tiểu luận cao học Tư tưởng hồ chí minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn sự vận dụng tư tưởng đó của đảng ta qua các giai đoạn cách mạng

MỞ ĐẦU Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp là một bộ phận hợp thành hệ thống tư tưởng kinh tế của Người, bao gồm hệ thống những luận điểm lý luận toàn diện và sâu sắc được rút ra từ thực tiễn cách mạng, từ sự kế thừa và phát triển những kinh nghiệm, truyền thống đặc sắc của dân tộc và trí tuệ của thời đại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác Lênin nhằm xây dựng và phát triển nền nông nghiệp Việt Nam từ sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu tiến dần lên nền nông nghiệp hiện đại, khoa học – kỹ thuật tiên tiến, có khả năng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng và Nhà nước ta vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệp nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc. Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển tư tưởng nông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tế nói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Chính vì vậy, tôi lưa chọn tiểu luận: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Sự vận dụng tư tưởng đó vào phát triển kinh tế của Việt Nam

MỞ ĐẦU

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp là một bộ phận hợp thành hệ

thống tư tưởng kinh tế của Người, bao gồm hệ thống những luận điểm lý luận toàn diện và sâu sắc được rút ra từ thực tiễn cách mạng, từ sự kế thừa và phát triển những kinh nghiệm, truyền thống đặc sắc của dân tộc và trí tuệ của thời đại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác - Lênin nhằm xây dựng và phát triển nền nông nghiệp Việt Nam từ sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu tiến dần lên nền nông nghiệp hiện đại, khoa học – kỹ thuật tiên tiến, có khả năng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng và Nhà nước ta vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệp nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển

tư tưởng nông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tế nói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước Chính vì vậy, tôi lưa chọn tiểu luận: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Sự vận dụng tư tưởng đó vào phát triển kinh tế của Việt Nam"

NỘI DUNG Chương I Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp phát triển kinh tế Nông thôn

1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của nông nghiệp

Là một nhà lãnh đạo chiến lược giàu kinh nghiệm, Hồ Chí Minh sớm thấy được rằng: Muốn nâng cao đời sống của nhân dân, trước hết phải không ngừng ra sức phát triển nền kinh tế quốc gia Mà vấn đề cơ bản hàng đầu để

phát triển, Hồ Chí Minh xác định đó chính là bắt đầu từ nông nghiệp

Nông nghiệp với Hồ Chí Minh luôn có một vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển nền kinh tế, xã hội cũng như trong việc nâng cao

đời sống của nhân dân Với Người: nông nghiệp là gốc, nông nghiệp là chính, nông nghiệp là mặt trận chính, nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, nông nghiệp là mặt trận cơ bản, nông nghiệp là việc quan trọng nhất… Người cho rằng: Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp, nền kinh tế lấy canh nông làm gốc, do vậy “Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh”(2) Từ đó, Người coi việc tập trung phát triển nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân và yêu cầu các ngành khác phải lấy việc phục vụ nông nghiệp làm trung tâm

Hồ Chí Minh coi phát triển nông nghiệp là nhân tố đầu tiên, là cội nguồn giải quyết mọi vấn đề xã hội Nông nghiệp giải quyết nhu cầu quan trọng nhất, cơ bản nhất, cấp thiết nhất của con người là nhu cầu ăn, mặc, ở Trong đó, ăn là nhu cầu đầu tiên Chỉ khi nào thỏa mãn được các nhu cầu ăn (và mặc, ở) trên một mức độ nhất định thì người ta mới nghĩ đến những nhu

cầu cao hơn Hồ Chí Minh viết “Sản xuất nông nghiệp trước hết là sản xuất lương thực, là việc cần thiết nhất cho đời sống nhân dân, là bộ phận cực kỳ quan trọng trong kế hoạch kinh tế của Nhà nước”

Trong xây dựng CNXH, thời kỳ đầu ở miền Bắc, nông nghiệp vẫn được

Hồ Chí Minh coi như một mặt trận chủ yếu, là nền tảng của toàn bộ cơ cấu kinh tế quốc dân Theo Hồ Chí Minh, trong nền kinh tế quốc dân của mỗi

quốc gia có ba bộ phận quan trọng nhất là nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp Ba bộ phận này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tác động và chi phối lẫn nhau

1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển một nền nông nghiệp toàn diện ở nươc ta

Với Hồ Chí Minh, nền nông nghiệp Việt Nam phát triển phải là một nền nông nghiệp phát triển toàn diện, nền nông nghiệp phát triển đó càng không

phải trong một nền kinh tế thuần nông mà là trong một nền kinh tế bền vững hiện đại, với sự phong phú về ngành nghề, đa dạng hóa về sản phẩm Theo Người: “Sản xuất phải toàn diện, sản xuất thóc là chính, đồng thời phải coi trọng hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp, chăn nuôi, thả cá và nghề phụ”(14) Người nhắc nhở: “Trung ương thường nói nông nghiệp phải toàn diện Mình không những cốt gạo, ngô, khoai, sắn, bông mà còn cốt các thứ khác nữa Cho nên phải toàn diện” (15) Nói chuyện với cán bộ miền núi trong Hội nghị tổng kết cuộc vận động hợp tác hóa nông nghiệp, phát triển sản xuất, kết hợp hoàn thành cải cách dân chủ ở miền núi, Người cũng nói: “Sản xuất phải toàn diện, trồng cây lương thực và cây công nghiệp, phát triển chăn nuôi, phát triển nghề rừng, chú trọng đẩy mạnh chăn nuôi, vì miền núi có nhiều khả năng chăn nuôi”(16) Hồ Chí Minh đã thẳng thắn phê bình đồng bào Tuyên Quang vì có “khuyết điểm là không toàn diện, không chú trọng đầy đủ về cây công nghiệp và hoa màu” (17) Hay nhân dân xã Đại Nghĩa (Hà Đông) vì: “Sản xuất chưa toàn diện” vì “xem nhẹ hoa màu và cây công nghiệp”…

Vậy cụ thể như thế nào là một nền nông nghiệp toàn diện theo tư tưởng

Hồ Chí Minh? Qua các tác phẩm, bài nói và viết của Hồ Chí Minh cho thấy quan niệm về một nền nông nghiệp toàn diện theo Người phải là:

Thứ nhất: Nền nông nghiệp toàn diện trước hết phải là một nền nông nghiệp có ngành trồng trọt phát triển Trong đó “Trồng trọt cũng phải phát triển toàn diện”

Hồ Chí Minh cho rằng, trồng trọt, trước hết, phải trồng cây lương thực,

bởi vì “nông nghiệp là nguồn cung cấp lương thực” (18) Người nói nhiều đến trồng lúa, coi cây lúa là cây chính trong các cây lương thực: “Sản xuất thóc là chính” Sau cây lúa, Người rất chú trọng đến các cây hoa màu như ngô, khoai, sắn là nguồn lương thực bổ sung cho cây lúa và là nguồn thức ăn chủ yếu cho

chăn nuôi Người nói: “Phải hết sức phát triển hoa màu, chỉ có thóc, không có

hoa màu là không được Hoa màu không những là cây lương thực quý của người, mà còn dùng để chăn nuôi Xã Đại Nghĩa vì thiếu chú ý đến hoa màu cho nên chăn nuôi kém” (19)

Thứ hai: Theo Hồ Chí Minh, nền nông nghiệp toàn diện phải có ngành chăn nuôi phát triển Nói chuyện trong Hội nghị tổng kết phong trào sản xuất

nông, lâm, ngư nghiệp năm 1959, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Về chăn nuôi, phải chú ý phát triển chăn nuôi càng nhiều càng tốt”(20) Theo Người, “Phải phát triển mạnh chăn nuôi để đảm bảo có thêm thịt ăn, thêm sức kéo, thêm

phân bón” (21) Người cũng nhấn mạnh lợi ích của chăn nuôi với trồng trọt:

“Vì chăn nuôi kém mà phân bón ít, lại vì phân bón ít mà sản lượng lúa và hoa màu giảm sút” (22) Hay mối quan hệ giữa trồng trọt và chăn nuôi: “Muốn

ruộng tốt thì phải dùng nhiều phân Muốn có nhiều phân thì phải đẩy mạnh chăn nuôi Muốn phát triển chăn nuôi thì phải tăng diện tích trồng thức ăn cho

trâu, bò, lợn…” (23)

Thứ ba: nông nghiệp toàn diện, theo Người phải phát triển lâm nghiệp: Trồng cây, gây rừng, khai thác lâm thổ sản có kế hoạch.

Quan điểm của Hồ Chí Minh là: “cây và rừng là nguồn lợi lớn”, do vậy, Người luôn nhắc nhở bà con nông dân, đặc biệt là bà con các dân tộc phải trồng rừng và bảo vệ rừng Nói chuyện với đồng bào nhân dân Tuyên Quang, Người chỉ rõ: “Đồng bào phải chú ý bảo vệ rừng và trồng cây gây rừng Tục

ngữ nói “Rừng vàng, biển bạc” Chúng ta chớ lãng phí vàng, mà phải bảo vệ

vàng của chúng ta” (27) Người còn nhấn mạnh: “ Phá rừng thì dễ, nhưng gây lại rừng thì phải mất hàng chục năm” (28)

Thứ tư: nông nghiệp toàn diện, theo Hồ Chi Minh còn phải đặt trong mối quan hệ với phát triển ngành ngư nghiệp và các ngành kinh tế gắn liền với biển.

Khi ra thăm và nói chuyện với nhân dân đảo Cô Tô, Người dặn dò: “Cần đẩy mạnh nghề đánh cá, nghề làm muối, nuôi dưỡng và bảo vệ các thứ hải sâm, trân châu v.v…”(34) là những nghề gắn với kinh tế biển mà nước ta có nhiều tiềm năng để phát triển mạnh mẽ trong tương lai

Khi nói đến nghề cá, cũng phải lưu ý rằng, Hồ Chí Minh không chỉ nhắc đến phát triển nghề cá ở vùng biển, Người còn nhắc phải phát triển nghề cá ở các vùng đồng bằng ven biển Do đó, Người từng nhắc nông dân ta phải trồng dâu nuôi tằm, lấy tơ làm lưới đánh cá

Hiểu rõ đặc điểm tự nhiên, khí hậu của nước ta đối với người làm nông nghiệp, Hồ Chí Minh đã có ý tưởng kết hợp trồng lúa và nuôi cá trong các ao

hồ, trên sông và cả trên ruộng theo phương thức kết hợp để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống Do đó, khi đi thăm nhân dân các tỉnh đồng bằng như Hưng Yên, Hà Đông, Hải Dương, Người đều nhắc cùng với trồng lúa, hoa màu, chăn nuôi cần phải thả cá Người chỉ rõ: “Cần đẩy mạnh thả cá để cung cấp thêm thực phẩm bổ sung cho thịt, cải thiện đời sống nhân dân Nuôi cá cũng dễ Có nước và có công thì cá phát triển”(35)

Thứ năm: Khi nói đến nông nghiệp toàn diện, ngoài nông, lâm, ngư nghiệp, Hồ Chí Minh cũng nói đến nghề phụ gia đình.

Ở những vùng nông thôn của Việt Nam, thông thường khi năng suất trồng trọt và chăn nuôi đạt trình độ nhất định, có một số lao động dư thừa Mặt khác, đặc thù của sản xuất nông nghiệp là theo thời vụ, trong một mùa có một số ngày nông nhàn, lao động không được sử dụng Số lao động dư thừa

đó chuyển sang làm nghề phụ để có thêm thu nhập Nắm chắc tình hình thực

tế đó, Hồ Chí Minh đã quan tâm, nhắc nhở đồng bào các địa phương khai thác

mảnh vườn, mở mang nghề phụ Người nói: “Miếng vườn của mỗi gia đình xã

viên và các loại nghề phụ là nguồn lợi để tăng thu nhập”(36) Từ đó, Người

nhắc nhở: “Phát triển thích đáng nghề phụ của gia đình xã viên”.

Chương II Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh

tế nông nghiệp, nông thôn vào quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam

2.1 Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn

Trong nhiệm vụ của các ngành kinh tế trong kế hoạch 5 năm thì nhiệm

vụ trọng tâm về sản xuất nông nghiệp là giải quyết tốt vấn đề lương thực, đồng thời hết sức phát triển cây công nghiệp, chǎn nuôi, ngư nghiệp, lâm

nghiệp Một mặt, cần phải bảo đảm nhu cầu về lương thực và thực phẩm của

nhân dân; sức kéo và phân bón cho nông nghiệp; cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm, công nghiệp dệt, công nghiệp gỗ và công nghiệp giấy Mặt khác, cần phải tǎng thêm nguồn hàng nông sản xuất khẩu, nhất là các đặc sản vùng nhiệt đới

Sản xuất nông nghiệp giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Cần phải ra sức phát triển nông nghiệp đi đôi với việc phát triển công nghiệp chúng ta cần lấy sản xuất lương thực làm trọng tâm, đồng thời phát triển nông nghiệp một cách toàn diện Phải ra sức phát huy mọi khả nǎng thuận lợi của nông nghiệp nhiệt đới, tích cực xây dựng hợp tác xã nông nghiệp và mở mang nông trường quốc doanh; phải thực hiện từng bước thủy lợi hóa và cải tạo đất; cải tiến nông cụ và cơ giới hóa từng bước; mở rộng diện tích bằng cách tǎng vụ và khai hoang, đồng thời ra sức thực hiện thâm canh, tǎng nǎng suất

Để có thể ra sức phát triển nông nghiệp chúng ta đã chú ý vận dụng phương châm phát triển nông nghiệp toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc, đã tính đến những cố gắng rất lớn của chúng ta về các mặt phát triển và củng cố các hợp tác xã, các nông trường quốc doanh, đẩy mạnh công tác thủy lợi, xúc tiến việc cải tiến nông cụ, cải tiến kỹ thuật , hết sức phát huy sự giúp đỡ của công nghiệp đối với nông nghiệp; mặt khác, cũng có chiếu cố những khó khǎn

do thiên tai thường xuyên gây ra và khả nǎng khắc phục những khó khǎn ấy trong những nǎm tới

Trong đường lối xây dựng và phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa chúng

ta cần tập trung cao độ sức của cả nước, của các ngành, các cấp tạo ra một bước phát triển vượt bậc về nông nghiệp; ra sức đẩy mạnh lâm nghiệp, ngư nghiệp; phát triển công nghiệp nhẹ và công nghiệp thực phẩm (bao gồm cả thủ công nghiệp và tiểu công nghiệp) nhằm giải quyết vững chắc nhu cầu của

cả nước về lương thực, thực phẩm và một phần quan trọng hàng tiêu dùng thông dụng; cải thiện một bước đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân, tạo tích luỹ cho công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa

Tập trung lực lượng phát triển nông nghiệp chủ yếu là tập trung lực lượng các ngành công nghiệp nặng để trang bị cho nông nghiệp, nông nghiệp cùng lâm nghiệp, ngư nghiệp và các ngành sản xuất hàng tiêu dùng phát triển nhanh chóng sẽ là cơ sở cho sự phát triển với nhịp độ nhanh của các ngành

công nghiệp nặng

Tại Đại hội VI, Đại hội của đổi mới, Đảng ta đưa ra những chủ trương lớn về đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy về kinh tế Trong nông nghiệp, thực hiện ba chương trình mục tiêu, nhấn mạnh vai trò của nông nghiệp trong việc đáp ứng yêu cẩu cấp thiết về lương thực, thực phẩm, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu Đại hội còn chỉ rõ:

“Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, không được tách rời nông nghiệp với công nghiệp, không thể chỉ coi trọng nông nghiệp hoặc công nghiệp nhưng ở mỗi giai đoạn, trong từng chặng đường, vị trí của nông nghiệp và công nghiệp có khác nhau Trong chặng đường hiện nay, phải tập trung sức phát triển nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa…” Yêu cầu cấp bách về lương thực, thực phẩm, về nguyên liệu sản xuất, hàng tiêu dùng, về hàng xuất khẩu quyết định vị trí hàng đầu của nông nghiệp Đại hội còn nhấn mạnh: “Trong những năm còn lại của chặng đường đầu tiên, trước mắt là

trong kế hoạch 5 năm 1986 - 1990, phải thật sự tập trung sức người, sức của vào việc thực hiện cho được ba chương trình mục tiêu về lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu”

Trong phương hướng, mục tiêu chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội trong

5 năm 1986-1990, Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương đã đưa ra ba chương trình lớn: lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu Ba chương trình này liên quan chặt chẽ với nhau, là cơ sở và tiền đề cho nhau Lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng là những điều kiện vật chất quan trọng nhất để ổn định tình hình kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân… Ba chương trình lớn là cốt lõi của nhiệm vụ kinh tế, xã hội trong 5 năm

1986-1990, không những có ý nghĩa sống còn trong tình hình trước mắt, mà còn là những điều kiện ban đầu không thể thiếu được để triển khai công nghiệp hoá

xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo

KẾT LUẬN

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển tư tưởng nông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tế nói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, trên lĩnh vực nông nghiệp, mặc dù còn những hạn chế, yếu kém, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông

nghiệp nước ta đã đạt được thành tựu “khá toàn diện và to lớn” Nông

nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả; đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia; một số mặt hàng xuất khẩu chiếm vị thế cao trên thị trường thế giới Việt Nam trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo

hàng đầu thế giới Ổn định lương thực đã tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế vượt qua khủng hoảng, phục hồi và phát triển mạnh mẽ trong suốt hơn

20 năm qua

Cho đến nay, tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, CTQG, H, 2009, tập 4, tr 152, 215

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, CTQG, H, 2009, tập 9, tr 5, 456

3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, CTQG, H, 2009, tập 7, tr 572

4 Hồ Chí Minh, Toàn tập, CTQG, H, 2009, tập 5, tr 687- 688

5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, CTQG, H, 2009, tập 12, tr 193

6 Hồ Chí Minh, Toàn tập, CTQG, H, 2009, tập 8, tr 91, 512