đại học quốc gia hà nội tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn nguyễn hữu quyền ĐổI MớI CHíNH SáCH Xã HộI ĐốI VớI ĐộI NGũ GIảNG VIÊN TRONG CáC NHà TRƯờNG QUÂN ĐộI NHÂN DÂN VIệT N
Trang 1đại học quốc gia hà nội
tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn
nguyễn hữu quyền
ĐổI MớI CHíNH SáCH Xã HộI
ĐốI VớI ĐộI NGũ GIảNG VIÊN TRONG CáC NHà TRƯờNG
QUÂN ĐộI NHÂN DÂN VIệT NAM HIệN NAY
luận án tiến sĩ triết học
Hà nội - 2015
Trang 2
đại học quốc gia hà nội tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn
nguyễn hữu quyền
ĐổI MớI CHíNH SáCH Xã HộI
ĐốI VớI ĐộI NGũ GIảNG VIÊN TRONG CáC NHà TRƯờNG
QUÂN ĐộI NHÂN DÂN VIệT NAM HIệN NAY
Chuyên ngành : Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử
Mã số : 62 22 80 05
luận án tiến sĩ triết học
Ng-ời h-ớng dẫn khoa học : 1 PGS.TS Nguyễn Trọng Tuấn
2 PGS.TS Phạm Công Nhất
Hà nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận án
là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
T¸c gi¶ luËn ¸n
Nguyễn Hữu Quyền
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của
PGS.TS Nguyễn Trọng Tuấn và PGS.TS Phạm Công Nhất Các số liệu nêu trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận
án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
T¸c gi¶ luËn ¸n
Nguyễn Hữu Quyền
Trang 5
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong tình hình hiện nay, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện thực hiện Đối với quân đội, sự nghiệp GD&ĐT giữ một vị trí quan trọng trong việc xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại Thực hiện chiến lược phát triển GD&ĐT, khoa học và công nghệ (KH&CN) quân sự đòi hỏi phải
có sự đầu tư về mọi mặt Trong đó phát triển đội ngũ giảng viên có đủ phẩm chất, năng lực sư phạm là nhân tố quyết định và nó phải được đặt lên hàng đầu
Đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) là người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học, liên kết các hoạt động của nhà trường với thực tiễn huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu của các đơn vị trong toàn quân, phát triển dịch vụ cộng đồng thông qua giảng dạy, nghiên cứu ứng dụng; triển khai có hiệu quả các tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ quân sự vào sản xuất; là lực lượng trực tiếp tham gia xây dựng nền giáo dục đại học Việt Nam tiên tiến, hiện đại nhằm chấn hưng giáo dục nước nhà; trực tiếp tham gia vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ chuyên gia quân sự, những nhà khoa học trong lĩnh vực quân sự; cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng, Nhà nước hoạch định các đường lối liên quan đến quốc phòng,
an ninh
Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại, đòi hỏi phải xây dựng đội ngũ giảng viên các nhà trường quân đội vững mạnh về mọi mặt tạo nền tảng nâng cao chất lượng GD&ĐT, phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ quân
sự, nghệ thuật quân sự của quân đội Do vậy, cùng với các chủ trương, biện pháp về tư
Trang 6tưởng và tổ chức thì việc đổi mới các chính sách xã hội (CSXH) như chính sách đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng giảng viên; chính sách bảo hiểm, an sinh xã hội; chính sách ưu tiên, ưu đãi trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học; chính sách tôn vinh khen thưởng quan tâm thiết thực đến lợi ích chính đáng đối của họ là đòi hỏi khách quan và mang tính cấp thiết trong tình hình cách mạng hiện nay
Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước và Quân đội đã ban hành nhiều CSXH đối với đội ngũ cán bộ, sĩ quan nói chung và đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội nói riêng Tuy nhiên, đối với các nhà trường quân đội, một số CSXH đối với đội ngũ giảng viên chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm, tính chất lao động sư phạm trí óc, sáng tạo trong môi trường quân sự Các chính sách khuyến khích đổi mới giảng dạy chưa tương xứng, không có phụ cấp đứng lớp; kinh phí cho nghiên cứu khoa học và ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn chiến đấu của quân đội còn hạn hẹp; chính sách bảo hiểm, nhà ở, đất ở còn manh mún, nhiều bất cập; tuổi phục vụ ngắn dẫn đến lãng phí nguồn chất xám được đào tạo, còn tình trạng sử dụng giảng viên chưa đúng mục tiêu, yêu cầu đào tạo, chưa có nhiều chính sách tạo động lực cho giảng viên phát triển hết tài năng, để cống hiến cho sự nghiệp GD&ĐT của quân đội Vấn đề "chảy máu chất xám" và "lãng phí chất xám" vẫn là một thực tế đang diễn ra CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường Quân đội chưa thật sự là một động lực quan trọng trong phát triển
nguồn nhân lực chủ yếu này Vì vậy, việc "Đổi mới chính sách xã hội đối với đội
ngũ giảng viên trong các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay" là
đề tài cần đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực tiễn
2 Mục đích, nhiệm vụ của luận án
- Mục đích nghiên cứu của luận án
Làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn, yêu cầu và đề xuất giải pháp cơ bản nhằm đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN hiện nay
- Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
+ Luận giải, làm rõ vấn đề lý luận và nhân tố tác động đến đổi mới CSXH
Trang 7đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN hiện nay
+ Khảo sát đánh giá thực trạng và chỉ rõ vấn đề đặt ra của đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN hiện nay
+ Nêu ra yêu cầu, đề xuất giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN hiện nay
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án
- Đối tượng nghiên cứu của luận án
Đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN
- Phạm vi nghiên cứu của luận án
Luận án nghiên cứu vấn đề đổi mới CSXH, đi sâu vào các chính sách đãi ngộ trong đổi mới giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đảm bảo đời sống, điều kiện làm việc đối với đội ngũ giảng viên trong các học viện, trường sĩ quan quân đội (bậc đại học), chủ yếu từ năm 1992 đến nay
4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án
- Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về CSXH, về phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương về CSXH đối với quân đội và cán bộ, giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN
- Cơ sở thực tiễn luận án dựa vào thực tế hoạt động đổi mới CSXH đối với
đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội trong những năm qua, các số liệu thống kê, các báo cáo tổng kết đánh giá thực trạng đổi mới CSXH đối với giảng viên trong các nhà trường quân đội; kết quả điều tra, khảo sát thực tế của tác giả về đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN trong những năm vừa qua
- Phương pháp nghiên cứu của luận án
Luận án được thực hiện trên cơ sở vận dụng tổng hợp phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và các phương pháp khác như: phân tích và tổng hợp, lôgic và lịch sử, hệ thống, so sánh,
Trang 8điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn và phương pháp chuyên gia
5 Những đóng góp mới của luận án
- Đưa ra quan niệm về đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội, khẳng định vai trò của đổi mới CSXH đối với việc phát huy nguồn nhân lực đội ngũ giảng viên trong sự nghiệp đổi mới nâng cao chất lượng GD&ĐT của các nhà trường QĐNDVN hiện nay
- Đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra của đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong nhà trường QĐNDVN hiện nay
- Đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản nhằm đổi mới CSXH đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN hiện nay
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
* Ý nghĩa lý luận
Với kết quả đạt được, luận án góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận, cung cấp các luận cứ khoa học về CSXH và đổi mới CSXH cho Đảng, Nhà nước, Quân đội và các cơ quan chức năng trong quản lý con người và quản lý quân nhân trong QĐNDVN bằng công cụ chính sách
* Ý nghĩa thực tiễn
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy
về CSXH và CSXH đối với quân đội và các học viện, nhà trường quân đội
- Luận án cung cấp thêm những căn cứ, số liệu cho việc nghiên cứu, ban hành CSXH và đổi mới CSXH đối với quân đội nói chung và đối với đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội nói riêng
7 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án gồm 4 chương, 10 tiết
Trang 9Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Cùng với sự phát triển của đất nước, trong những năm qua, vấn đề CSXH, đổi mới CSXH đối với các nhóm lao động xã hội, những ngành nghề mang tính đặc thù, đặc biệt là đổi mới CSXH đối với đội ngũ trí thức trong đó có đội ngũ giảng viên bậc đại học nhằm tạo động lực phát triển KH&CN, GD&ĐT được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm; đồng thời, nó cũng thu hút nhiều cơ quan trong và ngoài quân đội, các nhà khoa học nghiên cứu vấn đề này Thời gian gần đây đã có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu về CSXH; các vấn đề liên quan đến sự phát triển của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong các nhà trường QĐNDVN cũng như của đất nước
1.1 Nhóm công trình nước ngoài nghiên cứu về chính sách xã hội và chính sách xã hội trong quân đội
- GS,TSKH V.C.Bulannov (2003), "bản chất, nội dung và mục đích của
chính sách xã hội" NXB Ezamen (ID số 05518ot01.08.01) Tác giả công trình quan
niệm, xã hội bao gồm các nhóm xã hội (số đông nhất trong giai cấp của họ) Mỗi nhóm như vậy có sự thật của riêng mình, có hình dung thế nào là tốt, là xấu trong trật tự hiện hữu, cũng như cách thay đổi trật tự đó như thế nào Có nghĩa là trong các nhóm xã hội có lợi ích khác nhau, đôi khi giống nhau điều gì đó, nhưng đôi khi không thể dung hòa, thậm chí thỏa hiệp Toàn bộ các nhóm xã hội đó là cấu trúc của xã hội
Chính sách xã hội là quan hệ tương hỗ giữa các nhóm xã hội với lý do gìn giữ và thay đổi vị thế xã hội của nhân dân nói chung và các giai cấp, tầng lớp, xã hội, các nhóm dân số xã hội, các nhóm chuyên môn xã hội, các cộng đồng xã hội (các gia đình, dân tộc, nhân dân các thành phố, làng mạc, vùng )
Chức năng của chính sách xã hội: một là, đảm bảo sự ổn định xã hội, an sinh xã hội của xã hội; hai là, đảm bảo sự vững chắc của chính quyền; ba là, đảm bảo phân phối quyền lực trong nền kinh tế (sở hữu), làm sao để đa số công nhận sự
Trang 10công bằng để không xuất hiện các cuộc đấu tranh vượt khỏi vòng kiểm soát; bốn là, thành lập hệ thống phân phối các dự trữ và hiệu quả kinh tế đáp ứng yêu cầu số đông dân cư; năm là, đảm bảo môi trường ở mức cần thiết và đầy đủ cho xã hội và nhà nước; sáu là, bảo đảm cuộc sống cho xã hội ở mức cần thiết và đầy đủ cho dân chúng nói chung, cho các nhóm xã hội nói riêng
- GS M.V Kibakin (2011), "Nghiên cứu chất lượng cuộc sống của cán bộ
giảng dạy của các cơ sở giáo dục quân sự trong quân đội Nga", Luận án Tiến sĩ,
Học viện Quân sự Frunze, Liên bang Nga Luận án nêu lên vai trò của nâng cao chất lượng cuộc sống cho cán bộ giảng dạy trong các cơ sở giáo dục quân sự quân đội Nga, là nhằm bổ sung hiệu quả cho những giá trị cơ bản khác nhau như: tận tụy với nhiệm vụ, trung thành, sẵn sàng tuân thủ trình tự, sẵn sàng hi sinh Những giá trị
ấy chỉ có được khi những cán bộ giảng dạy trong nhà trường quân sự được tôn vinh
và đảm bảo chất lượng trong cuộc sống
So sánh có liên quan đến chất lượng cuộc sống của giáo viên với nhóm xã hội tương tự, như của giáo viên các trường dân sự Ngược lại, với công việc, dịch
vụ lại không có thời gian và cũng không có cơ hội hợp pháp cho thêm (trong dịch vụ) cải thiện hạnh phúc: một giảng viên quân sự không thể (và không nên) kết hợp công việc chuyên môn, công việc giảng dạy - để kinh doanh
Chất lượng cuộc sống của giáo viên trong các trường quân sự luôn phụ thuộc vào tình trạng vật chất, tinh thần của đơn vị và quyền lực của nhà nước Chính vì vậy, khi tính toán chất lượng cuộc sống của cán bộ giảng dạy không chỉ đơn thuần là đảm bảo bằng tiền thù lao và các vật chất đảm bảo khác, mà phải đảm bảo bằng những đặc điểm của các giá trị tham chiếu trong mối quan hệ khác nhau đối với các nhóm xã hội tương đồng và các nhà hoạt động kinh tế
- Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nga Nikolai Pankov (2007), "Triển vọng cho
an sinh xã hội của người phục vụ trong quân đội Nga" Luật liên bang, 24 tháng 6
năm 2007 № 198 - FZ, Maxcơva Theo Trung tâm Nghiên cứu Công luận All-Nga, 40% người Nga được hỏi thừa nhận rằng gia đình quân nhân hiện đang sống trong
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Lê Hữu Ái, Lâm Bá Hòa (2010), "Giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay,
Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng", Tạp chí Triết học (9), tr 26-28
2 Nguyễn Đức Bách (1995), "Mấy vấn đề cần đổi mới tạo động lực và điều
kiện để trí thức nước ta phát huy tài năng trí tuệ", Tạp chí lý luận chính trị (9),
tr 19-21
3 Trần Xuân Bách (2010), Đánh giá giảng viên đại học theo hướng chuẩn hóa
trong giai đoạn hiện nay, Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia
Hà Nội, Hà Nội
4 Báo Quân đội nhân dân (2000) "Một nghị quyết đi ngược lại xu thế thời đại",
Báo Quân đội nhân dân, ngày 12/7/2000, tr 2
5 Hoàng Chí Bảo (1986), Sự hình thành thái độ lao động xã hội chủ nghĩa ở
Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Luận án phó Tiến sĩ Triết
học, (Bản dịch từ tiếng Nga)
6 Hoàng Chí Bảo (2004) Một số vấn đề về chính sách xã hội ở nước ta hiện nay,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
7 Hoàng Chí Bảo (2006), Bản chất hoạt động sáng tạo trong nghiên cứu khoa
học, (Tư liệu tham khảo), Hà Nội
8 Hoàng Chí Bảo (2007), Thái độ và trách nhiệm của đội ngũ trí thức Việt Nam
trong sự nghiệp phát triển đất nước, (Tài liệu tham khảo), Hà Nội
9 Hoàng Chí Bảo (chủ biên) (2010), Dân chủ trong nghiên cứu khoa học xã hội -
nhân văn - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
10 Hoàng Chí Bảo (2010), Luận cứ và giải pháp phát triển xã hội và quản lý phát
triển xã hội ở nước ta thời kỳ đổi mới, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
11 Hoàng Chí Bảo và Đoàn Minh Huấn (2012), Những vấn đề lý luận cơ bản về
phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội hiện nay vận dụng cho Việt Nam,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
Trang 1212 Trần Danh Bích (2002) Xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội đáp ứng yêu cầu
nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới, Đề tài KXB 96-09, Bộ Quốc phòng,
Hà Nội
13 Vũ Thanh Bình (2012), Vấn đề chất lượng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
trong các trường đại học, cao đẳng ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết
học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà nội
14 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2002), Giáo dục đại học Việt Nam, NXB Giáo dục,
Hà Nội
15 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Đề án Đổi mới giáo dục đại học Việt Nam,
giai đoạn 2006 - 2020, Hà Nội
16 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008), Quy định chế độ làm việc đối với giảng viên
ban hành kèm theo Quyết định số 64/2008/QĐ-BGD&ĐT ngày 18/11/2008,
Hà Nội
17 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Đổi mới giáo dục Việt Nam, NXB Chính trị
quốc gia, Hà Nội
18 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (1996), Hệ thống văn bản pháp luật
hiện hành về lao động - Thương binh xã hội, NXB Thống kê, Hà Nội
19 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (1998), Luận cứ khoa học cho việc xây
dựng Pháp luật ưu đãi cho người có công, Đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ,
Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội
20 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (2002), Điều tra hậu quả chất độc da
cam và khuyến nghị giải pháp về chính sách, Đề tài khoa học công nghệ cấp
Nhà nước, Hà Nội
21 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (2002), 55 năm sự nghiệp "hiếu nghĩa
bác ái", NXB Lao động - Xã hội, Hà Nội
22 Bộ Quốc phòng (1995), Quyết định số 702/QĐ-BQP ngày 27/8/1995 của Bộ
trưởng Bộ Quốc phòng về việc phân công thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội trong quân đội, Hà Nội
23 Bộ Quốc phòng (2000), Luận cứ xây dựng đề án tiền lương mới trong lực
lượng vũ trang, Đề tài khoa học công nghệ cấp Nhà nước, Hà Nội