i ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- NGÔ THỊ DUNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số:
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-
NGÔ THỊ DUNG
GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội - 2015
Trang 2i
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-
NGÔ THỊ DUNG
GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS TRẦN MINH YẾN
XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
TS TRẦN MINH YẾN
XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ
CHẤM LUẬN VĂN
PGS.TS LÊ DANH TỐN
Hà Nội - 2015
Trang 3ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện bằng sự nhận thức chính xác của bản thân Các số liệu và trích dẫn được sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng đáng tin cậy và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất kỳ một học vị nào
Tác giả luận văn
Ngô Thị Dung
Trang 4
iii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành chương trình học cao học và viết luận văn này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám Hiệu trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội, khoa Kinh tế chính trị, cảm ơn các Thầy, Cô giáo đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.Trần Minh Yến đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã chia sẻ, động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này
Mặc dù, bản thân đã có nhiều cố gắng Song, do điều kiện về thời gian
và trình độ nghiên cứu còn nhiều hạn chế nên luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của Thầy Cô và các bạn để luận văn được hoàn thiện hơn
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!
Tác giả luận văn
Ngô Thị Dung
Trang 5iv
Trang 61
MỞ ĐẦU
1 Về tính cấp thiết của đề tài
Vấn đề việc làm là một trong những nhiệm vụ quan trọng đối với mỗi quốc gia, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển có lực lượng lao động lớn như Việt Nam Giải quyết việc làm cho người lao động trong sự phát triển của thị trường lao động là tiền đề quan trọng để sử dụng có hiệu quả nguồn lao động, góp phần tích cực vào việc hình thành thể chế kinh tế thị trường, đồng thời tận dụng lợi thế để phát triển tiến kịp khu vực và thế giới
Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, Đảng ta đã đề ra nhiều chủ trương, đường lối thiết thực hiệu quả nhằm phát huy tối đa nội lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chuyển đổi cơ cấu lao động, đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tạo nhiều việc làm cho người lao động, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống của nhân dân, xây dựng
xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Tại nhiều kỳ Đại hội Đảng, vấn đề giải quyết việc làm cho lao động ở nông thôn đã được đề cập đến, cụ thể tại Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX nêu “Giải quyết việc làm là yếu tố quyết định phát huy yếu tố con người, ổn định và phát triển kinh tế, làm lành mạnh xã hội, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của nhân dân” Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X xác định rõ: "Phát triển thị trường lao động trong mọi khu vực kinh tế, tạo sự gắn kết cung cầu lao động, phát huy tính tích cực của người lao động trong học nghề, tự tạo và tìm việc làm"
Hiện nay, lao động ở nông thôn chiếm tới 3/4 lao động của cả nước, tập trung chủ yếu trong ngành nông nghiệp, nơi năng suất lao động thấp và cũng
là nơi quỹ đất canh tác đang ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa Do đó một bộ phận nông dân mất đất sản xuất dẫn đến mất việc làm Bên cạnh đó tuy nước ta là một nước đi lên từ nông nghiệp hay nói
Trang 72
cách khác nông nghiệp là một thế mạnh nhưng sản xuất ở ngành này mang tính thời vụ nên nhiều lao động ở ngành này vẫn có nhiều thời gian nhàn rỗi Điều đó cho ta thấy tình trạng thiếu việc làm của người lao động ở nông thôn đang rất lớn và có nguy cơ tiếp tục gia tăng
Lao động ở nông thôn Hà Nội hiện đang chiếm số lượng lớn trong cơ cấu dân số và lao động thủ đô Phần lớn số lao động này đang tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong các ngành nghề ở nông thôn với các công cụ, phương pháp sản xuất tương đối lạc hậu, năng suất lao động thấp Đông Anh là một huyện ngoại thành phía bắc thành phố Hà Nội Huyện
có 23 xã, 1 thị trấn với 156 thôn, làng và 62 tổ dân phố; diện tích đất tự nhiên 18.213,90 ha, trong đó đất nông nghiệp 9.192,80 ha(chiếm tới hơn 50% tổng diện tích); dân số 370.838 người, trong đó dân cư nông thôn chiếm đến 92,38% Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa của thành phố Hà Nội nói chung và của huyện Đông Anh nói riêng, bên cạnh những tác động tích cực là những khó khăn, thách thức lớn đối với những người nông dân, đặc biệt là người nông dân bị mất đất nông nghiệp, khi đa số họ lâu đời nay chỉ quen với nghề nông và cuộc sống ở nông thôn Điều này đang và sẽ là vấn đề nhức nhối tác động lên vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn của
huyện Chính vì vậy, việc chọn vấn đề "Giải quyết việc làm cho lao động
nông thôn ở huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội" để làm đề tài nghiên cứu
luận văn thạc sỹ chuyên ngành quản lý kinh tế là một sự cần thiết nhằm tìm ra các giải pháp góp phần vào việc giải quyết việc làm cho lao động nông thôn của huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
2 Mục đích, câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ về mặt lý luận và thực tiễn của vấn đề việc làm, giải quyết việc làm, luận văn tập trung phân tích, đánh giá thực trạng việc làm,
Trang 83
giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội thời gian qua, từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết có hiệu quả việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện
2.2 Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được kết quả nghiên cứu một cách tốt nhất, đề tài phải trả lời được các câu hỏi chủ yếu sau:
- Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Đông Anh đã được thực hiện như thế nào? Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập đó là gì?
- Những giải pháp nào để khắc phục hạn chế, bất cập và thực hiện vấn
đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Đông Anh trong thời gian tới một cách hiệu quả?
2.3 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện các mục tiêu đề ra, luận văn tập trung giải quyết một số vấn
đề cơ bản sau:
- Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về việc làm, giải quyết việc làm, để làm căn cứ cho việc đánh giá thực trạng việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh
- Phân tích, đánh giá thực trạng việc làm, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh hiện nay
- Đề xuất một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện đến năm 2020
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, đặc biệt là giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp trên địa bàn huyện Đông Anh
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Khu vực nông thôn ở huyện Đông Anh
Trang 94
- Phạm vi thời gian: nghiên cứu thực trạng từ năm 2010 - 2014 và đề xuất giải pháp đến năm 2020
4 Đóng góp của luận văn
- Luận văn góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
- Trên cơ sở đánh giá thực trạng việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh, luận văn đề xuất các giải pháp chủ yếu có tính khả thi, nhằm đẩy mạnh vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trong giai đoạn hiện nay
- Luận văn cũng có thể sử dụng làm tư liệu tham khảo cho huyện Đông Anh xây dựng kế hoạch phát triển nguồn nhân lực, đảm bảo công ăn việc làm, nâng cao mức sống, xóa đói giảm nghèo cho người lao động nông thôn huyện Đông Anh cũng như cho các địa phương khác có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng
5 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 4 chương:
Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn
về việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
Chương 2 Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
Chương 3 Thực trạng việc làm và giải quyết việc làm cho lao động
nông thôn ở huyện Đông Anh
Chương 4 Giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở
huyện Đông Anh đến năm 2020
Trang 105
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO
LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Giải quyết việc làm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nhiều quốc gia, được Đảng và Nhà nước ta quan tâm và cũng là đề tài được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau Có một số công trình tiêu biểu về lĩnh vực này như sau:
1.1.1 Các luận án, luận văn sau đại học
- “Những giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm ở nông thôn Hà Tĩnh” (2003), luận án Tiến sĩ kinh tế của Thái Ngọc Tịnh, Trường Đại học Nông Nghiệp I Hà Nội Trong luận án tác giả đã hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm, thực trạng giải quyết việc làm ở nông thôn
Hà Tĩnh đồng thời đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở Hà Tĩnh
- “Tác động của đô thị hóa đối với lao động việc làm ở nông thôn ngoại thành Hà Nội” (2012), luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hải Vân, trong đó tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn tác động của quá trình đô thị hóa tới lao động, việc làm nông thôn nói chung, phân tích và đánh giá thực trạng tác động của đô thị hóa tới lao động, việc làm nông thôn ngoại thành Hà Nội và các giải pháp cơ bản cho vấn đề này
- “Quản lý Nhà nước về giải quyết việc làm ở Hà Nội” (1995), luận án phó tiến sĩ của tác giả Trần Văn Tuấn Tác giả đã nghiên cứu về lý luận và chính sách giải quyết việc làm trong quá trình chuyển sang kinh tế thị trường;
Trang 116
thực trạng nguồn lao động, tình hình và kinh nghiệm bước đầu về giải quyết việc làm ở Hà Nội
- “Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng” (2012), luận văn Thạc sĩ kinh tế của Hoàng Tú Anh, trường Đại học Đà Nẵng Trong luận văn tác giả đã hệ thống hóa các khái niệm về việc làm, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, đồng thời đưa ra các chỉ tiêu nhằm đánh giá vấn đề giải quyết việc làm có hiệu quả và
đề xuất một số giải pháp chủ yếu cho vấn đề này
- “Nguyễn Thị Kim Hồng, 2013 Nghiên cứu một số giải pháp giải quyết
việc làm cho lao động nông thôn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Luận
văn Thạc sĩ, trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội” Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận về vấn đề việc làm và đưa ra những kinh nghiệm giải quyết việc làm của một số nước trên thế giới cũng như một vài địa phương ở Việt Nam Ưu điểm của luận văn là tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu thực tế bằng phương pháp điều tra, phỏng vấn tại 3 xã trên địa bàn huyện, để từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn một cách phù hợp nhất đối với địa phương
- “Giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ngoại thành Hà Nội giai đoạn 2009-2015”, luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Hải, trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội tháng 9/2009 Tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu
về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ngoại thành Hà Nội, trên cơ sở
đó tác giả đã đưa ra những dự báo về xu thế phát triển, đô thị hóa, dân số và lao động khu vực nông thôn ngoại thành Hà Nội đến năm 2015 Tác giả dự báo xu thế đô thị hóa của Hà Nội là quá trình đô thị hóa theo chiều rộng, trong những năm tới tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh ở khu vực nông thôn, vì vậy luận văn đã đưa ra những giải pháp giải quyết việc làm cụ thể, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của khu vực ngoại thành Hà Nội
Trang 127
- “Giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình - Thực trạng và giải pháp” (2008), luận văn Thạc sĩ của Bùi Xuân An, Học viện Hành chính Quốc gia Hà Nội Tác giả đã nghiên cứu thực trạng giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình, đồng thời đưa ra những phương hướng cơ bản và những giải pháp chủ yếu để giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình Một số giải pháp chủ yếu được tác giả đưa ra nhằm giải quyết việc làm như đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trên cơ sở
đó tạo ra nhiều việc làm cho người lao động, xây dựng và phát triển kinh tế mũi nhọn gắn với giải quyết việc làm cho người lao động
Các công trình trên đã quan tâm đến vấn đề việc làm cho lao động nói chung và lao động nông thôn nói riêng, coi đó là một vấn đề có tính toàn cầu;
đã đưa ra cách tiếp cận về chính sách việc làm, hệ thống hoá những khái niệm lao động, việc làm, thu nhập; đánh giá thực trạng vấn đề việc làm ở Việt Nam nói chung; đề xuất quan điểm và phương hướng giải quyết vấn đề việc làm và khuyến nghị, định hướng một số chính sách cụ thể về việc làm trong quá trình CNH, HĐH đất nước
1.1.2 Về sách, báo và tạp chí
Bên cạnh những công trình nghiên cứu mang tính chuyên khảo, cũng đã
có nhiều cuốn sách hay các bài báo, tạp chí nghiên cứu viết về thực trạng lao động, vấn đề việc làm và giải quyết việc làm của người dân nông thôn nước ta như:
- “Việc làm ở nông thôn - Thực trạng và giải pháp” Tác giả Chu Tiến Quang đã nghiên cứu về vấn đề việc làm ở nông thôn, Nhà xuất bản nông nghiệp 2001 đã đưa ra một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn như: thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thực hiện chăn nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, hỗ trợ
Trang 138
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bùi Xuân An, 2008 Giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình - Thực trạng và
giải pháp Luận văn Thạc sĩ kinh tế Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí
Minh, Hà Nội
2 Hoàng Tú Anh, 2012 Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên
địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng Luận văn Thạc sĩ kinh tế
Trường Đại học Đà Nẵng
3 Trần Thị Hồng Bích, 2014 Giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi
đất nông nghiệp ở huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội Luận văn Thạc sĩ
kinh tế Trường Đại học Kinh tế - ĐH Quốc Gia Hà Nội
4 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, VCCI, ILO, 2007 Diễn đàn việc
làm Việt Nam: Việc làm bền vững, tăng trưởng và hội nhập, Hà Nội
5 Nguyễn Hữu Dũng và Trần Hữu Trung, 1997 Về chiến lược giải quyết
việc làm ở Việt Nam Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia
6 Nguyễn Hữu Dũng, 2004 Giải quyết vấn đề lao động và việc làm trong
quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá nông thôn Lao động - Xã hội, số
247
7 Đảng Cộng sản Việt Nam, 2001 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia
8 Đảng Cộng sản Việt Nam, 2006 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ X Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia
9 Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn
khoa học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, 1999 Giáo trình kinh tế
học chính trị Mác - Lê Nin Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia