Chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp tại hà nội

Tình trạng sinh viên ra trường làm việc không đúng ngành nghề được đào tạo đã gây lãng phí nguồn tri thức trẻ đang là nỗi lo của toàn xã hội và một mặt làm lãng phí thời gian, công sức v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

LÊ THỊ DIỄM

CHÍNH SÁCH TẠO VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN

SAU TỐT NGHIỆP TẠI HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

LÊ THỊ DIỄM

CHÍNH SÁCH TẠO VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN

SAU TỐT NGHIỆP TẠI HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy giáo hướng dẫn khoa học Các số liệu và trích dẫn được

sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đáng tin cậy

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình cao học và viết luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của quý thầy cô Trường Đại học Kinh tế - Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô trường Đại học Kinh tế, đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến TS Lê Hồng Huyên đã dành rất

nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng nỗ lực, tìm tòi, nghiên cứu để hoàn thiện luận văn, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp tận tình của quý thầy cô và các bạn

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG i

DANH MỤC BIỂU ĐỒ ii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ

THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ CHÍNH SÁCH VIỆC LÀM CỦA SINH VIÊN

SAU TỐT NGHIỆP 4

1.1-TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 4

1.2- CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀTẠO VIỆC LÀM

CHO SINH VIÊN SAU TỐT NGHIỆP 7

1.2.1- Lao động và việc làm 7

1.2.2- Sinh viên Error! Bookmark not defined.

1.2.3- Việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệpError! Bookmark not defined.

1.3- CHÍNH SÁCH VIỆC LÀM ĐỐI VỚI SINH VIÊN SAU KHI TỐT NGHIỆPError! Bookmark not defined.

1.3.1- Khái niệm về chính sách việc làm đối với sinh viênError! Bookmark not defined.

1.3.2- Nội dung của chính sách việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệpError! Bookmark not defined.

1.3.3- Các nhân tố chủ yếu tác động đến chính sách việc làm của sinh viên

sau tốt nghiệp Error! Bookmark not defined.

1.4- KINH NGHIỆM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN Ở MỘT

SỐ TỈNH Error! Bookmark not defined.

1.4.1- Giải quyết việc làm cho sinh viên ở Thành phố Đà NẵngError! Bookmark not defined.

1.4.2- Giải quyết việc làm cho sinh viên ở Thành phố Hồ Chí MinhError! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.

2.1- CÁCH THỨC TIẾP CẬN CỦA LUẬN Error! Bookmark not defined.

2.2- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂNError! Bookmark not defined.

2.2.1- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyếtError! Bookmark not defined.

2.2.2- Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyếtError! Bookmark not defined.

2.2.3- Phương pháp mô hình hóa Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VIỆC LÀM VÀ CHÍNH SÁCH TẠO VIỆC LÀM CỦA

SINH VIÊN SAU KHI TỐT NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘIError! Bookmark not defined.

3.1- TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI THÀNH PHỐ HÀ NỘIError! Bookmark not defined.

3.1.1- Khái quát về vị trí địa lý và KT-XH thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined.

3.1.2- Tình hình lao động việc làm trên địa bàn thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined.

3.2- HIỆN TRẠNG VỀ VIỆC LÀM CỦA SINH VIÊN SAU KHI TỐT

NGHIỆP TẠI HÀ NỘI Error! Bookmark not defined.

3.2.1- Thông tin chung Error! Bookmark not defined.

3.2.2- Mức độ đáp ứng của sinh viên sau khi tốt nghiệp đối với công việcError! Bookmark not defined 3.2.3- Đánh giá về quá trình đào tạo của sinh viênError! Bookmark not defined.

3.2.4- Đánh giá chung về tình trạng việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp tại Hà

Nội Error! Bookmark not defined.

3.3- ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH VIỆC LÀM ĐỐI VỚI SINH VIÊN SAU TỐT

NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI Error! Bookmark not defined.

3.3.1- Về ban hành và tổ chức thực hiện văn bản pháp luật về việc làmError! Bookmark not defined 3.3.2- Chính sách việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp trên địa bàn Hà NộiError! Bookmark not defined.

3.3.3- Những vấn đề đặt ra trong chính sách việc làm sinh viên sau tốt

nghiệp tại Hà Nội Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ CHÍNH SÁCH TẠO VIỆC LÀM CHO SINH

VIÊN SAU TỐT NGHIỆP TẠI HÀ NỘI Error! Bookmark not defined.

4.1- DỰ BÁO XU HƯỚNG THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNGError! Bookmark not defined.

4.1.1- Bối cảnh Error! Bookmark not defined.

4.1.2- Dự báo lao động - việc làm ở Việt Nam đến năm 2020 và 2030Error! Bookmark not defined.

4.1.3- Dự báo lao động việc làm tại Hà Nội giai đoạn 2020-2030Error! Bookmark not defined.

4.2- MỘT SỐ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined.

4.2.1 Giải pháp về chính sách đào tạo bậc đại họcError! Bookmark not defined.

4.2.2- Giải pháp về chính sách việc làm đối với sinh viênError! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC

i

DANH MỤC BẢNG

1 Bảng 3.1 Tổng hợp ý kiến về những khó khăn tiêu biểu thường

2 Bảng 3.2 Tổng hợp các ý kiến đánh giá vè những ưu điểm của

sinh viên sau tốt nghiệp theo chuyên ngành đào tạo 37

3 Bảng 3.3 Bảng tổng hợp mức độ đáp ứng về tiền lương 39

4 Bảng 3.4 Tổng hợp ý kiến tự đánh giá kỹ năng nhận thức của

ii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

1 Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ % sinh viên làm việc theo giới tính 30

2 Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ % sinh viên làm việc theo độ tuổi 30

3 Biểu đồ 3.3 Thời gian xin việc của sinh viên sau tốt nghiệp 32

4 Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ các kênh SVSTN sử dụng để xin việc 33

5 Biểu đồ 3.5 Sinh viên đánh giá mức độ quan trọng của các yếu

6 Biểu đồ 3.6 Đánh giá của sinh viên về mức độ đáp ứng của

7 Biểu đồ 3.7 Mức độ đáp ứng từ khóa học (1: hoàn toàn không

8 Biểu đồ 3.8 Mức độ hài lòng của sinh viên về môi trường sống

9 Biểu đồ 3.9 Sinh viên tự đánh giá mức độ kỹ năng xã hội và

10 Biểu đồ 3.10 Doanh nghiệp đánh giá mức độ quan trọng của kỹ

11 Biểu đồ 3.11 Sinh viên tự đánh giá mức độ kỹ năng kỹ thuật 47

12 Biểu đồ 3.12 Doanh nghiệp đánh giá mức độ quan trọng của kỹ

1

MỞ ĐẦU 1- Lý do chọn đề tài

Tình trạng sinh viên ra trường không có việc làm đã và đang là vấn đề nan giải trong nhiều năm nay Theo thống kê, trong 3 năm, từ năm 2009 đến năm 2012,

có gần 400.000 sinh viên cao đẳng và khoảng 500.000 sinh viên đại học tốt nghiệp các hệ đào tạo, trong đó đào tạo chính quy chiếm khoảng 65% Tính đến cuối năm

2012, trong tổng số 984.000 người thất nghiệp, có 55.400 người tình độ cao đẳng (5,4%) và 111.100 người có trình độ đại học trở lên (11,3%)

Theo Bản tin cập nhật thị trường lao động số 5 - quý I năm 2015, trong quí I năm 2015, cả nước có 177 nghìn người có trình độ từ đại học trở lên thất nghiệp, tăng 12.100 người so với quí IV năm 2014; số lao động thất nghiệp có trình độ cao đẳng là 100.600 người tăng 25.900 người so với quí IV năm 2014

Mặt khác, còn khá phổ biến hiện tượng sinh viên không thất nghiệp nhưng lại “thất nghề”, đó là trong số sinh viên ra trường kiếm được việc làm thì có nhiều sinh viên phải làm những công việc tạm thời, không đúng chuyên ngành đào tạo Thực trạng này tạo nên những tâm lý tiêu cực cho sinh viên, thậm chí cả những sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp cũng mang tâm lý lo lắng về việc làm của mình sau khi rời ghế giảng đường

Với kiến thức được đào tạo, lực lượng sinh viên là nguồn nhân lực quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước Tuy nhiên, tình trạng sinh viên sau những năm học hành vất vả, tích lũy kiến thức phải chấp nhận một công việc không đúng với chuyên ngành mình được học, thậm chí có những sinh viên chẳng sử dụng một chút kiến thức nào đã được trang bị trong những năm học ở trường Việc sinh viên học chuyên ngành này lại đi làm một chuyên ngành khác là một thực tế đang diễn ra khá phổ biến trong nền kinh tế thị trường hiện nay Tình trạng sinh viên ra trường làm việc không đúng ngành nghề được đào tạo đã gây lãng phí nguồn tri thức trẻ đang là nỗi lo của toàn xã hội và một mặt làm lãng phí thời gian, công sức và vật chất của sinh viên cùng gia đình họ; mặt khác làm lãng phí nguồn lao động có tri thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

2

đất nước Mặt khác, với những sinh viên tìm được việc làm đúng chuyên ngành đào tạo thì việc đáp ứng yêu cầu của người sử dụng cũng đang là những thách thức không nhỏ

Thành phố Hà Nội là một trong những nơi có nhiều sinh viên sau khi ra trường ở lại tìm việc làm Việc nghiên cứu đánh giá thực trạng vấn đề việc làm và chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp tại Hà Nội là hết sức cần thiết

và là một trong những căn cứ để đề xuất các giải pháp góp phần giải quyết vấn đề việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực trẻ trong xây dựng và phát triển đất nước

Xuất phát từ thực tế trên, tôi chọn đề tài “Chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp tại Hà Nội” để thực hiện luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế của

mình

Câu hỏi nghiên cứu của đề tài là: Thành phố Hà Nội cần phải làm gì và

làm như thế nào để hoàn thiện chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp?

2 - Mục tiêu

Đánh giá thực trạng việc làm, chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp và đề xuất giải pháp về chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp tại địa bàn Hà Nội

3 - Đối tượng, vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp

tại Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu: Chính sách tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp

tại Hà Nội giai đoạn từ 2009 đến 2014

4 - Bố cục của đề tài

Ngoài phần lý do chọn đề tài, mục tiêu của đề tài, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, đề tài có bố cục gồm 4 chương:

Chương 1- Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về việc làm và

chính sách việc làm đối với sinh viên sau khi tốt nghiệp

Chương 2 - Phương pháp nghiên cứu

4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ CHÍNH SÁCH VIỆC LÀM CỦA SINH VIÊN SAU

TỐT NGHIỆP

1.1-TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Việc làm cho sinh viên sau khi ra trường là vấn đề rất được quan tâm Bởi lẽ,

nó không chỉ liên quan đến cuộc sống của sinh viên mà còn liên quan đến quá trình phát triển của xã hội Do đó, vào mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, giải quyết việc làm cho sinh viên có những đặc điểm khác nhau

Chính vì thế, viêc nghiên cứu giải quyết vấn đề việc làm cho sinh viên được nhiều nhà khoa học và quản lý trong và ngoài nước quan tâm Trong phạm vi của luận văn, tôi chỉ tập trung giới thiệu một số công trình tiêu biểu liên quan đến tạo việc làm cho sinh viên ở thủ đô Hà Nội:

*Các Mác (1818-1883) - nhà kinh tế học và triết học người Đức có công

trình vĩ đại “Tư bản” được phát hành vào năm 1867 [5] Sự xuất hiện của công

trình này đã đưa ông trở thành nhà khoa học kinh tế vĩ đại nhất của thế kỉ XIX Trong tác phẩm nổi tiếng này, ông đã đưa ra lý thuyết giá trị thặng dư và phân tích bản chất và những thành tố đặc biệt của hàng hóa sức lao động, một loại hàng hóa đặc biệt trong nền kinh tế thị trường Trong quá trình nghiên cứu, Các Mác đã phát hiện ra rằng: cái giá trị tăng thêm mà các ông chủ tư bản có được sau khi bỏ vốn sản xuất kinh doanh chính là do lao động không công của người công nhân làm thuê tạo ra.Song để có được giá trị thặng dư ấy, nhà tư bản phải tạo ra một chỗ làm cụ thể trong chuỗi kế hoạch sản xuất kinh doanh của họ bằng cách đầu tư tư bản vào sản xuất, kinh doanh Và hơn nữa, người lao động nếu không thể kết hợp sức lao động sống của mình với chỗ làm cụ thể do nhà tư bản tạo ra, thì bản thân họ cũng không thể chuyển sức lao động thành việc làm, và do đó cũng không thể tạo ra giá trị thặng dư

5

Những nghiên cứu của Mác về hàng hóa sức lao động, về sự sản xuất

ra giá trị thặng dư, về ngày công lao động, phân công lao động… đã được chuyển tải ở tập 23 đã cung cấp những cơ sở khoa học cơ bản, trong đó có quan niệm về lao động, việc làm cho các nhà kinh tế mác xít, các nhà nghiên cứu về các nền kinh tế trên thế giới cũng như những vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế của các quốc gia [14] Đồng thời, đây cũng là kim chỉ nam để Đảng và Nhà nước ta xây dựng nề kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, cũng như giải quyết việc làm cho người lao động, trong đó có sinh viên sau khi tốt nghiệp

*Nolwen Heraff - Jean Yves Martin trong cuốn “Lao động, việc làm và nguồn nhân lực ở Việt Nam sau 15 năm đổi mới” [29] đã nghiên cứu khái

quát về tình hình lao động, việc làm và nguồn nhân lực Việt Nam giai đoạn

1986 – 2000 Theo đó cho thấy, bắt đầu sự nghiệp đổi mới, Việt Nam có ưu thế lớn là nguồn nhân lực dồi dào, khả năng mở rộng việc làm trong quá trình đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường rất lớn, song do chất lượng nguồn nhân lực thấp, đa số là lao động chưa qua đào tạo nghề nên khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển rất hạn chế

Điểm đáng chú ý nhất ở tác phẩm này là đã chỉ ra những hạn chế của nguồn nhân lực và ảnh hưởng của nó đến sự phát triển kinh tế - xã hội và vấn

đề giải quyết việc làm ở nước ta giai đoạn 1986 - 2000 Những kết quả nghiên cứu của công trình này cung cấp cho người đọc có cái nhìn tương đối khách quan, khoa học về lao động, việc làm, nguồn nhân lực của Việt Nam trong giai đoạn đầu của quá trình đổi mới Đó là tư liệu giúp cho chúng ta có cái nhìn đầy đủ hơn về lao động, việc làm, nguồn nhân lực Việt Nam trong từng giai đoạn phát triển của đất nước

*Đề tài KX.04 Luận cứ khoa học cho việc xây dựng chính sách giải quyết việc làm của nước ta khi chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành

6

phần do Nguyễn Hữu Dũng làm chủ biên [35] đã nghiên cứu các nội dung:

Xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách giải quyết việc làm của Việt Nam trong điều kiện chuyển đổi cấu trúc nền kinh tế và đổi mới

cơ chế quản lý kinh tế; Khuyến nghị một số chính sách quan trọng nhất trong lĩnh vực việc làm; Đề xuất mô hình tổng quát và hệ thống biện pháp nhằm đảm bảo thực hiện chính sách quốc gia xúc tiến việc làm Kết quả nghiên cứu của đề tài đã góp một số luận cứ, cơ sở khoa học cho Đảng và Nhà nước ta trong việc hình thành các chủ trương, chính sách về giải quyết vấn đề việc làm nói chung và việc làm cho sinh viên nói riêng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

* Cuốn “Về chính sách giải quyết việc làm ở Việt Nam” của Nguyễn Hữu Dũng và Trần Hữu Trung [37] nghiên cứu về chính sách việc làm của

Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nội dung công trình có

đề cập đến nội dung: tác giả cho rằng vấn đề cốt lõi, bao trùm nhất là phải tạo

ra điều kiện và cơ hội để người lao động có việc làm, thu nhập đảm bảo cuộc sống của bản thân và gia đình, đồng thời góp phần cho xã hội – đó là nội dung

cơ bản của chính sách tạo việc làm; tác giả còn cho rằng chính sách việc làm phải được đặt trong hoàn cảnh của quá trình chuyển đổi nền kinh tế cũng như chủ trương đa phương hóa các quan hệ quốc tế, chính sách việc làm cũng phải dựa trên sự sáng tạo của quần chúng nhân dân, nhằm phát huy tối đa sức sáng tạo của quần chúng, phục vụ hiệu quả công cuộc đổi mới và phát triển đất nước; tác giả đề xuất hệ thống quan điểm,phương hướng giải quyết việc làm phù hợp với nền kinh tế hàng hóa nhiều thanh phần ở nước ta và cho rằng một trong những vấn đề cơ bản nhất của sự thay đổi trong nhận thức về việc làm

là coi trọng yếu tố tự tạo việc làm của người lao động trong các thành phàn kinh tế Điều đó sẽ tạo thuận lợi cho việc giải phóng tiềm năng lao động của đất nước một cách hiệu quả nhất