Xây dựng nông thôn mới ở huyện yên minh, tỉnh hà giang hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---o0o--- VƯƠNG ĐÌNH THẮNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN YÊN MINH, TỈNH HÀ GIANG HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

VƯƠNG ĐÌNH THẮNG

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN YÊN MINH,

TỈNH HÀ GIANG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

VƯƠNG ĐÌNH THẮNG

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN YÊN MINH,

TỈNH HÀ GIANG HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi; nội dung và số liệu trong luận văn bảo đảm trung thực Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tác giả của các tài liệu đã sử dụng trong quá trình giảng dạy của nhà trường, sách báo, tài liệu, các trang Web, Internet mà tôi đã sử dụng trong quá trình học vừa qua

Tôi xin chân thành cảm ơn các bạn học viên lớp Thạc sỹ Quản lý kinh tế khoá 2012- lớp QH-2012 E.CH (QLKT), đã đồng hành cùng tôi suốt trong quá trình học lớp Thạc sỹ vừa qua

MỤC LỤC

Danh mục các từ viết tắt i

Danh mục bảng biểu ii

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 6

1.1 Nông thôn và vai trò của nông thôn 6

1.1.1 Nông thôn 6

1.1.2 Vai trò của nông thôn 7

1.1.3 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nông thôn mới 9

1.2 Khái niệm, nội dung, tiêu chí, nguồn lực và các nhân tố ảnh hưởng đến

xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm nông thôn mới Error! Bookmark not defined

1.2.2 Nội dung và tiêu chí xây dựng nông thôn mớiError! Bookmark not defined

1.2.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng nông thôn mớiError! Bookmark not defined

1.3 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới tại một số địa phương trong nước

và bài học cho huyện Yên Minh Error! Bookmark not defined

1.3.1 Kinh nghiệm xây dựng NTM tại một số địa phương trong nướcError! Bookmark not defined

1.3.2 Bài học rút ra cho quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện

Yên Minh, tỉnh Hà Giang Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined

2.1 Phương pháp luận của đề tài xây dựng Nông thôn mới ở huyện Yên

Minh, tỉnh Hà Giang Error! Bookmark not defined

2.1.1 Phương pháp duy vật biện chứng Error! Bookmark not defined

2.1.2 Phương pháp duy vật lịch sử Error! Bookmark not defined

2.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể của đề tài xây dựng Nông thôn mới ở

huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp trừu tượng hóa khoa họcError! Bookmark not defined

2.2.2 Phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợpError! Bookmark not defined

2.2.3 Phương pháp logic - lịch sử Error! Bookmark not defined

2.2.4 Phương pháp thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu thứ cấpError! Bookmark not defined 2.2.5 Phương pháp thống kê Error! Bookmark not defined

2.2.6 Phương pháp so sánh Error! Bookmark not defined

Chương 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN

YÊN MINH HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

3.1 Khái quát chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Yên Minh

ảnh hưởng đến chương trình xây dựng nông thôn mớiError! Bookmark not defined

3.1.1 Điều kiện tự nhiên huyện Yên Minh Error! Bookmark not defined

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Yên MinhError! Bookmark not defined

3.2 Phân tích thực trạng xây dựng nông thôn mới tại huyện Yên Minh giai

đoạn 2011 - 2014 Error! Bookmark not defined

3.2.1 Chủ chương, chính sách về xây dựng NTM của chính quyền và

Đảng bộ, UBND huyện Yên Minh Error! Bookmark not defined

3.2.2 Những kết quả đạt được trong xây dựng nông thôn mới tại huyện

Yên Minh giai đoạn 2011 -2014 Error! Bookmark not defined

3.2.3 Những hạn chế và vấn đề đặt ra cần giải quyết trong xây dựng

nông thôn mới tại huyện Yên Minh Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở

HUYỆN YÊN MINH HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

4.1 Mục tiêu, quan điểm xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên MinhError! Bookmark not defined

4.1.1 Mục tiêu Error! Bookmark not defined

4.1.2 Quan điểm Error! Bookmark not defined

4.2 Giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới tại

huyện Yên Minh Error! Bookmark not defined

4.2.1 Giải pháp về nâng cao nhận thức, đẩy mạnh công tác tuyên

truyền, tổ chức các phong trào thi đua Error! Bookmark not defined

4.2.2 Xây dựng và phát triển nông nghiệp hiện đại, đồng thời phát triển

mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn phù hợp với điều kiện cụ thể

của từng xã Error! Bookmark not defined

4.2.3 Thực hiện và vận dụng tốt các cơ chế, chính sách hiện có một cách

hiệu quả Error! Bookmark not defined

4.2.4 Xây dựng NTM lấy một nhóm hộ gia đình làm trung tâmError! Bookmark not defined 4.2.5 Tập trung huy động và điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn.Error! Bookmark not defined

4.2.6 Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn hiện đại gắn

với phát triển đô thị và đô thị hóa Error! Bookmark not defined

4.2.7 Tạo việc làm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần

của người dân nông thôn Error! Bookmark not defined

4.2.8 Tăng cường công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân

lực phục vụ các hoạt động xây dựng nông thôn mới.Error! Bookmark not defined

4.2.9 Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của nhà

nước Đồng thời phát huy sức mạnh của các đoàn thể chính trị - xã

hôi ở nông thôn Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

3 VH-TT-DL Văn hóa - thể thao - du lịch

ii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

1 Bảng 3.1 Tổng hợp các chỉ tiêu phát triển KT-XH huyện

3

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nông thôn là nơi sinh sống của bộ phận dân cư chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp Nước ta hiện nay vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 70% dân

cư đang sống ở nông thôn Phát triển nông nghiệp nông thôn đã, đang và sẽ là mối quan tâm hàng đầu, có vai trò quyết định đối với việc ổn định kinh tế - xã hội đất nước Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới là: “Xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại” Thực hiện đường lối của Đảng, trong thời gian qua, phong trào xây dựng nông thôn mới đã diễn ra sôi nổi ở khắp các địa phương trên cả nước nói chung và ở huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang một huyện nghèo vùng núi cao thuộc diện đặc biệt khó khăn của cả nước nói riêng

Sau thời gian 3 năm thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Minh đến nay 100% các xã trên địa bàn huyện đã phê duyệt xong đề

án xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2015 Bộ mặt nông thôn tại huyện Yên Minh đã có nhiều đổi mới, tạo sự chuyển biến mạnh về nhận thức, ý thức của người dân trong việc thực hiện tiêu chí xây dựng nông thôn mới, vai trò chủ thể của cộng đồng cư dân nông thôn đã được nâng lên, góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đã đạt được, quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Minh cũng đang gặp không ít những khó khăn, thách thức, ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành mục tiêu chương trình xây dựng nông thôn mới theo đúng lộ trình của tỉnh Vấn đề này cần sớm được phân tích, làm rõ và có các giải pháp thúc đẩy phù hợp

4

Trước yêu cầu của thực tiễn xây dựng nông thôn mới tại huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang hiện nay, với mong muốn góp phần nhỏ bé của mình để chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang nhanh chóng

về đích, tôi chọn đề tài: “Xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang hiện nay” làm luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành Quản lý kinh tế

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Phân tích một số vấn đề lý luận cơ bản về xây dựng nông thôn mới; đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng quá trình xây dựng NTM ở huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang những năm vừa qua Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy xây dựng NTM tại huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang trong những năm tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về xây dựng NTM

- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chương trình xây dựng NTM tại huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang chỉ ra những thành tựu đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy tiến độ thực hiện chương trình xây dựng NTM trên địa bàn huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Quá trình xây dựng NTM tại huyện Yên Minh, tỉnh Hà

Giang

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi về nội dung:

Đề tài nghiên cứu vấn đề xây dựng NTM tại huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang

- Phạm vi về thời gian nghiên cứu:

5

Số liệu được thu thập và đánh giá cho 4 năm (2011, 2012, 2013, 2014)

- Phạm vi về không gian nghiên cứu:

Theo đơn vị hành chính của huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang

4 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 4 chương:

- Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn cấp huyện

- Chương 2: Các phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Chương 3: Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Minh

- Chương 4: Giải pháp thúc đẩy xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Minh

6

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY

DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN

1.1 Nông thôn và vai trò của nông thôn

1.1.1 Nông thôn

Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác Khái niệm “nông thôn” thường đồng nghĩa với làng, xóm, thôn Theo các tài liệu nghiên cứu, “làng” là từ nôm, là tiếng nói dân dã, ngôn ngữ đời sống trong dân gian

ăn sâu vào trong tâm lý, ý thức của người Việt Nó gợi ra môi trường kinh tế sản xuất với nghề trồng lúa nước cổ truyền - không gian sinh tồn; đồng thời là không gian xã hội và cảnh quan văn hoá xây đắp nên nền tảng tinh thần, tạo thành lối sống, cốt cách

và bản lĩnh của người Việt

Nông thôn có đặc điểm cơ bản khác với thành thị trên các mặt chủ yếu sau:

- Cư dân nông thôn chủ yếu là nông dân và làm nghề nông Đây là địa bàn hoạt động chủ yếu của các ngành sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và các ngành nghề sản xuất kinh doanh, dịch vụ phi nông nghiệp Trong các làng xã truyền thống, sản xuất nông nghiệp chiếm vị trí chủ chốt và là nguồn sinh kế chính của đại bộ phận nông dân Cùng với sự phát triển và tiến bộ của đất nước, đặc điểm này có sự thay đổi Các vùng nông thôn trong tương lai sẽ không phải chủ yếu có các nông dân sinh sống và làm nông nghiệp, thay vào đó là các cư dân cư trú và tiến hành nhiều hoạt động kinh tế khác nhau, gồm cả sản xuất nông nghiệp, sản xuất công nghiệp và thương mại dịch vụ Theo đó, tỷ trọng lao động và GDP của các ngành kinh tế ở nông thôn cũng thay đổi theo hướng gia tăng cho công nghiệp

và dịch vụ

- Nông thôn thể hiện tính chất đa dạng về điều kiện tự nhiên, môi trường

7

sinh thái, các vùng nông thôn quản lý một lượng tài nguyên thiên nhiên to lớn, phong phú và đa dạng, bao gồm các tài nguyên đất, nước, khí hậu, rừng, sông suối,

ao hồ, khoáng sản, hệ động thực vật gồm tự nhiên và do con người tạo ra

- Dân cư nông thôn có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá chặt chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc và gia đình Ở nông thôn, có nhiều gia đình trong một dòng họ cùng sinh sống và gắn bó với nhau gần gũi, khăng khít lâu đời Những người ngoài dòng họ cùng chung sống, góp sức phòng tránh thiên tai, giúp

đỡ nhau trong sản xuất và đời sống tạo nên tình làng nghĩa xóm lâu bền

- Nông thôn lưu giữ và bảo tồn nhiều di sản văn hoá của quốc gia như các phong tục, tập quán cổ truyền về đời sống, lễ hội, sản xuất nông nghiệp và ngành nghề truyền thống, các di tích lịch sử, văn hoá, các danh lam thắng cảnh Ðây chính là nơi chứa đựng kho tàng văn hoá dân tộc, đồng thời là khu vực giải trí, du lịch sinh thái phong phú và hấp dẫn đối với mọi người

1.1.2 Vai trò của nông thôn

Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo

an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước

Vai trò quan trọng của nông thôn ở nước ta được thể hiện trên các mặt chủ yếu sau:

- Thứ nhất, nông thôn là địa bàn sản xuất và cung cấp lương thực thực phẩm

cho tiêu dùng của cả xã hội Người nông dân ở nông thôn sản xuất lương thực, thực phẩm để nuôi sống họ và cung cấp cho nhân dân cả nước Sự gia tăng dân số là sức

ép to lớn đối với sản xuất nông nghiệp trong việc cung ứng đủ lương thực, thực phẩm cho toàn xã hội Vì vậy, sự phát triển bền vững nông thôn sẽ góp phần đáp

8

ứng nhu cầu lương thực và thực phẩm tiêu dùng cho toàn xã hội và nâng cao năng lực xuất khẩu các mặt hàng này cho quốc gia

- Thứ hai, với số dân chiếm đa số sống bằng nông nghiệp, khu vực nông

thôn thực sự là nguồn nhân lực dồi dào cho khu vực thành thị Sự thâm nhập của lao động vào thành thị cũng như sự gia tăng dân số đều đặn ở các vùng thành thị là không đủ để đáp ứng nhu cầu lâu dài của phát triển kinh tế quốc gia Nếu việc di chuyển nhân công ra khỏi nông nghiệp sang các ngành khác bị hạn chế thì sự tăng trưởng sẽ bị ảnh hưởng và việc phát triển kinh tế sẽ phiến diện Vì vậy, phát triển bền vững nông thôn sẽ góp phần làm ổn định kinh tế của quốc gia

- Thứ ba, nông thôn là thị trường quan trọng để tiêu thụ sản phẩm của khu

vực thành thị hiện đại Trước hết nông thôn là địa bàn quan trọng tiêu thụ các sản phẩm của công nghiệp Nếu thị trường rộng lớn ở nông thôn được khai thông, thu nhập người dân nông thôn được nâng cao, sức mua của người dân tăng lên, công nghiệp có điều kiện thuận lợi để tiêu thụ sản phẩm sản xuất của toàn ngành không chỉ hàng tiêu dùng mà cả các yếu tố đầu vào của nông nghiệp Phát triển nông thôn

sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển công nghiệp và những ngành sản xuất khác trên phạm vi toàn xã hội Năm 2010, xuất khẩu nông sản của Việt Nam đạt hơn 19 tỷ USD Và ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế với hơn 20% GDP và 28% kim ngạch xuất khẩu cả nước trong năm 2010

- Thứ tư, nông thôn có rất nhiều dân tộc khác nhau sinh sống, bao gồm nhiều

tầng lớp, nhiều thành phần khác nhau Mỗi sự biến động dù tích cực hay tiêu cực đều ảnh hưởng mạnh mẽ đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và an ninh quốc phòng của đất nước Do đó, sự phát triển và ổn định nông thôn sẽ góp phần quan trọng trong việc đảm bảo ổn định tình hình của đất nước

- Thứ năm, nông thôn chiếm đại đa số nguồn tài nguyên, đất đai, khoáng

sản, động thực vật, rừng, biển, nên sự phát triển bền vững nông thôn có ảnh hưởng