Quản lý thiết bị dạy học ở các trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh điện biên trong giai đoạn hiện nay

Phân tích nguyên nhân của thực trạng quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên 72 Tiểu kết chương 2..... Biên, huyện Điện Biên Đông,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TẠ XUÂN CHÍNH

QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH ĐIỆN BIÊN

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TẠ XUÂN CHÍNH

QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH ĐIỆN BIÊN

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số : 60 14 01 14

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Văn Minh

HÀ NỘI – 2015

MỤC LỤC

Lời cảm ơn……… ……… i

Danh mục chữ viết tắt……… ……… …… ii

Mục lục……… ……… iii

Danh mục bảng……… ……… vii

Danh mục sơ đồ……… ……… viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Ở Việt Nam 8

1.2 Một số khái niệm 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Khái niệm quản lý giáo dục 16

1.2.3 Quản lý nhà trường 18

1.2.4 Phương pháp quản lý 21

1.2.5 Hiệu quả 22

1.3 Sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học phổ thông 22

1.3.1 Thiết bị dạy học 22

1.3.2 Phân loại thiết bị dạy học 23

1.3.3 Sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học phổ thông 24

1.4 Nội dung quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học trong các trường trung học phổ thông 28

1.4.1 Khái niệm quản lý thiết bị dạy học 28

1.4.2 Nội dung công tác quản lý thiết bị dạy học 29

Tiểu kết chương 1 34

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG PTDTNT CỦA TỈNH ĐIỆN BIÊN 35

2.1 Khái quát vị trí địa lí, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội tỉnh Điện Biên 35

2.1.1 Lịch sử, địa lý, văn hóa xã hội 35

2.1.2 Tình hình kinh tế, chính trị 37

2.2 Những nét cơ bản của ngành GD&ĐT tỉnh Điện Biên 39

2.2.1 Khái quát chung 39

2.2.2 Kết quả cụ thể 40

2.2.3 Những yếu kém, hạn chế và nguyên nhân 46

2.3 Thực trạng trang bị, bảo quản, sử dụng thiết bị dạy học ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên 47

2.3.1 Điều tra khảo sát thực tế 47

2.3.2 Kết quả khảo sát 47

2.4 Thực trạng quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học ở trường PTDTNT của tỉnh Điện Biên 63

2.4.1 Thực trạng quản lý việc trang bị thiết bị dạy học 63

2.4.2 Thực trạng quản lý việc bảo quản thiết bị dạy học 65

2.4.3 Thực trạng quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học 66

2.4.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học ở các trường PTDTNT của tỉnh Điện Biên 68

2.4.5 Những nguyên nhân chính làm cho việc quản lý thiết bị dạy học ở một số trường PTDTNT tỉnh Điện Biên chưa đạt hiệu quả cao 70

2.4.6 Phân tích nguyên nhân của thực trạng quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên 72 Tiểu kết chương 2 74

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC

TRƯỜNG PTDTNT TỈNH ĐIỆN BIÊN 75

3.1 Cơ sở đề xuất giải pháp 75

3.1.1 Những chủ trương của Đảng, Nhà nước và địa phương về việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và thiết bị dạy học cho phát triển giáo dục 75

3.1.2 Quy hoạch phát triển giáo dục đào tạo tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011-2020 76

3.1.3 Nhiệm vụ trọng tâm trong năm học 2013-2014 của ngành GD&ĐT tỉnh Điện Biên 77

3.2 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 79

3.2.1 Đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 79

3.2.2 Đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp 79

3.2.3 Đảm bảo tính khả thi của các biện pháp 80

3.3 Một số biện pháp quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học 80

3.3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò và tác dụng của thiết bị dạy học trong việc đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học 80

3.3.2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học trước khi bước vào năm học mới 83

3.3.3 Biện pháp 3: Đẩy mạnh việc bồi dưỡng nghiệp vụ bảo quản, sử dụng thiết bị dạy học 85 3.3.4 Biện pháp 4: Tích cực triển khai dạy học theo phòng học bộ môn 86 3.3.5 Biện pháp 5: Phát động phong trào tự làm đồ dùng và sưu tầm thiết bị dạy học trong nhà trường 88

3.3.6 Biện pháp 6: Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học trong nhà trường 90

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp đã đề xuất 95

3.5 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề

xuất 95

3.5.1 Quy mô tiến hành 96

3.5.2 Nội dung và kỹ thuật tiến hành 96

3.5.3 Kết quả khảo nghiệm 96

Tiểu kết chương 3 99

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

1 Kết luận 100

2 Khuyến nghị 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

PHỤ LỤC 108

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại đã đi vào thế kỷ mới, thế kỷ của khoa học và công nghệ, thời

kỳ của xu thế hội nhập kinh tế quốc tế với sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt

Ở mọi quốc gia dù là quốc gia phát triển hay đang phát triển, giáo dục luôn được ở vị trí tiêu điểm của sự phát triển Nó là chìa khóa để đất nước phát triển kinh tế, xã hội, văn hoá, khoa học, chính trị Ở nước ta giáo dục được coi

là “quốc sách hàng đầu”, là khâu đột phá trong sự nghiệp công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH); nhân tố con người được coi là hạt nhân, là mục tiêu và động lực của sự phát triển

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã khẳng định: “Phát triển Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp CNH, HĐH, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người

- yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”

Mục tiêu của giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập và chủ nghĩa xã hội (CNXH), hình thành bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc” [28, tr 1]

Để thực hiện được mục tiêu trên, trong những năm qua Đảng, Nhà nước

ta đã có nhiều chủ trương, quyết sách lớn đầu tư cho chiến lược phát triển GD&ĐT nhằm nâng cao chất lượng GD&ĐT, đáp ứng nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Nhà nước đã xây dựng bốn chương trình quốc gia,

đó là: Đổi mới nội dung, chương trình, sách giáo khoa (SGK); đổi mới phương pháp dạy học; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên (GV); nâng cấp cơ sở vật chất (CSVC), thiết bị dạy học (TBDH) Trong đó việc đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới nội dung chương trình, SGK và mua sắm TBDH được đặc biệt quan tâm

Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã chỉ

rõ: “…Đổi mới mạnh mẽ phương pháp GD&ĐT, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học ”

TBDH vừa là nguồn tri thức, vừa là phương tiện chứa đựng, truyền tải thông tin nhằm tích cực hoá quá trình nhận thức, kích thích hứng thú học tập, phát triển trí tuệ, kỹ năng thực hành của học sinh (HS) góp phần nâng cao chất lượng dạy và học TBDH còn góp phần đảm bảo tính trực quan trong quá trình dạy học, mở rộng khả năng tiếp cận với các sự vật và hiện tượng, cho phép HS có điều kiện tự chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo

Trong những năm qua, việc khai thác sử dụng TBDH ở các trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) của tỉnh Điện Biên đã mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần quan trọng trong việc giữ vững, nâng cao chất lượng GD&ĐT của tỉnh Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong quá trình thực hiện nội dung này ở các nhà trường vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế vì những lý

do khác nhau: TBDH còn thiếu, chất lượng chưa đồng bộ; ở nhiều nơi GV chưa chú ý sử dụng thậm chí có nơi GV không biết sử dụng hoặc sử dụng mà không có hiệu quả Tình trạng “dạy chay” còn phổ biến TBDH được sử dụng còn mang tính phong trào, phần lớn chỉ được sử dụng trong các trường hợp đặc biệt như: thao giảng, hội giảng hoặc có đoàn kiểm tra Công tác quản lý TBDH của Hiệu trưởng các trường còn mang tính hành chính, chưa có kế hoạch tổng thể; việc mua sắm TBDH chưa đủ về số lượng, thiếu đồng bộ,

chất lượng hạn chế; công tác bảo quản còn nhiều bất cập; phòng thí nghiệm,

phòng bộ môn, hệ thống tủ, giá còn thiếu Trong khi đó việc bảo quản, sử dụng TBDH của GV lại chịu ảnh hưởng nhiều từ những biện pháp quản lý của Hiệu trưởng Do đó vấn đề quản lý TBDH hiện nay đang là vấn đề bức xúc, được nhiều nhà quản lý quan tâm

Tại Công văn số 195/SGDĐT-GDTrH ngày 25/2/2014 của Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Điện Biên về thông báo kết quả kiểm tra TBDH tại 17 trường trung học phổ thông (THPT) trên địa bàn thành phố Điện Biên Phủ, huyện Điện

Biên, huyện Điện Biên Đông, huyện Mường Chà, huyện Mường Ảng và huyện Tuần Giáo đã nêu rõ những mặt chưa làm được như: Công tác quản lý, chỉ đạo

về TBDH một số đơn vị thực hiện chưa tốt: phân công trách nhiệm chưa rõ ràng, xây dựng kế hoạch tổ chức thiếu cụ thể, kiểm tra đôn đốc thiếu thường xuyên; Việc cập nhật thông tin thường xuyên hoặc cuối năm vào sổ theo dõi đồ dùng thiết bị tại một số trường chưa đầy đủ hoặc không kịp thời, dẫn đến không theo dõi đánh giá được thực trạng đồ dùng thiết bị, khó khăn cho việc tham mưu thanh lý, mua bổ sung đồ dùng thiết bị; Có đơn vị không tổ chức việc kiểm kê đồ dùng thiết bị cuối năm, không đánh giá kết quả sử dụng thiết bị của GV trong từng năm học; Việc hỗ trợ kinh phí cho GV tự làm đồ dùng TBDH không kịp thời nên chưa tạo được động lực và khuyến khích tư duy sáng tạo của GV; Kinh phí cho đầu tư mua sắm, sửa chữa trang TBDH còn hạn chế Việc mua bổ sung thiết bị đồ dùng dạy học còn ít, chưa kịp thời đặc biệt là hóa chất dùng cho môn Hóa học, các vật liệu và dụng cụ thể dục thể thao; Chưa tổ chức thanh lý đồ dùng TBDH, việc tiêu hủy các hóa chất độc hại chưa kịp thời nên khó khăn cho việc lưu giữ bảo quản, ảnh hưởng đến môi trường lớp học; Việc bảo quản TBDH của một số trường chưa tốt dẫn đến thiết bị bị hỏng hóc nhiều

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay”

2 Mục đích nghiên cứu

Thông qua nghiên cứu thực trạng việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH trong các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên; phân tích điểm mạnh, điểm yếu, tìm rõ nguyên nhân dẫn tới thực trạng đó để đề xuất những biện pháp quản lý trang bị, bảo quản và sử dụng hiệu quả TBDH góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH trong các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng hiệu quả TBDH trong các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Do thời gian, điều kiện có hạn, trong phạm vi đề tài, tác giả nghiên cứu vấn đề quản lý việc trang bị, bảo quản, sử dụng hiệu quả TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên, trong đó tập trung khảo sát, nghiên cứu tại 3 trường PTDTNT: PTDTNT tỉnh, PTDTNT THPT huyện Mường Ảng và PTDTNT THPT huyện Điện Biên Đông

5 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên trong những năm qua đã đạt được một số kết quả nhất định song vẫn còn nhiều bất cập Nếu chọn lựa, đề xuất và áp dụng được một số biện pháp quản lý TBDH phù hợp với thực tiễn thì sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý TBDH;

Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý TBDH, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu trong quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH tại các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên;

Đề xuất một số biện pháp quản lý TBDH, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Để tạo cơ sở cho nghiên cứu thực tiễn các biện pháp tăng cường công tác quản lý TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay, đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu lý luận bao gồm: Phân

tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa những vấn đề lý luận cơ bản liên

quan đến đề tài nghiên cứu

Tìm hiểu các khái niệm thuật ngữ có liên quan

Nghiên cứu các văn bản, nghị quyết của Đảng, các văn bản của Nhà nước, Quốc hội, của ngành GD&ĐT về công tác quản lý TBDH

Nghiên cứu cơ sở lý luận về TBDH

Các tài liệu khác có liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Đề tài sử dụng phương pháp quan sát để thu thập những số liệu thực tế trong môi trường tự nhiên, cụ thể là quan sát việc trang bị, sử dụng và quản lý TBDH ở các trường được chọn nghiên cứu, một số giờ học có sử dụng TBDH theo hướng phát huy tính tích cực của người học và một số giờ học sử dụng TBDH theo phương pháp dạy học truyền thống từ đó so sánh để rút ra những kết luận khoa học

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Để điều tra thực trạng việc quản lý sử dụng TBDH trong các trường PTDTNT, đề tài có một số mẫu phiếu hỏi dành cho các cán bộ quản lý (CBQL), GV và HS thuộc các trường PTDTNT của tỉnh

Phiếu hỏi cũng được sử dụng để khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý mà đề tài đưa ra sau khi nghiên cứu lý luận và thực trạng

7.2.3 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Bằng việc đưa ra phiếu hỏi một số CBQL trực tiếp tham gia quản lý TBDH có kiến thức và kinh nghiệm quản lý CSVC nói chung và TBDH nói

riêng

7.2.4 Phương pháp phỏng vấn

Để hiểu sâu thêm những thông tin thu thập được từ các phiếu điều tra, tác giả tiến hành phỏng vấn CBQL một số trường PTDTNT và một số GV dạy giỏi, có kinh nghiệm trong sử dụng, bảo quản TBDH

7.2.5 Phương pháp đánh giá, tổng kết rút kinh nghiệm

Bằng việc đưa ra kết quả nghiên cứu lý luận thực tiễn và lấy thực tiễn

để kiểm nghiệm lại kết quả nghiên cứu lý luận, phương pháp này được sử dụng nhằm đánh giá tính hợp lý và khả thi của các biện pháp quản lý mà tác giả luận văn đề xuất

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

Đề tài sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu:

sử dụng các công thức tính số trung vị, số trung bình cộng,… để so sánh, đối chiếu các kết quả nghiên cứu nhằm rút ra những kết luận khoa học cho đề tài

8 Đóng góp của đề tài

Đề tài góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH của Hiệu trưởng ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

Làm sáng tỏ thực trạng công tác quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH của Hiệu trưởng ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

Đề xuất các biện pháp tăng cường quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH của Hiệu trưởng ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục, phụ lục, luận văn được trình bày gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý TBDH ở các trường PTDTNT

Chương 2: Thực trạng quản lý TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên Chương 3: Biện pháp quản lý TBDH ở các trường PTDTNT tỉnh Điện Biên