Đổi mới quản lý giáo dục đại học việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- HOÀNG TRỌNG NGỌC ĐỔI MỚI QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị họ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG TRỌNG NGỌC

ĐỔI MỚI QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

Hà Nội-2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG TRỌNG NGỌC

ĐỔI MỚI QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học

Mã số: 60 31 02 01

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Quốc Thành

Hà Nội-2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu là trung thực, các thông tin và trích dẫn trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc Các kết quả nghiên cứu của tác giả chưa từng được công

bố

Tác giả luận văn

Hoàng Trọng Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Với tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn thầy TS Phạm Quốc Thành, người đã tận tình hướng dẫn, góp ý trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn tới các thầy, cô giáo Khoa Khoa học Chính trị, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận nhiệt thành giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em Cảm ơn anh chị em học viên lớp Cao học Chính trị Khóa 2013 – 2015 đã ủng hộ, chia sẻ trong quá trình học tập và nghiên cứu

Cuối cùng, em muốn dành lời cảm ơn đến gia đình, người thân đã luôn

ở bên ủng hộ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để em hoàn thành công trình này

Mục lục Trang

Danh mục các chữ viết tắt 7

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 10

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Kết cấu luận văn Error! Bookmark not defined

Chương 1:MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

Error! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm “Giáo dục đại học” Error! Bookmark not defined 1.2 Quản lý nhà nước về giáo dục đại học Error! Bookmark not defined 1.3 Phân cấp quản lý giáo dục đại học Error! Bookmark not defined

Chương 2:THỰC TRẠNG QUẢN LÝGIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM (2006

- 2015) Error! Bookmark not defined

2.1 Khái quát chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục đại học

trong những năm 2006 - 2015 Error! Bookmark not defined 2.2 Kết quả trong quản lý giáo dục đại học Việt Nam (2006 - 2015) Error!

Bookmark not defined

2.2.1 Thành tựu Error! Bookmark not defined 2.2.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined

Chương 3:GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUẢN LÝGIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM

HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 3.1 Yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục đại họcError! Bookmark not defined

3.1.1 Bối cảnh thế giới Error! Bookmark not defined 3.1.2 Bối cảnh trong nước Error! Bookmark not defined

3.2 Các giải pháp cơ bản Error! Bookmark not defined

3.2.1 Đổi mới tư duy nhận thức về quản lý giáo dục đại họcError! Bookmark not

defined

3.2.2 Tái cơ cấu mạng lưới đại học, hoàn thiện bộ máy quản lý giáo dục đại học

Error! Bookmark not defined

3.2.3 Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục đại học, tăng quyền tự chủ của các

cơ sở giáo dục đại học Error! Bookmark not defined

3.2.4 Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý giáo dục đại

học, xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục đại học hiệu quả Error!

Bookmark not defined

3.2.5 Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ và chất lượng quản lý giáo dục đại

học Error! Bookmark not defined

3.2.6 Tăng cường đầu tư cho giáo dục đại học, đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại

học, mở rộng hợp tác quốc tế về giáo dục đại họcError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH 11

Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục đại học

Ủy ban nhân dân

Xã hội chủ nghĩa

World Trade Organization (Tổ chức Thương mại

thế giới)

General Agreement on Tradein Services (Hiệp

định chung về Thương mại dịch vụ)

Official Development Assistance (Hỗ trợ phát

triển chính thức)

Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc

nội)

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục luôn là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu bởi vai trò quan trọng của nó trong sự phát triển của của mỗi quốc gia và cộng đồng Sản phẩm của giáo dục định hình nên chất lượng phát triển của mỗi cộng đồng xã hội, mỗi quốc gia nói riêng và trình độ phát triển của thời đại nói chung Thực tiễn của các quốc gia đã cho thấy chất lượng giáo dục quy định sự phát triển hay tụt hậu, sự vận động hay chững lại của một quốc gia Trong giáo dục, yếu tố tác động một cách tích cực nhất có ảnh hưởng trực tiếp đến trình độ phát triển của các quốc gia

đó là GDĐH Minh chứng cho điều đó là GDĐH ngày càng chiếm vị trí trung tâm trong các quyết định chính sách quan trọng của các quốc gia

Trong một quốc gia, giáo dục có mối quan hệ hữu cơ với các ngành kinh tế

và những lĩnh vực hoạt động văn hóa - xã hội khác của quốc gia đó Nếu chỉ riêng giáo dục cũng không thể tạo dựng được sự thịnh vượng của quốc gia đó Bởi giáo dục giúp củng cố các thể chế xã hội, xây dựng tiềm năng quốc gia và nền quản lý

ưu việt GD&ĐT cũng là nhu cầu, quyền lợi của mọi thành viên trong xã hội, chính sách của nhà nước về giáo dục phải bảo đảm được sự công bằng và tạo cơ hội bình đẳng trong giáo dục

Mặc dù hệ thống GDĐH của nước ta trong thời gian qua đã phát triển mạnh

mẽ về quy mô, mạng lưới, mở rộng các ngành, nghề đào tạo mới góp phần không nhỏ vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Nhưng xu thế phát triển mạnh

mẽ của nền kinh tế tri thức, và cùng với đó là tiến trình xã hội hóa giáo dục ngày càng được đẩy mạnh, tính tự chủ của các cơ sở GDĐH ngày càng tăng, quy mô và

sự đa dạng nền GDĐH trong tương lai sẽ vượt qua khả năng quản lý và tầm kiểm soát của Bộ GD&ĐT

Điều này đòi hỏi GDĐH phải đổi mới mạnh mẽ cách thức quản lý, cơ chế quản lý vì nó là yếu tố quyết định sự vận hành của cả hệ thống GDĐH Sự yếu kém

của quản lý sẽ kéo theo sự yếu kém khác của cả hệ thống GDĐH “Đổi mới QLGD đang được coi là bước đột phá cho sự phát triển GD&ĐT, đặc biệt kể đến là đổi mới quản lý nhà nước về GDĐH” [62; tr 50]

Đối với nước ta, tuy đã có nhiều dự định cải cách được đưa ra nhưng công cuộc cải cách GDĐH Việt Nam vẫn còn chậm, chưa tạo ra được động lực phát triển cho các trường, chưa chú trọng đến các nhóm lợi ích khác nhau Các quy định hiện tại vẫn được xây dựng trên cơ sở cách làm cũ, chưa có được tiếp cận hệ thống trong quản lý trường đại học và còn chưa tính đến yếu tố điều tiết của các quy luật thị trường Yêu cầu phải nghiên cứu, tìm tòi những giải pháp nhằm đổi mới quản lý nhà nước về GDĐH hướng tới nâng cao chất lượng GDĐH, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, có chính sách hợp lý làm cơ sở đổi mới toàn bộ hệ thống GDĐH trong xu thế hội nhập

Trong điều kiện chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời lại phải đối mặt với ảnh hưởng của một xã hội đang đòi hỏi phải phát triển từng ngày, giáo dục Việt Nam vì vậy đang đứng trước những thách thức

của yêu cầu đổi mới để phù hợp với sự phát triển chung Đổi mới “nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung và bao cấp” sang “nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần , với cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nư ớc, theo định hướng XHCN” là tiền

đề đổi mới cơ bản cho đổi mới giáo dục nói chung và QLGDĐH nói riêng với mục tiêu bảo đảm công bằng xã hội trong sự tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội

Việc phải tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLGDĐH Việt Nam hiện nay là tất yếu Trên cơ sở suy ngẫm về hiện trạng của hệ thống đại học nước ta, tôi mạnh dạn nghiên cứu một vấn đề lớn trong hệ thống giáo dục đó là QLGDĐH kết hợp đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm đóng góp cho việc phát

triển GDĐH nước ta Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài “Đổi mới quản lý giáo

dục đại học Việt Nam hiện nay” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Những năm gần đây, khi GDĐH nước ta bắt đầu thực hiện tiến trình hội nhập với thế giới thì đồng thời xuất hiện nhiều vấn đề cần được đổi mới nhằm làm cho GDĐH có thể đáp ứng được nhu cầu xã hội và thời đại Do tầm quan trọng của

nó, đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Đã có rất nhiều công trình khoa học được công bố trên các sách báo, tạp chí với mong muốn chỉ ra những phương hướng và giải pháp nhằm phát triển GDĐH Việt Nam

Nhóm công trình liên quan đến giáo dục và chính sách giáo dục nói chung: Cải cách và chấn hưng giáo dục, (Lê Ngọc Trà, Trần Văn Nhung, Trần Văn Thọ, Nxb Tp Hồ Chí Minh, 2005); Một số vấn đề giáo dục Việt Nam đầu thế kỷ XXI, (Phạm Minh Hạc, Nxb Giáo dục, 2010); Bối cảnh mới - Ngôi trường mới - Nhà QLGD mới, (Tô Xuân Dân (chủ biên), Nguyễn Hữu Tri, Đỗ Trọng Hùng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011); Phát triển giáo dục trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, (Trần Quốc Toản - chủ biên, Đặng Ứng Vận, Đặng

Bá Lãm, Trần Thị Bích Liễu, Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012); Giáo trình chiến lược và chính sách phát triển giáo dục, (Bùi Việt Phú -chủ biên, Nguyễn Văn Đệ,

Đặng Bá Lãm, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2014)

Các công trình trên đã giới thiệu khái quát bối cảnh mới của kinh tế thế giới, qua

đó, trình bày thời cơ và thách thức đối với trường học trong thời đại mới, quan hệ quốc tế trong GD&ĐT Tổng hợp các thông tin cơ bản về nhiệm

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

Tài liệu tiếng Việt

1 Lê An (2007), Chế độ tiền lương, phụ cấp đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, Nxb Tư pháp, Hà Nội

2 Nguyễn Quốc Anh (2004) Một số kinh nghiệm phát triển và cải cách giáo

dục đại học ở Trung Quốc, Tạp chí Giáo dục (84)

3 Đinh Văn Ân và Hoàng Thị Hoa, Giáo dục và đào tạo - chìa khóa của sự phát triển (2008), Nxb Tài chính, Hà Nội

4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2009), Thông báo kết luận của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 (Khoá VIII), phương hướng phát triển giáo dục và đào tạo đến năm 2020, Hà Nội

5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2013), Nghị quyết số 29, Trung ương 8 (Khoá XI), về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, Hà Nội

6 Trần Xuân Bách (2010), Đánh giá giảng viên đại học theo hướng chuẩn hóa trong giai đoạn hiện nay, Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục

7 Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Lộc (2010), Báo cáo thường niên giáo dục Việt Nam: Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam: Dành cho hiệu trưởng và cán bộ quản lý giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà

10 Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng (2004), Giáo dục Việt Nam hướng tới tương lai – Vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thành Vinh (2011), Quản lý nhà trường: Sách chuyên khảo giáo dục và quản lý giáo dục dùng cho hệ đào tạo cử nhân quản lý, Nxb Giáo dục, Hà Nội

12 Đặng Quốc Bảo, Bùi Việt Phú (2013), Một số góc nhìn về phát triển và quản

lý giáo dục (Tái bản lần thứ 1), Nxb Giáo dục, Hà Nội

13 Phan Trọng Báu (1994), Giáo dục Việt Nam thời cận đại, Nxb khoa học xã

16 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Báo cáo tổng kết năm học 2009 - 2010 và

phương hướng nhiệm vụ năm học 2010 - 1011 khối các trường đại học, cao

19 C Mác, Ph Ăng ghen, Toàn tập, T.23, Nxb Chính trị Quốc gia

20 Chiến lược Phát triển giáo dục giai đoạn 2001 - 2010, ban hành theo Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 28/12/2001 của Thủ tướng Chính phủ

21 Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020, ban hành theo Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13/06/2012 của Thủ tướng Chính phủ

22 Chính phủ (2010), Nghị định số 115/2010/NĐ-CP, ngày 24/12/2010 của

23 Chính phủ (2012), chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020, ngày 13/06/2012, Hà Nội

24 Chính phủ (2012), Nghị quyết số 40/NQ-CP, ngày 09/08/2012 của Chính phủ ban hành chương trình hành động của Chính phủ hiện thông báo kết luận của Bộ chính trị về đề án Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công

25 Nguyễn Đức Chính Kiểm định chất lượng đại học, Nxb đại học quốc gia

Luận án tiến sĩ Luật học

28 Nguyễn Đức Cường (2009), Xây dựng Luật Giáo dục đại học trong quá trình

hoàn thiện pháp luật về quản lý giáo dục đại học, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật - Số 8 (256)

29 Tô Xuân Dân (chủ biên), Nguyễn Hữu Tri, Đỗ Trọng Hùng (2011), Bối cảnh mới - Ngôi trường mới - Nhà quản lý giáo dục mới, Nxb Đại học Quốc gia

Hà Nội,

30 Dương Tấn Diệp (2012) Quyền sở hữu tài sản các trường Đại học - Cao

đẳng ngoài công lập dưới góc nhìn theo quan điểm phát triển, Tạp chí Phát Triển & Hội Nhập Số 5 (15), Tháng 7-8

31 Lê Thị Kim Dung (2004), Hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Luật học

32 Hoàng Mạnh Dũng (2002), Hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học tại Việt Nam, Luận án tiến sĩ khoa

học Kinh tế

33 Trần Mạnh Dũng (2011), Đào tạo theo học chế tín chỉ - Bước chuyển đổi quan trọng trong chặng đường lịch sử 50 năm phát triển của Học viện Ngân

hàng, Tạp chí Khoa học và Đào tạo Ngân hàng, số 114; tháng 11

34 Ngô Doãn Đãi (2008), Tự chủ hay trách nhiệm báo cáo/giải trình hai khái niệm cần làm rõ trong công tác quản lý giáo dục Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế Giáo dục so sánh lần thứ 2: “Giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa” tổ chức tại Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

35 Phạm Văn Đại (2013), Quản lý nhà nước cấp tỉnh đối với các cơ sở giáo dục

có yếu tố nước ngoài, Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại học

41 Lê Văn Giạng (2003), Lịch sử giản lược hơn 1000 năm giáo dục Việt Nam,

Nxb chính trị quốc gia Hà nội

42 Nguyễn Duy Mộng Hà (2011), Xây dựng văn hóa chất lượng theo mô hình

quản lý chất lượng tổng thể trong giáo dục đại học, Tạp chí Quản lý giáo dục, số 20

43 Nguyễn Thị Thu Hà (2009), Một số giải pháp nhằm củng cố phát triển các

trường đại học, cao đẳng ngoài công lập, Tạp chí Giáo dục (5)

44 Nguyễn Thị Thu Hà (2010), Giáo dục đại học Việt Nam trong xu thế hội

nhập quốc tế, Tạp chí Giáo dục (9)

45 Nguyễn Thị Thu Hà (2010), Thực trạng thực hiện pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giáo dục đại học và một số giải pháp nhằm hoàn thiện

pháp luật về giáo dục đại học, Tạp chí Dạy và Học ngày nay (9)

46 Nguyễn Thị Thu Hà (2011), Một số vấn đề về bảo đảm hiệu lực quản lý nhà

nước trong lĩnh vực giáo dục đại học, Tạp chí Dân chủ và pháp luật (2)

47 Trình Thanh Hà (2011), Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bảo đảm chất lượng đào tạo đại học từ xa ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục

48 Vũ Ngọc Hải (2003), Chính sách cho đào tạo và nghiên cứu trong các trường

đại học ở Việt Nam thời kỳ đổi mới, Tạp chí phát triển giáo dục, Số 10(58),

năm 2003

49 Vũ Ngọc Hải (2005), Cách nhìn về nghiên cứu phát triển giáo dục đại học

Việt Nam, Tạp chí khoa học, số 3, năm 2005

50 Vũ Ngọc Hải (2006), Hai mươi năm đổi mới giáo dục đại học Việt Nam,

Tạp chí khoa học giáo dục, số 10, năm 2006

51 Vũ Ngọc Hải (2006), Về quyền tự chủ và tính trách nhiệm xã hội hóa của

các trường đại học Việt Nam, Tạp chí khoa học, số 9, năm 2006

52 Phạm Minh Hạc (2014), Báo cáo thường niên giáo dục Việt Nam: Luận bàn

về giáo dục, quản lý giáo dục, khoa học giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội