Hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu tại cục hải quan tỉnh hà giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- NGUYỄN THÀNH BIÊN HOÀN THIỆN CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH HÀ GIANG LUẬN VĂN THẠC S

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN THÀNH BIÊN

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU

TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN THÀNH BIÊN

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU

TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH HÀ GIANG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên là: Nguyễn Thành Biên

Sinh ngày 29 tháng 11 năm 1976 - tại: Hà Giang

Quê quán: Thanh Hóa

Hiện công tác tại: Cục Hải quan tỉnh Hà Giang

Là học viên khóa QH-2012-E

Cam đoan đề tài: “Hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang”

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế - Mã số: 60.34.04.10

Người hướng dẫn khoa học: Ts Bùi Xuân Sơn

Luận văn được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

Đề tài này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này bất kỳ ở đâu; các số liệu, các nguồn trích dẫn trong luận án được chú thích nguồn gốc rõ ràng, minh bạch

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của tôi

Hà Nội, ngày 7 tháng 5 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thành Biên

LỜI CẢM ƠN

Nghiên này sẽ không thể hoàn thành nếu không có sự hỗ trợ tận tình của những giáo viên hướng dẫn, các thầy cô trong trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, những người đã đóng góp rất nhiều cho các luận điểm và các phát hiện chính của tôi từ quá trình đánh giá, phân tích dữ liệu Thêm vào đó, giáo viên hướng dẫn đã chỉ bảo cho tôi cách thức thu thập dữ liệu nghiên cứu của mình cũng như điều chỉnh bài viết của mình theo các dạng hàn lâm

Tôi cũng xin được thể hiện thái độ trân trọng tới những người bạn đang làm việc tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang vì đã trợ giúp tôi thu thập dữ liệu yêu cầu trong nghiên cứu này Do nghiên cứu được phát triển dựa trên việc thu thập các thông tin có liên quan, cũng như đánh giá, phân tích các số liệu hoạt động tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang

Cuối cùng, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới gia đình mình, những người

đã luôn ở bên cạnh tôi trong suốt thời gian viết nghiên cứu này Họ cũng đã nhắc nhở tôi về tầm quan trọng của nghiên cứu này đối với sự nghiệp cũng như sự phát triển kiến thức nền tảng của tôi

MỤC LỤC

Danh mục các từ viết tắt i

Danh mục bảng biểu sơ đồ ii

LỜI NÓI ĐẦU 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN 7

1.1 Một số vấn đề cơ bản về kiểm tra sau thông quan 7

1.1.1 Khái niệm về kiểm tra sau thông quan 7

1.1.2 Các bộ phận tham gia vào hoạt động kiểm tra sau thông quan 10

1.1.3 Quan hê ̣ giữa kiểm tra sau thông quan với một số hoạt động khác có liên quanError! Bookmark not defined.

1.1.4 Vai trò của kiểm tra sau thông quan Error! Bookmark not defined

1.1.5 Cơ chế kiểm tra sau thông quan của cơ quan Hải quanError! Bookmark not defined.

1.2 Quy trình tổ chức kiểm tra sau thông quan Error! Bookmark not defined

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm tra sau thông quanError! Bookmark not defined.

1.3.1 Nhân tố chủ quan Error! Bookmark not defined

1.3.2 Nhân tố khách quan: Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Các phương pháp phân tích số liệu Error! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp thu thập dữ liệu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thu thập dữ liệu quả bảng câu hỏi Error! Bookmark not defined

2.2.2 Thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp. Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN ĐỐI VỚI

HÀNG HÓA NHẬP KHẨU CỦA HẢI QUAN HÀ GIANGError! Bookmark not defined.

3.1 Đặc điểm tình hình hoạt động và tổ chức bộ máy của Hải quan Hà Giang.Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Đặc điểm địa lý và tình hình kinh tế xã hội của tỉnh Hà Giang:Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Khái quát về Hải quan Hà Giang Error! Bookmark not defined

3.2 Hoạt động quản lý kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu của Hải

quan Hà Giang Error! Bookmark not defined

3.2.1 Đối tượng Kiểm tra sau thông quan tại Cục Hải quan Hà GiangError! Bookmark not defined.

3.2.2 Tổ chức thực hiện kiểm tra sau thông quanError! Bookmark not defined.

3.2.3 Công tác xử lý vi phạm và khiếu nại Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá chung về cơ chế kiểm tra sau thông quan của Hải quan Hà GiangError! Bookmark not defined.

3.3.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân tồn tại Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG

QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU CỦA HẢI QUAN HÀ GIANGError! Bookmark not defined.

4.1 Phương hướng hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập

khẩu của Hải quan Hà Giang Error! Bookmark not defined

4.2 Các giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập

khẩu của Hải quan Hà Giang Error! Bookmark not defined

4.2.1 Xây dựng cơ chế và phát triển nguồn nhân lựcError! Bookmark not defined.

4.2.2 Xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm tra sau thông quanError! Bookmark not defined.

4.2.3 Hoàn thiện quy trình hoạt động kiểm tra sau thông quan.Error! Bookmark not defined.

4.2.4 Đảm bảo chuyên sâu, chuyên nghiệp của lực lượng kiểm tra sau thông quanError! Bookmark not defined.

4.2.5 Đảm bảo tính độc lập tương đối về tổ chức bộ máy và quan hệ công tác của lực

lượng KTSTQ trong Cục Hải quan tỉnh Hà GiangError! Bookmark not defined.

4.2.6 Công tác tuyên truyền, phối hợp trong hoạt động KTSTQError! Bookmark not defined.

4.3 Kiến nghị Error! Bookmark not defined

4.3.1 Đối với cơ quan quản lý Nhà nước Error! Bookmark not defined

4.3.2 Đối với Bộ Tài chính Error! Bookmark not defined

4.3.3 Đối với Tổng cục Hải quan Error! Bookmark not defined

4.3.4 Đối với các ngành có liên quan Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

PHỤ LỤC

i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

APEC : Diễn đàn hơ ̣p tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương

ASEAN : Hiệp hô ̣i các quốc gia Đông Nam Á

ASEM : Diễn đàn hơ ̣p tác Á - Âu

C/O : Giấy chứ ng nhâ ̣n xuất xứ hàng hoá

HQCK : Hải quan cửa khẩu

KTSTQ : Kiểm tra sau thông quan

NSNN : Ngân sách Nhà nước

QLRR : Quản lý rủi ro

SXXK : Sản xuất xuất khẩu

XNK : Xuất nhập khẩu

WCO : Tổ chứ c Hải quan thế giới

WTO : Tổ chứ c thương ma ̣i thế giới

ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

Bảng

1 Bảng 3.1 Quy mô thu thuế tại Cục Hải quan Hà Giang 34

2 Bảng 3.2 Danh sách Doanh nghiệp cần kiểm tra năm

3 Bảng 3.3 Kết quả KTSTQ trên số lượng doanh nghiê ̣p

4 Bảng 3.4 Kết quả đạt được của Chi cục kiểm tra sau

thông quan

55

Sơ đồ

1 Sơ đồ 1.1 Ứng du ̣ng kiểm toán vào KTSTQ 11

2 Sơ đồ 1.2 Lưu đồ các bước của quy trình KTSTQ tại trụ

3

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Nền kinh tế Việt Nam đang vận động mạnh mẽ theo xu hướng toàn cầu hoá Giao lưu thương mại quốc tế phát triển không ngừng, qua đó lưu lượng hàng hoá qua lại các cửa khẩu ngày càng tăng, đa dạng cả về số lượng và chủng loại Nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước về Hải quan nhưng phải đảm bảo tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế phát triển và đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, Hải quan Việt Nam đã chuyển đổi phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” theo

cơ chế quản lý Hải quan hiện đại Theo đó, thay vì kiểm tra 100% hàng hóa nhập khẩu trong khâu thông quan, cơ quan Hải quan sẽ thông qua hệ thống quản lý rủi ro trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro tiến hành phân luồng và áp dụng biện pháp kiểm tra thích hợp đối với hàng hóa xuất nhập khẩu Một trong các biện pháp kiểm tra quan trọng nhất góp phần thúc đẩy thông quan nhanh chóng, tạo thuận lợi cho thương mại nhưng vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ hoạt động xuất nhập khẩu chính

là kiểm tra sau thông quan, đang được phổ biến và áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới Sau hơn 10 năm áp dụng phương thức kiểm tra sau thông quan, hoạt động kiểm tra sau thông quan của Hải quan Việt Nam đã bước đầu đạt được một số kết quả tích cực góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế phát triển Tuy nhiên, do là phương thức kiểm tra mới, vừa nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm của quốc tế đồng thời phải phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của Việt Nam nên còn nhiều hạn chế, hiệu quả hoạt động chưa tương xứng với vai trò của kiểm tra sau thông quan và chưa đáp ứng yêu cầu về quản lý và hiện đại hóa Hải quan

Thực tế hoạt động kiểm tra sau thông quan đã phát hiện nhiều bất cập sơ hở trong khâu thông quan: có những vấn đề chỉ phát sinh sau khi hàng hoá đã thông quan nhƣ phí kỳ vụ; có những vấn đề không thể kiểm tra trong thông quan nhƣ

4

việc sử dụng hàng nhập khẩu tạo tài sản cố định được miễn thuế,…; có những hoạt động chỉ có thể thực hiện khi kiểm tra sau thông quan như xác minh việc thanh toán Do vậy, hoàn thiện tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của kiểm tra sau thông quan là yêu cầu tự thân của Hải quan và thực hiện vai trò là sự đảm bảo cho cải cách thủ tục hành chính ở khâu thông quan Kiểm tra sau thông quan phải đánh giá được mức độ tuân thủ pháp luật của từng doanh nghiệp, làm cơ sở cho việc áp dụng mức độ quản lý phù hợp, tạo thuận lợi nhất cho doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo sự quản lý của Hải quan đối với hàng hoá xuất nhập khẩu của doanh nghiệp, kiểm tra sau thông quan phải phát hiện kịp thời những bất cập, sơ hở của chính sách, pháp luật, biện pháp quản lý Nhà nước, của Ngành, đề xuất hoặc đề nghị các đơn vị, cơ quan có chức năng có thẩm quyền xử lý các bất cập, sơ hở đó

Với ý nghĩa trên, việc kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để nghiên cứu đưa ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan trong giai đoạn hiện nay là hết sức cần thiết và có ý nghĩa góp phần thúc đẩy hoạt động kiểm tra sau thông quan thực hiện đúng vai trò, nhiệm vụ và góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của Cục Hải quan tỉnh Hà Giang Xuất phát từ những luận điểm trên, kết hợp với những kiến thức và kinh nghiệm của bản thân là một cán bộ Hải quan, Học viên chọn Đề tài “Hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang” làm luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý kinh tế

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

- Mục đích nghiên cứu: của luận văn là đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ

chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

5

+ Làm rõ cơ sở lý luận chung về cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu Nghiên cứu kinh nghiệm thực tế của một số nước trên thế giới, một số tỉnh thành trong nước để rút ra bài học thực tiễn đối với Cục Hải quan tỉnh

Hà Giang trong công tác kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu + Phân tích và đánh giá thực trạng cơ chế kiểm tra sau thông quan giai đoạn

2012 - 2014

+ Nêu một số định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan từ nay đến năm 2020

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa

nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian: tại Cục Hải quan tỉnh Hà Giang

+ Thời gian: Từ năm 2012 đến năm 2014

4 Kết quả của đề tài nghiên cứu

- Khái quát và làm rõ cơ sở lý luận về cơ chế KTSTQ cù ng kinh nghiệm tổ chức KTSTQ của một số nước;

- Đánh giá thực trạng cơ chế KTSTQ đối với hàng hóa nhập khẩu của Cục Hải quan tỉnh Hà Giang;

- Đề xuất phương hướng và một số hàm ý chính sách hoàn thiện cơ chế KTSTQ đối với hàng hóa nhập khẩu của Cục Hải quan tỉnh Hà Giang

5 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn gồm có 4 chương:

Chương 1: Tổng quan lý luận về cơ chế kiểm tra sau thông quan

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu của Hải quan Hà Giang

6 Chương 4: Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan đối với hàng hóa nhập khẩu của Hải quan Hà Giang

7

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ KIỂM TRA SAU THÔNG

QUAN

1.1 Một số vấn đề cơ bản về kiểm tra sau thông quan

1.1.1 Khái niệm về kiểm tra sau thông quan

Kiểm tra hải quan là một hệ thống tổng thể bao gồm các biện pháp kiểm tra khác nhau như kiểm tra hải quan trước thông quan, kiểm tra hải quan trong quá trình thông quan hàng hoá XNK và KTSTQ Từ những năm 60 của thế kỷ XX, Hội đồng Hợp tác Hải quan (Tổ chức Hải quan thế giới ngày nay, gọi tắt là WCO) đã bắt tay nghiên cứu các biện pháp quản lý hải quan tiên tiến, trong đó có biện pháp tiến hành kiểm tra sau khi hàng hoá đã được thông quan Cơ sở kiểm tra của biện pháp này là các chứng từ khai hải quan, sổ sách kế toán và các loại giấy tờ khác còn lưu lại tại cơ quan Hải quan, tại doanh nghiệp và các bên liên quan khác về hàng hoá đã thông quan Hoạt động này còn được gọi bằng một thuật ngữ chuyên môn khác là "kiểm tra trên cơ sở kiểm toán"

Thuật ngữ “Kiểm tra sau thông quan ” (post clearance audit – PCA) hay còn gọi là “kiểm toán hải quan” hay “kiểm tra trên cơ sở kiểm toán” là một vấn đề mới trong lĩnh vực nghiệp vụ kiểm tra, giám sát hải quan, là một mắt xích trong xâu chuỗi các hoạt động kiểm tra của cơ quan Hải quan nhằm bắt buộc người khai hải quan tuân thủ các quy định của pháp luật, KTSTQ là khâu cuối cùng trong chuỗi quy định đó Kết quả của KTSTQ là tiền đề để xem xét xây dựng các tiêu chí đánh giá người khai hải quan có chấp hành tốt pháp luật hay không, từ đó phục vụ công tác quản lý của hải quan theo nguyên tắc đánh giá QLRR khi lựa chọn phương pháp kiểm tra hải quan trong quá trình thông quan hàng hoá, làm cơ sở để định hướng kiểm tra có trọng điểm, trọng tâm trước khi thông quan Các khâu liên hoàn trong công tác kiểm tra gắn kết với nhau một cách logic Tùy theo đặc điểm hoạt

“dựa theo quá trình” hoặc kiểm toán “dựa theo công ty” [37, tr1] Hoạt động kiểm tra sau thông quan là một biện pháp kiểm soát quan trọng của cơ quan hải quan và các cơ quan quản lý cửa khẩu trong việc kiểm soát theo các tiếp cận hạn chế rủi ro

và nhiều nấc bằng cách chuyển từ một trường kiểm soát nghiêm ngặt theo quy trình sang kiểm soát dựa trên thế mạnh của kiểm toán Trong khi kiểm soát theo quy trình là biện pháp áp dụng với từng giao dịch khi qua các cửa khẩu hải quan, bao gồm kiểm tra vật lý hàng hóa, kiểm tra tính chính xác của giá trị, nguồn gốc xuất xứ và loại hàng hóa, các giấy tờ cấp phép có liên quan .Điều này làm cho quá trình thông quan diễn ra dài và bị hạn chế bởi các biện pháp và đội ngũ nhận viên kiểm soát tại cửa khẩu Theo Tổ chức Hải quan, việc kiểm soát tại cửa khẩu như vậy dễ dàng tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm pháp luật của đội ngũ nhân viên hải quan Trong khi đó kiểm tra sau thông quan sẽ làm cho việc kiểm tra thông quan chỉ giới hạn ở những hàng hóa cần thiết và tính hợp pháp của hàng hóa (hàng hóa bị cấm hay không [36]

Ở Việt Nam, theo Luật Hải quan sửa đổi, bổ sung năm 2005 của Việt Nam, KTSTQ là hoạt động kiểm tra của cơ quan Hải quan nhằm: Thẩm định tính