Thiết kế khóa học trực tuyến hỗ trợ tự học phần văn học dân gian (chương trình ngữvăn 10, tập 1)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC PHẠM THỊ PHƯƠNG NHUNG THIẾT KẾ KHÓA HỌC TRỰC TUYẾN HỖ TRỢ TỰ HỌCPHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10, TẬP 1 LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ PHƯƠNG NHUNG

THIẾT KẾ KHÓA HỌC TRỰC TUYẾN

HỖ TRỢ TỰ HỌCPHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN, CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10, TẬP 1

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ PHƯƠNG NHUNG

THIẾT KẾ KHÓA HỌC TRỰC TUYẾN

HỖ TRỢ TỰ HỌCPHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10, TẬP 1

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM NGỮ VĂN CHUYÊN NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN NGỮ VĂN)

MÃ SỐ: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS Tôn Quang Cường

TS Dương Tuyết Hạnh

HÀ NỘI – 2015

MỤC LỤC Lời cảm ơn Error! Bookmark not defined Danh mục viết tắt trong luận văn Error! Bookmark not defined Mục lục 3 Danh mục bảng Error! Bookmark not defined Danh mục sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU 5 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài Error! Bookmark not defined 1.1.1 Cơ sở lý thuyết của quá trình tự học Error! Bookmark not defined 1.1.2 Ứng dụng E-Learning trong dạy học Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined 1.2.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của

HS Error! Bookmark not defined 1.2.2 Thực trạng dạy – học tự học và ứng dụng công nghệ thông tin trong hỗ trợ tự học môn Ngữ văn hiện nay của trường phổ thông Error! Bookmark not defined

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ TỰ HỌC PHẦN VHDG (CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10, TẬP 1) TRÊN

HỆ QUẢN LÝ HỌC TẬP MOODLE Error! Bookmark not defined 2.1 Phân tích nội dung chương trình phần VHDG ( Chương trình Ngữ văn

10, tập 1) Error! Bookmark not defined 2.1.1 Vị trí Error! Bookmark not defined 2.1.2 Cấu trúc nội dung Error! Bookmark not defined 2.2 Thiết kế khóa học trực tuyến hỗ trợ tự học phần VHDG (Chương trình Ngữ văn 10, tập 1) trên LMS Moodle Error! Bookmark not defined

2.2.1 Hệ thống quản lý học tập Moodle Error! Bookmark not defined 2.2.2 Những yêu cầu chung khi thiết kế khóa học: Error! Bookmark not defined

2.2.3 Khả năng áp dụng khóa học trực tuyến hỗ trợ tự học phần VHDG (Chương trình Ngữ văn 10, tập 1) trên LMS Moodle Error! Bookmark not defined

2.2.4 Quy trình thiết kế Error! Bookmark not defined 2.3 Hướng dẫn tổ chức hoạt động hỗ trợ tự học trên khóa học VHDG Error! Bookmark not defined

2.3.1 Bước 1: Giới thiệu khóa học Error! Bookmark not defined 2.3.2 Bước 2: Khai thác khóa học Error! Bookmark not defined 2.3.3 Bước 3: Kiểm tra, đánh giá Error! Bookmark not defined 2.4 Khâu đánh giá khóa học Error! Bookmark not defined TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3 Nội dung thực nghiệm và tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.3.1 Nội dung thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.2 Tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.4.1 Dự giờ, phỏng vấn, đánh giá sự tích cực và khả năng tiếp thu của HS Error! Bookmark not defined 3.4.2 Đánh giá kết quả học tập của HS Error! Bookmark not defined 3.4.3 Kết quả phản hồi qua phiếu điều tra Error! Bookmark not defined TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước vào thế kỷ 21, sự bùng nổ của CNTT nói riêng và Khoa học công nghệ nói chung đang tác động mạnh mẽ vào sự phát triển của tất cả các ngành trong đời sống xã hội và mang lại nhiều lợi thế cho dạy học Trong bối cảnh

đó, để giáo dục phổ thông đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước chúng ta cần đổi mới PPDH theo hướng vận dụng CNTT và các trang thiết bị dạy học hiện đại phát huy mạnh mẽ tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành để nâng cao chất lượng dạy học Chỉ thị

29/2001/CT 7/2001 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT chỉ rõ: “CNTT là phương tiện

để tiến tới một “xã hội học tập” Mục đích của việc làm này chính là để góp

phần đổi mới PPDH, nâng cao tính trực quan sư phạm, phát huy tiềm năng cá nhân, tạo ra môi trường lí tưởng cho hoạt động dạy học, tăng cường tính tích

cực, chủ động của HS, “hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động” [6, tr 26]

Song song với những yêu cầu thay đổi của quy trình dạy học nhằm đáp

ứng nhu cầu xã hội, với phương châm “Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”, cơ sở vật chất của ngành giáo dục hiện nay đã có những sự

chuyển biến tích cực Bắt đầu từ năm 2009, Bộ GD&ĐT đã phối hợp Tổng công ty Viễn thông Quân đội Viettel triển khai mạng giáo dục kết nối Internet băng thông rộng miễn phí đến các cơ sở giáo dục mẫu giáo, mầm non, tiểu học, THCS và THPT, các phòng GD và ÐT, các trung tâm giáo dục thường xuyên và trung tâm học tập cộng đồng Một tín hiệu đáng mừng là hiện nay website của các trường học đã trở nên phổ biến Nó không chỉ đóng vai trò cung cấp thông tin hoạt động của nhà trường mà còn tạo tiền đề, cơ sở để tích

hợp triển khai các hoạt động dạy học qua E-learning Thêm vào đó, việc “Bồi dưỡng khả năng ứng dụng CNTT trong dạy học” cho cán bộ GV cũng được

đầu tư triển khai trên diện rộng Đây chính là những tiền đề vật chất vững

chắc giúp nâng cao tiềm lực của người GV, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng CNTT vào quá trình dạy - học

Khi nghiên cứu thực tế giáo dục tại Việt Nam hiện nay chúng ta không thể phủ nhận những kết quả đáng mừng từ định hướng đổi mới mục tiêu, phương pháp dạy học Tuy nhiên, hầu như chúng ta mới chỉ chú trọng đến việc tích cực hóa hoạt động học tập trên lớp còn việc tự học của học sinh ở nhà lại là một vấn đề vẫn còn đang bỏ ngỏ Các phong trào dạy thêm, học thêm vốn là một vấn đề nhức nhối của ngành giáo dục nhưng khi thẳng thắn nhìn nhận thì nguyên nhân của tình trạng này cũng xuất phát một phần từ nhu cầu của phụ huynh cần có người định hướng hoạt động học tập ở nhà cho con em mình Chính vì vậy, tận dụng những thế mạnh của công nghệ thông tin trong việc hỗ trợ hoạt động tự học của học sinh là vấn đề tất yếu cần khai thác trong một xã hội công nghệ thông tin như hiện nay

Trong chương trình phổ thông, Ngữ văn mang đặc thù của một bộ môn

khoa học xã hội nhân văn Đây là bộ môn có tính chất công cụ và hướng tới việc giáo dục thẩm mĩ của con người Do đó, nhiệm vụ của chương trình Ngữ Văn không chỉ là cung cấp những kiến thức có sẵn về văn học mà quan trọng hơn là đào tạo kỹ năng đọc-hiểu, cảm thụ văn bản và năng lực sử dụng ngôn ngữ như một công cụ hữu dụng trong đời sống Nói cách khác trọng tâm của dạy và học Ngữ văn hiện nay phải hướng đến tính tích cực, khám phá, sáng tạo của người học chứ không phải gò ép HS trong những khuôn mẫu có sẵn Hơn thế nữa, thời lượng dạy học trên lớp là có hạn trong khi năng lực cảm thụ văn học đòi hỏi một quá trình lâu dài Với 45 phút trên lớp, GV không thể vừa truyền tải kiến thức vừa theo sát được sức học, khả năng cảm thụ của từng

HS Khối lượng kiến thức nặng lại phải dồn ép trong một thời gian ngắn dễ dẫn đến việc HS cảm thấy mệt mỏi, chán nản với những giờ học khô cứng Chính vì vậy, khi nghiên cứu chương trình Ngữ văn chúng tôi nhận thấy đây

là mảnh đất giàu tiềm năng để khai thác những tiến bộ CNTT hỗ trợ hoạt

động tự học, giúp tăng cường hiệu quả học tập, đặc biệt là phần VHDG (SGK Ngữ văn lớp 10 – Ban cơ bản)

Về mặt đặc thù, VHDG là những sáng tác nghệ thuật truyền miệng của các tầng lớp dân chúng, phát sinh từ thời công xã nguyên thủy, phát triển qua các thời kỳ lịch sử cho tới ngày nay Do đó đây là một phần có biên độ kiến thức rộng, kết cấu mở, là sự kết hợp nhiều mảng kiến thức mang tính chất tổng hợp như văn hóa, lịch sử, địa lý và có giá trị văn học cao Với cách dạy thông thường, những yếu tố này tương đối khó diễn đạt để HS có thể tưởng tượng và nắm bài học một cách trọn vẹn, hiệu quả nhất Trong khi đó CNTT, bằng những công cụ đa phương tiện cho phép kết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh, lời nói, âm thanh, tác động trực tiếp vào giác quan của HS, cung cấp một khối lượng thông tin lớn, hấp dẫn Đặc biệt, sự phát triển của những phần mềm quản lý học tập (điển hình là Moodle) cho phép tích hợp nhiều khối kiến thức

hỗ trợ bài học, mở ra những cơ hội mới cho người dạy ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học trong một môi trường sinh động và tương tác Với thiết kế linh hoạt, Moodle cho phép tạo các khóa học trực tuyến đa dạng có thể tích hợp vào bất cứ website nào Trong trường hợp không thể chạy trực tuyến, bản Moodle bỏ túi cho phép người dùng có thể khám phá và thực hiện các hoạt động tự học chỉ với yêu cầu là một chiếc máy vi tính

Tuy nhiên, chúng ta phải khẳng định rằng: điều quan trọng nhất để tạo nên hiệu quả trong dạy học Ngữ văn không phải là phương tiện dạy học nhiều hay ít mà là việc sử dụng phương tiện ấy như thế nào Nhận xét chung về việc ứng dụng CNTT trong thực tiễn dạy và học hiện nay còn một số tồn tại: việc ứng dụng CNTT vào dạy học mới dừng ở các bài giảng trình diễn trên lớp, chưa hỗ trợ HS tự học, tự đánh giá kết quả học tập, cũng như giúp HS tìm kiếm những kiến thức mới Vì vậy vấn đề đặt ra là cần phải thiết kế một quy trình dạy học hỗ trợ tự học đồng bộ trên cơ sở những tài nguyên CNTT có sẵn giúp khắc phục tối đa những tồn tại đã nêu ở trên

Xuất phát từ tất cả những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên

cứu: Thiết kế khóa học trực tuyến hỗ trợ tự học phần Văn học dân gian (Chương trình Ngữ văn 10, tập 1) trên cơ sở sử dụng hệ thống Moodle Đây

là một hướng đi mới với mong muốn đưa ra một quy trình ứng dụng hệ thống quản lý học tập trong một nội dung cụ thể, góp phần để việc ứng dụng CNTT phát huy hơn nữa hiệu quả hỗ trợ tự học trong thực tiễn giảng dạy hiện nay

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Các công trình nghiên cứu ứng dụng CNTT hỗ trợ dạy học

Trên thế giới, việc nghiên cứu ứng dụng CNTT làm phương tiện hỗ trợ quá trình dạy học đã được triển khai từ rất sớm, ví dụ như Pháp (1970), Newzeland (1975), Anh (1980)… máy vi tính được sử dụng từ cấp cơ sở đến bậc Đại học, thậm chí cả mầm non Về những tài liệu nghiên cứu một cách toàn diện về việc ứng dụng CNTT vào dạy học, trước hết phải kể đến bộ giáo

trình Teach to the Future (Dạy học cho tương lai) của Intel và bộ giáo trình Partner in Learning của Microsoft

Ở Việt Nam, không nằm ngoài xu thế phát triển chung, CNTT đã được quan tâm nghiên cứu và ứng dụng ở nhiều ngành, trong đó có giáo dục Có thể kể tên một số công trình nghiên cứu về ứng dụng CNTT vào dạy học gồm:

đề án “Giáo dục tin học” do PGS Đinh Gia Phong chủ trì, Tài liệu sử dụng công nghệ thông tin trong dạy và học của Bộ GD&ĐT Đặc biệt, Giáo trình E-learning và ứng dụng trong dạy học của hai tác giả Lê Huy Hoàng, Lê

Xuân Quang đã cụ thể hóa cách tiếp cận và ứng dụng E-learning trong dạy học Riêng về môn Ngữ văn cũng có không ít những bài viết, tài liệu hướng

dẫn TS Đỗ Ngọc Thống đề xuất việc Ứng dụng CNTT trong dạy học Ngữ văn, tác giả Phong Lê đã trình bày quan điểm của mình trong Văn học và công cuộc đổi mới Đối với dạy học Ngữ văn, CNTT đã chứng tỏ khả năng hỗ

trợ một cách tích cực với những tranh ảnh, băng ghi âm, hoặc những đoạn phim…có thể minh họa để trình bày bài giảng một cách sinh động, hấp dẫn,

Gần đây nhất là luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Anh Biên soạn sách điện tử hỗ trợ dạy học phần Văn học dân gian, Ngữ văn lớp 10 nhằm nâng cao hiệu quả dạy học cũng đưa ra một hướng ứng dụng CNTT

mới trong hỗ trợ dạy học

Trong đề tài khóa luận tốt nghiệp Ứng dụng Công nghệ thông tin (E-learning) trong dạy học phần Văn học dân gian (Chương trình Ngữ văn 10 - Ban cơ bản) tác giả Phạm Thị Phương Nhung đã đưa ra những vấn đề về thiết

kế và quy trình ứng dụng khóa học trực tuyến trong dạy học

2.2 Các công trình nghiên cứu tự học trong nhà trường

Vấn đề tự học của đã được rất nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm ở

nhiều góc độ khác nhau Năm 1984, NXB Thanh niên giới thiệu cuốn Nghiên cứu học tập như thế nào của Hebơc Smitman (Cộng hoà dân chủ Đức)

Với cuốn sách này, tác giả đã đề cập tới nhiều vấn đề về phương pháp nghiên cứu và tự học như thế nào cho khoa học và đạt kết quả cao

Tại Hà Nội năm 1998, một cuộc hội thảo khoa học với tiêu đề Nghiên cứu tự học – tự đào tạo đã được tổ chức với sự tham gia của nhiều nhà

nghiên cứu, nhiều giáo sư đầu ngành Trong cuộc hội thảo này, nội dung các bài viết, các bài phát biểu đều nhấn mạnh tầm quan trọng của tự học và yêu cầu các cấp ngành phải chăm lo xây dựng phong trào tự học toàn dân

Cuốn Quá trình dạy-tự học do tác giả Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên là

một trong những cuốn sách đề cập hệ thống về việc “dạy” và “dạy tự học ” Cuốn sách này thực sự là tài liệu bổ ích giúp cho việc đổi mới phương pháp dạy và học ở Việt Nam, đặc biệt là quá trình dạy tự học

TS Tôn Quang Cường trong bài nghiên cứu Tổ chức hoạt động tự học cho sinh viên trong dạy học ở bậc đại học đã đề xuất quy trình và những vấn

đề cần lưu ý khi triển khai hoạt động tự học

Đối với bộ môn Ngữ văn, gần đây phải kể đến luận văn Thạc sĩ Rèn kỹ năng tự học truyện dân gian cho học sinh trung học phổ thông của tác giả

Phạm Kim Anh Trong luận văn này, tác giả đã đưa ra các biện pháp rèn kỹ

năng tự học cho HS với riêng nội dung truyện dân gian

Những công trình nghiên cứu trên là cơ sở để chúng tôi xây dựng và

phát triển đề tài của mình Hiện nay, trong phạm vi hiểu biết của chúng tôi

chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập cụ thể đến việc thiết kế khóa học

trực tuyến với vai trò công cụ hỗ trợ tự học phần VHDG thuộc chương trình

Chương trình SGK lớp 10 – Ban cơ bản một cách đồng bộ Vì thế đề tài Thiết

kế khóa học trực tuyến hỗ trợ tự học phần Văn học dân gian (Chương trình

Ngữ văn 10, tập 1) có giá trị thực tiễn mới mẻ của nó

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu của đề tài: thiết kế và đề xuất quy trình tổ chức

các hoạt động hỗ trợ tự học phần VHDG (Chương trình SGK Ngữ văn 10 –

Ban cơ bản) trên LMS Moodle

- Mục tiêu cụ thể:

+ Khẳng định vai trò của ứng dụng CNTT trong việc tăng cường hiệu

quả học tập cho HS

+ Thiết kế khóa học trực tuyến và quy trình sử dụng để hỗ trợ tự học

phần VHDG trên cơ sở sử dụng hệ thống quản lý học tập Moodle

+ Thiết kế, tổ chức một khóa học mẫu trong dạy học phần VHDG

(Chương trình SGK Ngữ văn 10 – Ban cơ bản) trên cơ sở sử dụng hệ thống

Moodle

- Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu về cơ sở lý luận của việc tự học và ứng dụng CNTT (E-learning) cùng những sự thay đổi cần thiết khi áp dụng hình thức dạy học

này cho phù hợp với giảng dạy bộ môn Ngữ văn

+ Đề xuất thiết kế và tổ chức một khóa học E-learning hỗ trợ tự học

phần VHDG trên nền hệ quản lý học tập Moodle

+ Bước đầu đánh giá tính hiệu quả của việc áp dụng khóa học trực

tuyến trong hỗ trợ tự học phần VHDG (Chương trình SGK Ngữ văn 10 – Ban