Nhân dịp hoàn thành công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình, tôi muốn cảm ơn Ban Chủ nhiệm khoa Nhân học và các thầy cô giáo trong khoa.Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===***===
LỤC THỊ YẾN
BIẾN ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở XÃ BẢN LẦU, HUYỆN
MƯỜNG KHƯƠNG, TỈNH LÀO CAI
LUẬN VĂN THẠC SĨ NHÂN HỌC Chuyên ngành: Nhân Học
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===***===
LỤC THỊ YẾN
BIẾN ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở XÃ BẢN LẦU, HUYỆN
MƯỜNG KHƯƠNG, TỈNH LÀO CAI
Chuyên ngành: Nhân Học
Mã số: 60.31.03.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ NHÂN HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Sỹ Giáo
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi.Các tài liệu và lập luận trong luận văn là trung thực.Những phần trích dẫn từ tài liệu và kết quả nghiên cứu của người khác đều được trích dẫn rõ nguồn.Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những thiếu sót trong công trình nghiên cứu này
Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm 2015
Học viên
Lục Thị Yến
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, tôi luôn tự hào về ngôi trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, nơi tôi học tập và thực hiện luận văn này Nhân dịp hoàn thành công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình, tôi muốn cảm ơn Ban Chủ nhiệm khoa Nhân học và các thầy cô giáo trong khoa.Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS.Lê Sỹ Giáo đã hướng dẫn, tận tình chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài này
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Uỷ ban nhân dân xã Bản Lầu, các hộ gia đình ởthôn Cốc Phương, Na Lốc 1, Na Lốc 2, Na Lốc 3 vì đã giúp đỡ tôi trong quá trình điền dã dân tộc học vàchia sẻ với tôi nhiều thông tin giúp tôi có thể viết luận văn
Xin cảm ơn cảm ơn bạn bè của tôi, đặc biệt là gia đình tôi về những giúp đỡ, quan tâm, động viên cổ vũ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong học tập và hoàn thành luận văn
Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm2015
Học viên
Lục Thị Yến
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined
1 Lý do chọn đề tài Error! Bookmark not defined
2 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Nguồn tư liệu Error! Bookmark not defined
5 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined
6 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT Error! Bookmark not defined 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề Error! Bookmark not defined 1.2 Khung sinh kế bền vững- Một cách phân tích về biến đổi sinh kế Error! Bookmark not defined 1.3 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.4 Về địa bàn nghiên cứu - xã Bản Lầu Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2 SINH KẾ TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở XÃ BẢN LẦU Error! Bookmark not defined 2.1 Trồng trọt Error! Bookmark not defined
2.1.1 Nương rẫy Error! Bookmark not defined 2.1.2 Ruộng nước (ruộng bậc thang) Error! Bookmark not defined
2.2 Chăn nuôi Error! Bookmark not defined 2.3 Kinh tế phụ gia đình Error! Bookmark not defined
2.3.1 Các nghề thủ công Error! Bookmark not defined 2.3.2 Khai thác nguồn lợi tự nhiên Error! Bookmark not defined
2.4 Chợ phiên và trao đổi buôn bán Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3 BIẾN ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở BẢN LẦU TỪ
Trang 6KHI ĐỔI MỚI Error! Bookmark not defined 3.1 Biến đổi sinh kế Error! Bookmark not defined
3.1.1 Trồng trọt Error! Bookmark not defined 3.1.2 Chăn nuôi Error! Bookmark not defined
3.2 Các hình thức sinh kế mới Error! Bookmark not defined
3.2.1 Lao động làm thuê Error! Bookmark not defined 3.2.2 Kinh doanh, dịch vụ Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined Chương 4 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BIẾN ĐỔI SINH KỀ CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở XÃ BẢN LẦU Error! Bookmark not defined 4.1 Những yếu tố tác động Error! Bookmark not defined
4.1.1 Yếu tố ngoại sinh Error! Bookmark not defined 4.1.2 Yếu tố nội sinh Error! Bookmark not defined
4.2 Tác động của biến đổi sinh kế tới đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của người Hmông ở xã Bản Lầu Error! Bookmark not defined
4.2.1 Đời sống kinh tế Error! Bookmark not defined 4.2.2 Đời sống văn hóa Error! Bookmark not defined 4.2.3 Đời sống xã hội Error! Bookmark not defined
4.3 Các vấn đề đặt ra về phát triển sinh kế bền vữngError! Bookmark not defined
4.3.1 Vấn đề kinh tế Error! Bookmark not defined 4.3.2 Vấn đề giữ gìn văn hóa truyền thống Error! Bookmark not defined 4.3.3 Vấn đề xã hội Error! Bookmark not defined 4.3.4 Phát triển kinh tế gắn với đảm bảo an ninh biên giớiError! Bookmark
not defined
Tiểu kết chương 4 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 7PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
ANTQ : An ninh tổ quốc
ANTT : An ninh trật tự
BĐBP : Bộ đội biên phòng
CNH - HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
DTTS : Dân tộc thiểu số
ĐBKK : Đặc biệt khó khăn
HQKT : Hiệu quả kinh tế
KT – XH : Kinh tế xã hội
TTPBPLGD : Tuyên truyền phổ biến pháp luật giáo dục UBND : Uỷ ban Nhân dân
VACR : Vườn ao chuồng ruộng
XHCN : Xã hội chủ nghĩa
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Nhiệt độ, lượng mưa, ẩm độ không khí trung bình năm 2013 của xã
Bản Lầu Error! Bookmark not defined
Bảng 1.2: Tình hình phân bổ và sử dụng đất đai của xã Bản Lầu giai đoạn
2011 – 2013 Error! Bookmark not defined Bảng 1.3.Cơ cấu kinh tế của xã Bản Lầu năm 2013Error! Bookmark not defined
Bảng 1.4 Quy mô trường lớp ở xã Bản Lầu giai đoạn 2010-2011 Error! Bookmark not defined
Bảng 1.5.Thống kê thành phần dân tộc của xã Bản Lầu năm 2013 Error! Bookmark not defined
Bảng 3.1: Tình hình số hộ, nhân khẩu và lao động của xã Bản Lầu giai đoạn
2011 - 2013 Error! Bookmark not defined Bảng 3.2 : Tình hình sử dụng đất đai xã Bản Lầu năm 2013 Error! Bookmark not defined
Bảng 3.3: Giá trị sản xuất của xã Bản Lầu năm 2013Error! Bookmark not defined
Bảng 3.4: Diện tích chuối của xã Bản Lầu năm 2011-2013Error! Bookmark not defined
Bảng 3.5: Diện tích, năng suất, sản lượng chuối của xã Bản Lầu năm
2011-2013 Error! Bookmark not defined
Bảng 4.1 Một số chỉ tiêu cơ bản về nguồn vốn nhân lực của xã Bản Lầu giai
đoạn 2004-2014 Error! Bookmark not defined
Bảng 4.2: Cơ cấu thu nhập của gia đình ông Thào Dìn năm 1987 (trước
Đổi mới) Error! Bookmark not defined Bảng 4.3: Cơ cấu thu nhập của gia đình ông Thào Dìn hiện nay Error! Bookmark not defined
Trang 9Bảng 4.4: Cơ cấu thu nhập của gia đình ông Cư Phừ năm 2015 Error! Bookmark not defined
Bảng 4.5: Cơ cấu thu nhập của gia đình bà Giang Mỷnăm 2015 Error! Bookmark not defined
Trang 10DANH MỤC ẢNH Ảnh 1: Hình ảnh vườn chuối mô ở thôn Na Lốc xã Bản Lầu Error! Bookmark not defined
Ảnh 2: Cây chuối mô được chăm sóc rất cẩn thậnError! Bookmark not defined
Ảnh 3: Vợ chồng chị Thào Máy vui mừng vì sản lượng và giá chuối thị
trường năm nay mang lại thu nhập khá cho gia đìnhError! Bookmark not defined
Ảnh 4 : Người dân đem dứa bày bán ngay sau khi thu hoạch xong Error! Bookmark not defined
Ảnh 5:Anh Thào A Minh bên nương dứa của gia đình mình Error! Bookmark not defined
Ảnh 6: Vườn trồng cao su tại xã Bản Lầu Error! Bookmark not defined Ảnh 7: Ông Cường bên vườn cao su của gia đình mìnhError! Bookmark not defined
Ảnh 8: Bà con đến xem mô hình chăn nuôi lợn đen nhà ông Thào Dìn thôn Na
Lốc II, xã Bản Lầu Error! Bookmark not defined Ảnh 9: Bà Sến đang cho đàn lợn đen nà mình ăn.Error! Bookmark not defined
Trang 11DANH MỤC HÌNH H.1 Bản đồ hành chính tỉnh Lào Cai Error! Bookmark not defined H.2 Bản đồ hành chính huyện Mương KhươngError! Bookmark not defined
H.3 Bản đồ minh họa xã Bản Lầu Error! Bookmark not defined H.4 Biểu đồ thể hiện cơ cấu lao động của xã Bản Lầu năm 2013 Error! Bookmark not defined
H.5 Biểu đồ trình độ học vấn của người dân xã Bản LầuError! Bookmark not defined
H.6 Nguồn tài sản vật chất trong gia đình Error! Bookmark not defined
Trang 12TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trần Bình (2001), Tập quán hoạt động kinh tế của một số dân tộc ở Tây Bắc Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội
2 Trần Bình (2005), Tập quán mưu sinh của các dân tộc thiểu số ở Đông Bắc Việt Nam, Nxb Phương Đông, Hà Nội
3 Nguyễn Duy Bính (2005),Dân tộc Miêu (Hmông ở Trung Quốc), Dân tộc
học, (5), tr 56-66
4 Bế Viết Đẳng (1993), Những biến đổi về kinh tế - văn hoá ở các tỉnh miền núi phía Bắc, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
5 Bế Viết Đẳng (1996), Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở miền núi, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội
6 Lê Sĩ Giáo (1989), Canh tác nương rẫy với vấn đề xây dựng kinh tế hộ giađình, Tạp chí Dân tộc học, số 4
7 Lê Sĩ Giáo (1990), Kinh tế hộ gia đình ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu
số phía Bắc, Tạp chí Thông tin lý luận, số 5
8 Phạm Thị Thu Hà (2012),Biến đổi sinh kế của người Tày ở vùng biên giới tỉnh Lạng Sơn từ đổi mới (1986) đến nay – Nghiên cứu trường hợp thôn Bản Thẩu, xã Tân Thanh, huyện Văn Lang,tỉnh Lạng Sơn, Luận văn Thạc sĩ Lịch
sử, Trường ĐHKHXH&NV Hà Nội
9 Trần Văn Hà (1986), Thu nhập của nông dân miền núi và mối quan hệ gắn
bó với hợp tác xã của, Tạp chí Dân tộc học số 3
10 Trần Văn Hà (2007), Phát triển nông thôn miền núi và dân tộc trong thời
kỳ chuyển đổi, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội
11 Trịnh Thị Hạnh (2008), Biến đổi sinh kế của người Mường vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình, Luận văn Thạc sĩ Dân tộc học, Trường ĐHKHXH&NV
Hà Nội
12 Nguyễn Văn Huy (1984), Một số vấn đề về kinh tế gia đình hiện nay ở miền núi, Tạp chí Dân tộc học số 4
13 Vũ Quốc Khánh ( 2005),Người H’mông ở Việt Nam, Nxb Thông tấn Hà Nội
Trang 1314 Nguyễn Thị Ngân (2000), Công cụ sản xuất nông nghiệp của các dân tộc nhóm ngôn ngữ H’Mông – Dao, Bảo tàng Văn hóa các Dân tộc Việt Nam
15 Ngô Thị Thanh Quý (2012), Khả năng thích ứng với môi trường tự nhiên của người Hmông qua câu hát dân ca, Nxb Dân tộc và thời đại, Hà Nội
16 Hoàng Mạnh Quân(2005),Nghiên cứu đặc điểm văn hóa kiến thức bản địa
và chiến lược sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại Đăkrông - Quảng Trị, Đại học Nông lâm Huế
17 Trần Hữu Sơn (1996), Văn hóa Hmông, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội
18 Đặng Kim Sơn (2001),Công nghiệp hóa từ nông nghiệp, Nhà xuất
bản Nông nghiệp, Hà Nội
19 Nguyễn Văn Sửu (2008), Tác động của Công nghiệp hóa và đô thị hóa đến sinh kế người nông dân Việt Nam – trường hợp một làng ven đô Hà Nội, Kỷ
yếu Hội thảo Quốc tế Việt Nam học lần thứ III
20 Nguyễn Văn Sửu (2010), Khung sinh kế bền vững – Một cách phân tích toàn diện về phát triển và giảm nghèo, Tạp chí Dân tộc học số 2
21 Nguyễn Mạnh Tiến (2014), Những đỉnh núi du ca, một lối tìm về cá tính H’Mông,NXB Thế giới
22 Tổng điều tra dân số và nhà ở (2009), Kết quả toàn bộ, Nxb Thống kê, Hà
Nội
23 UBND huyện Mường Khương (2009), Báo cáo tình hình và kết quả thực hiện một số cơ chế, chính sách đối với các xã đặc biệt khó khăn, biên giới
và vùng đồng bào dân tộc thiểu số
24 UBND huyện Mường Khương (2010), Báo cáo kế hoạch phát triển kinh tế
- xã hội 5 năm (2011 – 2015)
25 UBND xã Bản Lầu (2011), Thuyết minh tóm tắt quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới ở xã Bản Lầu Giai đoạn 2011 đến 2020
26 UBND huyện Mường Khương (2011), Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2011 và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2012
27 UBND huyện Mường Khương (2011), Báo cáo về công tác dân tộc và kết quả tổ chức triển khai thực hiện các chính sách dân tộc năm 2011 trên địa
Trang 14bàn huyện Mường Khương
28 UBND xã Bản Lầu (2013), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa xã hội - an ninh quốc phòng năm 2013 Phương hướng nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội năm 2014
29 Cư Hòa Vần, Hoàng Nam (1994), Dân tộc Hmông ở Việt Nam, Nxb Văn
hóa dân tộc, Hà Nội
Tài liệu nước ngoài
30 Chambers, R and G R Conway (1992), Sustainable rural livelihoods: practical concepts for the 21st century IDS, IDS Discussion Paper No 296
Tài liệu internet
31 Huyện Mường Khương tập trung sản xuất chuyên canh 4 loại cây mũi nhọn(24/09/2013),
http://www.laocai.gov.vn/thongtintucoso/Trang/20130924142604.aspx
33 Kỹ thuật trồng chuối tiêu hồng (28/01/2013),
http://tailieu.vn/doc/ky-thuat-trong-chuoi-tieu-hong-1357356.html