên cứu khoa học
4.2 Phương pháp làm bài tập thực tế
Phương pháp làm bài tập thực tế thực hiện một nhiệm vụ học tập có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc lên kế hoạch đến việc thực hiện, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và trình bày kết
Trang 8quả Là một phương pháp mà trong đó người học đóng vai trò chủ đạo.
4.2.1 Ưu điểm
- Đây là bài tập dễ thực hiện, từ kiến thức đã học, giáo viên yêu cầu các
em làm để khắc sâu kiến thức, đồng thời đó cũng là một lời nhắc nhở các em tự đánh giá mình, đánh giá người khác và bản thân phải thực hiện tốt
- Khi sử dụng phương pháp này kích thích tư duy khám phá, tìm tòi ở các em
- Là bài tập tìm hiểu kiến thức thực tế nên các em hứng thú hơn bởi vì chính bản thân các em được trải nghiệm Đồng thời qua đó giúp các em khắc sâu, nhớ lâu các kiến thức đã học
- Thông qua phương pháp này các em tiếp thu kiến thức nhanh, nhớ kiến thức lâu mà không cảm thấy gò bó, áp lực hay nặng nề
- Rèn luyện được ở các em rất nhiều kỹ năng cần thiết, ví dụ kỹ năng tìm kiếm, thu thập, xử lí thông tin, kỹ năng viết bài, hợp tác…và đặc biệt tập cho các em bước đầu làm quen để thực hiện phương pháp nghiên cứu khoa học
- Thông qua phương pháp làm bài tập thực tế, trước những tình huống, việc làm, kiến thức thực tế mà các em thấy được sẽ có tác dụng trong việc điều chỉnh thái độ, suy nghĩ và hành động của các em
- Tạo cơ hội cho các em độc lập tự ứng xử trong cuộc sống
- Phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của người học
- Chuyển trọng tâm từ hoạt động của thầy sang hoạt động của trò
- Hướng tới hoạt động chủ động, chống thói quen học tập thụ động, học sinh tích cực chiếm lĩnh kiến thức và kĩ năng thu thập, xử lý trình bày trao đổi thông tin thông qua các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức hướng dẫn
4.2.2 Hạn chế
- Với phương pháp này, các em độc lập trong quá trình giải quyết, thực hiện vấn đề được giao nên nhiều lúc sản phẩm chưa được như ý muốn
- Là phương pháp cần có sự đầu tư cố gắng của các em, nếu không kết quả sẽ không cao
Trang 9- Giáo viên chỉ định hướng ban đầu, không đi theo các em trong quá trình thực hiện nên có thể các em sẽ gặp khó khăn trong quá trình thực hiện
- Phải thực hiện thường xuyên để các em quen với phương pháp và mới đạt hiệu quả cao
4.2.3 Yêu cầu
- Để phương pháp đạt hiệu quả thì giáo viên phải lựa chọn nội dung
ra bài tập thực tế không quá khó
- Giáo viên lựa chọn nội dung ra bài tập sát với kiến thức các em vừa học để các em dễ tiếp cận và thực hành
- Trước khi các em về ở địa phương, địa điểm theo nội dung bài tập yêu cầu thì giáo viên phải định hướng cụ thể, giúp các em lập một đề cương ở lớp Trên cơ sở đề cương đó các em mới có thể nghiên cứu, tìm hiểu và hoàn chỉnh bài tập của mình
- Trong quá trình các em thực hiện, có gì khó khăn, vướng mắc giáo viên sẵn lòng giúp đỡ để các em thành công
- Sau khi hoàn thành, đối với những bài tập thực hành – bài tập lớn giáo viên cho các em trình bày ngắn gọn, tóm tắt trước lớp trong tiết ngoại khóa Để thể hiện được là các em đã tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động để tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, thực hành vận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn Mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân, tích cực thảo luận, tranh luận Biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm hoạt động học tập của bản thân và bạn bè
- Đối với mỗi bài tập của các em, giáo viên phải chấm điểm, nhận xét những điểm đạt được, chưa được, khen những cá nhân, tổ làm tốt Lưu lại sản phẩm làm tư liệu học tập cho các em khóa sau
5 Ví dụ dạy học vận dụng phương pháp làm bài tập thực tế
Đối với phương pháp làm bài tập thực tế giáo viên có thể sử dụng ra bài tập về nhà đối với bất kì bài dạy nào Đặc biệt là sử dụng rất thành công khi giáo viên ra cho các em làm bài tập để chuẩn bị cho tiết thực hành, ngoại khóa hoặc tiết giáo dục địa phương
Trang 105.1 Ví dụ khi dạy xong bài 10: Quan niệm về đạo đức, bài 11: Một
số phạm trù cơ bản của đạo đức học Chương trình lớp 10
* Giáo viên ra bài tập về nhà:
Em hãy nhận xét ý thức đạo đức của học sinh trường THPT Vinh Xuân
Với bài tập trên, giáo viên gợi ý các em làm theo đề cương như sau:
Phần 1 Mở đầu: Học sinh nêu được sự cần thiết phải thực hiện theo
các chuẩn mực đạo đức
Phần 2 Nội dung:
- Đạo đức là gì
- Vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội
- Vì sao học sinh phải thực hiện theo các giá trị, chuẩn mực đạo đức
- Nhận xét:
+ Mặt làm được: Đa số các em học sinh đều có ý thức đạo đức tốt: Chấp hành đúng nội quy, học bài và làm bài tập trước khi đến lớp, đi học đúng giờ, ăn mặc gọn gàng đúng trang phục theo quy định, tích cực tham gia các hoạt động do nhà trường tổ chức, biết quan tâm yêu thương giúp đỡ bạn bè…(Các em lấy dẫn chứng cụ thể là các em học sinh nào thuộc lớp nào)
+ Hạn chế: Bên cạnh đó còn một số học sinh chưa có ý thức đạo đức tốt: Còn vi phạm nội qui như bỏ tiết, đi học muộn, chưa tích cực tham gia các hoạt động, ý thức tự giác chưa cao….(Các em lấy dẫn chứng cụ thể là các em học sinh nào thuộc lớp nào)
- Từ đó các em đề xuất biện pháp để các bạn học sinh thực hiện tốt các giá trị chuẩn mực, đạo đức
Phần 3 Kết luận
Học sinh khẳng định giá trị của các chuẩn mực đạo đức và kêu gọi các bạn hãy tự giác thực hiện theo
* Giáo viên cho học sinh về tìm hiểu, sau đó trình bày tối thiểu khoảng
4 đến 5 trang giấy A4 và nộp lại
* Giáo viên chấm điểm, nhận xét những gì các em đã làm được và chưa làm được để các em rút kinh nghiệm, đồng thời thêm một lần khắc sâu kiến thức cho các em
