Biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự việt nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh hà nam)

Các qui định của pháp luật quốc tế về biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội trong tố tụng hình sựError!. Vì vậy việc nắm vững những quy định trong Chương V và Chươn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI LONG HƯNG

BIệN PHáP NGĂN CHặN áP DụNG ĐốI VớI NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN TRONG Tố TụNG HìNH Sự VIệT NAM

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Nam)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI LONG HƯNG

BIệN PHáP NGĂN CHặN áP DụNG ĐốI VớI NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN TRONG Tố TụNG HìNH Sự VIệT NAM

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Nam)

Chuyờn ngành: Luật Hỡnh sự và Tố tụng hỡnh sự

Mó số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN NGỌC CHÍ

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Trong quá trình nghiên cứu, học viên đã tham khảo nhiều công trình nghiên cứu khác, có kế thừa, phân tích, bình luận và phát triển Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví

dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Học viên đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa

vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Bùi Long Hưng

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục chữ viết tắt trong luận văn

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP NGĂN

CHẶN ÁP DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 6

1.1 Khái niệm biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa

thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam 6

1.1.1 Khái quát biện pháp ngăn chặn trong pháp luật TTHS Việt Nam 6

1.1.2 Người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt NamError! Bookmark not defined 1.2 Những đặc điểm của biện pháp ngăn chặn đối với người

chưa thành niên trong Tố tụng hình sự Việt NamError! Bookmark not defined

1.2.1 Phải căn cứ vào qui định chung về biện pháp ngăn chặn của Luật

tố tụng hình sự Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2.2 Những đặc điểm riêng khi áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với

người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt NamError! Bookmark not defined 1.3 Các qui định của pháp luật quốc tế về biện pháp ngăn chặn đối

với người chưa thành niên phạm tội trong tố tụng hình sựError! Bookmark not defined Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TTHS VIỆT NAM VÀ

THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN

ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊNError! Bookmark not defined

2.1 Quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về việc áp dụng

biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niênError! Bookmark not defined

2.1.1 Quy định của pháp luật TTHS trước 2003 - lịch sử hình thành và

phát triển Error! Bookmark not defined

2.1.2 Quy định của pháp luật về biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với

người chưa thành niên theo Bộ luật TTHS Việt Nam năm 2003Error! Bookmark not defined 2.2 Thực tiễn biện pháp ngăn chặn áp dụng với người chưa

thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh

Hà Nam của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự

xã hội Error! Bookmark not defined

2.2.1 Tình hình áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người đối với người

chưa thành niên Error! Bookmark not defined

2.2.2 Tình hình áp dụng biện pháp tạm giữ Error! Bookmark not defined

2.2.3 Tình hình áp dụng biện pháp tạm giamError! Bookmark not defined

2.2.4 Tình hình áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trúError! Bookmark not defined

2.2.5 Tình hình áp dụng biện pháp bảo lĩnhError! Bookmark not defined

2.2.6 Tình hình áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản để bảo đảmError! Bookmark not defined 2.3 Nhận xét về việc biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người

chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam tại địa bàn

tỉnh Hà Nam Error! Bookmark not defined

2.3.1 Những ưu điểm Error! Bookmark not defined

2.3.2 Những mặt hạn chế Error! Bookmark not defined

Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG

CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN

ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊNError! Bookmark not defined

3.1 Cơ sở và những yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luậtError! Bookmark not defined 3.1.1 Cơ sở dự báo Error! Bookmark not defined

3.1.2 Hoàn thiện hệ thống những quy định của pháp luật liên quan đến

việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn người chưa thành niênError! Bookmark not defined

3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp ngăn

chặn đối với người chưa thành niên trong Tố tụng hình sự Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.2.1 Nâng cao nhận thức của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về

trật tự xã hội trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối

với người chưa thành niên Error! Bookmark not defined

3.2.2 Làm tốt công tác thanh tra, kiểm tra việc áp dụng các biện pháp

ngăn chặn trong tố tụng hình sự nhằm đảm bảo các quyền cơ

bản của công dân Error! Bookmark not defined

3.2.3 Tuyên truyền giáo dục pháp luật cho quần chúng nhân dân nâng

cao ý thức chấp hành pháp luật là điều kiện để đảm bảo việc áp

dụng các biện pháp ngăn chặn Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BLHS: Bộ luật Hình sự BLTTHS: Bộ luật Tố tụng hình sự CQĐT: Cơ quan điều tra

PLHS: Pháp luật hình sự PLTTHS: Pháp luật Tố tụng hình sự

THTT: Tiến hành tố tụng TTHS: Tố tụng hình sự VKS: Viện Kiểm sát

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tỉnh Hà Nam chính thức được tái thành lập năm 1997, có địa giới hành chính nhỏ hẹp, dân cư không đông nhưng ngày càng phát triển nhanh, vững chắc, khá toàn diện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - chính trị - an ninh

- quốc phòng Tuy nhiên, tội phạm do người chưa thành niên có chiều hướng gia tăng, với tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng nghiêm trọng đòi hỏi các cấp, các ngành, các lực lượng chức năng phải cùng "vào cuộc"

để ngăn chặn, kiềm chế, từng bước làm giảm loại tội phạm này

Trên thực tế, việc quy định và áp dụng đúng đắn các biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa trong Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam được coi là sự đảm bảo cao nhất cho quá trình phát hiện tội phạm để người phạm tội không thể tiếp tục thực hiện các hành vi phạm tội cũng như trốn tránh, cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án Ở đây, lại có một vấn đề đặt ra là việc thực hiện các biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa mang yếu tố nhạy cảm khá cao vì liên quan đến quyền, lợi ích của công dân, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, chỗ ở, bí mật đời tư nên vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định, hậu quả dẫn đến việc bỏ lọt tội phạm, làm oan người vô tội, vi phạm những nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, xâm phạm đến các quyền cơ bản của công dân Vì vậy việc nắm vững những quy định trong Chương V và

Chương XXXII "về thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên" của Bộ

luật Tố tụng hình sự năm 2003 là nhân tố quan trọng, cần thiết và có giá trị để các Điều tra viên vận dụng tốt vào thực tiễn hoạt động nghiệp vụ, tránh được những sai sót đáng tiếc xảy ra và góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm do người chưa thành niên thực hiện

Trong những năm vừa qua, lý luận về áp dụng các biện pháp ngăn chặn

2

trong điều tra các vụ án hình sự do người chưa thành niên gây ra chưa được quan tâm nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Nam, việc nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về áp dụng các biện pháp ngăn chăn đối với người chưa thành niên phạm tội và thực tiễn áp dụng để làm sáng tỏ về mặt khoa học và đưa ra những giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả của việc

áp dụng những quy định đó có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và pháp lý quan trọng

Do vậy, việc chọn đề tài "Biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa

thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam" (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Nam) của lực lượng Cảnh sát điều tra về TTXH tỉnh Hà Nam làm

luận văn thạc sĩ, tôi mong muốn sẽ đáp ứng được các yêu cầu cả về phương diện lý luận cũng như thực tiễn của vấn đề

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Những năm gần đây, vấn đề áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau, trong đó có sự đóng góp đáng kể của một số đề tài khoa học và sách chuyên khảo như:

"Những điều cần biết về bắt người, tạm giữ, tạm giam " đúng pháp luật của

tác giả Phạm Thanh Bình - Nguyễn Vạn Nguyên, nhà xuất bản pháp lý năm

1990, cuốn "Các biện pháp ngăn chặn trong luật Tố tụng hình sự Việt Nam"

của tác giả Nguyễn Mai Bộ, nhà xuất bản Công an nhân dân năm 1997

Ngoài ra còn có các bài viết đăng trên tạp chí Công an nhân dân, tạp chí Kiểm sát cũng tập trung phân tích, đề cập đến những khó khăn, vướng mắc, những giải pháp về việc áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội trên từng địa bàn cụ thể với những đặc trưng riêng biệt của từng địa phương

Trước tình hình trên cho thấy, việc nghiên cứu đề tài "Biện pháp ngăn

chặn áp dụng đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam" (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Nam) trong giai đoạn hiện nay là

3

rất cần thiết, vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn, góp phần đảm bảo thực hiện đúng pháp luật trong lĩnh vực này trên địa bàn tỉnh Hà Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Từ việc nghiên cứu lý luận và thực trạng áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an tỉnh Hà Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2015, đề tài chỉ ra những mặt tích cực, hạn chế, nguyên nhân tồn tại, đề xuất một số giải pháp chủ yếu để hoàn thiện lý luận và góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích trên, trong quá trình nghiên cứu tác giả tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Làm rõ khái niệm và đặc điểm về các biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội

- Đánh giá việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự trên cơ sở đó rút ra những tồn tại, thiếu sót, vướng mắc trong quá trình áp dụng luật trên cơ sở thực tiễn tỉnh Hà Nam

- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật

tự xã hội Công an tỉnh Hà Nam từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2015

- Đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong thời gian tới đối với người chưa thành niên

4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn dưới góc độ khoa học pháp lý nhằm hoàn thiện việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam trên phạm vi địa bàn tỉnh Hà Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Hà Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2015, các số liệu vụ án được nghiên cứu thuộc lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an tỉnh Hà Nam

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm do người chưa thành niên thực hiện cùng với những chính sách hình sự của Nhà nước đối với họ

Để thực hiện các nội dung nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, trực tiếp khảo sát, tổng kết kinh nghiệm, lấy ý kiến của các chuyên gia

6 Những đóng góp của đề tài

- Làm rõ lý luận các biện pháp ngăn chặn trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay Trên cơ sở đó tìm ra những ưu điểm, tồn tại trong quá trình áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Hà Nam

- Tìm ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả việc áp dụng các biện

5

pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên và các vấn đề nghiệp vụ để đảm bảo các biện pháp đó

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự về việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam Kết quả nghiên cứu của đề tài còn có thể dùng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu và cho cán bộ làm công tác điều tra, đấu tranh phòng chống loại tội phạm này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về các biện pháp ngăn chặn áp dụng

đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 2: Quy định của pháp luật và thực trạng áp dụng biện pháp

ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả áp

dụng biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình

sự Việt Nam

6

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN

ÁP DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.1 Khái niệm biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam

1.1.1 Khái quát biện pháp ngăn chặn trong pháp luật TTHS Việt Nam

1.1.1.1 Biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự là những biện pháp

cưỡng chế được quy định trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, do người

có thẩm quyền áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố khi

có căn cứ do pháp luật quy định nhằm ngăn chặn những hành vi nguy hiểm cho xã hội của họ tiếp tục xảy ra, ngăn chặn họ trốn tránh, bảo đảm cho việc tiến hành tố tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng

Những biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự được quy định tại Điều 79 BLTTHS Việt Nam bao gồm: Bắt; Tạm giữ; Tạm giam; Cấm đi khỏi nơi cư trú; Bảo lĩnh; Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để đảm bảo

- Bắt người là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người đang bị truy nã, người thực hiện hành vi phạm tội quả tang và trong trường hợp khẩn cấp nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi phạm tội, ngăn chặn việc trốn tránh của họ và để tạo điều kiện cho việc tiến hành tố tụng, xác định sự thật khách quan của vụ án

- Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự do người có thẩm quyền quyết định tước tự do thân thể trong thời hạn nhất định áp dụng đối với những người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, người phạm tội tự thú, đầu thú hoặc đối với người bị bắt theo quyết định truy

nã nhằm đảm bảo cho CQĐT có thời gian tiến hành các hoạt động điều tra