Truyện cố grim dưới góc nhìn phân tâm học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- HOÀNG GIANG QUỲNH ANH Truyện cổ Grimm dưới góc nhìn phân tâm học LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học Nước ngoà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG GIANG QUỲNH ANH

Truyện cổ Grimm dưới góc nhìn phân tâm học

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học Nước ngoài

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG GIANG QUỲNH ANH

Truyện cổ Grimm dưới góc nhìn phân tâm học

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học Nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đào Duy Hiệp

HàNội– 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các nghiên cứu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Học viên

Hoàng Giang Quỳnh Anh

Lời cảm ơn

Lời đầu tiên, em xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới thầy giáo hướng dẫn: PGS.TS Đào Duy Hiệp

Thầy đã luôn tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình học tập kể từ khi

là sinh viên Đại học đến khi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp và nay là luận văn Thạc sĩ Thầy luôn quan tâm, động viên và giúp đỡ em khi gặp các vướng mắc do còn ít kinh nghiệm nghiên cứu

Em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo trong khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đã trang bị cho em những kiến thức

và kinh nghiệm quý giá trong thời gian học tập tại trường

Em xin chân thành cảm ơn!

HàNội, tháng 11 năm 2015

Học viên

Hoàng Giang Quỳnh Anh

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Tiêu chí khảo sát hành vi bạo lực trong truyện cổ Grimm

… Error! Bookmark not defined

Bảng 1.2 Thống kê các hành động bạo lực trong truyện cổ Grimm

……Error! Bookmark not defined

Bảng 1.3 Quátrìnhtácđộngbịđộngcóthểquansátthấytrong 19 truyện 36

Bảng 2.1 Thống kê biểu tượng trong truyện cổ Grimm

……… Error! Bookmark not defined

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do lựa chọn đề tài 8

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề Error! Bookmark not defined.

3 Đối tượng, phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứuError! Bookmark not defined

3.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.2 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.3 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

4 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

4.1 Sơ lược về lí thuyết phân tâm học Error! Bookmark not defined 4.2.Phân tích diễn ngôn phê phán Error! Bookmark not defined.

5 Cấu trúc luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CĂN TÍNH TRONG TRUYỆN CỔ GRIMM Error!

Bookmark not defined

1.1 Bạo lực trong truyện cổ Grimm Error! Bookmark not defined.

1.1.1.Những đối tượng chủ động tham gia thực hiện hành động bạo lực

Error! Bookmark not defined

1.1.2.Những đối tượng bị động tham gia thực hiện hành vi bạo lực Error! Bookmark not defined

1.2 Căn tính bạo lực qua các lớp truyện kể Error! Bookmark not defined Tiểu kết Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 NHỮNG QUY TẮC LUÂN LÍ THÔNG QUA CÁC BIỂU TƯỢNG Error! Bookmark not defined 2.1 Thế giới biểu tượng trong truyện cổ GrimmError! Bookmark not defined.

2.1.1 Biểu tượng về con người: Mẹ, Vua, Con gái vua, Hoàng tử Error! Bookmark not defined

2.1.2 Biểu tượng về động vật và sinh vật ma thuật: Động vật, Phù thủy

Error! Bookmark not defined

2.2 Ý nghĩa của biểu tượng Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Tăng sức hấp dẫn Error! Bookmark not defined

2.2.2 Duy trì một xã hội gia trưởng Error! Bookmark not defined

2.2.3 Trọn vẹn thông điệp của Kito giáo và Kinh ThánhError! Bookmark not defined

2.2.4 Trường hợp điển hình: Công chúa ngủ trong rừngError! Bookmark not defined

2.3 Các vỉa tầng tâm thức trong các lớp truyện kểError! Bookmark not defined.

Tiểu kết Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: ẨN ỨC TRONG TRUYỆN CỔ GRIMMError! Bookmark not defined

3.1 Trí tưởng tượng và thế giới cổ tích Error! Bookmark not defined 3.2 Dòng chảy văn hóa trong các câu chuyện của Grimm Error! Bookmark not defined.

3.3 Tiềm thức phụ nữ trong các câu chuyện của GrimmError! Bookmark not defined.

Tiểu kết Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

1 Lí do lựa chọn đề tài 1.1 Nguồn gốc của văn học dân gian, cũng giống như nguồn gốc của ngôn

ngữ loài người, không có cách thức nào để có thể biết được toàn bộ nguồn gốc đầu tiên Khó để xác định tài liệu nào trong số các tài liệu hiện nay là nguyên thủy, bên cạnh đó, sự phát triển tổng thể của văn học dân gian cũng không được đề cập một cách rõ ràng Bởi mỗi một nhóm người, một cộng đồng người, dù lớn hay nhỏ đã xử lí nền văn học dân gian của họ theo một cách riêng

Bản thân hai chữ “dân gian” đã gợi nên một chiều to lớn về kích thước và ý nghĩa sâu sắc của văn học Điều này một phần bởi văn học dân gian đặc biệt nhấn mạnh các đặc điểm riêng của thể loại được coi là xuất hiện sớm nhất trong lịch sử văn hóa nhân loại bởi tính chất truyền miệng khi con người chưa

có chữ viết Văn học dân gian hay còn gọi là văn học truyền miệng bao gồm

cả thơ, văn xuôi, những bài hát, thần thoại, các nghi lễ… Đó là một nền văn học đồng hành cùng con người từ những buổi sơ khai, khi con người bắt đầu cuộc sống có ý thức, biết cảm nhận cái đẹp, biết yêu cái đẹp; một nền văn học chỉ lưu truyền qua trí nhớ [16] Nền văn học ấy là sự kết tinh của quá trình sáng tạo nghệ thuật của nhân dân qua hàng ngàn đời nay, qua nhiều thế hệ Những tác phẩm văn học dân gian, chính vì vậy, là kinh nghiệm, là giá trị mà những thế hệ đi trước truyền lại cho thế hệ sau

Văn học dân gian, đặc biệt là truyện cổ tích sống với thời gian bằng sức hấp dẫn nội tại của nó, bằng vẻ đẹp muôn đời Lấp lánh ngũ sắc cùng những triết

lí nhân sinh ẩn sâu bên dưới, văn học dân gian đã, đang và sẽ vẫn là nền tảng

để các nhà văn, nhà thơ học tập, tiếp thu những vẻ đẹp nguyên sơ của nó trong sáng tạo nghệ thuật

1.2 Bất cứ một dân tộc nào trên thế giới cũng có truyện cổ tích Đó là những

câu chuyện hoang đường về cái thiện, cái ác với những bà tiên, những người khổng lồ, mụ phù thủy độc ác, Nhưng đó lại là món quà quý giá đối với trẻ

em khắp nơi trên thế giới Đó là những câu chuyện thực sự đáng kể, hàm chứa những giá trị lớn lao về đạo đức, những quan niệm nhân sinh trong quá khứ Chúng ta, xã hội loài người sẽ không thể có được những bước phát triển dài nếu như không quan tâm đến văn học dân gian, đến truyện cổ tích Nghiên cứu truyện cổ tích là một trong những nghiên cứu quan trọng về những niềm vui, nỗi khổ, những bầu không khí ngập tràn đấu tranh chống lại cường quyền, bạo lực của những con người chịu biết bao áp bức trong xã hội có giai cấp

1.3 Truyện cổ tích là quan trọng đối với con người Lịch sử từ những thời kì

xa xưa, từ nền văn hóa cổ, từ những quan niệm về cái thiện, cái ác, về hi vọng của tầng lớp nhân dân lao động, của những con người xưa là một trong những khía cạnh được giảng dạy cho nhiều trẻ em, giúp những đứa trẻ hiểu rõ về cái thiện, cái ác theo một cách nhất định Dù những câu chuyện đó là những sáng tác hoang đường của dân gian, của những người sống khác chúng ta nhiều thế

kỉ, có thể không còn phù hợp với chúng ta, không phù hợp với xã hội hiện đại, rằng những con người hiện đại thông minh hơn nhiều so với quá khứ, thậm chí chỉ năm hay mười năm trước đây thôi, quá khứ vẫn là lỗi thời và

chóng của thời gian, sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kĩ thuật, của công nghệ Văn học dân gian, truyện cổ tích vì vậy mà càng có ý nghĩa với chúng ta Chúng ta phải xác định được những quan niệm, nguồn gốc lâu đời, những cách người xưa ứng xử với cái ác, nâng đỡ cái thiện,… mới có thể lí giải được những giá trị thiện – ác của hiện tại Văn học dân gian – truyện cổ tích không thể bị che phủ bởi một lớp sương mù, được cảm nhận một cách mơ hồ Trong

xã hội càng hiện đại, chúng ta càng không thể thiếu thông tin về chính chúng

ta, với những quan niệm lâu đời từ quá khứ, càng không thể để sự thiếu thông tin ấy dẫn chúng ta đến với sự thờ ơ và quay lưng với cả một nền văn học đồ

sộ của nhân loại

1.4 Truyện cổ tích long lanh ngũ sắc cùng với những nội dung tích cực của

nó đối với thế giới tâm hồn trẻ thơ đã được khẳng định qua việc truyền bá (in

ấn, dịch thuật, nghiên cứu, giảng dạy ở các cấp học) trên toàn thế giới Trên thế giới, ít có tác phẩm nào được dịch sang nhiều thứ tiếng như bộ truyện cổ Grimm Không những được dịch mà còn được phổ biến rộng rãi trong các dân tộc, các môi trường tư tưởng và tôn giáo, các tầng lớp nhân dân khác nhau, được các lứa tuổi ưa thích (không riêng gì trẻ em), ngoài ra còn được phổ nhạc, đưa lên sân khấu, biểu diễn ballet, quay thành phim truyện, phim búp

bê, phim hoạt hình, phóng tác lại bằng thơ văn, hội họa, điêu khắc… “Cho đến nay, đó là tập truyện dân gian nổi tiếng nhất thế giới.” (Penguin Books);

“Ít có tác phẩm nào giúp chúng ta mất ít công phu mà cảm thông được cái

thầm kín sâu sắc và huyền bí của tâm hồn Đức như tập Truyện cổ Grim”

(Robert Laffont); “Trong kho báu của thế giới trẻ em Đức này, đúng là lời ăn

tiếng nói của nhân dân được thể hiện một cách tuyệt vời, không cần hoa hòe

hoa sói gì cả” (G Kles); “Truyện cổ Grim có cái nhân hậu, đôi khi hóm

hỉnh, của truyện cổ của ta…” (Võ Quảng); “Truyện cổ Grim ư? Đó là sự hấp

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tham khảo tiếng Việt

1 Trần Thị An (2008), Nghiên cứu văn học dân gian từ góc độ type và motif - Những khả thủ và bất cập, Tạp chí nghiên cứu Văn học, số 7,

tr86, Hà Nội

2 Lại Nguyên Ân (1999), 150 thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia,

Hà Nội

3 Lê Huy Bắc (2007), Cổ tích hiện đại: Cô bé bán diêm của Andersen,

Tạp chí nghiên cứu Văn học, số 7, tr 133

4 Lê Huy Bắc (2013), Phê bình văn học hậu hiện đại Việt Nam, Nxb Tri

Thức, Hà Nội

5 Trần Lê Bảo (2011), Giải mã văn học từ mã văn hóa, Nxb Đại học

Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội

6 Bataille, Georges (2012), Văn học và cái ác, Nxb Thế Giới, Hà Nội

7 Benac, Henri (2005), Dẫn giải ý tưởng văn chương, NXB Giáo dục,

Hà Nội

8 Chevalier, Jean and Gheerbrant, Alain (2002), Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng

9 Deleuze, Gilles and Guattari, Felix (2013), Kafka vì một nền văn học thiểu số, Nxb Tri thức, Hà Nội

10 Grimm, J and Grimm, W (2014), Truyện cổ Grimm (trọn bộ 4 cuốn),

Nxb Nhi Đồng, Hà Nội

11 Đinh Hồng Hải (2007), Nghiên cứu biểu tượng và vấn đề tiếp cận nhân học biểu tượng ở Việt Nam, trong Kỷ yếu Hội nghị Thông báo Dân tộc

13 Đinh Hồng Hải (2010a), Nghiên cứu văn hoá từ góc nhìn nhân học biểu tượng, Tạp chí Dân tộc học, số 5, năm 2011, Hà Nội

14 Đào Duy Hiệp (2008), Phê bình văn học từ lí thuyết hiện đại, Nxb

Giáo dục, Hà Nội

15 Đào Duy Hiệp (2009), Nghiên cứu truyện cổ Grimm từ lí thuyết hiện đại, Hội thảo Tự sự học dân gian, ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN, Hà Nội

16 Đinh Gia Khánh (Chủ biên) (1998) - Võ Quang Nhơn - Chu Xuân

Diên, Văn học dân gian Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội

17 Lưu Hồng Khanh (2006), Tâm lý học chuyên sâu ý thức và những tầng sâu vô thức, Nxb Trẻ, Tp HCM

18 Phương Lựu (2012), Lí thuyết văn học hậu hiện đại, Nxb ĐH Sư

phạm, Hà Nội

19 Lyotard, J.F (2008), Hoàn cảnh hậu hiện đại, Nxb Tri thức, Hà Nội

20 Petrescu, Liviu (2013), Thi pháp chủ nghĩa hậu hiện đại, Nxb Đại học

Sư phạm, Hà Nội

21 S.Freud – C.G.Jung (2004), Phân tâm học và văn hóa nghệ thuật, Nxb

Văn hóa - Thông tin, Hà Nội

22 Sen, Amartya (2014), Căn tính và bạo lực: huyễn tưởng về số mệnh,

NXB Tri thức, Hà Nội

23 Thế giới, Nhiều tác giả (2005), Từ điển văn học, Nxb Thế giới, Tp

HCM

24 Đỗ Lai Thúy (2009), Bút pháp của ham muốn (phê bình phân tâm học),

Nxb Tri thức, Hà Nội

25 Wilson, E O (2014), Về bản tính người, Nxb Thế Giới, Hà Nội

Tài liệu tham khảo tiếng nước ngoài

26 Bagshaw, D M.(2003), Language, Power and Mediation Australasian

Dispute Resolution Journal 14 (2), (pg 130–141), Australia

27 Bettelheim, Bruno (1989) The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales, Random House, 1975, Newyork

28 Guggenbühl, Allan (1996), The Incredible Fascination of Violence: Dealing with aggression and brutality among children, trans Julia Hillman, Connecticut: Spring Publications, Woodstock

29 Haase, D (1996), The reception of Grimms' fairy tales: Responses, reactions, revisions (pg 35-50), Wayne State University Press, Wayne

30 Horno, P (2005), Love, Power and Violence A Comparative Analysis

of Physical and Humiliating Punishment Patterns, Save the children,

Madrid

31 Tatar, Maria (2003), The Hard Facts of the Grimm’s Fairy Tales (pg

121-127), Princeton University Press, Princeton

32 Tolkien, John Ronald Reul (1963), The Monsters and the Critics An Anthology of Beowulf Criticism Ed Lewis E Nicholson London

33 Van Dijk, T.(2001a), Critical Discourse Analysis In Schiffrin,

Deborah, Tannen, Deborah and Hamilton, Heidi E (eds.) the Handbook of DiscourseAnalysis (pg 352-371), Blackwell, Oxford

34 Zipes, Jack David (2002), Breaking the Magic Spell: Radical Theories

of Folk and Fairy Tales, The University Press of Kentucky, Kentucky

35 Zipes, Jack David (2012), Fairy tales and the art of subversion (pg57)

Routledge

36 Zipes, Jack David (2013), Happily ever after: Fairy tales, children, and the culture industry (pg39-61) Routledge

Tài liệu mạng

<http://www.nxbkimdong.com.vn/chi-tiet-tin/30-doc-sach/tieu- diem/105385-ra-m%E1%BA%AFt-phi%C3%AAn-b%E1%BA%A3n- vi%E1%BB%87t-%C4%91%E1%BA%A7y-%C4%91%E1%BB%A7-201-truy%E1%BB%87n-c%E1%BB%95-grimm.html> (22/12/2015)

38 Lương Thị Khuyên (2011), Tìm hiểu motif thách đố trong truyện cổ tích, Tapchivan.com

<http://tapchivan.com/tin-van-nghe-dan-gian-tim-hieu-motif-thach-do-trong-truyen-co-tich-108.html> (28/10/2011)

39 Trần Lê Hoa Tranh (2012), Từ nàng tiên cá của Han Christain Andersen đến nàng tiên cá của Walt Disney, Tapchivan.com

<http://tapchivan.com/tin-van-hoc-trong-nha-truong-tu-nang-tien-ca-

cua-hans-christian-andersen-den-nang-tien-ca-cua-walt-disney-265.html> (5/3/2012)

40 Grimm's Fairy Tales, Grimmstories.com

<http://www.grimmstories.com/en/grimm_fairy-tales/favorites>

(2015)

41 Grimms Märchen, Grimmstories.com

<http://www.grimmstories.com/de/grimm_maerchen/favorites>

(2015)

42 Grimm, J and Grimm, W.(1857): Household Tales with the Authors Notes <http://www.surlalunefairytales.com/authors/grimms.html> (Accessed 15 November, 2007)