Một số vướng mắc, bất cập khi áp dụng pháp luật về chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân để vợ hoặc chồng sản xuất kinh doanh riêng ..... Về hậu quả pháp lý của việc chia
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TỐNG THỊ LÝ
CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG
ĐỂ TIẾN HÀNH HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH
DOANH
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TỐNG THỊ LÝ
CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG
ĐỂ TIẾN HÀNH HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH
DOANH
Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
Mã số: 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN PHƯƠNG LAN
HÀ NỘI - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn này chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác
NGƯỜI CAM ĐOAN
Tống Thị Lý
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ viết tắt
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHIA TÀI SẢN
CHUNG VỢ CHỒNG TRONG THỜI KỲ HÔN NHÂNError! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ
hôn nhân Error! Bookmark not defined
1.2 Các nguyên tắc cơ bản của việc chia tài sản chung vợ chồng
trong thời kỳ hôn nhân Error! Bookmark not defined
1.3 Sự cần thiết của việc chia tài sản chung vợ chồng trong thời
kỳ hôn nhân để sản xuất kinh doanh riêngError! Bookmark not defined
Chương 2: CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG TRONG
THỜI KỲ HÔN NHÂN ĐỂ VỢ HOẶC CHỒNG SẢN XUẤT
KINH DOANH RIÊNG Error! Bookmark not defined
2.1 Quyền yêu cầu chia Error! Bookmark not defined
2.2 Phương thức chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ
hôn nhân nhằm mục đích sản xuất kinh doanh riêng của vợ
hoặc chồng Error! Bookmark not defined
2.3 Hậu quả pháp lý của việc chia tài sản chung trong thời kỳ
hôn nhân để vợ hoặc chồng sản xuất kinh doanh riêngError! Bookmark not defined 2.3.1 Quan hệ nhân thân Error! Bookmark not defined
2.3.2 Quan hệ tài sản Error! Bookmark not defined
Trang 52.3.3 Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng đối với con chung và đời sống
chung của gia đình sau khi chia tài sản chungError! Bookmark not defined
2.3.4 Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng đối với người thứ ba khi chia
tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân để một bên sản xuất, kinh
doanh riêng Error! Bookmark not defined
2.4 Vấn đề chấm dứt hiệu lực của việc chia tài sản chung của vợ
chồng trong thời kỳ hôn nhân với mục đích sản xuất kinh
doanh riêng Error! Bookmark not defined
Chương 3: NHỮNG VƯỚNG MẮC, BẤT CẬP TRONG VIỆC ÁP
DỤNG PHÁP LUẬT VỀ CHIA TÀI SẢN CHUNG VỢ
CHỒNG ĐỂ TIẾN HÀNH HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH
DOANH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊError! Bookmark not defined
3.1 Một số vướng mắc, bất cập khi áp dụng pháp luật về chia tài
sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân để vợ hoặc
chồng sản xuất kinh doanh riêng Error! Bookmark not defined
3.1.1 Quyền yêu cầu chia tài sản chung để một bên vợ hoặc chồng sản
xuất kinh doanh riêng Error! Bookmark not defined
3.1.2 Hình thức chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhânError! Bookmark not defined
3.1.3 Về hiệu lực của việc chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ
hôn nhân Error! Bookmark not defined
3.1.4 Về hậu quả pháp lý của việc chia tài sản chung khi một bên vợ
hoặc chồng đầu tư kinh doanh riêng trong thời kỳ hôn nhânError! Bookmark not defined
3.1.5 Về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng sau khi chia tài sản chung
chưa được pháp luật quy định Error! Bookmark not defined
3.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chia tài sản
chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân với mục đích
đầu tư kinh doanh riêng Error! Bookmark not defined
3.2.1 Về quyền yêu cầu chia tài sản chung để một bên đầu tư kinh
doanh riêng Error! Bookmark not defined
Trang 63.2.2 Về hình thức của việc chia tài sản chung để một bên đầu tư kinh
doanh riêng Error! Bookmark not defined
3.2.3 Về thời điểm có hiệu lực của việc chia tài sản chung vợ chồngError! Bookmark not defined
3.2.4 Về hậu quả pháp lý của việc chia tài sản chung vợ chồng trong thời
kỳ hôn nhân để một bên vợ, chồng sản xuất kinh doanh riêngError! Bookmark not defined 3.2.5 Về các trường hợp chia tài sản chung bị coi là vô hiệuError! Bookmark not defined
3.2.6 Về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng sau khi chia tài sản chung
trong thời kỳ hôn nhân Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 4
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Nghị định số 126/2014/NĐ-CP Nghị định số 126/2014/NĐ-CP ngày
31/12/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
Nghị định số 70/2001/NĐ-CP Nghị định số 70/2001/NĐ-CP ngày
03/10/2001 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hôn nhân
và gia đình năm 2000
Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP ngày
23/12/2000 của Hội đồng thẩm phán Tòa
án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
Nghị quyết số 35/2000/QH10 Nghị quyết số 35/2000/QH ngày
09/06/2000 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
Trang 81
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hôn nhân là cơ sở của gia đình, hai người đến với nhau bằng tình yêu
và cùng nhau xây dựng một mái ấm, tạo nên gia đình hạnh phúc Gia đình luôn luôn chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống xã hội, nó được coi như
những “tế bào” của xã hội, gia đình là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi
trường quan trọng để hình thành và giáo dục nhân cách mỗi người, gia đình
có tốt thì xã hội cũng mới phát triển Một trong những chức năng cơ bản của gia đình đó là chức năng kinh tế mà nội dung của nó là sự tham gia của các thành viên vào quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm tạo ra của cải vật chất, tinh thần bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của gia đình
Gia đình là một “tế bào” xã hội thực hiện chức năng kinh tế, vì thế giữa
các thành viên gia đình luôn tồn tại những mối quan hệ liên quan đến tài sản Trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường, tính chất của mối quan hệ tài sản giữa các thành viên trong gia đình cũng có nhiều thay đổi Vì vậy các quy định điều chỉnh chế độ tài sản của vợ chồng luôn được các nhà làm luật quan tâm và xây dựng để trở thành một trong những chế định quan trọng nhất của pháp luật Hôn nhân và gia đình
Trong Luật HN&GĐ năm 2014 chế độ tài sản chung của vợ chồng được quy định tại Điều 28, vợ chồng có thể lựa chọn áp dụng chế độ tài sản pháp định hoặc chế độ tài sản theo thỏa thuận Về nguyên tắc khi hôn nhân còn tồn tại thì tài sản chung vẫn còn tồn tại Tuy nhiên trên thực tế hiện nay
có rất nhiều cặp vợ chồng có nhu cầu chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân xuất phát từ nhiều lý do khác nhau Trong quá trình chung sống vợ chồng luôn tham gia vào các giao dịch dân sự, thương mại khác nhau để phát triển kinh tế gia đình, đảm bảo các nhu cầu về vật chất cũng như tinh thần của
Trang 92
gia đình Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay thì nhu cầu kinh doanh của các cá nhân trong xã hội là rất cao Với mục đích để sản xuất kinh doanh riêng không ít các cặp vợ chồng đã thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân để sản xuất kinh doanh riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Một mặt nó đáp ứng nhu cầu chính đáng của vợ hoặc chồng trong sản xuất kinh doanh, đồng thời cũng thể hiện sự tôn trọng quyền tự do kinh doanh của công dân theo quy định của pháp luật hiện hành Việc chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân
để sản xuất kinh doanh riêng vừa để đảm bảo nhu cầu về sử dụng vốn trong hoạt động kinh doanh vừa để ngăn chặn những hậu quả rủi ro từ hoạt động sản xuất kinh doanh đó đối với gia đình, đảm bảo cho lợi ích của gia đình
Hiện nay việc chia tài sản vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân nhằm tạo điều kiện cho một bên vợ hoặc chồng sản xuất kinh doanh riêng được tiến hành không ít ở các vùng đô thị, thành phố lớn Bên cạnh những tác động tích cực của các quy định về chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân
để sản xuất kinh doanh thì thực tiễn thực hiện những quy định trên cũng bộc
lộ những bất cập Đặc biệt là những trường hợp lợi dụng những quy định của pháp luật về vấn đề này để trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với người thứ ba hay việc giải quyết những tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện việc yêu cầu chia tài sản chung của vợ chồng Điều đó cho thấy cần phải có sự nghiên cứu sâu về vấn đề chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân đặc biệt chia tài sản chung để vợ chồng sản xuất kinh doanh riêng, phát hiện những bất cập của các quy định pháp luật để hạn chế những tranh chấp phát sinh mà vẫn giữ được hạnh phúc gia đình
Đó là lý do mà tác giả lựa chọn đề tài: “Chia tài sản chung của vợ
chồng để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh” để nghiên cứu
Trang 103
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu các quy định của pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, đặc biệt trong việc đáp ứng yêu cầu kinh doanh riêng của vợ hoặc chồng, phát hiện những bất cập, hạn chế còn tồn tại trong quá trình áp dụng những quy định của pháp luật trong thực tiễn chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Từ đó đưa ra một số kiến nghị góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật về chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân
Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:
Thứ nhất, phân tích, đánh giá những quy định của pháp luật hiện hành
về chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân trong đó chú trọng nghiên cứu việc vận dụng quy định pháp luật về vấn đề này trong trường hợp một bên vợ hoặc chồng đầu tư kinh doanh riêng
Thứ hai, phân tích, nhận dạng những bất cập, hạn chế của pháp luật
hiện hành khi vận dụng những quy định trên trong thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh riêng của vợ chồng
Thứ ba, một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về
chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân nói chung và khi vợ hoặc chồng đầu tư kinh doanh riêng trong mối quan hệ tương thích giữa Luật Hôn nhân và gia đình hiện hành với các luật khác có liên quan như Luật Doanh nghiệp; Luật Đầu tư; Luật Thương mại; Luật Đất đai…
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Một số vấn đề lý luận về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời
kỳ hôn nhân
Trang 114
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đồng Ngọc Ba (2005), “Một số vấn đề pháp lý và thực tiễn về các loại
hình doanh nghiệp ở Việt Nam”, Tạp chí Luật học, (01), tr.12-18
2 Chính phủ (2001), Nghị định số 70/2001/NĐ-CP ngày 03/10/2001 quy
định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hôn nhân và gia đình, Hà Nội
3 Chính phủ (2013), Dự thảo Luật Hôn nhân và gia đình (sửa đổi), Hà Nội
4 Chính phủ (2014), Nghị định số 126/2014/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm
2014 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật hôn nhân
và gia đình, Hà Nội
5 Nguyễn Văn Cừ (2002), “Quyền sở hữu của vợ chồng theo Luật Hôn
nhân và Gia đình năm 2000”, Tạp chí Luật học, (6), tr.3-9
6 Nguyễn Văn Cừ (2005), Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn
nhân và Gia đình Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Trường Đại học
Luật Hà Nội, Hà Nội
7 Nguyễn Văn Cừ (2008), “Phương thức giải quyết tranh chấp về tài sản của
vợ chồng trong hoạt động sản xuất kinh doanh”, Đề tài nghiên cứu Khoa
học “Tài sản vợ chồng trong hoạt động sản xuất kinh doanh”, Hà Nội
8 Nguyễn Thị Dung (2000), “Hoàn thiện quy định về góp vốn và xác định
tư cách thành viên công ty theo Luật Doanh nghiệp năm 2005”, Tạp chí
Luật học, (tháng 09), tr.28-37
9 Trương Thanh Đức (2014), “Bình luận chế định tài sản của vợ chồng trong
dự luật HN &GĐ sửa đổi” http://thongtinphapluatdansu.wordpress.com
10 Nguyễn Hồng Hải (2003), “Bàn thêm về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân theo pháp luật Hôn nhân và gia đình hiện hành”,
Tạp chí Luật học, (5)
Trang 125
11 Nguyễn Hồng Hải, “Nghĩa vụ tài sản giữa vợ và chồng theo quy định của
Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000”, Tạp chí Luật học, tr.19-23
12 Nguyễn Minh Hằng (2012), “Cẩm nang pháp luật Hôn nhân và gia đình
Việt Nam”, Nxb Thông tin truyền thông, Hà Nội
13 Nguyễn Thị Hạnh (2012), Chia tài sản chung của vợ chồng theo pháp
luật Việt Nam Thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện Luận văn Thạc sĩ
luật học, Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
14 Trần Đức Hoài (2006), Một số vấn đề về tài sản vợ chồng trong hoạt
động sản xuất kinh doanh, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học
Luật Hà Nội, Hà Nội
15 Phạm Hồng Minh Hoàng (2013), Chia tài sản chung của vợ chồng trong
thời kỳ hôn nhân theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ luật học,
Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
16 Bùi Minh Hồng (2009), “Chế độ tài sản theo thỏa thuận của vợ chồng
liên hệ từ pháp luật nước ngoài đến pháp luật Việt Nam”,
http://thongtinphapluatdansu.wordpress.com
17 Nguyễn Thị Thu Hồng (2012), Công chứng các văn bản liên quan đến
tài sản của vợ chồng, Luận văn Thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học
quốc gia Hà Nội, Hà Nội
18 Trần Thị Huệ, “Trách nhiệm liên đới của vợ, chồng theo Điều 25 Luật
Hôn nhân và gia đình năm 2000 ”, Tạp chí Luật học, tr.22-24
19 Ngô Thị Hường (2008), “Đăng ký quyền sở hữu tài sản và việc xác định
tài sản chung, riêng của vợ chồng”, Tạp chí Luật học, (10), tr 22-28
20 Ngô Thị Hường (2008), “Một số vấn đề lý luận về quyền sở hữu tài sản
của vợ chồng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh”, Trích từ Đề tài
nghiên cứu khoa học “Tài sản vợ chồng trong hoạt động sản xuất kinh
doanh”, Hà Nội
Trang 136
21 Nguyễn Phương Lan (2002), “Hậu quả pháp lý của việc chia tài sản
chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân”, Tạp chí Luật học, tr.22-27
22 Nguyễn Phương Lan (chủ nhiệm) (2008), “Tài sản vợ chồng trong hoạt
động sản xuất kinh doanh”, Đề tài nghiên cứu Khoa học, Hà Nội
23 Bùi Thị Mừng (2008), “Chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ
hôn nhân để một bên đầu tư kinh doanh”, Đề tài nghiên cứu Khoa học
“Tài sản vợ chồng trong hoạt động sản xuất kinh doanh”, Hà Nội
24 Bùi Thị Tố Nga (2012), Chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ
hôn nhân theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Luận văn Thạc sĩ
luật học, Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
25 Quốc hội (1986), Luật Hôn nhân và Gia đình, Hà Nội
26 Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội
27 Quốc hội (2000), Luật Hôn nhân và Gia đình, Hà Nội
28 Quốc hội (2000), Nghị quyết số 35/2000/QH10 ngày 09/06 về việc thi
hành Luật Hôn nhân và Gia đình, Hà Nội
29 Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự, Hà Nội
30 Quốc hội (2005), Luật Đầu tư, Hà Nội
31 Quốc hội (2005), Luật Doanh nghiệp, Hà Nội
32 Quốc hội (2005), Luật Thương mại, Hà Nội
33 Quốc hội (2006), Luật Công chứng, Hà Nội
34 Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội
35 Quốc hội (2014), Luật Doanh nghiệp, Hà Nội
36 Quốc hội (2014), Luật Hôn nhân và Gia đình, Hà Nội
37 Tòa án nhân dân tối cao (2000), Nghị quyết số 02/2000/NĐ-HĐTP ngày
23/12 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn một
số quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Hà Nội