ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LƯU THỊ THANH NGA XÂY DỰNG VÀ KHAI THÁC CƠ SỞ DỮ LIỆU VỀ Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN ĐỀ ĐẢM BẢO QUYỀN ĐỐI VỚI TRI THỨ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LƯU THỊ THANH NGA
XÂY DỰNG VÀ KHAI THÁC CƠ SỞ DỮ LIỆU
VỀ Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN ĐỀ ĐẢM BẢO QUYỀN ĐỐI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THỐNG TẠI VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC QUẢN LÝ
Hà Nội, 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LƯU THỊ THANH NGA
XÂY DỰNG VÀ KHAI THÁC CƠ SỞ DỮ LIỆU
VỀ Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN ĐỀ ĐẢM BẢO QUYỀN ĐỐI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THỐNG TẠI VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC QUẢN LÝ
MÃ SỐ: ĐÀO TẠO THÍ ĐIỂM
Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Trần Lê Hồng
Hà Nội, 2015
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi chân thành cảm ơn TS Trần Lê Hồng đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm Khoa Khoa học quản lý và toàn bộ các thầy cô, những người đã truyền đạt những kiến thức quan trọng trong suốt quá trình học cao học cũng như trong thời gian hoàn thành luận văn
Sau cùng, xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Thạc Sỹ Nguyễn Thị Thu Hiền, gia đình, bạn bè và các anh chị đồng nghiệp Nguyễn Thị Trang Nhung, Nguyễn Đình Lập, Nguyễn Anh Tuấn, các anh chị cùng khóa học đã luôn khuyến khích, động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU 2
PHẦN M ĐẦU 3
CHƯƠNG 1: CƠ S LÝ LUẬN VỀ TRI THỨC TRUYỀN THỐNG VÀ CƠ S DỮ LIỆU VỀ Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN 10
1.1 Khái niệm tri thức truyền thống 10
1.1.1 Định ngh a tri thức truyền thống 10
1.1.2 Đặc điểm của tri thức truyền thống 13
1.2 Khái niệm y dược học cổ truyền 18
1.2.1 Định ngh a y dược học cổ truyền 18
1.2.2 Lợi ích của việc bảo hộ tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền 22
1.3 Khái quát về Cơ sở dữ liệu y dược học cổ truyền 24
1.3.1 Khái niệm Cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền 24
1.3.2 Các yếu tố của Cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền và hệ quản trị cơ sở dữ liệu y dược học cổ truyền 27
1.3.3 Hệ quản trị cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền và lợi ích của việc sử dụng cơ sở dữ liệu hệ quản trị cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền 29
1.4 Quyền đối với tri thức truyền thống và mối quan hệ với cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền 33
1.4.3 Mối quan hệ giữa quyền đối với tri thức truyền thống và mối quan hệ với cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền 45
Trang 5CHƯƠNG 2: THỰC TR NG ĐẢM BẢO QUYỀN ĐỐI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THỐNG VỀ Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN T I VIỆT NAM V
MỘT SỐ QUỐC GIA KHÁC 51
2.1 Chính sách, chiến lược đảm bảo quyền và phát triển tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền tại Việt Nam 51
2.2 Quyền đối với tri thức truyền thống theo pháp luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam 54
2.2.1 Quyền tác giả 55
2.2.2 Bằng độc quyền sáng chế 59
2.2.3 Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu 63
2.2.4 Chỉ dẫn địa lý 67
2.2.5 Các đối tượng khác 67
2.3 Thực trạng đảm bảo quyền đối với tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền tại Trung Quốc 68
2.3.1 Chính sách, chiến lược đảm bảo quyền và phát triển tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền tại Trung Quốc 68
2.3.2 Quyền đối với tri thức truyền thống theo pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc 72
2.3.3 Nhận x t về quyền đối với tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền theo pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc 80
2.4 Thực trạng đảm bảo quyền đối với tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền Ấn Độ 81
2.4.1 Chính sách, chiến lược đảm bảo quyền và phát triển tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền tại Ấn Độ 81
2.4.2 Bảo hộ tri thức truyền thống bằng pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Ấn Độ 84
Trang 62.5 Thực trạng đảm bảo quyền đối với tri thức truyền thống trong l nh vực
y dược học cổ truyền tại Thái Lan 86 2.5.1 Chính sách, chiến lược đảm bảo quyền và phát triển tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học cổ truyền 86 2.5.2 Bảo hộ tri thức truyền thống bằng pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Thái Lan 90 2.5.3 Nhận x t về thực trạng bảo hộ tri thức truyền thống trong l nh vực
y dược học cổ truyền tại Thái Lan 92 CHƯƠNG 3: CƠ S DỮ LIỆU VỀ Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN V MỘT
SỐ GIẢI PHÁP NHẰM XÂY DỰNG V KHAI THÁC HIỆU QUẢ 94 3.1 Thực trạng Cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền Việt Nam và một số quốc gia khác 94 3.1.1 Thực trạng cơ sở dữ liệu về y dược học cổ truyền tại Việt Nam 94 3.1.2 Thư viện số về y dược học cổ truyền tại Ấn Độ 96 3.1.3 Hệ thống cơ sở dữ liệu tại Trung Quốc 101 3.1.4 Hệ thống cơ sở dữ liệu tại Thái Lan 103 3.2 Một số giải pháp nhằm xây dựng và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu
về y dược học cổ truyền tại Việt Nam 105 3.2.1 Đề xuất chính - văn bản hóa dữ liệu về y dược học cổ truyền 105 3.2.2 Đề xuất xây dựng thư viện dữ liệu điện tử về y dược học cổ truyền 108 PHẦN KẾT LUẬN 129 DANH MỤC T I LIỆU THAM KHẢO 130
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
g g h i i i N 998
61
g M g h hi i h h g h
YDHCT 64
g 3 ì h g hi i ủ ô g h bài h họ ổ
o g hư i ỹ h ậ 101
g 3 S i hể hi dữ i i h hâ heo ù g i
Thái Lan 103
g 3 g hể hi ặ iể h i ủ S L :
109
g 3 3 h h h gi xi i 110
g 3 4 g ổ g hợ i xi i h gi 117
g 3 5 g h o i h gi 126
iể S g g h i i g 77
iể S ượ g b g g h ượ o g h
g ……….78
ì h 3 M g ưới S L i h i h i L 103
ì h 3 Mô hì h hể hi ì h h hậ SL i i Nam 107
ì h 3 3 x ô hì h S L i ử i i N 109
Trang 9PHẦN MỞ ĐẦU
L do chọn ề tài
Tri thức truyền thống là một thuật ngữ khá rộng Tri thức truyền thống được đề cập đến bao gồm quyền của người dân bản địa và cộng đồng địa phương dựa trên các yếu tố khác nhau - thực vật và nguồn gen, thuốc y học cổ truyền, phương pháp và công nghệ nông nghiệp địa phương, và các sản ph m văn hóa ví dụ như dệt, gốm, thơ ca, văn học dân gian, âm nhạc, mà họ đã phát hiện và phát triển Thuật ngữ tri thức truyền thống không mới bởi nó
đã được đã được nhắc đến hàng ngàn năm trước đây Tuy nhiên, cho tới những năm 7 của thế kỉ trước, cộng đồng quốc tế đã chứng t sự quan tâm của mình tới tri thức truyền thống thông qua những n lực tìm kiếm những công cụ để bảo vệ chúng Việc sử dụng tri thức truyền thống mang lại lợi ích đáng kể cho nền kinh tế, xã hội, văn hóa của tất cả các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển như nước ta Tuy nhiên, vấn đề quan trọng đặt ra cho đến ngày đó là cần phải có các công cụ pháp lý hiệu quả để bảo vệ nguồn tri thức truyền thống đó
Trong số các loại tri thức truyền thống, y dược học cổ truyền là một phần quan trọng của vấn đề chăm sóc sức kh e con người Nó là tổng hợp các kiến thức, kỹ năng, và thực hành dựa trên lý thuyết, tín ngưỡng, và kinh nghiệm bản địa với các nền văn hóa khác nhau được sử dụng trong việc duy trì sức kh e tốt cũng như trong chữa trị các bệnh Theo thống kê của tổ chức y
tế thế giới, tính riêng trong l nh vực y dược học cổ truyền, Trung quốc thu được 6 t USD, Châu Âu thu được 11,9 t USD trong đó Đức chiếm 21 , Pháp chiếm 21 và Anh chiếm 12 Việt nam, riêng năm 2 3 người ta tập hợp được 39.381 bài thuốc y học cổ truyền của 54 dân tộc, sản lượng xuất
kh u dược liệu cổ truyền đạt khoảng 1 tấn, đóng góp vào kim ngạch
Trang 10thực tế c n lớn hơn rất nhiều Đặc biệt trong bối cảnh thế giới ngày nay, khoảng 8 dân số thế giới sử dụng thuốc cổ truyền để chăm sóc sức kh e Những số liệu trên mới chỉ phản ánh một phần lợi ích kinh tế mà tri thức truyền thống mang lại, càng không thể phản ánh hết được những lợi ích về văn hóa, xã hội Nói cách khác, khó có thể đánh giá đầy đủ giá trị to lớn nhiều mặt của tri thức truyền thống và việc khai thác tri thức truyền thống Hơn nữa, ngày nay, tri thức truyền thống được coi là một trong số những lợi thế so sánh các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, tạo lợi thế để các nước hội nhập thị trường toàn cầu, thoát kh i tình trạng nghèo nàn, lạc hậu Bởi vậy, việc bảo hộ tri thức truyền thống ở quy mô quốc gia và quốc tế, đặc biệt là bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống được coi là 1 công
cụ có tiềm năng mạnh m và hữu hiệu nhằm đ y nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển
Dựa trên tầm quan trọng đặc biệt của tri thức truyền thống nói chung và
l nh vực y dược học cổ truyền nói riêng, nghiên cứu này thông qua việc học
h i, so sánh kinh nghiêm của một số nước trên thế giới về việc bảo hộ tri thức truyền thống x t trong l nh vực y dược học cổ truyền , nhằm hình dung một bức tranh tổng thể về tình hình bảo hộ tri thức truyền thống tại một số quốc gia trên thế giới nói chung và tìm ra một công cụ pháp lý thực sự hiệu quả để bảo vệ tri thức truyền thống tại Việt Nam
Trong khuôn khổ của luận văn, xin đặc biệt nhấn mạnh đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu để bảo vệ tri thức truyền thống trong l nh vực y dược học
cổ truyền, đặc biệt x t trong phạm vi của các bài thuốc cổ truyền
Tổng quan t nh h nh nghiên c u
So với các đối tượng được bảo vệ pháp lý của luật sở hữu trí tuệ, bảo vệ
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Phạm Phi Anh 2 5 , Bảo hộ tri thức truyền thống, hí o g Kho họ , Bộ Khoa học công nghệ, số tháng 9, trang 15-18;
2 Trần Văn Hải (2013), Tính mới trong việc bảo hộ sáng chế đối với các bài thuốc cổ truyền Việt Nam, hí ho họ i họ gi à N i, Chuyên
san Luật học, Tập 29 số 2 , trang 7-15
3 Trần Văn Hải 2 14 , Bàn về trình độ sáng tạo trong việc bảo hộ sáng chế
đối với các bài thuốc cổ truyền tại Việt Nam, hí ho họ i họ gi
Hà N i, Chuyên san Luật học, Tập 3 số 1 , trang 62-73
4 Trần Văn Hải 2 12 , Khai thác thương mại đối với tri thức truyền thống-
tiếp cận từ quyền Sở hữu trí tuệ, hí o g ho họ , Bộ khoa học công
nghệ, số tháng 3, trang 54-59
5 Trần Văn Hải (2009), Xác định chủ sở hữu của kết quả nghiên cứu, Tạp chí Ho ng khoa học, Bộ Khoa học công nghệ, số 598 tháng 3, trang 33-36
6 Nguyễn Thị Phương Mai 2 5 , Bảo hộ quyền Sở hữu trí tuệ đối với tri
thức truyền thống - trường hợp cây dược liệu, Kỷ K ghi hi
ượ à hí h h ho họ ô g gh 4 – 2005, Viện chiến lược và chính sách khoa học và công nghệ, trang 160-174
7 Bộ Khoa học và công nghệ (2007), hô g ư / 7/ - K N hướ g dẫ hi hà h Nghị ị h 3/ 6/N - P ủ hí h hủ ị h hi i
à hướ g dẫ hi hà h i ậ ủ L ậ Sở hữ í Sở hữ ô g ghi
8 Quốc hội nước Cộng h a xã hội chủ ngh a Việt Nam (2009), L ậ Sở hữ
í , 5 / 5/ gà 9/ / 5, hi ể gà 7 6,
ượ ử ổi bổ g heo L ậ ử ổi bổ g i ủ L ậ Sở hữ í
à 9/6/ 9 hi
Trang 129 Thủ tướng Chính phủ (2010), hi ượ h iể dượ họ ổ
gi i o ( hà h è heo ị h / 3/ -TTg ngày 03 tháng 11 năm 2 3 của Thủ tướng Chính phủ
10 Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (2000), Lợi í h i h -x h i ủ i
b o h ở hữ í ở ướ g h iể , e e
11 Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới 2001), g Sở hữ í , Geneva
12 Trung tâm thương mại quốc tế UNICTAD WTO, Tổ chức Sở hữu trí tuệ
thế giới (2004), Nhữ g i ầ bi ở hữ í , tài liệu hướng dẫn dành cho các doanh nghiệp xuất kh u vừa và nh , Cục Sở hữu trí tuệ
13 Văn ph ng quốc tế WIPO (1994), i ị h i hí h i
ới hư g i ủ ở hữ í ( í gà 5 4 994)
14 Văn ph ng quốc tế WIPO 1979 , ô g ướ e e o h
h họ à gh h ậ 886, ượ ử ổi h g 9 979
15 Anchalee Chuthaputti (2005), The role of traditional medicine in health promotion (Dịch: i ủ họ ổ o g i hú h e),
Vichai Chokevivat, M.D., M.P.H and, Department for the Development of Thai
Traditional and Alternative Medicine, Ministry of Public Health, Thailand, link:
http://thaimedicinezone.com/wp-content/uploads/2014/09/Chokevivant-Chuthaputti-2005.pdf , cập nhật ngày 9 tháng 9 năm 2 15
16 The Standing Committee of the National People's Congress, Copyright Law of People's Republic of China (2010), amended up to the Decision of
February 26, 2010, by the Standing Committee of the National People's Congress
on Amending the Copyright Law of the People's Republic of China (Dịch: U
ban thường vụ Quốc hội, L ậ ủ g h Nhâ dâ g o
2 1 , được sửa đổi từ quyết định ngày 26 tháng 2 năm 2 1 của Ủy ban
Trang 1317 Fei Jiao (2009), Recommendations on How to Protect Traditional Chinese Medicine Knowledge, Sui Generis System ( ị h: M x i b o h
họ ổ g o b g h h g i g),
link:https://www.law.washington.edu/Casrip/Newsletter/default.aspx?year=2007
&article=newsv14i4China , ậ hậ gà gà 9 h g 5
18 Jakkrit Kuanpoth (2009), Protection of traditional knowledge in the face
of globalization: Balancing Mechanism between CBD and Trips ( ị h: o
i h h g o g h h h ủ oà ầ h : â b g giữ
h ủ ô g ướ d g i h họ à i ị h i )
link: http://www.thailawforum.com/articles/Legal-Protection-Of-Traditional-Knowledge-3.html , ậ hậ gà h g 5
19 Mel Borins (2007), Traditional Medicine of India, ( ị h: họ ổ
Ấ ),
link: http://www.melborins.com/travel-articles/TA.TraditionalMedofIndia.pdf , cập nhật ngày 1 tháng 9 năm 2 15
20 Myles Manderi, Lungile Ntulii, Nicci Diederichsi, Khulile Mavundlai
(2007), Economic of the Traditional Medicine trade in South a Frica ( ị h:
hư g i h họ ổ i N Phi),
link: http://www.hst.org.za/uploads/files/chap13_07.pdf , ậ hậ gà 6 h g
10 5
21 Xuezhong ZHU (2008), Patent Protection of Chinese Traditional
Medicine and Its Impact on Related Industries in China ( ị h: o b g g
h họ ổ g à h hưở g ới ô g ghi ở g ), Institute of Intellectual Property Strategy Huazhong University of
Science and Technology Wuhan,China, Senio-German Ip conference in Munich, Germany, link: