Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ THỊ PHƯƠNG THU XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THEO HƯỚNG TIẾP C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THỊ PHƯƠNG THU

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THỊ PHƯƠNG THU

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60.14.01.11

Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Đặng Thị Oanh

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

Lời cảm ơn 1

Danh mục chữ viết tắt trong luận văn Error! Bookmark not defined Danh mục các bảng Error! Bookmark not defined Danh mục các hình Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU 6 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA Error! Bookmark not defined

1.1 Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông Error! Bookmark not defined 1.1.1 Đổi mới giáo dục trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.1.2 Đổi mới giáo dục phổ thông ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2 Định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 ở Việt Nam

Error! Bookmark not defined

1.2.1.Chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trình định

hướng năng lực Error! Bookmark not defined

1.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của học sinh

Error! Bookmark not defined 1.2.3 Đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinhError! Bookmark not defined

1.3 Năng lực và một số năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông

Error! Bookmark not defined 1.3.1 Định nghĩa về năng lực Error! Bookmark not defined 1.3.2 Cấu trúc chung của năng lực Error! Bookmark not defined 1.3.3 Một số năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông Error! Bookmark not defined

1.4 Bài tập trong dạy học Hóa học ở trường trung học phổ thôngError! Bookmark not defined

1.4.1 Ý nghĩa của bài tập hóa học Error! Bookmark not defined

1.4.2 Xu hướng xây dựng bài tập hóa học ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark not defined

1.5 Tìm hiểu về chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISAError! Bookmark not defined

1.5.1 Đặc điểm của PISA Error! Bookmark not defined 1.5.2 Mục tiêu đánh giá Error! Bookmark not defined 1.5.3 Nội dung đánh giá Error! Bookmark not defined 1.5.4 Cách đánh giá trong bài tập PISA Error! Bookmark not defined

1.6 Kết quả đánh giá học sinh quốc tế 2012 (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát

triển quốc tế (OECD) Error! Bookmark not defined

1.7 Thực trạng mức độ hiểu biết và sử dụng các bài tập hóa học nhằm phát triển

năng lực học sinh của giáo viên ở trường trung học phổ thông hiện nay Error! Bookmark not defined

1.7.1 Mục đích điều tra Error! Bookmark not defined 1.7.2 Nội dung điều tra Error! Bookmark not defined 1.7.3 Đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined 1.7.4 Phương pháp điều tra Error! Bookmark not defined 1.7.5 Kết quả điều tra Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA Error! Bookmark not defined 2.1 Phân tích cấu trúc nội dung, phương pháp dạy học phần hóa học phi kim lớp 10 Error! Bookmark not defined

2.1.1 Phân tích cấu trúc nội dung phần hóa học phi kim lớp 10Error! Bookmark not defined

2.1.2 Đặc điểm về phương pháp dạy học hóa học phần phi kim lớp 10 Error! Bookmark not defined

2.2 Xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm phát triển năng

lực học sinh theo hướng tiếp cận Pisa Error! Bookmark not defined 2.2.1 Cơ sở và nguyên tắc Error! Bookmark not defined

2.2.2 Quy trỡnh xõy dựng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA Error! Bookmark not defined

2.3 Hệ thống bài tập phần phi kim húa học lớp 10 nhằm phỏt triển năng lực học

sinh theo hướng tiếp cận PISA Error! Bookmark not defined 2.3.1 Hệ thống bài tập chương 5 "Nhúm Halogen” Error! Bookmark not defined 2.3.2 Hệ thống bài tập chương 6 " Nhúm oxi” Error! Bookmark not defined

2.4 Sử dụng hệ thống bài tập nhằm phỏt triển năng lực học sinh theo hướng tiếp

cận Pisa trong dạy học phần húa học phi kim lớp 10 Error! Bookmark not defined 2.4.1 Sử dụng trong dạy học kiểu bài nghiên cứu tài liệu mớiError! Bookmark not defined

2.4.2 Sử dụng trong dạy học kiểu bài hoàn thiện kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo

Error! Bookmark not defined 2.4.3 Sử dụng trong dạy học kiểu bài kiểm tra, đánh giá.Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đớch, nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.1.1 Mục đớch thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

3 2 Thời gian thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3 Quỏ trỡnh tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.1 Lựa chọn đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.2.Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.3.Lựa chọn GV thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.4.Tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.5 Thực hiện chương trỡnh thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệmError! Bookmark not defined

3.4.1 Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.2 Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.3 Xử lớ kết quả Error! Bookmark not defined

3.4.4 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tại chương 1, điều 3, khoản 2 Luật giáo dục nước ta năm 2005 đã nêu lên

mục tiêu của giáo dục "Hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng ta đã khẳng định: "Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu”, và đồng thời nhấn mạnh: "Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” Chính vì

vậy, trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đang tập trung đổi mới, hướng tới một nền giáo dục tiến bộ, hiện đại, hòa nhập với xu hướng của các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới

Giáo dục Việt Nam trong năm 2012 có một dấu ấn quan trọng khi lần đầu tiên nước ta có khoảng 5.100 học sinh ở độ tuổi 15 của 162 trường thuộc 59 tỉnh, thành phố, cùng với hơn 70 quốc gia khác trên thế giới tham gia vào cuộc khảo sát

chính thức của PISA 2012 - (viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Programme for International Student Assessment”, được dịch là "Chương trình đánh giá học sinh quốc tế” do tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế ("Organization for Economic Co-operation and Development”, thường được viết tắt là OECD) khởi xướng và triển

khai từ ngày 12 đến ngày 14 tháng 4 năm 2012 Cho tới nay, PISA là cuộc khảo sát giáo dục duy nhất trên thế giới có tính chu kì (3 năm 1 lần) để đánh giá kiến thức và

kỹ năng của học sinh ở độ tuổi 15 - độ tuổi kết thúc giáo dục bắt buộc ở hầu hết các quốc gia PISA nổi bật nhờ quy mô toàn cầu và tính chu kỳ Mục tiêu của chương trình PISA nhằm kiểm tra xem, khi đến độ tuổi kết thúc phần giáo dục bắt buộc, học

sinh đã được chuẩn bị để đáp ứng các thách thức của cuộc sống sau này ở mức

độ nào Nội dung đánh giá của PISA hoàn toàn được xác định dựa trên các kiến

thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống tương lai, không dựa vào nội dung các chương trình giáo dục quốc gia Thay vì kiểm tra sự thuộc bài theo các chương trình giáo dục cụ thể, PISA xem xét khả năng của học sinh ứng dụng các kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơ bản, khả năng phân tích, lý giải và truyền đạt

một cách có hiệu quả khi họ xem xét, diễn giải và giải quyết các vấn đề Theo nhận định của nhiều chuyên gia, PISA được đánh giá là cuộc khảo sát tin cậy về kiến thức và kỹ năng của học sinh

Là người trực tiếp giảng dạy bộ môn hóa học ở trường THPT, tôi nhận thấy, việc sử dụng hệ thống bài tập theo cách tiếp cận của PISA trong dạy học hóa học ở trường THPT là rất quan trọng, mang tính thiết thực cao Tuy nhiên, thực tế hiện nay, các bài tập hóa học ở trường THPT được xây dựng theo hướng này gần như

chưa nhiều Với những lý do trên, tôi nghiên cứu đề tài: "Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA”

2 Lịch sử nghiên cứu

Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, sách, giáo trình, tài liệu, bài viết… liên quan đến việc việc sử dụng bài tập trong dạy học hóa học như:

- TS Cao Cự Giác Xây dựng và sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy và

học hóa học Nxb Giáo dục Việt Nam, 2009

- PGS.TS Nguyễn Xuân Trường Sử dụng bài tập trong dạy học Hóa học ở

trường phổ thông Nxb ĐH Sư Phạm, 2009

Đã có một số tài liệu nghiên cứu liên quan đến PISA như

- Luận văn thạc sĩ: "Tiếp cận đánh giá PISA bằng phương pháp giải quyết vấn đề qua dạy học các bài toán thực tiễn phần khối đa diện và khối tròn xoay (hình học không gian lớp 12 – Ban cơ bản” của Tăng Hồng Dương – lớp Cao học lý luận

và phương pháp dạy học môn Toán K5 – Trường đại học Giáo dục, đại học Quốc gia Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ: "Dạy học phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông với các bài toán tiếp cận chương trình học sinh quốc tế (PISA)” của Nguyễn

Quốc Trịnh – lớp Cao học lý luận và phương pháp dạy học môn Toán K5 – Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ: "Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập theo cách tiếp cận của PISA trong dạy học hóa học vô cơ lớp 9”củaTrần Thị Nguyệt Minh – lớp Cao

học lý luận và phương pháp dạy học môn Hóa K6 – Trường đại học Giáo dục, đại học Quốc gia Hà Nội

- "Chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA) (Mục đích, tiến trình thực hiện, các kết quả chính” của Nguyễn Thị Phương Hoa trên Tạp chí Khoa học Đại học

Quốc gia Hà Nội số 25/2000

- "Góp phần tìm hiểu về chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA)” của

Nguyễn Ngọc Sơn trên Tập san Giáo dục - Đào tạo số 3/2010

- "Chương trình đánh giá HS quốc tế PISA” của Đỗ Tiến Đạt trên Kỷ yếu

Hội thảo Quốc gia về giáo dục Toán học phổ thông năm 2011…

- Khai thác tiêu chuẩn của PISA nhằm rèn luyện khả năng toán học hóa

("Rèn luyện HS trung học phổ thông khả năng toán học hóa theo tiêu chuẩn của PISA” của Nguyễn Sơn Hà trên Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm Hà Nội số

4/2010…

Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng

tiếp cận PISA

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 theo hướng tiếp cận PISA nhằm phát triển năng lực cho HS và làm cho học sinh có hứng thú, say mê học tập môn Hóa học, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học hóa học ở trường THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến định hướng đổi mới giáo dục phổ thông, cở sở lý luận về năng lực, năng lực của HS phổ thông nói chung và năng lực đặc thù của HS thông qua dạy và học môn Hóa học nói riêng

- Tiến hành điều tra - quan sát, khảo sát, lấy ý kiến … của GV, HS về hệ thống các bài tập hóa học đã và đang sử dụng ở trường THPT Kiến An, trường THPT Trần Nguyên Hãn (Thành phố Hải Phòng.)

- Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm

phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA

- Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm

phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm sự đúng đắn của giả thuyết khoa học và tính khả thi, hiệu quả của những cách sử dụng hệ thống bài tập tiếp cận PISA đề xuất trong luận văn

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Nội dung

- Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 (Chương 5: Nhóm Halogen; Chương 6: Nhóm Oxi) nhằm phát triển năng lực học

sinh theo hướng tiếp cận PISA

5.2 Mẫu khảo sát

- Khối lớp 10 trường THPT Kiến An - Thành phố Hải Phòng

- Khối lớp 10 trường THPT Trần Nguyên Hãn - Thành phố Hải Phòng

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học hóa học ở trường phổ thông Việt Nam

6.2 Đối tượng nghiên cứu

- Quá trình sử dụng bài tập hóa học trong dạy và học môn hóa học phi kim lớp 10 đã và đang tiến hành ở trường THPT

- Xây dựng, đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp

10 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA

7 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng, lựa chọn và sử dụng hợp lý một hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 10 theo cách tiếp cận PISA thì sẽ giúp HS phát triển các năng lực chung và các năng lực đặc thù của môn Hóa học đồng thời làm cho việc dạy học hóa học gắn với thực tiễn cuộc sống hơn, phát triển hứng thú, say mê học tập, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học ở trường THPT

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp:

- Phương pháp thu thập tài liệu, các thông tin

- Phương pháp phân tích lý thuyết

- Phương pháp tổng hợp các tài liệu lý luận liên quan đến đề tài

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng phối hợp các phương pháp sau:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

8.3 Phương pháp xử lý thống kê toán học

Dùng để phân tích và xử lý các số liệu thu được qua điều tra và thực nghiệm

9 Đóng góp mới của đề tài

- Xây dựng thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 (Chương 5: Nhóm Halogen; Chương 6: Nhóm Oxi) nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp

cận PISA

- Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 10 theo cách tiếp cận của PISA nhằm phát triển năng lực HS đồng thời làm cho việc dạy học hóa học gắn liền với thực tiễn cuộc sống hơn, HS có hứng thú, say mê học tập, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học,

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp 10 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA

Chương 2: Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học phần phi kim lớp

10 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm