Đối với môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Tư tưởng Hồ Chí Minh thì về cơ bản không thay đổi nhiều, trong khuôn khổ bài viết tại hội thảo này, tôi chỉ đề cập thực trạng việc giảng dạy
Trang 1GIẢNG DẠY, HỌC TẬP CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG HIỆN NAY
– THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Nguyễn Văn Công *
Nhìn lại chặng đường sau gần ba mươi năm thực hiện đường lối đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa hết sức quan trọng, diện mạo xã hội thay đổi nhanh chóng, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện Trên cơ sở những thành công ban đầu của công cuộc đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 đưa Việt Nam trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại và đến giữa thế kỷ XXI nước ta trở thành một nước công nghiệp hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa (Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng) Đất nước đạt được những thành tựu to lớn là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố, trong đó giáo dục và đào tạo có vai trò ngày càng quan trọng trong sự phát triển, đặc biệt khi nhân loại đang chuyển dần tử kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức
Riêng lĩnh vực giáo dục và đào tạo, dù “đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” nhưng cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém Chính
vì vậy, Hội nghị Trung ương tám khóa XI đã ban hành Nghị quyết
* Tiến sĩ, Giảng viên trường Cán bộ quản lý giáo dục TP Hồ Chí Minh
Trang 2số 29-NQ/QĐ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm thúc đẩy giáo dục và đào tạo phát triển, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực trong giai đoạn lịch sử mới Đây là nhiệm vụ rất khó khăn và nặng nề, việc đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao đặt gánh nặng đối với giáo dục đại học, gồm cả hai cấp đại học và cao đẳng
Đối với việc giảng dạy và học các môn lý luận chính trị tại các trường đại học và cao đẳng hiện nay còn tồn tại nhiều khó khăn và bất cập Trước dây, trong chương trình giảng dạy tồn tại các môn học là Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; sau này có thêm môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Đây là các môn bắt buộc đối với tất cả các ngành học trong các trường đại học và cao đẳng Gần đây, xuất phát từ yêu cầu phải rút ngắn thời lượng học tập các môn lý luận chính trị mà có sự thay đổi trong việc giảng dạy và học tập đối với các bộ môn này Đối với môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Tư tưởng Hồ Chí Minh thì về cơ bản không thay đổi nhiều, trong khuôn khổ bài viết tại hội thảo này, tôi chỉ đề cập thực trạng việc giảng dạy đối với môn Những nguyên lý
cơ bản của Mác – Lênin, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập
Thực trạng việc giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay ở các trường đại học và cao đẳng nảy sinh một số vấn đề cần trao đổi:
Thứ nhất là, có sự bất cập về đội ngũ giảng viên – nhân tố giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục Trước đây, tương ứng với các môn học Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin
và Chủ nghĩa xã hội khoa học thì trong các trường đại học có các khoa hoặc bộ môn chuyên ngành nhằm đào tạo giảng viên cho các môn học này; tuy nhiên sau đó thì sáp nhập ba môn, mà thực chất
là ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác – Lênin thành một môn gọi là Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin Để chuẩn bị đưa vào giảng dạy môn học mới này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã giao cho một số trường đại học mở lớp tập huấn ngắn hạn đối với các giảng viên nhằm trang bị kiến thức cơ bản của những môn mà giảng viên chưa được đào tạo chuyên sâu Ví dụ:
Trang 3một giảng viên ngành Triết học Mác – Lênin thì sẽ được tập huấn
về các vấn đề thuộc lĩnh vực kinh tế - chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học… Thực tế việc giảng dạy môn học mới này ở các trường cũng khác nhau Có trường thì vẫn duy trì dạy theo chuyên ngành Nghĩa là giảng viên dạy triết học thì giảng dạy phần đầu tiên, tiếp sau là giảng viên giảng dạy phần kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học, tức là trong một môn học luôn phải duy trì ba giảng viên Một số trường thì yêu cầu một giảng viên phải dạy hết cả môn học; thực tế cho thấy, giảng viên được đào tạo chuyên ngành nào thì chỉ giảng dạy tốt ở phần đó mà thôi, còn các phần khác trong môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin thì hiểu tới đâu dạy được tới đó và cũng không thể đòi hỏi người giảng viên dạy tốt cái phần mà họ không được đào tạo chuyên sâu này Khi thực hiện giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nhưng, không có trường hay khoa
sư phạm của trường đại học nào mở mã ngành đào tạo giảng viên Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
Thứ hai là, về giáo trình Một trong những ưu điểm nổi bật của cuốn giáo trình môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin là sự tích hợp kiến thức, loại bỏ những phần trùng lặp trong
ba môn học riêng rẽ trước đây, khắc phục được tâm lý nhàm chán của người học Tuy nhiên, với một khối lượng kiến thức đồ sộ mà quy định thời lượng lên lớp tương đối hạn chế đã gây không ít khó khăn đối với cả người dạy lẫn người học Đối với giảng viên, cần phải biết chắt lọc cái gì là kiến thức cơ bản của từng phần, từ đó xác định phần nào cần giảng dạy kỹ trên lớp, phần nào yêu cầu trao đổi, thảo luận và phần nào cho người học về nhà đọc tài liệu,
tự nghiên cứu (đương nhiên có những hình thức kiểm tra phù hợp) Đây là việc làm bắt buộc phải thực hiện thì mới có thể giúp người học nắm bắt, hiểu một cách tương đối đầy đủ và toàn diện các kiến thức, đáp ứng yêu cầu của môn học; nhưng đây cũng là công việc tưởng chừng đơn giản nhưng không hề dễ chút nào đối với một số giảng viên; đặc biệt những giảng viên trẻ Qua dự giờ thăm lớp và trao đổi chuyên môn thì thấy rằng: một trong những hạn chế phổ biến của giảng viên trẻ là ôm đồm kiến thức, chưa xác định được nội dung cơ bản của từng phần học, thấy kiến thức nào cũng quan trọng, phần nào cũng cần giàng dạy kỹ, dẫn tới tình
Trang 4trạng không dám bỏ phần nào mà đưa tất cả vào trong bài giảng, nên quá trình giảng dạy thường xuyên bị “cháy giáo án”
Thứ ba là, cách tổ chức thực hiện Khi sáp nhập ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác – Lênin thành một môn duy nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra đề cương của môn học này, cùng với quá trình chuyển đổi của hệ thống giáo dục Việt Nam từ đào tạo theo niên chế năm học sang đào tạo theo tín chỉ, từ đó dẫn tới cách tính thời lượng (số tiết) giảng dạy của môn này ở mỗi trường khác nhau Mặc dù đã có quy định học phần (tên gọi môn học khi chuyển sang đào tạo theo tín chỉ) Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin là 5 tín chỉ, phần thứ nhất thuộc triết học là 2 tín chỉ, phần sau thuộc kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học 3 tín chỉ, nhưng cách tính số tiết dạy trên lớp ở mỗi trường lại không giống nhau Thông thường, các trường đại học quy định thời lượng là 90 tiết, trường cao đẳng là 75 tiết cho học phần Những nguyên lý cơ bản của Mác – Lênin, nhưng cũng có một số trường có cách tính khác, tôi biết và đã từng thực hiện việc giảng dạy học phần này với số tiết là 93 Thông qua các đợt tập huấn hè
do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, giảng viên chúng tôi trao đổi với nhau và rất băn khoăn đối với vấn đề này
Từ thực trạng việc giảng dạy các môn lý luận chính trị còn nhiều bất cập nêu trên, tôi xin mạnh dạn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học như sau:
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo nên ban hành đề cương môn học thống nhất, quy định rõ số tiết lên lớp, thảo luận và tự học cho đại học và cao đẳng
Có một thực trạng ở một số trường, số tiết người giảng viên thực giảng trên lớp nhiều hơn số tiết mà người giảng viên được hưởng Lý do Ban giám hiệu nhà trường giải thích: có sự chênh lệch về thời gian giữa 1 tiết theo niên chế năm học (45 phút) và 1 tiết theo tín chỉ (55 phút)
2 Đối với việc biên soạn giáo trình: cần tinh giản hơn nữa, trong giáo trình chính thức chỉ nên phân tích các vấn đề cốt lõi, còn những vấn đề khác người học có thể tự nghiên cứu vì bây giờ
Trang 5là thời đại của thông tin đa phương tiện Nhìn cuốn giáo trình nhẹ
nhàng, tạo tâm lý tốt hơn đối với người học khi không phải cầm
trên tay một cuốn giáo trình dày cộp với mấy trăm trang toàn nói
về các khái niệm trừu tượng, “vừa khó vừa khô”
3 Theo ý chủ quan của tôi nên trả về tên gọi ba môn học như
trước đây là Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin
và Chủ nghĩa xã hội khoa học Tất nhiên với số tiết phù hợp theo
đơn vị tín chỉ, điều này vừa bớt nặng nề đối với người học (5 tín
chỉ), vừa phù hợp với thực trạng đào tạo giảng viên của các trường
hiện nay./
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức XI của Đảng Cộng sản
Việt Nam
2 Nghị quyết số 29-NQ/QĐ ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Hội nghị
Trung ương 8 khóa XI