A: MỞ ĐẦU Một trong những biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản ngày nay là sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của các tổ chức xuyên quốc gia hay còn gọi là các công ty xuyên quốc gia . Các công ty này ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế ,chính trị và xã hội .Đồng thời nó còn là lưc lượng đóng góp nhiều cho xã hội như : tích cực trong nghiên cứu khoa học, áp dụng nhanh chóng các thành tựu đó vào thưc tiễn có hiệu quả cao , đào tạo cho xã hôi nguồn lao động tay nghề cao ,thúc đẩy giao lưu buôn bán thế giới. Bên cạnh đó nó cũng tạo ra cho xã hội rất nhiều vấn đề cần quan tâm như : thất nghiệp xã hội tăng , phân cấp giàu nghèo trong xã hội ngày càng rõ rệt hơn , cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên , ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng hơn … Các công ty xuyên quốc gia đã trở thành chủ đề nghiên cứu của thế kỷ thứ XXI này .Đã có nhiều nhà nghiên cứu kinh tế học trên thế giới nghiên cứu về vấn đề này song nó là vấn đề rộng lớn có nhiều kiểu tiếp cận , nhiều đề tài . Bởi vậy em cũng xin đưa ra một số ý kiến của mình về các công ty xuyên quốc gia thông qua đề tài nghiên cứu : Bản chất, và quá trình phát triển của các tổ chức xuyên quốc gia
Trang 1TIỂU LUẬN NHỮNG VẤN ĐỀ QUỐC TẾ ĐƯƠNG ĐẠI
(Bản chất và quá trình và phát triển của các công ty xuyên quốc gia)
Học viên:
Lớp Nghiên cứu sinh Báo chí
Hà Nội 3/2013
Trang 2A: MỞ ĐẦU
Một trong những biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản ngày nay là sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của các tổ chức xuyên quốc gia hay còn gọi
là các công ty xuyên quốc gia Các công ty này ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế ,chính trị và xã hội Đồng thời nó còn là lưc lượng đóng góp nhiều cho xã hội như : tích cực trong nghiên cứu khoa học,
áp dụng nhanh chóng các thành tựu đó vào thưc tiễn có hiệu quả cao , đào tạo cho xã hôi nguồn lao động tay nghề cao ,thúc đẩy giao lưu buôn bán thế giới Bên cạnh đó nó cũng tạo ra cho xã hội rất nhiều vấn đề cần quan tâm như : thất nghiệp xã hội tăng , phân cấp giàu nghèo trong xã hội ngày càng rõ rệt hơn , cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên , ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng hơn …
Các công ty xuyên quốc gia đã trở thành chủ đề nghiên cứu của thế kỷ thứ XXI này Đã có nhiều nhà nghiên cứu kinh tế học trên thế giới nghiên cứu về vấn đề này song nó là vấn đề rộng lớn có nhiều kiểu tiếp cận , nhiều đề tài Bởi vậy em cũng xin đưa ra một số ý kiến của mình về các công ty xuyên
quốc gia thông qua đề tài nghiên cứu : Bản chất, và quá trình phát triển của các tổ chức xuyên quốc gia
Trang 3
B- NỘI DUNG CHÍNH
I Tính cấp thiết
Việt Nam sau 25 năm đổi mới hội nhập kinh tế quốc tế đã thu được những thành tựu to lớn về phát triển kinh tế xã hội xóa đói giảm nghèo Trong
sự phát triển chung đó có sự đóng góp của các tổ chức và các công ty xuyên quốc gia Chúng ta hãy nhìn lại hoạt động của một số công ty xuyên quốc gia
mà công luận đang quan tâm
Công ty coca cola Việt Nam: Là doanh nghiệp kinh doanh đồ uống có thị phần lớn nhất nhì Việt Nam, tuy nhiên trong nhiều năm liền công ty Coca
- Cola Việt Nam đều khai báo lỗ Nhiều nghi vấn cho rằng đây chính là chiêu bài “chuyển giá” hòng trốn khoản thuế khổng lồ của công ty này trong nhiều năm qua Nếu đúng sự thật như vậy thì đây quả là một "nỗi đau" khi Coca -Cola từng ngày bòn rút đồng tiền từ người tiêu dùng để đổ về công ty mẹ ở nước ngoài mà không để lại một chút lợi nhuận nào cho Việt Nam
Theo báo cáo hoạt động kinh doanh của công ty Coca-cola tại cục thuế TP.HCM, trong nhiều năm có mặt tại thị trường Việt Nam công ty liên tục thua lỗ Theo đó, năm 2006 công ty này đạt doanh thu 1.026 tỉ đồng nhưng lỗ đến 253 tỉ đồng; năm 2007 lỗ 198 tỷ đồng; năm 2010 doanh thu lên đến 2.529
tỉ đồng nhưng chi phí lại lên đến 2.717 tỉ đồng, dẫn đến số lỗ 188 tỉ đồng và năm 2011 mức lỗ là 39 tỷ đồng Theo số lũy kế đến năm 2011 công ty này đã
lỗ tổng cộng 3.768 tỉ đồng, vượt cả số vốn đầu tư ban đầu là 2.950 tỉ đồng Như vậy trung bình mỗi năm công ty này lỗ100 tỷ đồng
Sự việc này cũng đã được cơ quan chức năng mà trực tiếp là Cục thuế TP.HCM đặc biệt chú ý đưa doanh nghiệp này vào danh sách công ty có nghi vấn về dấu hiệu “chuyển giá” Tuy nhiên dưới hình thức tạo “vỏ bọc” qua việc mua nguyên liệu sản xuất từ công ty mẹ, doanh nghiệp này luôn khai báo với cơ quan thuế giá thành nguyên liệu cao nhằm đẩy giá chi phí sản xuất tăng hòng đưa tình trạng kinh doanh luôn ở mức lỗ Đây là lý do khiến cơ
Trang 4quan thuế trong nhiều năm vẫn không thể xác minh tính xác thực của vụ việc Doanh nghiệp này luôn kê khai lỗ ở chi phí nguyên phụ liệu, trong đó chủ yếu
là hương liệu được nhập trực tiếp từ công ty mẹ với giá rất cao Trung bình chi phí nguyên phụ liệu chiếm trên 70% giá vốn, cá biệt năm 2006-2007 chi phí nguyên phụ liệu lên đến 80-85% giá vốn “Nhiều lần Cục Thuế TP.HCM cũng đã làm việc về vấn đề này tuy nhiên đại diện doanh nghiệp vẫn trả lời một cách “lấp liếm” bằng việc doanh thu không thể bù lại mức trả chi phí mua nguyên liệu Công ty này cũng giải thích giá nguyên phụ liệu cao do đây là sáng chế lâu đời, bao gồm cả chi phí chất xám” - ông Minh cho biết
Vì thua lỗ nên mặc dù hơn cả chục năm hoạt động tại thị trường Việt Nam, Coca-cola Việt Nam không phải đóng đồng nào cho nhà nước về thuế thu nhập doanh nghiệp, mà chỉ phải đóng một số khoản thuế giá trị gia tăng, thuế môn bài
Việc Coca-cola Việt Nam có vốn đầu tư nước ngoài có doanh số tăng nhưng liên tục báo thua lỗ trong nhiều năm thậm chí số lỗ vượt quá vốn chủ sở hữu nhưng vẫn mở rộng sản xuất là dấu hiệu bất bình thường
Điều đáng chú ý là mặc dù báo cáo tài chính của công ty Coca-cola Việt Nam trong nhiều năm đều thuộc diện lỗ nhưng công ty này vẫn liên tục
mở rộng sản xuất Cụ thể là cuối tháng 10/2012, Chủ tịch kiêm tổng giám đốc điều hành Coca-Cola, ông Muhtar Kent đến Việt Nam tuyên bố Coca-Cola sẽ rót thêm 300 triệu USD vào công ty ở Việt Nam trong ba năm tới
Như vậy, phải chăng Coca-cola Việt Nam trong nhiều năm qua đã lợi dụng “chiêu” nhập nguyên liệu độc quyền từ công ty mẹ với giá cao, điều các công ty khác không làm được để nâng chi phí sản xuất nhằm đối phó trong việc nộp khoản tiền thuế khổng lồ
Trang 5Đặc biệt, cũng không ngoại trừ việc đằng sau những số liệu báo lỗ của Coca-Cola Việt Nam có thể là khoản lợi nhuận rất lớn hằng năm đã chảy về cho công ty mẹ dưới dạng tiền trả nguyên phụ liệu
Nếu hoạt động theo phương thức này thì doanh nghiệp không chỉ gây thất thoát nguồn thu thuế trong nước mà còn phá thế cạnh tranh công bằng, thay vào đó là cạnh tranh độc quyền, phá giá, thậm chí thôn tính đối tác kinh doanh
Như vậy nếu như “nghi án” “chuyển giá” hòng trốn thuế của Coca-cala Việt Nam là sự thật thì với thị phần đồ uống được tiêu thụ lớn như hiện nay Trải qua hơn 10 năm có mặt tại Việt Nam có thể thấy số thuế mà doanh nghiệp này “tránh” được trong nhiều năm qua sẽ lên đến hàng nghìn tỷ đồng
Công ty Samsung Electronics: Mới đây Samsung Electronics (Samsung) chính thức làm lễ khởi công Dự án khu tổ hợp công nghệ cao Samsung Thái Nguyên (SEVT) với tổng vốn đầu tư lên đến 2 tỉ USD Dự án được triển khai tại KCN Yên Bình, tỉnh Thái Nguyên với tổng diện tích 100 hécta, có công suất thiết kế 100 triệu sản phẩm mỗi năm
Theo dự kiến, nhà máy đầu tiên của dự án được khởi công vào sáng cùng ngày chuyên về sản xuất ĐTDĐ và các linh kiện cho ĐTDĐ, sẽ đi vào hoạt động vào cuối năm nay và sử dụng khoảng 2.000 lao động và khi hoạt động hết công suất tối đa- 100 triệu sản phẩm/năm- sẽ sử dụng lên đến 30.000 lao động
Samsung thêm một lần nữa chọn lựa VN- theo ông Đạo- không phải do giá nhân công rẻ, vì so ra ở yếu tố này VN còn chi phí cao hơn ở Ấn Độ hay một số địa phương của Trung Quốc Tuy nhiên, yếu tố lợi thế lớn của VN là
có một nền chính trị và kinh tế khá ổn định, sự quan tâm hỗ trợ của chính phủ trung ương và chính quyền địa phương thống nhất “Rất nhiều quốc gia đưa
ra chế độ ưu đãi rất tốt để mời gọi, nhưng cuối cùng Samsung vẫn chọn VN”-ông Đạo cho biết
Trang 6Nhà máy đầu tiên tại SEVT có vốn đầu tư 2 tỉ USD Tuy nhiên, theo kế hoạch, Samsung có thể đầu tư thêm 1,2 tỉ USD xây dựng nhà máy thứ hai về
vi xử lý và mạch tích hợp tại SEVT, nâng tổng vốn dự án lên 3,2 tỉ USD Bên cạnh đó, dự án SEV cũng đang được Samsung giải ngân thêm để nâng vốn từ mức 670 triệu USD ban đầu lên 1,5 tỉ USD Như vậy trong một vài năm tới, nếu các dự án trên được triển khai đúng theo kế hoạch dự kiến, thì Samsung
có hai dự án tại VN với tổng vốn có thể lên đến 4,7 tỉ USD
Hiện, nhà máy SEV Bắc Ninh đã trở thành nhà máy sản xuất ĐTDĐ
lớn nhất của Samsung trên thế giới Theo ông J.K Shin - Chủ tịch kiêm Tổng
Giám đốc ngành công nghệ thông tin và truyền thông di động Samsung Electronics- năm 2012, lượng ĐTDĐ xuất khẩu từ SEV chiếm tỉ trọng 30% tổng lượng cung cấp ĐTDĐ của Samsung trên toàn cầu Với sự đầu tư thêm nhà máy tại SEVT, sau khi đi vào hoạt động sẽ nâng tổng công suất của cả hai lên 250 triệu sản phẩm/năm, giải quyết việc làm cho 150.000 lao động bao gồm của cả các Cty vệ tinh Và tất nhiên, cũng sẽ giúp gia tăng tỉ lệ nguồn cung từ VN ra toàn cầu
Tuy nhiên, sau những nét phác hoạ tương lai tươi sáng đó, ông Nguyễn Văn Đạo cũng cho biết rằng vấn đề nhân sự và nguồn lao động đáp ứng yêu cầu vẫn là bài toán nan giải nhất Đơn cử như tại SEV, lao động địa phương đáp ứng được yêu cầu không nhiều, vả lại vì địa bàn Bắc Ninh gần Hà Nội nên lao động ở đây thích làm việc ở thủ đô hơn Hiện tại SEV, lao động cấp quản đốc hầu hết là người VN Theo ông Đạo, nguồn nhân lực này sẽ hỗ trợ đào tạo hiệu quả cho dự án SEVT
Đấy chỉ là 2 trong nhiều công ty xuyên quốc gia đang làm ăn tại Việt Nam đã
có hang trăm công ty xuyên quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam và nhiều công ty khác đang tìm hiểu thông tin về Việt Nam để chuẩn bị đầu tư Rõ ràng việc quản lý các công ty này trên lãnh thổ việt Nam là việc không đơn giản bởi các công ty này đã có bề dày hàng trăm năm và hoạt động ở nhiều quốc
Trang 7gia trên thế giới Nhà quản lý cần phải có những nghiên cứu về bản chất của các tổ chức độc quyền, các công ty xuyên quốc gia để quản lý tốt các đơn vị này trên lãnh thổ Việt Nam
I Quá trình hình thành và phát triển của các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia.
Trong nhiều sách có đề cập đến vấn đề này và họ có những tên khác nhau song chủ yếu vẫn là hai khái niệm đó là : Tổ chức độc quyền xuyên quốc gia và Các công ty xuyên quốc gia Song đây chỉ là hai cụm từ dùng chỉ một tổ chức mà thôi dù thế nào đi chăng nữa chúng cũng không tre dấu được bản chất sấu sa bỉ ổi của các tổ chức đó
Ta có thể hiểu về các công ty xuyên quốc gia một cách đơn giản là về xuất xứ nó là những công ty tư bản độc quyền của một quốc gia, thực hiện bành trướng quốc tế bằng hình thức thiết lập chi nhánh ở nước ngoài nhằm phân chia thế giới để tối đa hoá lợi nhuận(đây là lợi nhuận độc quyền)
Còn các công ty xuyên quốc gia hiện đại được hiểu là những công ty của một quốc gia thực hiện việc sản xuất và kinh doanh quốc tế thông qua việc thiết lập hệ thống chi nhánh ở nước ngoài để mở rộng thị trường và tăng nguồn thu lợi nhuận hướng tới thu lợi nhuận cao nhất
1 - Nguyên nhân sự hình thành các công ty xuyên quốc gia hay tổ chức độc quyền xuyên quốc gia
Thứ nhất là tích tụ và tập trung sản xuất Khi tích tụ và tập trung sản xuất được đẩy mạnh thì số tư bản trong tay bọn chủ sẽ tăng và chúng sử dụng đồng vốn này vào công tác nghiên cứu các loại hình đầu tư sản xuất mua sắm các trang thiết bị mở rộng quy mô sản xuất tăng khối lượng đầu vào từ đó khối lượng hàng hoá sản xuất ra ngày càng nhiều và thu được lợi tăng từ đó chúng lại quay vòng vốn để tiếp tục mở rông quy mô và sự bành trướng của mình ra thế giới điều đó tất yếu sẽ dẫn đến sự hình thành các công ty xuyên quốc gia Theo Mác và Anghen đã dự đoán rằng khi mà tích tụ và tập trung sản xuất tư
Trang 8bản tất yếu sẽ dẫn đến sự hình thành các xí nghiệp có quy mô lớn Đó cũng chính là nguyên nhân hình thành các công ty độc quyền trước đây , cùng với
nó là sự hình thành thị trường thế giới một cách nhanh chóng và rộng lớn đã giúp chúng bành trướng ra các nước trên thế giới Bên cạnh đó hoạt động tín dụng đã đẩy nhanh tốc độ phát triển phương pháp sản xuất tạo ra nhiều của cải hơn cho xã hội giúp quá trình bành trướng hoạt động một cách nhanh chóng Khi mà sản lượng của một nghành hay một số nghành ở một số khu vực không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của khu vực đó mà còn đáp ứng cho buôn bán giao lưu giữa các vùng tiến dần tơí giao lưu quuốc tế Tức là tín dụng đã cung cấp tiền cho các gia đình , xí nghiệp , công ty vốn để đầu tư
mở rộng sản xuất nâng cao sản lượng và năng xuất Điều đó chỉ say ra khi có vốn để làm ăn mà thôi Khi đã có hàng hoá để xuất khẩu thì nó hình thành thị trường buôn bán thế giới Là nơI buôn bán trao đổi hàng hoá và kinh nghiệm trong quản lý , xây dựng các công ty
Thứ hai là cách mạng khoa hoc kỹ thuật đã tác động vào lĩnh vực thông tin liên lạc và giao thông vận tải … Trong lĩnh vực thông tin liên lạc thì chúng tạo nên mạng lưới thông tin giúp cho nhà đầu tư quản lý từ xa mọi việc ở các công ty con Nó còn có tác dụng to lớn đối với công tác quản lý tính toán để đưa ra các sách lược kịp thời và chính sác Còn về giao thông vận tải thì tạo
ra nhiều loại hình giao thông khác trứơc đây và cụ thể như bây giờ có thể vận tải cả bằng tàu hoả , máy bay ,tàu thuỷ…Rồi những con đường giao thông nối liền các vùng các quốc gia với nhau thuận lợi cho giao lưu buôn bán và đi thực tế của những nhà quản lý ,sự thăm rò thị trường và khả năng đáp ứng thị trường cao hơn trước đây nhiều lần Đây là điều rất thuận lợi cho qúa trình bành trướng của các công ty độc quyền được nhanh hơn và hiệu quả hơn Thứ ba là sau chiến tranh thế giới thứ hai đã ra đời hàng loạt các quốc gia độc lập đã làm phá sản chủ nghĩa tư bản kiểu cũ Song về kinh tế họ lại gặp những khó khăn lớn Nhờ đó bọn tư bản đã lợi dụng điểm yếu này để nhanh chóng thâm nhập vào nền kinh tế của các nước này thông qua các công
Trang 9ty xuyên quốc gia.Song mục đích của chúng lại không chỉ nhằm vào kinh tế
mà còn nhằm vào chính trị Đây mới là sự thâm hiểm của chúng Cho đến nay thì việc thâm nhập này đã thành công ở một số nước
Thứ tư là thông qua chi nhánh của mình ở nước ngoài để tận dụng những điều kiện thuận lơị cụ thể của nước chủ nhà cụ thể như :nhân công rẻ mạt, nguyên , nhiên vật liêụ rồi rào và rẻ đảm bảo cho chúng có thể đầu tư lâu dài và có hiệu quả cao cùng với đó là chúng được hưởng nhiều chính sách ưu đãi(tránh được thuế nhập khẩu, đươc thuê đất với giá rẻ nhờ vậy mà hàng hoá
do chúng sản xuất ra có được những ưu thế cạnh tranh hơn hẳn hàng do các tập đoàn khác sản xuất ở nước ngoài giúp chúng thu được lợi nhuận tối đa và lớn mạnh một cách nhanh chóng
2- Quá trình phát triển của các công ty xuyên quốc gia
Hiện nay có rất nhiều cách phân chia các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia dựa vào những yếu tố khác nhau như : dựa trên cơ sở phân loại độc quyền quốc gia , căn cứ vào quá trình vận động và phát triển của chúng ,phân loại theo tính chất phức tạp của sản phẩm Trong bài viết này chỉ xin trình bày theo cach dựa trên cơ sở phân loại độc quyền quốc gia
Các hình thức độc quyền đơn giản
Thứ nhất là Cacten đây là tổ chức sơ khai nhất, chúng chỉ dựa trên những hiệp nghị đươc ký với nhau.Các tổ chức tham gia vẫn độc lập với nhau
về sản xuất và kinh doanh
Thứ hai là Xanhđica nó được tổ chức cao hơn cacten Các tổ chức tham gia đã mất chủ động về lưu thông nhưng vẫn chủ động về sản xuất Vấn
đề tiêu thụ sản phẩm do ban quản trị chung chịu trách nhiệm với mục đích là thống nhất đầu vào để mua yếu tố đầu vào rẻ và bán sản phẩm với giá cao Thứ ba là Tơ-rơt là hình thức cao hơn so với Xanhdica và Cacten ,nhăm thống nhất cả việc bán và mua các nhà độc quyền trở thành cổ đông hưởng lợi theo số cổ phần của mình
Trang 10Thứ tư là Congxoocxiom đây là hình thức độc quyền có trình độ và quy mô lớn hơn các hình thức trên Nó bao gồm cả Xanhdica,Torot thuộc các nghành khác nhau nhưng có liên quan với nhau về kinh tế và kỹ thuật
Các hình thức độc quyền mới sâu sắc và chặt chẽ hơn tinh
vi hơn
Concern là kiểu tổ chức độc quyền đa nghành nó gồm hàng trăm xí
nghiệp có quan hệ với nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới sự hình thành của Concern là : trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt giữa các tổ chức độc quyền xuyên quốc gia và việc biến động mạnh của thị trường khiến cho những tổ chức nào chuyên môn hoá hẹp rễ bị phá sản ,mặt khác nó còn là biện pháp chống bộ luật chống độc quyền ở hầu hết các nước tư bản ,nó là hình thức biến tướng của các To rot
Congloaerate xuất hiện vào những năm 60 của thế kỷ XX ở các nước
tư bản đã xuất hiện hình thức liên doanh giữa nhiều doanh nghiệp không liên quan với nhau cả về sản xuất cũng như dịch vụ mà chỉ nhằm chiếm đoạt được những lợi nhuận bằng kinh doanh chứng khoán Ở các nước tư bản lớn vẫn tồn tại lượng lớn các Conglomerate vì ở đây có rất nhiều các cong ty vừa và nhỏ làm ăn một cách hiệu quả do đó chúng cũng cần tới sự liên doanh liên kết với nhau
Bên cạnh đó còn có nhiều công ty vừa và nhỏ vẫn hoạt động một cách
có hiệu quả cao điều đó không lây gì làm ngạc nhiên vì chúng có những ưu điểm hơn hẳn các xuyên quốc gia đó là chúng có thể đổi mới dây truyền công nghệ rễ ràng và nhanh chóng đáp ứng được những nhu cầu của thi trường trên toàn thế giơi Vì thế ở Mỹ có tới 90% tổng số hãng kinh doanh trong lĩnh vực tin học ,chất dẻo,đIện tử là các xí nghiệp vừa và nhỏ (đây là những nghành sản xuất mới).Trong lĩnh vực nghiên cứu của đề tài nay chỉ xin trình bay về các công ty xuyên quốc gia còn các vấn đề về các xí nghiệp vừa và nhỏ xin
để trình bay vào dịp khác