1.1: Lí do chọn đề tài4 giờ 36 phút sáng Chủ nhật ngày 592010, những dòng chữ gấp gáp từ các điện thoại cầm tay xuất hiện trên mạng Twitter. Thành phố Christchurch rung động. Điện chập chờn rồi tắt hẳn. Người ta nhảy xuống giường và thoát ra cửa. Một giờ đồng hồ sau, tờ Associated Press đưa bản tin đầu tiên về trận động đất tàn phá New Zealand. Đến 6 giờ Bộ trưởng Dân phòng lên đài truyền hình tuyên bố thảm họa. Giám đốc Cảnh sát hướng dãn dân chúng những việc cần làm. Báo chí ngày nay không chỉ là những bản in mà còn là sự tích hợp những thông tin truyền thống, thông tin trực tuyến và thông tin xã hội với hàng tỉ người trong tay có những chiếc điện thoại có thể công bố ngay lập tức một sự kiện đang xảy ra ở bát cứ nơi đâu. Để cạnh tranh và tồn tại, kĩ nghệ đưa tin ngày nay phải đem mạng xã hội vào chiến lược kinh doanh, phải tích hợp được cả ba loại hình báo chí truyền thống (nhật báo, tạp chí, ấn phẩm, truyfn hình và truyền thanh), trực tuyến và mạng xã hội làm cho mỗi thành phần có thêm sức mạnh và khả năng phục vụ hiệu quả và hữu hiệu. Sẽ không sai nếu chúng ta nói, mỗi người với chiếc điện thoại có gắn camera đều trở thành một nhà báo, tức người đưa tin. Hang ngàn mạng xã hội trên khắp thế giời đang cho họ cơ hội đó, trong số đó những trang mạng nổi tiếng toàn cầu như Facebook, Twitter hay youtube có đến hang trăm triệu độc giả. Bất cứ nội dung hay hình ảnh nào xuất hiện trên đó đều có thể được ghi nhận ngay chính lúc sự kiện đang diễn ra. Các nhà báo truyền thống nay chấp nhận một thực tế là họ không nên cạnh tranh hay chạy đua với Internet mà cần có sự hợp tác. Ngoài các giờ tác nghiệp họ dùng thời gian còn lại để theo dõi các sự kiện trọng đại hay các chủ đề gây sốt xuất hiện trên internet. Họ đảo qua đảo lại giữa các trang mạng xã hội mỗi khi phát hiện một sự iện lớn, liên tục theo dõi, cập nhật kể cả chiều sâu của cảm xúc, rồi xây dựng một lộ trình tiếp cận và viết thành bài. Thói quen khai thác thông tin từ mạng internet đã có từ hơn mười năm trước, nhưng nay xu thế đó càng mạnh và càng cần thiết để tiếp cận nguồn tin không giới hạn từ các nhà báo xã hội. Mạng xã hội là nơi tiếp cận mọi thông tin diễn ra trên khắp thế giới. Chính các nhà báo chuyên nghiệp cũng tích cực chia sẻ thông tin trên mạng, một mặt vì họ có một lượng khán giả khổng lồ, mặt khác từ đó họ nhận lại được những phản hồi hay phản biện để hoàn thiện bài viết. Dòng báo truyền thống không thể là cái đi đầu hay cái nhanh nhất nhưng khi phối hợp với các thông tin trên internet và mạng xã hội, nó có thể trở thành cái tốt nhất với những bài viết sâu rộng hơn, hoàn thiện hơn, đủ khả năng phân tích và tổng hợp làm sáng tỏ sự kiện và cũng để làm nguồn xác minh chân thực, nhưng quan trọng nhất vẫn là sự tương tác giữa khán giả với nhà báo, công chúng với nhà báo.Với sự quan trọng đó, nên những nhà báo tương lai, những người trẻ, họ hơn ai hết phải nắm bắt được hết những công cụ để cho tác phẩm của mình trở nên thiết thực và hiệu quả hơn. Đó là lí do vì sao, trong tiểu luện này tôi chọn nghiên cứu đề tài: Mạng xã hội, kênh tương tác hiệu quả giữa nhà báo và công chúng.
Trang 1MỞ ĐẦU 1.1: Lí do chọn đề tài
4 giờ 36 phút sáng Chủ nhật ngày 5-9-2010, những dòng chữ gấp gáp
từ các điện thoại cầm tay xuất hiện trên mạng Twitter Thành phốChristchurch rung động Điện chập chờn rồi tắt hẳn Người ta nhảy xuốnggiường và thoát ra cửa Một giờ đồng hồ sau, tờ Associated Press đưa bản tinđầu tiên về trận động đất tàn phá New Zealand Đến 6 giờ Bộ trưởng Dânphòng lên đài truyền hình tuyên bố thảm họa Giám đốc Cảnh sát hướng dãndân chúng những việc cần làm
Báo chí ngày nay không chỉ là những bản in mà còn là sự tích hợpnhững thông tin truyền thống, thông tin trực tuyến và thông tin xã hội vớihàng tỉ người trong tay có những chiếc điện thoại có thể công bố ngay lậptức một sự kiện đang xảy ra ở bát cứ nơi đâu
Để cạnh tranh và tồn tại, kĩ nghệ đưa tin ngày nay phải đem mạng xãhội vào chiến lược kinh doanh, phải tích hợp được cả ba loại hình báo chítruyền thống (nhật báo, tạp chí, ấn phẩm, truyfn hình và truyền thanh), trựctuyến và mạng xã hội làm cho mỗi thành phần có thêm sức mạnh và khảnăng phục vụ hiệu quả và hữu hiệu Sẽ không sai nếu chúng ta nói, mỗingười với chiếc điện thoại có gắn camera đều trở thành một nhà báo, tứcngười đưa tin Hang ngàn mạng xã hội trên khắp thế giời đang cho họ cơ hội
đó, trong số đó những trang mạng nổi tiếng toàn cầu như Facebook, Twitterhay youtube có đến hang trăm triệu độc giả Bất cứ nội dung hay hình ảnhnào xuất hiện trên đó đều có thể được ghi nhận ngay chính lúc sự kiện đangdiễn ra
Trang 2Các nhà báo truyền thống nay chấp nhận một thực tế là họ không nêncạnh tranh hay chạy đua với Internet mà cần có sự hợp tác Ngoài các giờ tácnghiệp họ dùng thời gian còn lại để theo dõi các sự kiện trọng đại hay cácchủ đề gây sốt xuất hiện trên internet Họ đảo qua đảo lại giữa các trangmạng xã hội mỗi khi phát hiện một sự iện lớn, liên tục theo dõi, cập nhật kể
cả chiều sâu của cảm xúc, rồi xây dựng một lộ trình tiếp cận và viết thànhbài Thói quen khai thác thông tin từ mạng internet đã có từ hơn mười nămtrước, nhưng nay xu thế đó càng mạnh và càng cần thiết để tiếp cận nguồntin không giới hạn từ các nhà báo xã hội Mạng xã hội là nơi tiếp cận mọithông tin diễn ra trên khắp thế giới Chính các nhà báo chuyên nghiệp cũngtích cực chia sẻ thông tin trên mạng, một mặt vì họ có một lượng khán giảkhổng lồ, mặt khác từ đó họ nhận lại được những phản hồi hay phản biện đểhoàn thiện bài viết
Dòng báo truyền thống không thể là cái đi đầu hay cái nhanh nhấtnhưng khi phối hợp với các thông tin trên internet và mạng xã hội, nó có thểtrở thành cái tốt nhất với những bài viết sâu rộng hơn, hoàn thiện hơn, đủkhả năng phân tích và tổng hợp làm sáng tỏ sự kiện và cũng để làm nguồnxác minh chân thực, nhưng quan trọng nhất vẫn là sự tương tác giữa khángiả với nhà báo, công chúng với nhà báo
Với sự quan trọng đó, nên những nhà báo tương lai, những người trẻ,
họ hơn ai hết phải nắm bắt được hết những công cụ để cho tác phẩm củamình trở nên thiết thực và hiệu quả hơn Đó là lí do vì sao, trong tiểu luệnnày tôi chọn nghiên cứu đề tài: Mạng xã hội, kênh tương tác hiệu quả giữanhà báo và công chúng
1.2 Lịch sử nghiên cứu
Trang 3Đã có nhiều tài liệu, nhiều công trình nghiên cứu về mạng xã hội Trênthế giới, trong số các tác phẩm nổi tiếng, gây được tiếng vang lớn và cóđóng góp lớn trong việc thay đổi và đa dạng hóa nhận thức về mạng xã hội
với những thách thức và thời cơ, có thể kể đến cuốn “Hiệu ứng Facebook và cuộc cách mạng toàn cầu của mạng xã hội” của David Krikpatrick được
xuất bản dưới sự hợp tác giữa Alpha Books và Tạp chí Thế giới vi tính_ PCworld, i360 Comminucation, Công ty Cổ phần Truyền thông Thời Đại
Tại Việt Nam, có rất nhiều bài viết của các tác giả đánh giá về mạng xãhội nói chung và mối quan hệ của mạng xã hội với báo chí Có thể kể đếnnhư:
- “Một số vấn đề đặt ra từ sự tương tác giữa mạng xã hội và báo chí” của
tác giả Nguyễn Minh Huế đăng trên “Tạp chí Tuyên giáo số 8” ( 20/8/2012)
- “Mạng xã hội, kênh thông tin phong phú cho báo chí” của tác giả
Nguyên Dương đăng trên trang điện tử của “Kinh tế và đô thị”
- “Mạng xã hội và báo chí” của tác giả Đoàn Phạm Hà Trang đăng trên
trang web http://www.tapchicongsan.org.vn
Tuy nhiên do tính thời sự mới mẻ của vấn đề, tại Việt Nam, các bài viếtnày chưa đi sâu nghiên cứu vào vấn đề là vai trò của mạng xã hội trongquảng bá thông tin trên báo chí, cũng chưa có nhiều tài liệu, công trình thực
sự công phu đi sâu nghiên cứu vào bản chất vấn đề
1.3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
1.3.1 Mục đích
Trang 4Thực hiện tiểu luận này, người viết mong muốn làm rõ hơn về mặt bảnchất vai trò của mạng xã hội trong quảng bá thông tin trên báo chí, từ đó bắtđầu hoàn thiện hơn nữa cái nhìn về mối quan hệ có tính hai chiều giữa báochí và mạng xã hội.
Dựa trên những nhận thức về vị trí, vai trò của mạng xã hội trong việcquảng bá thông tin trên báo chí, về sự tương tác giữa báo chí và mạng xãhội, người viết mong muốn cải thiện và nâng cao chất lượng của báo chítrong việc sử dụng mạng xã hội như một công cụ để tuyên truyền, quảng bárộng hơn nữa thông tin
1.3.2 Nhiệm vụ:
Thực hiên tiểu luận này, người viết đưa ra khái niệm về mạng xã hội, báochí nhằm đưa đến cho người đọc những kiến thức nền tảng căn bản nhất, tạonên sự dễ dàng cho nhận thức những phân tích, mổ xẻ sâu sắc sau này
Người viết cũng tiến hành thu thập những dẫn chứng cụ thể trên hai trangmạng xã hội lớn là Facebook và Yahoo! 360 để có cái nhìn thực tế, toàn diệnrút ra vấn đề về thực trạng thông tin báo chí được quảng bá trên mạng xã hội
và tăng tính thuyết phục với người đọc
1.4 Đối tượng
Đối tượng mà người viết lựa chọn để thực hiện tiểu luận là các tác phẩmbáo chí được quảng bá trên trang mạng xã hội Facebook
1.5 Phạm vi nghiên cứu
Trang 5Phạm vi nghiên cứu của tiểu luận là trang mạng xã hội Facebook trongthời gian từ 23/12/2012 tới 30/12/2012.
Sở dĩ người viết tiểu luận lựa chọn trang mạng xã hội này là vì đây làtrang mạng xã hội lớn và được yêu thích nhất tại Việt Nam, có số lượngngười truy cập đông đảo Vì vậy, đây cũng được coi là một công cụ lớn đểbáo chí sử dụng như một cách để quảng bá thông tin một cách nhanh chóng,tới số lượng công chúng đông đảo
1.6 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện tiểu luận, người viết sử dụng các phương pháp phân tích,thống kê, tổng hợp, kết luận
Phương pháp phân tích là phương pháp chia nhỏ đối tượng thành các yếu
tố, bộ phận để xem xét một cách kĩ càng nội dung, hình thức và mối quan hệbên trong cũng như bên ngoài của chúng, nêu lên bản chất của đối tượng
Phương pháp thống kê là phương pháp giúp ta thu thập dữ liệu, tóm tắtthông tin nhằm hỗ trợ quá trình tìm hiểu về một vấn đề hoặc đối tượng nào
đó, đưa ra những kết luận dựa trên số liệu, ước lượng hiện tại hoặc dự báotương lai
Phương pháp tổng hợp là sự hợp nhất những vấn đề, những lập luận đãđược chia nhỏ, mổ xẻ để nhận ra bản chất vấn đề và nhìn nhận một cáchtổng quát và đặt nó trong chỉnh thể để đưa ra những kết luận có sức nặng,hướng tới tầm giải pháp
Trang 6Kết luận là giai đoạn cuối của tổng hợp, giúp hoàn thiện vấn đề, nâng tầmvấn đề hoặc đôi lúc gợi mở những hướng đi mới trong tư duy, lí luận vàhành động
Việc kết hợp tổng hợp các phương pháp trên sẽ khiến người thực hiện dễdàng đi đến bản chất vấn đề và nhanh chóng thuyết phục người đọc Điềunày cũng khiến người đọc dễ dàng tiếp cận vấn đề một cách logic, khoa học
và chính xác
Trang 7NỘI DUNG CHƯƠNG I: MỘT VÀI NÉT VỀ MẠNG XÃ HỘI 1.1 Mạng xã hội là gì?
Có nhiều định nghĩa mạng xã hội
Trong bài viết “What is social network?”, tạm dịch là “Mạng xã hội làgì?”, đăng tải trên trang web http://www.affilorama.com của tác giả BrianEmber, mạng xã hội được định nghĩa là “một địa chỉ web cho phép ngườidùng truy kết nối với bạn bè và gia đình, chia sẻ ảnh, video, âm nhạc và cácthông tin cá nhân với một nhóm bạn nhất định hay một cộng đồng rộng hơn,tùy thuộc vào số lượng người đó lựa chọn” (A social network is a websitethat allows you to connect with friends and family, share photos, videos,music and other personal information with either a select group of friends or
a wider group of people, depending on the settings your select)
Trong một bài giảng tại trường đại học California có tên gọi “SocialNetwork Sites: Definition, History, and Scholarship”, tạm dịch là “Mạng xãhội, định nghĩa, lịch sử là cách thức hoạt động”, tác giả Nicole B Ellison –giảng viên khoa Điện tử viễn thông, thông tin và truyền thông của trường đạihọc bang Michigan đã đưa ra định nghĩa “Mạng xã hội có thể định nghĩanhư những dịch vụ về web, cho phép các cá nhân tạo lập một cộng đồng haymột tệp tin chia sẻ với cộng đồng trong một hệ thống định dạng, cùng vớimột loạt những người sử dụng khác chia sẻ kết nối, quan điểm và lướt quadanh sách kết nối, kể cả những ai được mời tham gia kết nối bởi thành viênkhác trong hệ thống” (We define social network sites as web-based services
Trang 8that allow individuals to construct a public or semi-public profile within abounded system, articulate a list of other users with whom they share aconnection, and view and traverse their list of connections and those made
by others within the system)
Theo định nghĩa của tác giả Nguyễn Minh Huế trong bài viết “Một số vấn đề đặt ra từ sự tương tác giữa mạng xã hội và báo chí” đăng trên trang
http://tuyengiao.vn “Mạng xã hội (Social Network) là dịch vụ nối kết cácthành viên trên mạng internet lại với nhau, với nhiều mục đích khác nhau,không phân biệt không gian và thời gian”
Nghị định 97/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp sử dụngdịch vụ internet và thông tin điện tử trên internet đã thống nhất về mặt kháiniệm: “Mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãingười sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin vớinhau trên môi trường internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum),trò chuyện trực tuyết (chát) và các hình thức tương tự khác”
Tất cả những định nghĩa trên, dù khác nhau về cách thức diễn đtạ, nhấnmạnh những phần khác nhau, song đều hướng tới vấn đề bản chất chung, là
sự kết nối rộng rãi và những tiện ích ưu việt của mạng xã hội Trong khuônkhổ bài tiều luận, người viết lựa chọn định nghĩa mạng xã hội theo Nghịđịnh 97/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp sử dụng dịch vụinternet và thông tin điện tử trên internet bởi bên cạnh tính chính xác, đơngiản nhưng hàm súc về cách diễn đạt, định nghĩa này là một hệ qui chiếuphù hợp với việc nhìn nhận vấn đề, nhất là khi những dẫn chứng thực tếđược trích ra từ báo chí Việt Nam
Trang 9Về lịch sử ra đời và phát triển, mạng xã hội đầu tiến trên thế giới làSixDegree.com, ra đời năm 1997, hoàn thiện và thực sự đi vào hoạt độngnăm 1998, cho phép người sử dụng tạo lập tệp tin, lập danh sách bạn bè vàlướt danh sách đó Trước SixDegree.com, những tính năng kể trên đã xuấthiện tại một vài website như Classmates.com (1995) hay tiện ích AIM vàICQ buddy lists Hiện nay, vẫn có một vài quan điểm cho rằngClassmates.com mới thực sự là mạng xã hội đầu tiên, tuy nhiên, không thểphủ nhận rằng SixDegree.com đã kế thừa và nâng cấp hoàn chỉnh hơn những
ưu điểm của Classmates.com, trở thành một cơn sốt đương đại Tuy nhiên,khi không thể trở thành một nguồn thu lâu dài, ổn định mang tính kinhdoanh, SixDegree.com buộc phải chấm dứt đế chế của nó vào năm 2000.Mặc dù vậy, những người sáng lập ra nó, tiêu biểu là A Weinreich nhậnđịnh rằng SixDegree.com thực sự đã đi trước thời đại, mở ra một kỉ nguyênmới, kỉ nguyên bùng nổ của hệ thống mạng xã hội trên phạm vi toàn thếgiới
Tác giả Nicole B Ellison, khi tổng kết về lịch sử của mạng xã hội đã vẽ
sơ đồ về năm ra đời của các mạng xã hội chính như sau:
Trang 10Ở Việt Nam, số người tham gia mạng xã hội đang gia tăng một cáchnhanh chóng, đặc biệt là các bạn trẻ Theo thống kê của ictnews.vn ( trựcthuộc Bộ Thông tin và Truyền thông) , “tính đến ngày 31-3-2012, nước ta có
Trang 11hơn 30,8 triệu người sử dụng Internet, chiếm 34,1% dân số Số người dùngInternet ở nước ta xếp thứ tám trong khu vực châu Á và thứ ba ở khu vựcÐông - Nam Á Nếu 50% số người sử dụng Internet tham gia các mạng xãhội, thì nước ta có trên dưới 15 triệu người tham gia các mạng xã hội, hoặc
là thành viên của mạng xã hội Mạng xã hội nổi tiếng nhất Việt Nam là Zing
Me tự quảng bá số thành viên lên tới bảy triệu người; mạng này cung cấpnhiều tiện ích giải trí, thông tin "nóng", ảnh của "hot girl, hot boy" và trởthành tâm điểm của giới trẻ”(3)
1.2 Báo chí là gì?
Trong bài giảng tại trường trung học cơ sở Mc Kinley ở Pasadena,
California, Robert Niles, tác giả của hai cuốn sách nổi tiếng “How to Make Money Publishing Community News Online” và “Stories from a Theme Park Insider” đã nêu ra định nghĩa về báo chí như sau: “Báo chí là một hình thức
viết bài nhằm kể lại cho công chúng những điều đã thực sự xảy ra mà họchưa hề biết tới”
Định nghĩa này nhấn mạnh tính thời sự mới mẻ của báo chí song còn quáđơn giản hóa khi nói về sự sáng tạo, bởi báo chí không chỉ đơn thuần kể lại
và vai trò nhà báo không phải chỉ là chứng kiến và thuật lại, chưa kể đến cònnhiều thể loại báo chí khác ngoài tin không hề kể lại sự kiện mà lại đi sâuphân tích, đi đến bản chất vấn đề như bình luận, xã luận…
Trong cuốn “Hướng dẫn nghề làm báo độc lập” của tác giả DeborahPotter có nêu ra định nghĩa về báo chí như sau: “Báo, hay gọi đầy đủ là báochí (xuất phát từ 2 từ "báo" - thông báo - và "chí" - giấy), nói một cách kháiquát là những xuất bản phẩm định kỳ Nhưng cũng để chỉ cả các loại hình
Trang 12truyền thông khác như đài phát thanh, đài truyền hình Định nghĩa này cũng
áp dụng được cho một tạp chí liên tục xuất bản trên web”
Định nghĩa này có phần đầy đủ và toàn diện hơn, nhấn mạnh về mặt thểloại Trong khuôn khổ tiểu luận, người viết lựa chọn định nghĩa này nhưcách hiểu cơ bản về khái niệm báo chí
1.3 Giới thiệu đôi nét về trang mạng xã hội facebook
Trên trang web của BBC (http://www.bbc.co.uk) có đăng tải định nghĩa
về facebook như sau: “Facebook là một mạng lưới lớn, có tính lan rộng, chophép người sử dụng làm bất cứ điều gì họ muốn.Có thể đăng kí bằng cách tảilên website của facebook những thông tin, hình ảnh yêu thích Sau đó, họ cóthể đăng lên những thông tin mang tính cập nhật… Facebook sẽ tự gửinhững chú ý đến những người có liên kết, tùy theo những tiêu chí đã kết nốinhư học cùng trường hay cùng cơ quan.” (Facebook is a vast, sprawlingnetwork and you can make whatever you want of it You sign up by puttingsome details, and preferably a photo of yourself, on the Facebook website.Then you’re ready to start posting a few updates… Facebook itself will sendnotes on people you might know, based on the fact that you went to the sameschool or college or shared an employer) Định nghĩa này tương đối đầy đủnhưng cách định nghĩa chưa nêu bật được vấn đề bản chất mà chủ yêu đi vàocách sử dụng và tiện ích của facebook
Trên trang web http://whatis.com , facebook được định nghĩa là mộtmạng xã hội phổ biến và miễn phí hoàn toàn, cho phép người dùng đã đăng
kí tạo lập những tệp tin, tải ảnh và video, gửi tin nhắn, liên lạc với bạn bè,gia đình và đồng nghiệp Mạng xã hội này có thể sử dụng ở 37 ngôn ngữ