Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc nâng cao năng lực cho cha mẹ về chăm sóc và giáo dục trẻ em khuyết tật trí tuệ ( ngiên cứu trường hợp tại trung tâm hy vọng hội cứu trợ trẻ em tàn tật thành phố hà nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ MÁT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO CHA, MẸ VỀ CHĂM SÓC VÀ GI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ MÁT

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO CHA, MẸ VỀ CHĂM SÓC

VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ

(Nghiên cứu trường hợp tại trung tâm Hy Vọng - Hội Cứu trợ trẻ em

tàn tật thành phố Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ MÁT

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO CHA, MẸ VỀ CHĂM SÓC

VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ

(Nghiên cứu trường hợp tại trung tâm Hy Vọng - Hội Cứu trợ trẻ em

tàn tật thành phố Hà Nội)

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Đình Tấn

Hà Nội - 2015

3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các tài liệu, trích dẫn, kết quả nêu trong đề tài luận văn tốt nghiệp đều có nguồn gốc rõ ràng, trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam kết này

Học viên thực hiện luận văn

Nguyễn Thị Mát

LỜI CẢM ƠN

hội với đề tài “Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc nâng cao

năng lực cho cha, mẹ về chăm sóc và giáo dục trẻ em khuyết tật trí tuệ ( Nghiên cứu trường hợp tại trung tâm Hy Vọng – Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật thành phố Hà Nội)” tôi đã nhận được sự động viên, quan tâm giúp đỡ nhiệt

tình của gia đình, thầy - cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tập thể thầy, cô giáo Khoa Xã hội học - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia

Hà Nội đã tận tình dạy dỗ và truyền đạt cho tôi những kiến thức, kinh nghiệm cũng như lòng yêu mến, tâm huyết với nghề nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn GS.TS Nguyễn Đình Tấn - người đã hướng dẫn

và chỉ bảo cho tôi rất tận tình, giúp tôi có nhiều kinh nghiệm quý báu trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp tại trung tâm Hy Vọng và các bậc phụ huynh học sinh đã giúp tôi hoàn thành nghiên cứu của mình Mặc dù đã rất cố gắng và tâm huyết với đề tài, cộng với 6 năm kinh nghiệm làm việc với trẻ khuyết tật; nhưng do kiến thức của bản thân về lĩnh vực nghiên cứu chưa thực sự chuyên sâu, nên chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ phía các thầy, cô giáo để luận văn của tôi khắc phục được những hạn chế và hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26 tháng 12 năm 2014

Học viên thực hiện luận văn

Nguyễn Thị Mát

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 8

2.1 Trên thế giới 8

2.2 Tại Việt Nam 12

3 Ý nghĩa của nghiên cứu 18

3.1 Ý nghĩa khoa học Error! Bookmark not defined 3.2 Ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined 4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 19

4.1 Mục đích nghiên cứu 19

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.2 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.3 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 6.1 Phương pháp luận Error! Bookmark not defined 6.2 Phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined

6.2.1 Phương pháp thu thập, phân tích tài liệu Error! Bookmark not

defined

6.2.2 Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏiError! Bookmark not defined 6.2.3 Phương pháp quan sát Error! Bookmark not defined 6.2.4 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined 6.2.5 Phương pháp thảo luận nhóm tập trungError! Bookmark not defined

7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2

9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU

Error! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm vai trò Error! Bookmark not defined

1.1.2 Khái niệm trẻ em 29 1.1.3 Khái niệm khuyết tật và khuyết tật trí tuệ 29 1.1.4 Khái niệm công tác xã hội, công tác xã hội nhóm, công tác xã hội với

người khuyết tật Error! Bookmark not defined 1.1.4.1 Công tác xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.4.2 Công tác xã hội nhóm Error! Bookmark not defined 1.1.4.3 Công tác xã hội với người khuyết tật Error! Bookmark not defined

1.2 Một số lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not

defined

1.2.1 Thuyết hệ thống ( system theory) Error! Bookmark not defined 1.2.2 Thuyết trao đổi xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.3 Thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined

1.3 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 39

1.3.1 Lịch sử hình thành trung tâm Hy Vọng – Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật thành phố ( TETT TP) Hà Nội 39

1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ: Error! Bookmark not defined 1.3.3 Các hoạt động của trung tâm Hy Vọng Error! Bookmark not defined 1.3.3.1 Công tác phát triển số lượng Error! Bookmark not defined 1.3.3.2 Hoạt động chăm sóc, nuôi dạy và phục hồi chức năng cho trẻ Error!

Bookmark not defined

2

Chương 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC VÀ NHỮNG NHU CẦU CỦA CHA, MẸ TRONG VIỆC CHĂM SÓC, GIÁO DỤC TRẺ EM KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ TẠI TRUNG TÂM HY VỌNG 44

2.1 Thực trạng năng lực của cha, mẹ trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ KTTT 44

2.2 Những khó khăn của cha, mẹ trong chăm sóc, giáo dục trẻ KTTT Error!

Bookmark not defined

2.3 Những nhu cầu của cha, mẹ trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ KTT

Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3 PHÁT HUY VAI TRÕ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO CHA, MẸ VỀ

CHĂM SÓC, GIÁO DỤC TRẺ EM KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ TẠI

TRUNG TÂM HY VỌNG Error! Bookmark not defined

3.1 Phương pháp và kỹ năng tiếp cận trong CTXH được vận dụng khi làm

việc với nhóm cha, mẹ Error! Bookmark not defined

3.1.1 Phương pháp Error! Bookmark not defined 3.1.1.1 Phương pháp CTXH cá nhân Error! Bookmark not defined

3.1.1.2 Phương pháp công tác xã hội nhóm 69

3.1.2 Kỹ năng Error! Bookmark not defined 3.1.2.1 Kỹ năng lắng nghe Error! Bookmark not defined 3.1.2.2 Kỹ năng quan sát Error! Bookmark not defined 3.1.2.3 Kỹ năng điều phối nhóm Error! Bookmark not defined 3.1.2.4 Kỹ năng phỏng vấn Error! Bookmark not defined

3.2 Vai trò của nhân viên CTXH trong việc trợ giúp cha, mẹ có con KTTTError!

Bookmark not defined

3.2.1 Hoạt động với vai trò là người tư vấn ( hỗ trợ tâm lý) Error!

Bookmark not defined

3.2.2 Hoạt động với vai trò trung gian, kết nối nguồn lực Error! Bookmark

not defined

3.2.3 Hoạt động với vai trò giáo dục, nâng cao nhận thức Error! Bookmark

not defined

2

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

1 Kết luận Error! Bookmark not defined

2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 2 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

NVXH : Nhân viên xã hội

DANH MỤC HÌNH, BẢNG BIỂU

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ở Việt Nam hiện nay, số lượng người khuyết tật đang gia tăng nhanh chóng Người khuyết tật có lẽ là người luôn gặp khó khăn ở một hoặc một vài khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội Nhà nước ta đã và đang có những chính sách, những nỗ lực để giúp người khuyết tật được bình đẳng hơn về cơ hội trong việc tiếp cận các dịch vụ như: y tế, giáo dục, việc làm; cũng như hỗ trợ người khuyết tật nhận được các dịch vụ liên quan đến khuyết tật của họ Chúng ta đều biết rằng người khuyết tật là một trong những nhóm xã hội yếu thế, dễ bị tổn thương và họ luôn cần được hỗ trợ để

có thể giảm bớt hoặc khắc phục, tiến tới loại bỏ vấn đề khuyết tật của mình Tiếp cận công tác xã hội trong hỗ trợ cho người khuyết tật hiện nay đang được xem là một hoạt động phù hợp, hướng đến việc xây dựng một xã hội hòa nhập và chấp nhận sự khác biệt

Luật Người khuyết tật năm 2010 của Quốc hội cũng đã nêu rõ các quyền của người khuyết tật (Khoản 1 – Điều 4) Đồng thời, chúng ta đều nhận thấy người khuyết tật cũng như những cá nhân khác trong xã hội, họ cũng có những nhu cầu trong các lĩnh vực của đời sống cần được đáp ứng: việc làm, y

tế, giáo dục, cơ hội tiếp cận…

Để hoạt động trợ giúp cho người khuyết tật nói chung và trẻ em khuyết tật trí tuệ nói riêng đạt hiệu quả, cần huy động sự nỗ lực từ nhiều phía, trong

đó yếu tố gia đình đóng vai trò quan trọng Bởi gia đình là nơi có nhiều thời gian và điều kiện tiếp xúc, hỗ trợ và giáo dục trẻ Nếu gia đình có nhận thức đúng đắn về vấn đề trẻ đang gặp phải, có những kiến thức hiểu biết nhất định thì điều này sẽ là một yếu tố thuận lợi giúp trẻ được can thiệp kịp thời, đúng mức độ bệnh, đúng tình trạng bệnh và phù hợp với khả năng của trẻ

2

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 Ban điều phối các hoạt động hỗ trợ người khuyết tật tại Việt Nam (2013), Báo cáo năm 2013 về hoạt động trợ giúp người khuyết tật tại Việt Nam

3 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Luật người khuyết tật và một số

văn bản luật liên quan, NXB Lao động – xã hội, 2010

4 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2011), thông tư số 04/TT-BLĐTBXH ngày 25 tháng 2 năm 2011 của Bộ Lao động – Thương binh

và Xã hội quy định tiêu chuẩn chăm sóc tại cơ sở bảo trợ xã hội

5 Chính phủ (2013), Nghị định số 136/2103/NĐ-CP ban hành ngày 21 tháng 10 năm 2013 của Chính Phủ quy định chính sách trợ giúp xã hội

đối với đối tượng bảo trợ xã hội

6 Công ước Quốc tế về quyền trẻ em, năm 1990

7 Công ước Quốc tế về quyền của người khuyết tật, năm 2007

8 Phạm Huy Dũng, Bài giảng Công tác xã hội, lí thuyết và thực hành

CTXH trực tiếp, 2006, Nxb ĐH Sư Phạm

9 Trần Thị Minh Đức (2012), Giáo trình tham vấn tâm lý, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội

10 Nguyễn Thị Giang ( 2013), Nghiên cứu một số vấn đề về phục hồi chức

năng ngôn ngữ cho trẻ chậm phát triển trí tuệ, Luận văn thạc sỹ chuyên

ngành Ngôn ngữ học – Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

11 G Endrweit và G Trommsdorff (2001), Từ điển xã hội học, Nhà xuất

bản Thế giới

3

12 Giáo trình: Công tác xã hội với người khuyết tật ( 2014), Đại học Khoa

học xã hội và Nhân văn, đại học Quốc gia Hà Nội

13 Lê Thị Minh Hà ( 2012), Thực trạng công tác chẩn đoán trẻ khuyết tật ở

một số trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí khoa học

– Đại học sư phạm TP Hồ Chí Minh, số 37, tr 3-11

14 Nguyễn Thị Thái Lan (chủ biên) (2008), Giáo trình Công tác xã hội

nhóm, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội

15 Liên Hợp Quốc (2006), “Công ước quốc tế về quyền của Người khuyết tật”

16 Luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em năm 2009

17 Luật người khuyết tật năm 2010

18 Bùi Thị Xuân Mai ( 2010), Giáo trình nhập môn công tác xã hội, Nxb

Lao động – Xã hội

19 Eric Rosenthal và Viện Quốc tế bảo vệ quyền người khuyết tật tâm thần

thực hiện theo yêu cầu của UNICEP Việt Nam ( 2009), Quyền của trẻ em

khuyết tật tại Việt Nam – đưa luật pháp của Việt Nam phù hợp với Công

ước Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật

20 Nguyễn Thị Hồng Nga ( 2010), Giáo trình hành vi con người và môi

trường xã hội, Nxb Lao động – Xã hội

21 Đỗ Hạnh Nga ( 2012), Những khó khăn của gia đình có trẻ khuyết tật

phát triển và nhu cầu của họ đối với các dịch vụ xã hội tại thành phố Hồ

Chí Minh, tạp chí phát triển KH – CN, tập 15, số X2, tr 7 –86

22 Đỗ Hạnh Nga – Cao Thị Xuân Mỹ ( 2010), Thực trạng trẻ chậm phát

triển trí tuệ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, Tạp chí khoa học – Đại

học sư phạm TP Hồ Chí Minh, Số 23, tr 114-122

23 Nguyễn Duy Nhiên (2010), Giáo trình Công tác xã hội nhóm, Nxb Đại

học Sư phạm, Hà Nội

4

24 Nguyễn Duy Nhiên (2008), Nhập môn Công tác xã hội, Nxb Lao động

xã hội, Hà Nội

25 Nghị định số 28/ 2012/ NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật người khuyết tật

26 Lê Văn Phú (2004), Nhập môn công tác xã hội, Nxb Đại học Quốc gia

Hà Nội

27 Quốc hội (2004), Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em

28 Quốc hội (2010), Luật Người khuyết tật

29 Sở Y tế Hà Nội - Ủy ban Dân số, gia đình và trẻ em Hà Nội ( 2007),

Hướng dẫn phục hồi chức năng cho trẻ khuyết tật tại cộng đồng,Nxb

Thanh Niên

30 Tài liệu tâ ̣p huấn về công tác bảo vê ̣, chăm sóc trẻ em (2009), Nxb Lao

đô ̣ng – Xã hội

31 Mai Thị Kim Thanh ( 2011), Giáo trình nhập môn công tác xã hội, Nxb

giáo dục Việt Nam

32 Trần Đình Tuấn ( 2008), Công tác xã hội lý thuyết và thực hành, Nxb

đại học Quốc gia Hà Nội

33 Nguyễn Bích Thủy, Nguyễn Thị Anh Thư ( 2005), Giáo trình tâm lý học

trẻ em lứa tuổi mầm non, Nxb Hà Nội

34 Hà Thị Thư (2012), Công tác xã hội với người khuyết tật, Nxb Lao động

- Xã hội

35 UNICEF (2013), Báo cáo tình hình Trẻ em thế giới năm 2013 với chủ

đề: Trẻ em khuyết tật

36 UNICEP ( 2009), Báo cáo về trẻ khuyết tật và gia đình trẻ khuyết tật tại

Đà Nẵng

37 UNFPA ( 2011), Người khuyết tật ở Việt Nam: Một số kết quả chủ yếu

từ tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam 2009, UNFPA-Hà Nội

5

Tài liệu website:

-nam-cong-uoc-quoc-te-ve-quyen-tre-em-o-Viet-Nam

CAU-LAC-BO-GIA-DINH-TRE-TU-KY-TP-H%C3%80-NOI.aspx

40 http:// www.pwd.vn Người khuyết tật Việt Nam | Viet Nam People With Disability www.nghilucsong.net Kênh thông tin người khuyết tật

41 http://www.drdvietnam.com Chương trình khuyết tật và phát triển (DRD)

42 http://www.dphanoi.org.vn Hội người khuyết tật thành phố Hà Nội, Việt nam / Hanoi Disabled People Association, Vietnam

44 http://giadinh.net.vn “Hôn nhân của người khuyết tật: Phụ nữ khó kết hôn hơn nam giới gấp 3 lần”