Giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai tại tòa án

Chương 2: THỰC TIỄN GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM CÁC BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH CỦA TÒA ÁN ĐÃ CÓ HIỆU LỰC PHÁP LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAIError!. Kết quả giám đốc thẩm, tái thẩm các bả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NINH THỊ KHÁNH TÂN

GI¸M §èC THÈM, T¸I THÈM TRONG GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP §ÊT §AI T¹I TßA ¸N

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NINH THỊ KHÁNH TÂN

GI¸M §èC THÈM, T¸I THÈM TRONG GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP §ÊT §AI T¹I TßA ¸N

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐẶNG QUANG PHƯƠNG

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi

có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Ninh Thị Khánh Tân

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng, bảng phụ lục

Danh mục biểu đồ phụ lục

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 7

1.1 Khái niệm giám đốc thẩm, tái thẩm dân sự 7

1.1.1 Sự cần thiết của thủ tục giám đốc thẩm, tái tẩm 7

1.1.2 Khái niệm giám đốc thẩm dân sự 9

1.1.3 Khái niệm tái thẩm dân sự Error! Bookmark not defined

1.1.4 Tính chất, đặc điểm của giám đốc thẩm và tái thẩm dân sựError! Bookmark not defined

1.2 Vai trò, chức năng và ý nghĩa của giám đốc thẩm, tái thẩm dân sựError! Bookmark not defined

1.2.1 Vai trò, chức năng của giám đốc thẩm, tái thẩm dân sựError! Bookmark not defined

1.2.2 Ý nghĩa của giám đốc thẩm, tái thẩm dân sựError! Bookmark not defined

1.3 Quy định của Bộ luật tố tụng dân sự về giám đốc thẩm, tái thẩmError! Bookmark not defined

1.3.1 Những điểm mới về giám đốc thẩm, tái thẩm của Luật sửa đổi bổ

sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự.Error! Bookmark not defined

1.3.2 Quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự về giám đốc thẩm, tái thẩmError! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TIỄN GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM CÁC BẢN

ÁN, QUYẾT ĐỊNH CỦA TÒA ÁN ĐÃ CÓ HIỆU LỰC PHÁP

LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAIError! Bookmark not defined

2.1 Các tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án

nhân dân Error! Bookmark not defined

2.2 Kết quả giám đốc thẩm, tái thẩm các bản án, quyết định của Tòa

án đã có hiệu lực pháp luật trong giải quyết tranh chấp đất đaiError! Bookmark not defined 2.3 Những vi phạm, sai lầm trong giám đốc thẩm, tái thẩm các bản

án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực về tranh chấp đất đaiError! Bookmark not defined

2.3.1 Chất lượng kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết

tranh chấp đất đai chưa được đảm bảo Error! Bookmark not defined

2.3.2 Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm còn chưa thực sự được Tòa án

cấp dưới tôn trọng và tồn tại tình trạng xét xử nhiều lần không có

điểm dừng Error! Bookmark not defined

2.4 Nguyên nhân của những vi phạm, sai lầm trong giám đốc thẩm,

tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đaiError! Bookmark not defined

2.4.1 Quy định pháp luật tố tụng chưa đầy đủ và cụ thểError! Bookmark not defined

2.4.2 Quy định của pháp luật về đất đai, giải quyết tranh chấp đất đai chưa

đồng bộ, cụ thể Error! Bookmark not defined

2.4.3 Trách nhiệm và trình độ của những người có thẩm quyền giám đốc

thẩm, tái thẩm Error! Bookmark not defined

2.4.4 Công tác tổng hợp, ra văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp

luật chưa được thường xuyên, kịp thời Error! Bookmark not defined

Chương 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT

LƯỢNG GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM TRONG GIẢI

QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁNError! Bookmark not defined

3.1 Các yêu cầu nâng cao chất lượng giám đốc thẩm, tái thẩmError! Bookmark not defined

3.2 Các giải pháp nâng chất lượng giám đốc thẩm, tái thẩm trong

giải quyết tranh chấp đất đai tại Toà án Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện quy định về việc xử lý đơn thư, khiếu nạiError! Bookmark not defined

3.2.2 Hoàn thiện quy định về căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩmError! Bookmark not defined 3.2.3 Hoàn thiện quy định về thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩmError! Bookmark not defined

3.2.4 Hoàn thiện quy định về thẩm quyền và quyền hạn xét xử giám đốc

thẩm, tái thẩm Error! Bookmark not defined

3.2.5 Hoàn thiện quy định về rút quyết định kháng nghị giám đốc thẩm,

tái thẩm Error! Bookmark not defined

3.2.6 Tăng cường công tác giám đốc việc xét xử và xây dựng án lệError! Bookmark not defined

3.2.7 Tăng cường năng lực cho những người làm công tác giám đốc xét xửError! Bookmark not defined

3.2.8 Thường xuyên tổ chức các chương trình trao đổi nghiệp vụ, giải đáp

các vướng mắc trong quá trình giải quyết các loại án, đặc biệt là án

tranh chấp về đất đai Error! Bookmark not defined

3.2.9 Nâng cao nhận thức pháp luật của nhân dân về giám đốc thẩm, tái

thẩm, nâng cao kiến thức pháp luật trong nhân dânError! Bookmark not defined 3.2.10 Giải pháp khác Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BẢNG, DANH MỤC BẢNG PHỤ LỤC

Bảng 2.1: Tình hình giải quyết, thụ lý đơn khiếu nại giám đốc

thẩm, tái thẩm của TAND

Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.2: Tình hình giải quyết, thụ lý đơn khiếu nại giám đốc

thẩm, tái thẩm của Tòa dân sự TANDTC

Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.3: Tình hình xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ

án dân sự

Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.4: Số vụ tranh chấp đất đai được giải quyết theo thủ tục

giám đốc thẩm, tái thẩm

Error! Bookmark not defined.

Bảng 1.1: Điểm mới trong BLTTDS về thủ tục giám đốc thẩm,

tái thẩm so với PLTTGQCVADS

Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BIỂU ĐỒ PHỤ LỤC

Số hiệu biểu

đồ

Biểu đồ 2.1: Số liệu giải quyết Giám đốc thẩm các loại vụ án của

ngành Tòa án qua các năm

Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 2.2: số liệu giải quyết Giám đốc thẩm các vụ án Dân sự

của ngành Tòa án qua các năm

Error! Bookmark not defined.

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS) được ban hành năm 2004, sau hơn 7 năm thi hành đã thể hiện một số bất cập, mâu thuẫn gây khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện Tại kỳ họp thứ 9 ngày 29/3/2011, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN) khóa XII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS Với mục đích tối thượng là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, với hệ thống những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động tố tụng: trình tự, thủ tục khởi kiện, xét xử, sự tham gia tố tụng dân sự của các chủ thể được BLTTDS quy định nhằm mục đích giải quyết các tranh chấp dân sự được chính xác, công bằng và đúng pháp luật Tòa án là cơ quan duy nhất có chức năng xét xử trong

hệ thống các cơ quan tư pháp ở nước ta Các tranh chấp dân sự hằng năm ngành Tòa

án phải thụ lý giải quyết vô cùng lớn, trong đó tranh chấp về đất đai là một mảng quan trọng, là một trong những loại tranh chấp phổ biến, phức tạp nhất

Đất đai là một loại tài nguyên đặc biệt, có giá trị lớn, cùng với sự phát triển của xã hội và kinh tế, đất đai ngày càng chứng minh ý nghĩa quan trọng đối với con người, giá đất ngày một đắt đỏ, thị trường bất động sản ngày một nóng, quyền sử dụng đất trở thành một loại tài sản có giá trị lớn, có thể đưa vào góp vốn đầu tư kinh doanh Tranh chấp đất đai cũng vì thế mà diễn ra ngày một nhiều, gay gắt hơn và là

đề tài nóng bỏng tại nhiều địa phương trong cả nước, các đương sự trong tranh chấp thường khiếu kiện quyết liệt, gay gắt, kéo dài… Có thể liệt kê rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tranh chấp đất đai như: Việc quản lý đất đai còn nhiều thiếu sót, sơ hở; việc giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tiến hành chậm; việc lấn chiếm đất đai diễn ra ngày càng phổ biến nhưng không được ngăn chặn và xử lý kịp thời; đất đai từ chỗ chưa được thừa nhận có giá trị nay trở thành tài sản có giá trị cao, thậm chí ở nhiều nơi, nhiều lúc giá đất tăng đột biến

Nhà nước ta đã quy định nhiều phương thức giải quyết thuộc thẩm quyền của các cơ quan khác nhau, trong đó, Tòa án nhân dân (TAND) là cơ quan giải quyết

2

tranh chấp đất đai với những cơ chế hữu hiệu và trình tự tố tụng riêng biệt Trong những năm qua, ngành Tòa án đã thụ lý và giải quyết rất nhiều các vụ tranh chấp đất đai, nhìn chung Tòa án đã, đang và luôn cố gắng giải quyết tốt nhất, đúng đắn nhất các tranh chấp đất đai theo quy định của pháp luật Tuy nhiên hoạt động xét xử là hoạt động của con người cụ thể nên không thể tránh khỏi sai sót, hơn nữa trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, trong quá trình đổi mới về kinh tế, những vấn đề

cũ chưa giải quyết xong thì vấn đề mới lại nảy sinh đan xen lẫn nhau, tạo ra những mâu thuẫn nội tại Các văn bản pháp luật hướng dẫn giải quyết các tranh chấp về đất đai ở từng thời kỳ lịch sử khá nhiều và cũng khác nhau; nhiều quy định chỉ nêu chung chung, nhiều quy định lại chồng chéo không nhất quán, việc giải thích và hướng dẫn của các cơ quan có thẩm quyền chưa đầy đủ, kịp thời Vì những nguyên nhân đó, dẫn đến hiện trạng là có những phán quyết của Tòa án không đúng với sự thật khách quan hoặc trái pháp luật Do vậy, cần có một cơ chế xét lại các bản án, quyết định đó của Tòa án để đảm bảo tính hợp pháp, tính đúng đắn trong các bản án, quyết định cũng như đảm bảo cho hoạt động của Tòa án khi giải quyết các tranh chấp đúng pháp luật Thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm trong tố tụng dân sự ra đời nhằm khắc phục những sai lầm, thiếu sót đó trong quá trình xử lý vụ án dân sự nói chung và các tranh chấp đất đai nói riêng Thủ tục này được thực hiện trên cơ sở một trong những nguyên tắc tố tụng cơ bản, đó là nguyên tắc Toà án cấp trên giám đốc việc xét xử của Toà án cấp dưới, Toà án nhân dân tối cao giám đốc việc xét xử của Toà án các cấp để bảo đảm việc áp dụng pháp luật được nghiêm chỉnh và thống nhất [24]

Trong thực tiễn thi hành BLTTDS cũng như thực hiện thủ tục giám đốc thẩm

và tái thẩm của Tòa án đã có tiến bộ, ngày càng chứng minh vai trò quan trọng trong các hoạt động tố tụng của tòa án, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, chất lượng xét xử các vụ án dân sự nói chung và các vụ án về tranh chấp đất đai nói riêng chưa đáp ứng được yêu cầu pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việc áp dụng các quy định pháp luật về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án và một số quy định về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế như: vấn đề khiếu nại, phát hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực mà có sai sót; thẩm

3

quyền giám đốc thẩm, tái thẩm; quyền hạn của Hội đồng giám đốc thẩm, tái thẩm

… Chính những quy định chưa rõ ràng và đầy đủ trong BLTTDS đã gây ra những vướng mắc và giảm hiệu quả công tác xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của ngành Toà án Do vậy, cần phải hoàn thiện các quy định về giám đốc thẩm, tái thẩm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án, đảm bảo mọi phán quyết đều đúng pháp luật, khách quan, công bằng, đảm bảo cho lợi ích của nhà nước, lợi ích của nhân dân

Trước thực trạng và yêu cầu như trên, tác giả chọn đề tài: “Giám đốc thẩm,

tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đại tại tòa án” làm luận văn thạc sĩ luật

học của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đã có một số công trình nghiên cứu về thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm

như: Luận văn Thạc sĩ luật học của Ngô Anh Dũng về đề tài “Thủ tục xét lại bản

án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam” (năm 1996) Luận văn Thạc sĩ luật học của Dương Thị Thanh Mai về "Những vấn đề về trình tự và thủ tục giám đốc thẩm dân sự" (năm 1997) Đề tài khoa học

cấp bộ của Viện khoa học kiểm sát- Viện kiểm sát nhân dân tối cao “Thủ tục giám

đốc thẩm trong tố tụng dân sự Việt Nam” (năm 2003) do Tiến sĩ Trần Văn Trung

làm chủ nhiệm đề tài Sách chuyên khảo của Dương Thị Thanh Mai về “Tìm hiểu

các quy định của pháp luật về thủ tục giám đốc thẩm vụ án dân sự” (Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, năm 2000) Nội dung nghiên cứu của các luận văn và các công trình nói trên bị giới hạn của phạm vi pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự (PLTTGQCVADS) do vào thời điểm đó BLTTDS chưa được ban hành Luận án

Tiến sĩ luật học của Đào Xuân Tiến “Thủ tục xét lại bản án, quyết định của Toà án

đã có hiệu lực pháp luật trong tố tụng kinh tế, dân sự ở Việt Nam”(năm 2009)

Luận án Tiến sĩ luật học của Mai Ngọc Dương, “Giám đốc thẩm dân sự- Một số vấn

đề lý luận và thực tiễn” (năm 2010)

Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu, các bài viết đăng trên các tạp chí của các tác giả như: Nguyễn Quang Lộc, Nguyễn Quang Tiến, Trần Anh Tuấn,

Do vậy trong luận văn này học viên sẽ đi sâu phân tích thực trạng cũng như nguyên nhân của khó khăn vướng mắc khi tiến hành hoạt động giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án, từ đó đưa ra những kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như nâng cao chất lượng giám đốc thẩm, tái thẩm các bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật về tranh chấp đất đai

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích của luận văn

Luận văn góp phần vào việc làm rõ trọng tâm những vấn đề cơ bản về giám đốc thẩm, tái thẩm dân sự và giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai Từ đó luận văn sẽ nêu một số yêu cầu và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giám đốc thẩm, tái thẩm nói chung và trong tranh chấp đất đai nói riêng

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ của luận văn bao gồm:

- Nghiên cứu các cơ sở lý luận về giám đốc thẩm, tái thẩm trong hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân

- Phân tích thực tiễn việc áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các tranh chấp đất đai của Tòa án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm

- Đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục các vấn đề còn tồn tại và nâng cao chất lượng giải quyết các tranh chấp đất đai theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm được quy định trong BLTTDS của nước ta Trong đó, tập trung nghiên cứu quy trình thủ tục giám đốc

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận, luận văn đi sâu nghiên cứu các quy định của pháp luật tố tụng dân sự có liên quan đến giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân theo chuyên ngành Luật Kinh tế

Trên cơ sở quy định của pháp luật thực định về tố tụng dân sự, tác giả tập trung nghiên cứu về các vấn đề thuộc phạm vi thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong

tố tụng dân sự được quy định tại Phần thứ tư của BLTTDS và thực tiễn thi hành từ năm 2010 đến năm 2014

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở nhận thức và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về cải cách tư pháp Bằng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành như phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, kết hợp với khảo sát thực tiễn trong quá trình công tác tư pháp trong tố tụng dân sự và giải quyết tranh chấp đất đai tại Toà án để hoàn thành luận văn

6 Ý nghĩa của luận văn

Luận văn đã góp phần làm rõ bản chất của giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng dân sự, trong đó có các vấn đề như: khái niệm, đặc điểm pháp lý, ý nghĩa pháp

lý Trong luận văn, đã đưa ra khái niệm mới về giám đốc thẩm dân sự, tái thẩm dân

sự Luận văn cũng giúp người đọc hình dung được thực tiễn công tác giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai của ngành Toà án trong những năm qua, những mặt còn tồn tại, nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác giám đốc thẩm, tái thẩm