Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT chuyên lê quý đôn tỉnh điện biên trong bối cảnh hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN BÍCH NGỌC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN LÊ QUÝ ĐÔN TỈNH ĐIỆN BIÊN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY LUẬN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN BÍCH NGỌC

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN LÊ QUÝ ĐÔN TỈNH ĐIỆN BIÊN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN BÍCH NGỌC

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN LÊ QUÝ ĐÔN TỈNH ĐIỆN BIÊN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Công Giáp

HÀ NỘI – 2015

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế kỷ XXI cùng với sự bùng nổ của khoa học, công nghệ, sự phát triển nhanh về kinh tế, xã hội và xu thế hội nhập của thế giới, việc đổi mới nội dung, chương trình đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với các hoạt động dạy học Phát triển giáo dục và đào tạo được xác định là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,

là điều kiện để phát huy nguồn lực con người Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt

Trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2006 – 2020, Đảng và Nhà nước đã xác định những quan điểm và phương pháp cơ bản về phát triển giáo dục, trong đó nổi bật là các yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hoàn thiện hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa giáo dục, thực hiện công bằng trong giáo dục và xây dựng xã hội học tập Các quan điểm của Đảng

và Nhà nước về phát triển sự nghiệp giáo dục trong thời kỳ đổi mới được thể hiện rõ trong các Nghị quyết của Đảng và cũng đã được thể chế hóa trong Luật giáo dục 2005

Trong bối cảnh đó giáo dục phải được đổi mới mạnh mẽ, không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo và dạy học ở các cấp học trong đó có bậc THPT Việc nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy, các điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường mà còn phụ thuộc rất lớn vào hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên của nhà trường Dạy tốt là điều kiện và tiền đề để học tốt Người thầy giáo có vai trò quyết định đến chất lượng dạy học Giáo viên thông qua các hoạt động giảng dạy và giáo dục góp phần cung cấp những kiến thức cơ bản cần thiết cho học sinh Đồng thời, cũng chính giáo viên là người có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành nhân cách đối với học sinh

Để thực hiện được mục tiêu trên điều cần thiết là phải điều cần thiết là phải “Đổi mới quản lý giáo dục; Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý

giáo dục; Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục; Tăng nguồn lực và đổi mới cơ chế tài chính giáo dục; Tăng cường gắn đào tạo với sử dụng, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

đáp ứng nhu cầu xã hội.” (Chiến lược phát triển giáo dục 2011- 2020, trang 7 đến trang 9)

Nhận thức sâu sắc chiến lược phát triển giáo dục đào tạo của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới: “Giáo dục phải đi trước một bước, nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài và bồi dưỡng nhân tài để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế, xã hội”, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực sự quan tâm tới việc phát triển giáo dục “mũi nhọn” Vì vậy, từ năm 1987 ở tất cả các Tỉnh thành trong cả nước được phép thành lập trường THPT chuyên (trường chuyên biệt) dành cho những học sinh đạt kết quả xuất sắc trong học tập nhằm phát triển năng khiếu của các em về một số môn học trên cơ sở đảm bảo giáo dục toàn diện

Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn có tiền thân từ trường THCS năng khiếu, được thành lập từ năm 1995 Đến năm 2000 trường chính thức được UBND tỉnh Điện Biên quyết định chuyển thành trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, nhà trường có nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi, đào tạo nguồn nhân tài trẻ cho địa phương, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Được sự quan tâm của UBND Tỉnh, Sở Giáo dục – Đào tạo Điện Biên, tuy nhiên nhà trường vẫn gặp nhiều bất cập trong quản lý giáo dục như: Năng lực, trình độ chuyên môn của cán bộ quản lý, nhất là đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo toàn diện học sinh trường chuyên của Tỉnh; Cơ sở vật chất vẫn nằm trong tình trạng chắp vá, các thiết bị, phương tiện dạy học còn hạn chế, chưa thực sự phát huy tối đa sự năng động, sáng tạo trong giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh chuyên; Tình trạng học lệch, học thực dụng của học sinh khiến sự đầu tư theo lối thực dụng của cha mẹ học sinh còn quá sâu sắc

Xuất phát từ việc học tập, nghiên cứu lý luận về khoa học quản lý giáo dục, từ thực tiễn công tác, tôi thấy sự cần thiết của việc nghiên cứu thực trạng công tác quản lý dạy học của các trường THPT nói chung và trường THPT chuyên Lê Quý Đôn nói riêng nhằm rút kinh nghiệm góp phần đề ra các biện

pháp quản lý dạy học đồng bộ, có tính khả thi cao, phù hợp với xu thế phát triển

xã hội, đáp ứng mục tiêu giáo dục – đào tạo mà Tỉnh, Ngành đặt ra với nhà trường

Lựa chọn và nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên trong bối cảnh hiện nay” tác giả

mong muốn tìm hiểu sâu hơn một số vấn đề lý luận và thực trạng quản lý chuyên môn ở trường chuyên, đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả quản lý hoạt động dạy học của nhà trường cũng như chất lượng giáo dục – đào tạo học sinh trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất những biện pháp quản lý HĐDH nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý HĐDH ở trường THPT

2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý HĐDH ở trường THPT

chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên

3 Đề xuất biện pháp quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn

tỉnh Điện nhằm nâng cao chất lượng dạy học

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý HĐDH của Hiệu trưởng trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên

5 Giả thuyết khoa học

Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên, nếu đề xuất được các biện pháp phù hợp để quản lý HĐDH và thực hiện chúng một cách đồng bộ, triệt để thì chất lượng dạy học ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên sẽ được nâng cao, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu giáo dục và đào

tạo của Tỉnh và cả nước

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐDH của Hiệu trưởng trường THPT chuyên đối với hoạt động dạy học của giáo viên

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu biện pháp quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên trong bối cảnh hiện nay

6.3 Giới hạn về khách thể điều tra

Cán bộ quản lý (Ban giám hiệu, tổ trưởng bộ môn, trưởng các đoàn thể )

và giáo viên

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

+ Phân tích các văn bản về chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

về GD và ĐT, các văn bản của ngành GD và ĐT liên quan tới đề tài

+ Phân tích các tài liệu khoa học về quản lý hoạt động dạy học trong trường THPT, về việc nâng cao chất lượng dạy học và chất lượng giáo dục để xác định cơ sở lí luận về công tác quản lý HĐDH của Hiệu trưởng ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Điện Biên

+ Nghiên cứu các sách báo, tạp chí có liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra khảo sát bằng phiếu

+ Thu thập các tài liệu thực tế, tìm hiểu các đặc trưng, tính chất của vấn đề + Sử dụng hệ thống câu hỏi đối với CBQL, GV ở trường THPT chuyên

Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên nghiên cứu để thu thập số liệu, đánh giá thực trạng

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu các kế hoạch của nhà trường, các tài liệu, các loại báo cáo sơ kết, tổng kết, báo cáo chuyên đề, các loại số liệu….để nhận định, đánh giá đúng thực trạng quản lý HĐDH Phân tích được nguyên nhân để đề ra được biện pháp phù hợp

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Nghiên cứu và tổng kết thực tiễn quản lý HĐDH mà các biện pháp của nó mang lại giá trị thực tiễn và lý luận để phổ biến

- Phương pháp khảo nghiệm tính hợp lý và khả thi của các biện pháp

Sử dụng hệ thống câu hỏi các biện pháp đề xuất với CBQL, GV để tìm ra tính cần thiết và khả thi của các biện pháp

- Phương pháp sử dụng toán thống kê

Dùng phương pháp toán thống kê để xử lý số liệu, các thông tin trong quá trình nghiên cứu, điều tra thu thập được Nhờ đó ta xác định được kết quả một cách khách quan các biện pháp quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Lê Quý

Đôn tỉnh Điện Biên

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý HĐDH ở trường THPT Chuyên

Chương 2 Thực trạng dạy học và quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Lê

Quý Đôn, tỉnh Điện Biên

Chương 3 Các biện pháp quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn,

tỉnh Điện Biên

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

QLGD là vấn đề lớn với nhiều khó khăn phức tạp diễn ra trong nền kinh

tế đang chuyển đổi từ cơ chế tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là một nhu cầu tất yếu của xã hội, là một hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, là nhân tố rất

quan trọng của sự phát triển xã hội

Trong công tác QLGD, quản lý HĐDH luôn có những khó khăn, thách thức Nâng cao chất lượng dạy học là mục tiêu hướng tới của quản lý dạy học

Đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu hoạt động giảng dạy

Tác giả P.V.Zimin, M.I.Kođakốp, N.I.Saxerđôlốp nhận định: “Công tác quản lý hoạt động giảng dạy, giáo dục trong nhà trường là khâu then chốt

trong hoạt động quản lý trường học.” [44, tr.28]

Bên cạnh đó nhiều tác giả khác lại đi sâu nghiên cứu những nhiệm vụ cụ

thể trong hoạt động giảng dạy

Quản lý HĐDH trong nhà trường phổ thông không chỉ chú trọng đến việc quản lý phương pháp giảng dạy, quản lý nội dung chương trình mà còn phải chú trọng đến nhiều yếu tố khác vì chúng có mối liên hệ tương hỗ

Tác giả V.A.Xukhomlinxki cho rằng việc xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ GV là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu Người Hiệu trưởng (HT) phải biết chọn lựa GV bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành GV tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những biện pháp khác nhau [44, tr.24] Thực tế cho thấy với đội ngũ GV có năng lực chuyên môn vững vàng, thường xuyên được bồi dưỡng nâng cao tay nghề thì công tác đào tạo của nhà trường sẽ đạt hiệu quả cao

Ở Việt Nam, nhận thức được vai trò to lớn của công tác QLGD đối với

sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, nhiều công trình nghiên cứu về quản

lý nói chung, QLGD nói riêng đã có nhiều đóng góp về lý luận và thực tiễn, tiêu biểu là các tác giả: Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Lê, Thái

Duy Tuyên, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Trần Kiểm, Hà Sỹ Hồ, Nguyễn Ngọc Quang, Hoàng Chúng, Phạm Thanh Liêm, Võ Quang Phúc

Nhiều tác giả đã đi sâu nghiên cứu về quản lý HĐDH trong đó các vấn

đề liên quan như tổ chức quản lý tốt các hoạt động giảng dạy trong nhà trường bao gồm: Quản lý nội dung chương trình đào tạo, quản lý xây dựng và phát triển cơ sở vật chất (CSVC), điều kiện phương tiện phục vụ tốt cho hoạt động dạy và học, quản lý việc chuẩn bị giờ lên lớp, phân công giảng dạy một cách khoa học, thực hiện kiểm tra thường xuyên các hoạt động giảng dạy của GV; phát hiện và phổ biến kinh nghiệm giảng dạy và các biện pháp giáo dục chính trị tư tưởng, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để xây dựng tiềm lực giảng dạy cho đội ngũ; đánh giá tầm quan trọng của công tác thi đua khen thưởng trong quá trình quản lý nhà trường nhằm động viên, phát huy hết khả năng, trí tuệ của GV…

Đứng trước yêu cầu đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng quản lý dạy học trong các trường phổ thông nói riêng, nhiều tác giả rất quan tâm đến các nội dung nghiên cứu có liên quan đến quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học trên các địa bàn trong Tỉnh cũng như trên cả nước, chẳng hạn như các luận văn của các tác giả:

- Tác giả Đỗ Thị Thúy Vinh, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm 2008 với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy - học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ở các trường Trung học phổ thông huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng”

- Tác giả Trần Thị Thanh Mai, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm 2009 với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Trần Phú, thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.”

- Tác giả Vũ Thanh Lam, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm

2012 với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Hồng Quang thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay.”

- Tác giả Nguyễn Thái Dương, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm 2013 với đề tài “Quản lý hoạt động dạy ở trường Trung học phổ thông Vân Nham, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.”

Các tác giả các luận văn này đã làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận, thực tiễn và đề ra các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học dưới những góc

độ khác nhau Tuy nhiên kết quả nghiên cứu đã giúp cho các nhà quản lý nói chung và đặc biệt là Hiệu trưởng các trường THPT nói riêng có thể tham khảo và vận dụng một cách linh hoạt trong việc quản lý hoạt động dạy học và giáo dục

Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn là trường chuyên duy nhất của tỉnh Điện Biên, nhà trường là đơn vị mũi nhọn của toàn Tỉnh do vậy công tác giáo dục luôn là một trong những nội dung được quan tâm hàng đầu Để đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục, không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng hoạt động dạy học trong nhà trường, vì vậy đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên nhằm đề xuất những biện pháp quản lý có tính khả thi, phù hợp với tình hình thực tiễn giáo dục địa phương theo xu hướng đổi mới QLGD của đất nước nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở nhà trường

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

12.1 Khái niệm quản lý

Theo lý luận của chủ nghĩa Mác về quản lý “ Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay những

hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo cho nó hoạt động

và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra.”[3]

Nhà lý luận kinh tế người Pháp H.Fayon cho rằng “Quản ly là sự dự đoán

và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra.”[25, tr.89]

Theo F.W.Taylor, nhà kinh tế học người Anh thì cho rằng: “Quản lý là biết được điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất.” [8, tr.12]

Theo A.G.Afanaxev: “Quản lý con người có nghĩa là tác động đến anh ta, sao cho hành vi, công việc và hoạt động của anh ta đáp ứng những yêu cầu của

xã hội, tập thể, để những cái đó có lợi cho cả tập thể và cá nhân, thúc đẩy sự tiến bộ của cả xã hội lẫn cá nhân.” [42, tr 27]