Hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nước ở việt nam

Pháp luật của Trung Quốc về hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nước Error!. Các đặc điểm của pháp luật Trung Quốc về hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN NGỌC YẾN

HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH

CÓ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở

VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN NGỌC YẾN

HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH

CÓ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở

VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS PHAN THỊ THANH THỦY

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Người cam đoan

Nguyễn Ngọc Yến

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG XÂY

DỰNG CÔNG TRÌNH CÓ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC Error! Bookmark not defined

1.1 Khái quát về công trình xây dựng có sử dụng vốn ngân sách

nhà nước Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm công trình xây dựng có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined 1.1.2 Đặc điểm công trình xây dựng có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined 1.2 Khái quát về hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn

ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân

sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.2.2 Đặc điểm hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân

sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.2.3 Nguyên tắc ký kết và thực hiện hợp đồng xây dựng công trình có

sử dụng vốn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.2.4 Phân loại hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân

sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.3 Pháp luật điều chỉnh Hợp đồng xây dựng công trình có sử

dụng vốn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.3.1 Nhóm văn bản pháp luật quy định về cơ sở ký kết và thực hiện

hợp đồng Error! Bookmark not defined

1.3.2 Nhóm văn bản pháp luật quy định về một số nội dung của hợp đồngError! Bookmark not defined 1.3.3 Nhóm văn bản pháp luật quy định về hình thức của hợp đồngError! Bookmark not defined 1.4 Pháp luật của Trung Quốc về hợp đồng xây dựng công trình

có sử dụng vốn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

1.4.1 Khái quát về bối cảnh kinh tế chính - trị xã hội của Trung QuốcError! Bookmark not defined

1.4.2 Các đặc điểm của pháp luật Trung Quốc về hợp đồng xây dựng

công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined

1.4.3 Một số gợi ý từ pháp luật Trung Quốc cho việc hoàn thiện pháp

luật Việt Nam về hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn

ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG XÂY

DỰNG CÔNG TRÌNH CÓ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC Error! Bookmark not defined

2.1 Những quy định về hình thức hợp đồng xây dựng công trình

có sử dụng vốn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

2.1.1 Quy định về kết cấu chung của hợp đồng xây dựng công trình có

sử dụng vốn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

2.1.2 Quy định về hình thức của hợp đồng có sử dụng vốn ngân sách

nhà nước Error! Bookmark not defined

2.2 Các quy định về một số nội dung của hợp đồng xây dựng

công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined

2.2.1 Các quy định pháp luật về chủ thể giao kết hợp đồngError! Bookmark not defined

2.2.2 Các quy định pháp luật về thực hiện hợp đồng xây dựng công

trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined

2.2.3 Các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng xây

dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined

Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG XÂY

DỰNG CÔNG TRÌNH CÓ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC Error! Bookmark not defined

3.1 Định hướng hoàn thiện Error! Bookmark not defined

3.1.1 Hoàn thiện pháp luật về hợp đồng xây dựng công trình có sử

dụng vốn ngân sách nhà nước để phù hợp với yêu cầu của nền

kinh tế thị trường Error! Bookmark not defined

3.1.2 Đảm bảo tính đồng bộ của các quy định của pháp luật về Hợp

đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined 3.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả

thực thi pháp luật về hợp đồng xây dựng công trình có sử

dụng vốn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined

3.2.1 Nhóm các giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về hợp

đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nướcError! Bookmark not defined 3.2.2 Nhóm các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luậtError! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Construction

Hợp đồng thiết kế - cung ứng vật tư, thiết bị - thi công xây dựng

thiết bị

Procurement

Hiệp định về Mua sắm Chính phủ của WTO

thi công xây dựng

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ năm 1986, Việt Nam bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước theo hướng từ đổi mới tư duy đến đổi mới tổ chức, từ đổi mới kinh

tế đến đổi mới hệ thống chính trị và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội Sự nghiệp đổi mới này nhằm giúp đất nước vượt qua khó khăn, đi vào con đường phát triển, từng bước hội nhập khu vực và quốc tế Trên cơ sở đó, mục tiêu hướng đến của công cuộc đổi mới là vai trò, chức năng quản lý nhà nước về kinh tế được đổi mới theo hướng từ can thiệp trực tiếp bằng mệnh lệnh hành chính chuyển sang quản lý bằng pháp luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch,

kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các công cụ điều tiết vĩ mô khác Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy, vai trò can thiệp của nhà nước đối với các quan hệ kinh tế vẫn được thể hiện rất đậm nét Cụ thể, Chính phủ vẫn là chủ thể lớn mạnh nhất trong việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cơ bản ở Việt Nam Nhà nước kiểm soát rất chặt chẽ những hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nước (HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN) thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định về mẫu HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN và quy định chi tiết các nội dung của hợp đồng

Ngày 07/05/2010, Chính phủ ban hành Nghị định số 48/2010/NĐ-CP

về hợp đồng trong hoạt động xây dựng (NĐ 48/2010/NĐ-CP) để bước đầu quy định về hợp đồng trong hoạt động xây dựng thuộc các dự án đầu tư xây dựng có sử dụng 30% vốn nhà nước trở lên Nghị định này sau đó đã được sửa đổi bằng Nghị định 207/2013/NĐ-CP ngày 11/12/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của NĐ 48/2010/NĐ-CP ngày 07/05/2010 của Chính phủ về hợp đồng trong hoạt động xây dựng (NĐ 207/2013/NĐ-CP) Trên cơ sở những quy định của NĐ 48/2010/NĐ-CP, ngày 28/6/2011, Bộ Xây

2

dựng đã ban hành Thông tư 09/2011/TT-BXD hướng dẫn mẫu hợp đồng thi công xây dựng công trình của các dự án sử dụng 30% vốn nhà nước trở lên (TT 09/2011/TT-BXD) Liên quan đến nội dung này, trước đó Bộ Kế hoạch

và đầu tư cũng đã ban hành Thông tư 01/2010/TT-BKH ngày 6/1/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ mời thầu xây lắp có kèm theo

Hiện nay, cả NĐ 48/2010/NĐ-CP và NĐ 207/2013/NĐ-CP đều đã được thay thế hoàn toàn bằng Nghị định 37/2015/NĐ-CP ngày 22/4/2015 của Chính phủ quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng (NĐ 37/2015/NĐ-CP) Thông tư 01/2010/TT-BKH thì được thay thế bằng Thông tư 03/2015/TT-BKHĐT ngày 6/5/2015 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc quy định chi tiết lập hồ sơ mời thầu xây lắp (TT 03/2015/TT-BKHĐT) Trong khi đó, TT 09/2011/TT-BXD tính đến thời điểm này vẫn còn hiệu lực thi hành

Từ sự ra đời và tồn tại của các văn bản pháp luật này, có thể thấy, pháp luật Việt Nam hiện hành có sự điều chỉnh đặc biệt đối với hợp đồng xây dựng công trình, đặc biệt đối với công trình có sử dụng vốn NSNN từ một mức nhất định trở lên, cụ thể ở đây là 30% vốn nhà nước trở lên Những văn bản này quy định khá chi tiết và đầy đủ các điều khoản cũng như nội dung các điều khoản trong một HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN

Việc quy định mẫu riêng đối với HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN xuất phát từ đặc điểm hoàn cảnh lịch sử, chính trị của Việt Nam, như Điều 2 Hiến Pháp năm 2013 của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

(CHXHCNVN) đã quy định: “Nhà nước Việt Nam là nhà nước của dân, do

dân và vì dân” Nguồn vốn ngân sách của nhà nước cũng là do Nhà nước đại

diện nhân dân quản lý và sử dụng vì vậy mọi hoạt động liên quan đến nguồn vốn NSNN cần phải được quản lý và kiểm soát một cách nghiêm ngặt, tránh thất thoát, lãng phí Theo đó, việc quy định mẫu HĐXD đối công trình có sử dụng vốn NSNN có thể xem như là một biện pháp hữu hiệu để nhà nước quản

3

lý hoạt động xây dựng công trình có sử dụng nguồn vốn NSNN, đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí Tuy nhiên, ở một góc độ khác, trong bối cảnh Việt Nam đang hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế thị trường kết hợp với hội nhập kinh tế quốc tế thì vấn đề đảm bảo sự công bằng, bình đẳng cho các chủ thể kinh tế là vô cùng quan trọng Hơn nữa, HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN về bản chất là hợp đồng thương mại, phải tuân thủ nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận Chính vì vậy, việc quy định mẫu HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN như hiện nay dường như đang gây ra những khó khăn nhất định cho chủ thể hợp đồng là các nhà thầu thi công xây dựng công trình, trái với nguyên tắc tự do, thỏa thuận trong hợp đồng và thậm chí còn thiếu công bằng đối với khu vực tư nhân trong mối quan hệ với nhà nước khi tham gia xây dựng công trình có sử dụng vốn NSNN

Nhận thức được vai trò quan trọng của các vấn đề trên, tác giả lựa chọn

nghiên cứu và tìm hiểu đề tài: “Hợp đồng xây dựng công trình có sử dụng vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam” với mong muốn tìm ra giải pháp để

hoàn thiện các quy định của pháp luật về HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN để góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật mà vẫn đảm bảo sử dụng vốn nhà nước vào đầu tư xây dựng một cách hợp lý

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Một trong những điểm đặc thù của HĐXD công trình sử dụng vốn NSNN chính là Nhà nước là chủ đầu tư của công trình và đại diện quản lý, sử dụng phần vốn đầu tư của Nhà nước sẽ là một bên chủ thể của hợp đồng Vì vậy, những hợp đồng loại này đều chịu sự giám sát, can thiệp sâu sắc của Nhà nước mà biểu hiện cụ thể là những hợp đồng này chịu sự điều chỉnh của rất nhiều luật và văn bản dưới luật, như: Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/06/2005 của Quốc hội nước CHXHCNVN và Bộ luật Dân sự số 33/2005/QH11 ngày 14/06/2005 của Quốc hội nước CHXHCNVN (BLDS

4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu tiếng Việt

1 Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 48/2005/NQ/TW của Bộ Chính trị về

Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội

2 Bộ Kế hoạch và đầu tư (2010), Thông tư 01/2010/TT-BKH của Bộ Kế

hoạch và Đầu tư quy định chi tiết lập Hồ sơ mời thầu xây lắp, Hà Nội

3 Bộ Kế hoạch và đầu tư (2015), Thông tư số 03/2015/TT-BKHĐT Quy

định chi tiết lập hồ sơ mời thầu xây lắp, Hà Nội

4 Bộ Tài chính (2011), Thông tư số 19/2011/TT-BTC ngày 14/02/2011

Quy định về quyết toán dự án hoàn thành thuộc nguồn vốn Nhà nước, Hà Nội

5 Bộ Tài chính (2011), Thông tư số 86/2011/TT-BTC ngày 17/6/2011 quy

định về quản lý, thanh toán vốn đầu tư và vốn sự nghiệp có tính chất đầu

tư thuộc nguồn ngân sách nhà nước, Hà Nội

6 Bộ Xây dựng (2011), Thông tư số 09/2011/TT-BXD ngày 28/06/2011

Hướng dẫn mẫu hợp đồng thi công xây dựng công trình, Hà Nội

7 Bộ Xây dựng (2013) Thông tư số 10/2013/TT-BXD quy định chi tiết một

số nội dung về quản lý chất lượng công trình xây dựng, Hà Nội

8 Chính phủ (2005), Nghị định số 16/2005/NĐ-CP ngày 7/2/2005 về việc

quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình, Hà Nội

9 Chính phủ (2009), Nghị định số 85/2009/NĐ-CP ngày 15/10/2009

Hướng dẫn thi hành luật đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng theo luật xây dựng, Hà Nội

10 Chính phủ (2010), Nghị định số 48/2010/NĐ-CP ngày 7/5/2010 về hợp

đồng trong hoạt động xây dựng, Hà Nội

5

11 Chính phủ (2013), Nghị định số 15/2013/NĐ-CP ngày 06/02/2013 Về

quản lý chất lượng công trình xây dựng, Hà Nội

12 Chính Phủ (2013), Nghị định số 222/2013/NĐ-CP ngày 31/12/2013 của

Chính phủ về thanh toán bằng tiền mặt, Hà Nội

13 Chính phủ (2014), Nghị định số 63/2014/NĐ-CP ngày 26/6/2014 Quy

định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu, Hà Nội

14 Chính phủ (2015) Nghị định số 37/2015/NĐ-CP ngày 22/4/2015 Quy

định chi tiết về hợp đồng xây dựng, Hà Nội

15 Chính phủ (2015), Nghị định số 46/2015/NĐ-CP ngày 12/05/2015 Về

quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng, Hà Nội

16 Chính Phủ (2015), Nghị định số 59/2015/NĐ-CP ngày 18/06/2015 của

Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng, Hà Nội

17 Ngọc Diệp (2015), “Người dân “lãnh đủ” hậu quả từ các công trình kém

chất lượng!”, Báo điện tử VOV.vn

18 Donald S.Barrie và Boyd C.Paulson JR (1996), Quản lý công nghiệp xây

dựng, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội

19 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Nghĩa Nhân (2012), Nhiều dự án chỉ

định thầu thiếu minh bạch, www.tinmoi.vn

20 Hồ Hoàng Đức (2005), Quản lý nhà nước trên lĩnh vực đầu tư xây dựng

trong cơ chế kinh tế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa, Luận án

tiến sĩ luật học, Hà Nội

21 Tuệ Khanh (2014), Phát hiện nhiều sai phạm tại Kho bạc Nhà nước, Báo

điện tử VnMedia.vn

22 Phạm Sỹ Liêm - Viện trưởng, Viện nghiên cứu kinh tế xây dựng và đô

thị (2013), Tổng quan pháp luật xây dựng quốc tế và luật xây dựng nước

ta, Trang điện tử www.vncold.vn

6

23 Nguyễn Văn Nam - Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu thương mại

(2014), Vì sao các công trình lớn của VN rơi vào tay nhà thầu TQ?,

www.kienthuc.net.vn

24 Lê Thị Nga - Khoa Luật, Đại học Huế (2011), Yêu cầu về tính thống nhất

của hệ thống pháp luật, toaan.gov.vn

25 Nam Phương - Lê Nga (2015), Mất nước, Bệnh viện phụ sản Hà Nội ngừng

các ca mổ sinh, Báo điện tử Vnexpress, http://suckhoe.vnexpress.net

26 Lê Quân (2015), Đường ống nước sạch sông Đà vỡ “lần thứ 16”, Báo

điện tử Thanh niên Online http://www.thanhnien.com.vn/

27 Quốc hội (1992), Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam, Hà Nội

28 Quốc hội (2002), Luật ngân sách nhà nước, Hà Nội

29 Quốc hội (2004), Luật Thanh tra, Hà Nội

30 Quốc hội (2005), Bộ Luật Dân sự, Hà Nội

31 Quốc hội (2013), Luật đấu thầu, Hà Nội

32 Quốc hội (2014), Luật Đầu tư công, Hà Nội

33 Quốc hội (2014), Luật doanh nghiệp, Hà Nội

34 Quốc hội (2014), Luật Nhà ở, Hà Nội

35 Quốc hội (2014), Luật xây dựng, Hà Nội

36 Quốc hội (2015), Luật ngân sách nhà nước, Hà Nội

37 Hương Sâm (2008), Tìm hiểu các quy định pháp luật về hợp đồng xây

dựng, Nxb Tư pháp, Hà Nội

38 Thái Sơn (2015), Vì sao Tổng cục Đường bộ bị doanh nghiệp kiện ra

tòa?, http://www.thanhnien.com.vn

39 Nguyễn Thành (2015), Quy trách nhiệm dự án “đội vốn”, Báo điện tử

Công an Nhân dân online

40 Bành Quốc Tuấn (2010), “Quyền miễn trừ của quốc gia trong Tư pháp

Quốc tế Việt Nam“, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, 13 (174)