ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN THỊNH XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG PHẦN PHI KIM LỚP 10 HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN VĂN THỊNH
XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG PHẦN PHI KIM
LỚP 10 HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN VĂN THỊNH
XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG PHẦN
PHI KIM LỚP 10 HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Văn Hoan
HÀ NỘI – 2015
LỜI CẢM ƠN
Trang 3MỤC LỤC
Lời cảm ơn 1
Danh mục các kí hiệu viết tắt ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED Mục lục 3
Danh mục các bảng ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED Danh mục các hình vẽ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED MỞ ĐẦU 5
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 9
1.1 DẠY HỌC TÍCH CỰC 9
1.1.1 Phương pháp dạy học tích cực 9
1.1.2 Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cựcError! Bookmark not defined
1.1.3 Một số phương pháp dạy học tích cực cần phát triển ở trường Trung
học phổ thông Error! Bookmark not defined 1.1.4 Một số kĩ thuật sử dụng trong dạy học tích cựcError! Bookmark not defined
1.1.5 Điều kiện áp dụng phương pháp dạy học tích cựcError! Bookmark not defined
1.2.THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG NƯỚC VÀ Ở HUYỆN
LƯƠNG TÀI Error! Bookmark not defined 1.2.1 Mục đích và yêu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Nội dung và kết quả khảo sát Error! Bookmark not defined 1.2.3.Đánh giá chung Error! Bookmark not defined 1.3 CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG Error! Bookmark not defined 1.3.1 Cơ sở lí luận Error! Bookmark not defined
Trang 41.3.2 Thực tiễn của vấn đề xây dựng và phát triển chương trình, xây dựng và
phát triển chương trình nhà trường Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHƯƠNG 5, CHƯƠNG 6 HÓA HỌC 10 THPT VÀ ĐỀ XUẤT THỰC HIỆN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
2.1 CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG 2 CHƯƠNG HALOGEN VÀ OXI –
LƯU HUỲNH THEO BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠOERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
2.3.NGUYÊN TẮC XÂY DỰNGERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 2.4.XÂY DỰNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
defined
BÀI GIẢNGCHƯƠNG 6 OXI – LƯU HUỲNHError! Bookmark not defined
TIểU KếT CHƯƠNG 2 ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠMERROR! BOOKMARK NOT DEFINED
3.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3 Đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4 Tiến trình thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.1 Chuẩn bị cho tiết lên lớp Error! Bookmark not defined 3.4.2 Tiến hành giảng dạy Error! Bookmark not defined 3.4.3 Tổ chức kiểm tra Error! Bookmark not defined 3.4.4 Xử lí kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.5 Kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.5.1 Kết quả bài kiểm tra 15 phút Error! Bookmark not defined 3.5.2 Kết quả bài kiểm tra 1 tiết Error! Bookmark not defined 3.6 Nhận xét về thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined
Trang 53.6.1 Nhận xét định tính Error! Bookmark not defined 3.6.2 Nhận xét định lượng Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC 108
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Thế giới đang bước sang thế kỉ 21, thế kỉ của nền kinh tế tri thức, của Công nghệ thông tin và truyền thông, của hội nhập quốc tế Trong bối cảnh đó, mỗi quốc gia muốn phát triển đòi hỏi phải tự khẳng định, thông qua tham gia cạnh tranh lành mạnh, nhờ có nguồn nhân lực với trình độ cao Khi đó, đổi mới nền giáo dục quốc dân được nhiều nước tính đến và quyết tâm xây dựng Họ kì vọng có một nền giáo dục mới, hướng theo giáo dục suốt đời, hướng vào người học Với mong muốn sao cho sau khi học xong phổ thông người học có thể sẵn sàng tham gia vào đời sống xã hội, có thể sẵn sàng bước vào lao động sản xuất hoặc tiếp tục học ở trình độ cao hơn Như thế, những kiến thức, kĩ năng học được phải trợ giúp đắc lực cho công dân trong khâu tìm việc làm, đáp ứng tốt yêu cầu phát triển kinh tế xã hội
Từ đó, nhiều quốc gia đã chuyển hướng giáo dục, xây dựng lại chương trình giáo dục phổ thông, chuyển từ chương trình tiếp cận nội dung sang chương trình tiếp cận năng lực người học Các nước này coi đó như một giải pháp tự nhiên để có thể loại bỏ những bất cập, yếu kém của nền giáo dục phổ thông hiện có
Đến nay đã có nhiều nước xây dựng chương trình giáo dục phổ thông theo tiếp cận năng lực, như: Úc, Niu Di-lân, Đan Mạch,…
Một số nước (Úc, Niu Di-lân, .) có phân cấp quản lí chương trình, có chương trình quốc gia và chương trình nhà trường
Hướng tới việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015 theo tiếp cận năng lực, nhất thiết phải đưa các đơn vị cơ sở cùng tham gia vào quá trình phát
Trang 6triển chương trình Thậm chí họ phải tham gia ngay từ đầu để cùng xây dựng, qua
đó tiếp thu, tiến tới làm chủ chương trình, từ đó, không lạ lẫm khi triển khai
Vì thế, ý tưởng thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường như tinh thần công văn 791/HD-BGDĐT ngày 25/6/2013 của Bộ Giáo dục và Đào tạo là hết sức đúng đắn và cần thiết
Tuy nhiên, đây là một thử thách đối với các nhà trường, bởi thực tế chưa có
mô hình để có thể học theo Đây có thể xem là việc vừa làm vừa học
Muốn thực hiện được điều đó không còn cách nào khác chúng ta phải đổi mới phương pháp dạy học Ở đây có 3 vấn đề chúng ta cần phải thực hiện:
1 Thí điểm về nội dung: Nội dung chương trình giáo dục của nhà trường
được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực HS, cụ thể là :
- Giáo dục toàn diện
- Có sự “phân hóa”, hướng tới từng cá nhân người học,
- Thể hiện quan điểm tích hợp
- Lựa chọn, sắp xếp lại nội dung – trên cơ sở đảm bảo Chuẩn KT – KN phù hợp với sự phát triển tâm, sinh lí HS ở từng giai đoạn học tập; thiết thực với HS, hướng tới phát triển năng lực của HS (các năng lực chung như tư duy phê phán,
sáng tạo, năng lực hợp tác, giao tiếp, … cũng như những năng lực chuyên biệt môn học)
2 Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học: Chú trọng tới sử dụng các
phương pháp dạy học tích cực; chú ý cho HS thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng vào các tình huống thực tiễn, các tình huống có tính “phức hợp”, tìm tòi khám phá, nghiên cứu, thực hiện các dự án học tập, thảo luận, thuyết trình,… ; tăng cường các hình thức tổ chức hoạt động GD với sự tham gia, phối hợp, gắn kết của cộng đồng; hoạt động xã hội của HS; quan tâm ứng dụng có hiệu quả về công nghệ thông tin; chú ý dạy học “hướng tới từng đối tượng HS” (quan tâm tới sự khác biệt về NL,
sự đa dạng trong phong cách học của HS để sử dụng các hình thức và PPDH cho phù hợp)
Tổ chức dạy học: Ở THPT kết hợp tổ chức học tập theo lớp và theo môn học,
chuyên đề
Trang 73 Về đánh giá kết quả học tập của HS: Phối hợp đánh giá của GV và tự đánh
giá của HS Chú ý tới đánh giá quá trình Sử dụng có hiệu quả kết quả đánh giá trong nâng cao chất lượng dạy và học Trong thiết kế tiêu chí, công cụ đánh giá thường xuyên cũng như định kì không chỉ tập trung vào ghi nhớ kiến thức; cũng không chỉ quan tâm tới kiến thức, kĩ năng môn học trong đánh giá mà chú ý quan
tâm tới khả năng HS giải quyết vấn đề ở các bối cảnh, tình huống “phức hợp” và thực tiễn Và hơn nữa, cần quan tâm tới cả thái độ, giá trị
Xuất phát từ những nhu cầu và thực trạng trên tôi quyết định chọn đề tài : ” Xây dựng chương trình nhà trường phần phi kim lớp 10 - Hóa học 10 THPT” Thực
tế đây chỉ là phần áp dụng có tính minh họa đối với một phần nội dung SGK.Với mong muốn giúp học sinh ở lớp 10 có được một cách tiếp cận mới với kiến thức và thông qua đó nâng cao năng lực chuyên môn của bản thân
2 Mục đích nghiên cứu
Góp phần phát triển năng lực cho học sinh, trong đó trọng tâm là năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa Hóa học THPT;
- Nghiên cứu các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo
về việc thí điểm chương trình nhà trường;
- Nghiên cứu vấn đề năng lực, trong đó tập trung nghiên cứu năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề trong học tập của học sinh;
- Xây dựng chương trình nhà trường đối với 2 chương: Chương Halogen và chương Oxi-Lưu huỳnh;
- Thiết kế giáo án giảng dạy 2 chương trên;
- Áp dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực thực nghiệm các giáo án đã xây dựng tại lớp 10 trường THPT Lương Tài 2 , trường THPT Lương Tài số3, trường THPT Tư Thục Hải Á
- Đánh giá sự phát triển năng lực của học sinh sau quá trình thực nghiệm, trong đó đặc biệt quan tâm tới năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Trang 8Quá trình dạy học Hóa học ở một số trường Trung học phổ thông huyện Lương Tài II - Bắc Ninh
4 2 Đối tượng nghiên cứu
- Cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới phương pháp dạy học hóa học
- Một số nội dung kiến thức 2 chương: Chương Halogen và Chương Oxi- Lưu huỳnh, môn Hóa học 10 THPT
- Chương trình nhà trường
5 Phạm vi nghiên cứu
Hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh khi tiến hành dạy chương Halogen và chương Oxi- Lưu huỳnh môn Hóa học 10 THPT tại một số trường THPT huyện Lương Tài – Bắc Ninh theo chương trình nhà trường
6 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng tốt chương trình nhà trường và vận dụng thích hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đối với chương Halogen và chương Oxi-Lưu huỳnh sẽ góp phần phát triển năng lực học tập cho học sinh
7 Phương pháp nghiên cứu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng quan các tài liệu trong nước
và ngoài nước về lý luận dạy học có liên quan đến đề tài, trong đó chú trọng nghiên cứu sâu về chương trình nhà trường Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa trong nghiên cứu các tài liệu có liên quan tới việc đổi mới phương pháp dạy học - Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra cơ bản thực trạng công tác dạy và học ở trường Trung học phổ thông Lương Tài hiện nay, việc sử dụng các kỹ thuật dạy học, các phương tiện trực quan, các thiết bị nghe nhìn và đặc biệt là việc ứng dụng CNTT vào dạy học Hóa học
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài
- Phương pháp xử lý thống kê toán học: Tổng hợp, phân tích kết quả thực nghiệm, đưa ra những đánh giá định tính, định lượng từ đó rút ra kết luận cho đề tài
8 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
9 Cấu trúc của luận văn
Mở đầu (Lí do chọn đề tài)
Trang 9Chương 1 Một số vấn đề cơ sở lí luận và thực tiễn
Chương 2 Xây dựng chương trình nhà trường và thiết kế bài giảng đối với chương Halogen và chương Oxi- Lưu huỳnh môn Hóa học 10 THPT
Chương 3 Thực nghiệm sư phạm
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Phụ lục (Gồm các bảng biểu, phiếu điều tra, khảo sát, đề kiểm tra, )
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1DẠY HỌC TÍCH CỰC
1.1.1 Phương pháp dạy học tích cực
1.1.1.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong các Nghị quyết
Trung ương từ năm 1996, được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12-1998),
đặc biệt tái khẳng định trong điều 28.2, Luật Giáo dục (2005): “Phương pháp giáo dục phải phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người họcnăng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập
và ý chí vươn lên”
Mục đích cuối cùng của đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là giúp HS phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo; rèn luyện thói quen, khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong học tập, trong thực tiễn; tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập Muốn vậy, cần thay đổi lối học truyền thụ một chiều sang dạy học theo
“phương pháp dạy học tích cực ” Làm cho “học” là quá trình kiến tạo, HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất, để đáp ứng những yên cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai
Cụ thể hóa những định hướng trên, việc đổi mới phương pháp hóa học hiện
Trang 10- Chuyển từ mô hình dạy học truyền thụ 1 chiều sang mô hình hợp tác 2 chiều
- Học không chỉ để nắm kiến thức mà cả phương pháp đi đến kiến thức
- Học cách học, trọng tâm là cách tự học, cách tự đánh giá
- Học lấy việc áp dụng kiến thức và bồi dưỡng thái độ làm trung tâm
- Rèn trí thông minh cho HS
- Sử dụng các phương tiện kĩ thuật hiện đại và đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin
1.1.1.2 Tính tích cực trong học tập
Tính tích cực trong học tập là tính tích cực nhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Trong học tập, HS phải tự “khám phá” ra những hiểu biết mới đối với bản thân dưới sự tổ chức và hướng dẫn của GV Đến một trình độ nhất định thì sự học tập tích cực sẽ mang tính nghiên cứu khoa học và người học cũng có thể khám phá ra những tri thức mới cho khoa học
Tính tích cực trong học tập liên quan trước hết đến động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú và chính hứng thú là tiền đề của tự giác Tính tích cực tạo ra nếp tư duy độc lập, tính hợp tác bởi vì tự mỗi cá nhân không thể tự biết được hết mọi thứ Sự biểu hiện và cấp độ tính tích cực học tập, mối liên quan giữa động cơ
và hứng thú trong học tập được diễn đạt trong các sơ đồ
1.1.1.3 Phương pháp dạy học tích cực
1.1.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học tích cực
Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp (methodos) có nghĩa là con đường để đạt được mục tiêu Theo đó, phương pháp dạy học là con đường để đạt mục tiêu dạy học Theo nghĩa rộng có thể hiểu: phương pháp dạy học là hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những điều kiện xác định nhằm đạt mục tiêu dạy học PPDH là một khái niệm rất phức hợp, có nhiều bình diện, phương diện khác nhau Nếu xét theo độ rộng của khái niệm, có thể phân biệt khái niệm PPDH theo 3 bình diện Đó là các quan điểm dạy học, phương pháp dạy học
và kỹ thuật dạy học
Trang 11Quan điểm dạy học: là những định hướng tổng thể cho các hành động
phương pháp, trong đó có sự kết hợp giữa các nguyên tắc dạy học làm nền tảng, những cơ sở lý thuyết của lí luận dạy học, những điều kiện dạy học và tổ chức cũng như những định hướng về vai trò của GV và HS trong quá trình dạy học
Quan đểm dạy học là những định hướng mang tính chiến lược, cương lĩnh, là
mô hình lý thuyết của phương pháp dạy học
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THPT môn hóa học NXB Giáo dục, Hà Nội
2.Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020
3.Chuẩn kiến thức kĩ năng môn Hóa học 10
4.Chương trình giáo dục THPT môn hóa học
5.Công văn hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2013 – 2014
6.Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27/5/2013
7.Công văn số 791/HD-BGDĐT, ngày 25/6/2013 về việc hướng dẫn xấy dựng kế hoạch giáo dục theo định hướng phát triển năng lực HS
8.Dự án Việt – Bỉ (2010), Dạy và học tích cực: Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội
9.Dự án Việt Bỉ (2007, 2008, 2009), Tài liệu tập huấn thực hành đánh giá kĩ năng áp dụng 3 phương pháp Tài liệu hội thảo đánh giá kết quả áp dụng dạy học tích cực,
Hà Nội
10.Đặng Thị Oanh – Nguyễn Thị Sửu (2010), Phương pháp dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông NXB Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
11.Đề án Đổi mới căn bản, toàn diện GDVN
12.Đề án Đổi mới CT và SGK GDPT sau 2015
13.Đề án Đổi mới đồng bộ PPDH và KT, ĐG trong GDPT, theo QĐ số 4763/QĐ-BGD ĐT ngày 1/11/2012
14.Kết luận số 51/KL/TƯ của HNTƯ lần thứ 6 ngày 29/10/2012