KHẮC PHỤC một số hạn CHẾ về NHẬN THỨC, HÀNH ĐỘNG TRONG GIẢNG dạy, NGHIÊN cứu môn KINH tế CHÍNH TRỊ

KHẮC PHỤC MỘT SỐ HẠN CHẾ VỀ NHẬN THỨC, HÀNH ĐỘNG TRONG GIẢNG DẠY, NGHIÊN CỨU MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ Nguyễn Văn Bảng * Trong các chức năng của Môn kinh tế chính trị, có chức năng là cơ

KHẮC PHỤC MỘT SỐ HẠN CHẾ VỀ NHẬN THỨC, HÀNH ĐỘNG TRONG GIẢNG DẠY, NGHIÊN CỨU

MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Nguyễn Văn Bảng *

Trong các chức năng của Môn kinh tế chính trị, có chức năng

là cơ sở phương pháp luận cho các môn khoa học kinh tế khác Điều

đó cho thấy vai trò của môn Kinh tế chính trị rất quan trọng Tuy nhiên, môn Kinh tế chính trị mới chỉ dừng ở định tính thuần túy, chứ chưa có sự bổ sung định lượng ở mức độ nhất định Để tăng tính thuyết phục, bảo đảm tính cách mạng và khoa học của nó, lại rất cần sự bổ sung, tăng cường của các môn khoa học kinh tế khác, nhất là phần định lượng Song, một trong những lưu ý, khi kết hợp

bổ sung các môn khoa học kinh tế khác, không thể hòa tan môn Kinh tế chính trị với các môn khoa học Kinh tế khác

Trước đây, khi nền kinh tế còn dựa trên cơ chế quản lý hành chính tập trung, bao cấp, tư duy phổ biến khi đó “chỉ nhìn thấy rừng

mà không thấy cây” Tất cả là trừu tượng, là chung chung Quá đề cao Kinh tế chính trị, thậm chí một cách tuyệt đối, coi nhẹ các môn kinh tế khác

Khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, càng ngày tư duy lại chuyển sang cái đối lập Nhìn chung “chỉ thấy cây mà không thấy rừng” Cái gì cũng phải cụ thể, coi nhẹ định tính; và xu thế chung thậm chí người ta chuyển dần đến mức độ coi nhẹ, nếu không muốn nói coi thường môn Kinh tế chính trị

* Tiến sĩ, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG-HCM

Vì vậy nhận thức đúng vị trí, vai trò, chức năng của môn học rất cần thiết, quan trọng Có nhận thức đúng, mới có hành động phù hợp, đáp ứng tích cực yêu cầu thực tế đang đặt ra hiện nay trong giảng dạy, nghiên cứu môn Kinh tế chính trị

Khi cách mạng chuyển sang giai đoạn mới, một trong những bài học quý báu rút ra khi nghiên cứu lý luận là: cái gì trước đây đúng, bây giờ sai thì bỏ; cái gì trước đây sai, bây giờ đúng thì tìm hiểu, nghiên cứu; cái gì trước đây đúng, giờ vẫn đúng thì tiếp tục khai thác, phát triển cho hoàn thiện hơn Như vậy không có gì là thô, cứng, bất biến, không đổi Hết sức tránh sùng bái, giáo điều; cũng như xu hướng ngược lại, coi thường, phủ định sạch trơn Cả hai khuynh hướng này đều không thể chấp nhận

Trước hết là cuốn sách giáo trình “ Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lê nin” Khi phát hành, đại diện cơ quan chức năng khuyến khích mọi người quan tâm góp ý cho hoàn chỉnh Khi

có người nhiệt tình góp ý, họ lại bị kỷ luật ngay tại cơ quan đơn vị công tác của mình (Trước sức ép của những người có hiểu biết về

Lý luận Chủ nghĩa Mác – Lê nin và dư luận tiến bộ, quyết định kỷ luật đã được thu lại và vô hiệu hóa.) Gọi là giáo trình, nhìn chung

có những nỗ lực cố gắng của những người được giao nhiệm vụ biên soạn Tuy nhiên, trách nhiệm của họ chưa làm hết Kết quả là sự lệch chuẩn về một số nội dung của môn học Điều đó cho thấy tinh thần làm việc thiếu nghiêm túc của tập thể và cả cá nhân những người được giao nhiệm vụ biên soạn Nhất là những môn học lý luận này là nhằm trang bị thế giới quan và phương pháp luận khi xem xét và giải quyết công việc nói chung

Để khắc phục những hạn chế trên, đòi hỏi những giảng viên phải thực sự nghiêm túc, cầu thị, nghiên cứu sự việc một cách khách quan và cẩn trọng để tìm ra những hạn chế, khiếm khuyết và có giải pháp sửa chữa, khắc phục Đồng thời, cần phải điều chỉnh bổ sung những hạn chế khiếm khuyết đó thông qua các bài giảng của mình

và cũng tránh được sự “sùng bái sách”, mà coi nhẹ bài giảng Không nên suy nghĩ cho rằng ai cũng có thể giảng được bất cứ môn học nào, trong đó có môn Kinh tế chính trị Bởi nếu dạy nhiều môn quá, thì có thể trở thành giáo viên tiểu học, chứ không thể là giảng viên đại học

Thứ hai, có những nội dung khi nghiên cứu, giảng dạy, phải điều chỉnh bổ sung Thí dụ, trong ví dụ nói về sản xuất giá trị thặng

dư Không đề cập gì tới tính hai mặt của lao động trong sản xuất hàng hóa Không đề cập tới lao động quản lý(?)

Khái niệm giá trị thặng dư, thì gắn với chủ nghĩa tư bản, chứ không thấy nó là một khái niệm gắn với kinh tế thị trường Bởi tới giai đoạn Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước, xuất hiện hình thành sự đa dạng hóa về sở hữu, thông qua các công ty cổ phần, làm cho người công nhân cũng có cổ phiếu – tức là họ cũng là cổ đông, dù tỷ lệ rất thấp Đương nhiên họ phải có cổ tức Nghĩa là họ cũng tham gia vào cơ chế phân phối giá trị thặng dư Thế thì giá trị thặng dư đâu có thuộc về nhà tư bản hoàn toàn như giai đoạn ban đầu của Chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn tự do cạnh tranh Mặt khác, hiện nay trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, trong các doanh nghiệp tư nhân thì có chủ, thợ; còn trong doanh nghiệp nhà nước: ai

là người làm thuê, ai là ông chủ Đó là nói về khái niệm giá trị thặng

dư

Khi trình bày về tích lũy tư bản, sách không đề cập gì đế sự bần cùng hóa Phải chăng ở các nước tư bản hiện nay, đời sống của người công nhân, người lao động đã không còn bị bần cùng hóa nữa Thế thì giải thích làm sao hiện tượng: tiến về phố Wall ở Mỹ: 99% dân số chống 1% vào năm 2011

Thứ ba, mỗi môn học bên cạnh cái chung, có những cái riêng cái đặc thù Thể hiện ở nội dung, phương pháp…môn Kinh tế chính trị cũng vậy Vì thế khi giảng dạy, phải bảo đảm tính khoa học của

nó Tôi nhớ trước đây, khi còn đi học ở đại học Thầy của tôi – một trong những “cây đa, cây đề ” của môn Kinh tế chính trị trong ngành đại học đã nói chúng tôi rằng: ai mà nói lợi nhuận do lưu thông tạo ra, nghĩa là chưa thuộc bản cửu chương – tức là chưa nắm được những điều sơ đẳng nhất Nhưng trong thực tế, vẫn có những giảng viên khi nghiên cứu hoặc giảng dạy vẫn cho rằng thương nghiệp tạo ra lợi nhuận Sở dĩ có hiện tượng đó là do không cầu thị, nắm môn học còn hời hợt, chưa thực sự tôn trọng, thậm chí còn coi thường môn học mà thôi

Thứ tư, để kết quả giảng dạy nghiên cứu đạt kết quả tốt, đòi hỏi cần bám sát thực tiễn Phê phán những suy nghĩ, việc làm vi phạm đến quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của quần chúng

nhân dân lao động Đem lại niềm tin nơi quần chúng Đây chính là tính Đảng của môn Kinh tế chính trị Mác – Lê nin Trong các môn khoa học xã hội và nhân văn, Kinh tế chính trị có tính Đảng, tính giai cấp cao hơn bất cứ môn khoa học xã hội nào khác

Đổi mới phương pháp giảng dạy, trong đó có sử dụng các công cụ, phương tiện hiện đại, công nghệ cao để giảng dạy, học tập

là rất cần thiết, song nên nhận thức đúng mức: chúng chỉ là phương tiện Do vậy, không nên lạm dụng và sùng bái nó, đến mức độ coi nhẹ vai trò của người thầy Mà nên kết hợp nhuần nhuyễn cả các phương pháp truyền thống với các công cụ, phương tiện hiện đại Thứ năm, lý luận phải gắn liền với thực tiễn Môn Kinh tế chính trị càng không thể thoát ly thực tiễn được Điều đó đòi hỏi, đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu phải thường xuyên được đi nghiên cứu, khảo nghiệm thực tế đang diễn ra hiện nay không chỉ trong nước và cả trên thế giới Điều này, tự bản thân họ không thể giải quyết được, mà cần phải có bàn tay của “bà đỡ” là nhà nước Điều này góp phần làm tăng hiệu quả của công tác giảng dạy, nghiên cứu của Kinh tế chính trị nói riêng và các môn lý luận nói chung Thông qua việc giảng dạy, tuyên truyền, góp phần làm cho tinh thần, ý thức thâm nhập vào quần chúng, nó sẽ biến thành sức mạnh vật chất vô cùng to lớn

Thứ sáu, bản thân những người làm công tác giảng dạy nghiên cứu kinh tế chính trị cũng phải thường xuyên học tập, nhất là ngoại ngữ, nghiên cứu khoa học, để làm giầu cho chất xám của mình Trước hết là những thông tin gần với các môn học mình được giao đảm trách Nâng cao chất lượng của công tác giảng dạy, nghiên cứu Khắc phục tình trạng “chay” trong giảng dạy Bởi bản chất môn học lý luận đã rất trừu tượng, nếu không được các minh họa chọn lọc trong thực tế, nó lại càng thúc đẩy làm lũy thừa sự trừu tượng; chỉ làm vật cản cho người ta có ấn tượng xấu với môn học

mà thôi

Thứ bảy, việc thường xuyên đọc sách cũng là một vấn đề đặt

ra nghiêm túc Do sự bùng nổ của Internet, việc đọc sách không còn được chú trọng và hứng thú như trước đây nữa Nhất là những cuốn sách kinh điển, và cả những sách của các nhà kinh điển và những tác giả có đóng góp rất lớn vào khoa học kinh tế Như cuốn “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” của J.M.Keynes

(1883 - 1946) Đó là các tinh hoa văn hóa của nhân loại Phải khắc phục tính bảo thủ, tự ty Chỉ khi nào lĩnh hội được đầy đủ các tri thức của nhân loại, công việc của chúng ta sẽ thuận lợi hơn Thậm chí, đọc sách phải được coi là nghĩa vụ bắt buộc, phải được đưa vào chương trình đào tạo đội ngũ những người làm công tác giảng dạy, nghiên cứu lý luận Điều kiện thuận lợi cho phép, mỗi năm nên đọc lại một lần, để chiêm nghiệm, để có nhận thúc mới về những điều tưởng chừng đã hoàn thiện nhận thức đối với mình

Ngoài ra, những người làm công tác giảng dạy, nghiên cứu lý

luận phải có một tài liệu tham khảo đặc biệt Tài liệu này biên soạn

những hạn chế, sai lầm trong tư duy, trong chủ trương, chính sách… chỉ dành cho giảng viên mà không phát hành rộng rãi, phục vụ chủ yếu cho công tác giảng dạy, nghiên cứu của cán bộ giảng viên Ví

dụ như vấn đề sai lầm trong cải cách ruộng đất; trong cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh ở Miền Bắc, ở Miền Nam sau giải phóng; chiến lược công nghiệp hóa trước đây; hạn chế của NQTW8 Khóa V về giá, lương, tiền v.v Tài liệu này phải được biên soạn công phu, nghiêm túc, cầu thị và thống nhất để tránh cho sự phát ngôn tự phát tùy tiện của giảng viên Làm được điều này, chỉ có lợi cho công tác giảng dạy, nghiên cứu mà thôi, nó góp phần làm tăng tính khoa học gắn liền với công tác giáo dục chính trị tư tưởng Không thể và không nên chỉ truyền bá một chiều Đồng thời cũng không nên có ấn tượng cổ điển khi liên hệ với thực tế, lại cho rằng giảng viên bất mãn Từ đại hội VI, và đặc biệt Nghị quyết TW 5 Khóa IX, đã đề cập vấn đề nói thẳng, nói thật này rồi Làm được điều này sẽ làm tăng uy tín, vai trò lãnh đạo của Đảng trong công cuộc đổi mới, làm tăng niềm tin của quần chúng đối với Đảng mà thôi

Đó mới là một số hạt sạn được chúng tôi tìm được Chắc chắn còn những hạn chế khác mà chưa phát hiện ra Đôi điều tâm

sự, trao đổi với các đồng nghiệp Đây chỉ là những nhận xét của người viết mang tính chủ quan, chưa hẳn đã phản ánh đúng thực tại khách quan(?)

Một số những hạn chế nêu trên, sẽ khắc phục được, nếu thực

sự coi Kinh tế chính trị là một khoa học và đối xử với nó như môn khoa học