Quan hệ việt nam UNESCO từ năm 2000 đến nay

Các lĩnh vực hợp tác quốc tế cũng được mở rộng từ kinh tế, chính trị cho đến khoa học kĩ thuật, văn hóa, giáo dục, nghệ thuật… Quan hệ của Việt Nam với tổ chức UNESCO được đặt trong bối

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ HOÀNG

QUAN HỆ VIỆT NAM - UNESCO

TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ HOÀNG

QUAN HỆ VIỆT NAM - UNESCO

TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Quan hệ quốc tế

Mã số: 60310206

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Hồng Hạnh

HÀ NỘI - 2015

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

6

1.1 Khái niệm và vai trò của Tổ chức quốc tế 6

1.2.2 Mục tiêu hoạt động và cơ cấu tổ chức của UNESCO 12

1.3 Quan hệ Việt Nam - UNESCO trước năm 2000 18 1.3.1 Sự gia nhập UNESCO của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam

18

1.4 Chính sách của Việt Nam đối với các tổ chức quốc tế 28

34

2.1.1 Chương trình giáo dục cho mọi người và "Kế hoạch hành

động quốc gia giáo dục cho mọi người 2003-2015" (GDCMN)

của Việt Nam

38

2.1.2 Thập kỷ Liên hợp quốc về Giáo dục Phát triển bền vững

(2005 - 2014)

42

2.2 Văn hóa 44

2.3 Hợp tác trong lĩnh vực khoa học - công nghệ 52

2.4 Hợp tác trong lĩnh vực thông tin và truyền thông 58

ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VIỆT NAM

62

3.1 Đóng góp của quan hệ Việt Nam - UNESCO đối với Việt Nam 62

3.2 Những mặt còn tồn tại trong quá trình hợp tác 67

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Organization

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc

Organization

Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế

ICOMOS International Council on

Monuments and Site

Hội đồng quốc tế về Di tích và Di chỉ

Renovation and Maintenance

Tổ chức Bảo tồn Bảo tàng quốc tế

Development of Commuinication

Chương trình quốc tế về phát triển truyền thông

Conservation of Nature

Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới

UNCTAD United Nation Conference on

Trade and Development

Hội nghị LHQ về Thương mại và Phát triển

UNESCO United Nations Educational,

Scientific and Cultural Organization

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên hợp quốc

Programme

Chương trình hỗ trợ phát triển của Liên Hiệp Quốc

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Toàn cầu hóa và hội nhập đang là xu thế tất yếu trong quan hệ quốc tế hiện nay Bất cứ quốc gia dù lớn hay nhỏ nào cũng không thể tồn tại và phát triển nếu tách biệt với thế giới, và ngược lại cộng đồng quốc tế cũng không thể mạnh nếu thiếu sự tham gia của các quốc gia

Từ năm 1986, Việt Nam từng bước điều chỉnh chính sách đối ngoại để phù hợp với xu thế ấy Hiện nay Việt Nam đã và đang tăng cường mở rộng các mối quan hệ song phương, đa phương với nhiều nước trên thế giới và các

tổ chức quốc tế Các lĩnh vực hợp tác quốc tế cũng được mở rộng từ kinh tế, chính trị cho đến khoa học kĩ thuật, văn hóa, giáo dục, nghệ thuật… Quan hệ của Việt Nam với tổ chức UNESCO được đặt trong bối cảnh chung này

Ra đời vào năm 1946 với mục đích "góp phần duy trì hòa bình và an

ninh quốc tế bằng cách thắt chặt sự hợp tác giữa các quốc gia về giáo dục,

của LHQ chính là "nhịp cầu giao lưu quốc tế", góp phần làm cho thế giới hiểu

nhau, tôn trọng nhau hơn, nhân ái hơn Hoạt động của tổ chức này liên quan tới nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia yêu chuộng hòa bình, tôn trọng bình đẳng

và đấu tranh không mệt mỏi chống ngoại xâm, áp bức bóc lột Chính vì vậy

mà ngay sau khi thống nhất đất nước, nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã gia nhập UNESCO vào năm 1976 Từ đó cho đến nay mối quan hệ

đó ngày càng có những bước tiến đáng ghi nhận và đạt được nhiều thành tựu quan trọng Thông qua UNESCO, Việt Nam đã khai thác được tri thức chất xám, kinh nghiệm, tài chính trong các lĩnh vực khoa học, văn hóa, giáo dục…

1 Ủy ban UNESCO Việt Nam (2007), "Việt Nam và UNESCO" kỷ niệm 30 năm thành lập Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam (1977-2007) (tài liệu lưu hành nội bộ), tr.64

Mặt khác thông qua tổ chức này, Việt Nam ngày càng có nhiều cơ hội thuận lợi để hội nhập sâu rộng với thế giới

Mối quan hệ của Việt Nam với tổ chức này của LHQ có một vị trí quan trọng trong chính sách ngoại giao của Đảng và nhà nước Việt Nam Với mong muốn được hiểu thêm về mối quan hệ trên nhiều lĩnh vực giữa Việt Nam và UNESCO, hiệu quả của mối quan hệ đó, thấy được những mặt tích cực và hạn chế để góp phần thúc đẩy mối quan hệ UNESCO - Việt Nam phát

triển hơn nữa, người viết chọn đề tài "Quan hệ Việt Nam - UNESCO từ năm

2000 đến nay" làm đề tài cho luận văn của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Từ trước đến nay đã có nhiều sách, công trình khoa học viết về quan

hệ ngoại giao giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới như Trung Quốc,

Mỹ, Nga, Nhật Bản… Tuy nhiên chưa có nhiều các công trình viết về mối quan hệ Việt Nam với các tổ chức mang tính quốc tế như UNESCO, có chăng cũng chỉ là những công trình viết về LHQ mà trong đó viết về UNESCO chỉ

là những phần nhỏ, trong đó phải kể đến Luận văn về quan hệ Việt Nam - UNESCO 1986 - 2006 của tác giả Vũ Tuấn Hải, chủ yếu khai thác mối quan

hệ giữa hai chủ thể trong giai đoạn 1986-2006, có nghĩa từ khi Việt Nam chủ trương tiến hành công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế

Mối quan hệ giữa UNESCO và Việt Nam đã được hình thành tương đối sớm, chỉ một năm sau khi thống nhất đất nước Trong suốt thời gian đó đã

có rất nhiều công trình báo cáo tổng kết từng giai đoạn, và nhiều lĩnh vực của

Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, của các bộ ngành có liên quan Các bài viết của các nhà lãnh đạo, các nhà ngoại giao về vấn đề này Đã có một số sách đề cập đến vấn đề mối quan hệ Việt Nam - UNESCO như:

"UNESCO là gì?" của Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam, được

xuất bản từ khá sớm, sách chủ yếu giới thiệu về tổ chức UNESCO (như cơ cấu, tổ chức, quá trình phát triển, các mối quan hệ của UNESCO…) Sách cũng tóm tắt mối quan hệ mối quan hệ Việt Nam - UNESCO cho đến năm

1978 Nhưng nội dung này mới ở mức độ khái quát tiến trình lịch sử và mới chỉ dừng lại năm 1978

"Hệ thống Liên Hợp Quốc" của Võ Anh Tuấn, Sách chủ yếu giới thiệu

về tổ chức LHQ, trong đó có một phần đề cập đến tổ chức UNESCO và mối quan hệ của tổ chức này với Việt Nam, tuy nhiên phần này chỉ mang tính chất

mở rộng chứ không phải nội dung chính của sách

"Vai trò của UNESCO trong thế kỷ XXI" của Kichiro Matsuura Đây

là một cuốn sách bao gồm các bài phát biểu của tổng giám đốc UNESCO Kichiro Matsuura về các vấn đề mà UNESCO quan tâm hiện nay như quá trình toàn cầu hóa, giáo dục, khoa học, văn hóa, truyền thông… Những bài viết này liên quan nhiều đến những nội dung hoạt động của UNESCO trong giai đoạn hiện nay chứ không đề cập tới mối quan hệ giữa UNESCO với riêng một quốc gia nào

Đáng chú ý nhất là cuốn "Việt Nam và UNESCO" của Ủy ban UNESCO

Việt Nam kỷ niệm 30 năm thành lập Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam (tài liệu lưu hành nội bộ) Sách cũng đã khái quát về tổ chức UNESCO, tổng kết quá trình phát triển của Ủy ban quốc gia UNESCO, mối quan hệ với tổ chức UNESCO và những thành tựu đạt được Tuy nhiên sách này chủ yếu đánh giá sự trưởng thành của Ủy ban UNESCO Việt Nam, những thành tựu đạt được, những thành tựu đó mới chỉ ở mức độ khái quát chứ chưa đi sâu đánh giá được những ảnh hưởng của nó

Như vậy vấn đề quan hệ Việt Nam - UNESCO từ năm 2000 đến nay vẫn chưa được nghiên cứu nhiều

3 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu vai trò của một TCQT đối với sự phát triển của quốc gia

mà cụ thể là UNESCO

Xem xét cơ sở hình thành mối quan hệ Việt Nam - UNESCO; hệ thống hóa, tái hiện nội dung hợp tác giữa Việt Nam - UNESCO, qua đó cho thấy vai

trò của UNESCO đối với quá trình hội nhập của Việt Nam và những đóng góp của mối quan hệ này trong tiến trình đổi mới và mở rộng quan hệ đối ngoại của Việt Nam.Tuy nhiên để làm rõ những vấn đề đó luận văn dành một phần giới thiệu về tổ chức UNESCO, quan hệ Việt Nam - UNESCO trước năm 2000

Đánh giá hiệu quả và những hạn chế trong nội dung hợp tác Việt Nam - UNESCO, trên cơ sở nội dung đặc thù của lĩnh vực UNESCO, kết hợp với nhu cầu phát triển, hội nhập của đất nước, từ đó đưa ra một số khuyến nghị về chính sách của Việt Nam đối với tổ chức UNESCO

4 Phạm vi nghiên cứu

Quan hệ Việt Nam - UNESCO có từ rất sớm (1951) dưới sự bảo trợ của Pháp sau đó là Mỹ đến năm 1975 Tuy nhiên giới hạn của đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu mối quan hệ Việt Nam - UNESCO từ năm 2000 đến năm 2015

Năm 2000 là năm đầu tiên của thiên niên kỷ mới, đánh dấu nhiều bước tiến mới trong quá trình hội nhập của Việt Nam Sau 15 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật về nhiều mặt và hội nhập tương đối sâu rộng vào đời sống quốc tế Việt Nam đã bình thường hóa hoàn toàn và từng bước xây dựng, nâng cấp khuôn khổ quan hệ ổn định, lâu dài với các nước, các trung tâm kinh tế - chính trị thế giới và khu vực Đại hội Đảng lần thứ IX (2001) xác định Việt Nam chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực là con đường rút ngắn khoảng cách với thế giới

Trên bình diện quốc tế, Việt Nam tăng cường hợp tác toàn diện với nhiều đối tác như ký kết Hiệp định Thương mại song phương với Hoa Kỳ (2000), hiệp định khung về hợp tác kinh tế ASEAN - Trung Quốc (2002), trở thành thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới WTO (2006) Việt Nam cũng tích cực đảm nhận vị trí quan trọng tại một số TCQT như Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (2008 - 2009), Chủ tịch ASEAN (2010)… Trong quá trình này, UNESCO là một trong những cánh cửa, một kênh quốc tế quý báu giúp Việt Nam hội nhập với thế giới

5 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài quan hệ Việt Nam - UNESCO từ năm 2000 đến nay luận văn dựa vào các phương pháp nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế, phương pháp phân tích văn bản, phương pháp phân tích tác động là những phương pháp chủ yếu được sử dụng trong quá trình thực hiện luận văn

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác như thu thập tư liệu, chọn lọc, phân tích so sánh đối chiếu để giải quyết những vấn đề đặt ra trong luận văn

6 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở hình thành quan hệ Việt Nam - UNESCO

Giới thiệu khái niệm cơ bản về Tổ chức quốc tế, vai trò của Tổ chức quốc tế; Khái quát về sự ra đời, cơ cấu tổ chức, quá trình phát triển của UNESCO với vai trò thúc đẩy hợp tác trí tuệ quốc tế trong các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, khoa học và truyền thông phục vụ hòa bình và phát triển trên toàn cầu

Chương 2: Nội dung hợp tác giữa Việt Nam - UNESCO giai đoạn từ

năm 2000 đến nay

Trình bày nội dung quan hệ hợp tác giữa Việt Nam - UNESCO giai đoạn từ năm 2000 đến nay Nêu nên nội dung và kết quả hợp tác chủ yếu của Việt Nam với UNESCO trong bối phát triển và hội nhập của Việt Nam

Chương 3: Vai trò của hợp tác Việt Nam - UNESCO đối với phát

triển của Việt Nam

Đánh giá những đóng góp của hợp tác giữa Việt Nam - UNESCO đối với quá trình hội nhập và phát triển của Việt Nam, trong đó phân tích ý nghĩa, hiệu quả của sự giúp đỡ của UNESCO đối với Việt Nam

Phân tích, đánh giá vai trò UNESCO trong thế kỷ 21 và bối cảnh phát triển của Việt Nam để làm sáng tỏ triển vọng mối quan hệ Việt Nam - UNESCO trong thời gian tới Đồng thời nêu lên một số khuyến nghị nhằm đẩy mạnh hơn nữa sự hợp tác giữa Việt Nam - UNESCO

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Báo Quân đội nhân dân, Tư liệu (1997); "Hợp tác UNESCO - Việt Nam

về văn hóa", ngày 20/9/1997

2 Đỗ Thị Bình (2007), "Vài nét về Trung tâm học tập cộng đồng ở Việt

Nam", Tạp chí Chân trời UNESCO, (5)

3 Nguyễn Mạnh Cầm (2000), "Ngoại giao Việt Nam thời kỳ đổi mới", Tạp

chí Cộng sản, (17), tr 15

4 Phạm Sanh Châu (2009), "Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt

Nam trả lời phỏng vấn", Báo Lao động, ngày 24/9/2009

5 Nguyễn Văn Dân (2006), Văn hóa và phát triển trong bối cảnh toàn cầu

hóa, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

6 Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội

7 Đảng Cộng sản Việt Nam (1992), Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban

Chấp hành Trung ương khóa VII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

8 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Phát huy sức mạnh toàn dân tộc,tiếp

tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo

vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Nxb Sự thật, Hà Nội

9 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

11 Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên) (2001), Xây dựng và phát triển nền văn

hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

12 Hiệu Hải (2000), "UNESCO mong muốn tăng cường hợp tác hơn nữa

với Việt Nam", Báo Nhân Dân, ngày 6/12/2000

13 Bùi Hồng Hạnh, Bùi Thành Nam (2015), Sự hình thành và phát triển của

các tổ chức quốc tế liên chính phủ, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

14 Học viện Quan hệ Quốc tế (2001), 50 Năm ngoại giao Việt Nam dưới sự

lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo khoa, Hà Nội

15 Vũ Dương Huân (chủ biên) (2003), Ngoại giao Việt Nam hiện đại vì sự

nghiệp đổi mới 1997 - 2000, Học viện Quan hệ Quốc tế, Hà Nội

16 Nguyễn Quốc Hùng (2001), "UNESCO và những giải pháp bảo vệ văn

hóa phi vật thể", Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, (3)

17 Nguyễn Quốc Hùng (2006), "Bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế

giới", Tạp chí Di sản, (4)

18 Minh Huyền (2001), "Hiệp hội câu lạc bộ UNESCO - 7 năm một chặng

đường", Báo Quân đội nhân dân, ngày 14/1/2001

19 Kiochiro Matsuura (2005), Vai trò của UNESCO trong thế kỷ XXI, Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội

20 Phạm Xuân Nam (2005), Văn hóa vì sự phát triển, Nxb Khoa học xã hội,

Hà Nội

21 Phạm Xuân Nam (2008), Sự đa dạng văn hóa và đối thoại giữa các nền

văn minh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

22 Hữu Ngọc (2004), "Bản sắc dân tộc đối diện với toàn cầu hóa", Báo Sức

khỏe đời sống, (Xuân Giáp Thân)

23 Những vấn đề văn hóa Việt Nam hiện đại (2000), Nxb Giáo dục, Hà Nội

24 Nguyễn Dy Niên (1991), "Thập kỷ Quốc tế phát triển văn hóa", Hội thảo

khoa học: Hưởng ứng Thập kỷ Quốc tế phát triển văn hóa, UNESCO

phát động, tổ chức tại Hà Nội, ngày 4 và 5/6

25 Nguyễn Dy Niên (1991) Sự phát triển văn hóa xã hội trong bối cảnh

tăng trưởng kinh tế ở Châu Á, Bài phát biểu tại Hội thảo quốc tế, tổ chức

tại Hà Nội ngày 22 đến ngày 26/11/1991

26 Nguyễn Duy Niên (1994), "Việc thông qua nghị quyết của UNESCO về

kỷ niệm 100 năm ngày sinh của chủ tịch Hồ Chí Minh", Hội thảo quốc tế: Chủ tịch Hồ chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa

lớn, tổ chức tại Hà Nội, ngày 29 và 30/3/1994