skkn vận dụng phương pháp kí họa vào bài vẽ tranh phong cảnh

Đặc biệt trong các bài vẽ tranh phong cảnh của các em đa số vẽ theo cảm tính, theo suy nghĩ nên trong tranh không theo nguyên tắc về luật xa gần, cách trình bày bố cục còn tương tự như n

I.PHẦN MỞ ĐẦU:

I.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Nói đến mĩ thuật là nói đến cái hay cái đẹp Trong cuộc sống con người ta

luôn nỗ lực để hoàn thiện bản thân, hướng đến sự hoàn mĩ cả hình thức lẫn tâm

hồn Muốn mình phát triển toàn diện thì phải cố gắng hoàn thiện bản thân ở nhiều

lĩnh vực, để góp sức mình xây dựng cho đất nước ngày càng giàu đẹp hơn Chính

vì vậy đất nước ta luôn đề cao vai trò của giáo dục Luôn khẳng định giáo dục là

quốc sách hàng đầu để phát triển đất nước

Song song với điều đó việc giáo dục thẩm mĩ trong nhà trường cho học sinh

cũng đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách

cho học sinh, để hướng các em đến sự phát triển toàn diện về đức- trí- thể-mĩ

Trong quá trình dạy học ở trường THCS Nguyễn Tất Thành tôi thấy bộ môn

Mĩ thuật đã thực sự thu hút được các em Nhưng đa số các em chỉ biết vẽ theo cảm

xúc riêng của mình mà nhiều khi quên mất rằng: “Nghệ thuật chân chính bao giờ

cũng bắt nguồn từ cuộc sống ” đặc biệt trong bài vẽ tranh phong cảnh của các em,

đa phần các em chỉ biết đặt bút xuống là vẽ chứ chưa có ý tưởng cụ thể, chưa có sự

chuẩn bị, không dựa trên tư liệu ghi chép từ thực tế, nên các bức tranh của các em

chưa phong phú về nội dung và hình thức thể hiện, rất khô cứng và buồn tẻ, chưa

có hồn do vốn biểu tượng nghèo nàn và thiếu cảm xúc Chính vì vậy trong những

năm làm công tác giảng dạy tại trường THCS Nguyễn Tất Thành tôi luôn suy nghĩ

làm cách nào để giúp các em có thể chọn được nội dung phù hợp, xây dựng bố cục,

hình ảnh phong phú, sinh động, màu sắc hài hòa rõ trọng tâm Khi đã làm tốt được

những yêu cầu này các em sẽ cảm thấy hứng thú và yêu thích môn học hơn

Từ những lí do trên tôi mạnh dạn chọn và thực hiện đề tài vận dụng phương

pháp kí họa vào bài vẽ tranh phong cảnh

I.2 MỤC TIÊU NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:

- Giúp giáo viên có phương pháp dạy môn Mĩ thuật hiệu quả nhất để phát huy

tính tích cực, sáng tạo của học sinh, trong quá trình học tập mĩ thuật ở trường

THCS

- Hệ thống lại phương pháp kí họa cho học sinh, giúp học sinh vận dụng

phương pháp này vào trong bài vẽ tranh đề tài tranh phong cảnh và phong cảnh quê

hương của mình

- Truyền tải được toàn bộ vấn đề mà mình đã nghiên cứu đến với các đối

tượng học sinh Học sinh lĩnh hội kiến thức và vận dụng vào các bài vẽ tranh của

mình một cách chủ động, tích cực, sáng tạo

I.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Vận dụng phương pháp kí họa vào bài vẽ tranh đề tài.Tranh phong cảnh ở

khối lớp 7 và phong cảnh quê hương ở khối lớp 9

I.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

* Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Nghiên cứu qua sách giáo khoa, sách giáo viên lớp 7 và lớp 9

- Nghiên cứu qua nội dung tài liệu bồi dưỡng giáo viên THCS môn Mĩ thuật

* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tế

- Nghiên cứu qua việc giảng dạy thực tế ở nhà trường THCS Nguyễn Tất

Thành

* Phương pháp nghiên cứu hỗ trợ:

- Dự giờ đồng nghiệp các tiết dạy vẽ tranh phong cảnh

- Dạy tiết thử nghiệm có đồng nghiệp góp ý rút kinh nghiệm

II PHẦN NỘI DUNG:

II.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:

- Căn cứ vào nhiệm vụ, yêu cầu của bộ môn

- Căn cứ vào nội dung chương trình sách giáo khoa

- Với tư cách là nhà giáo, giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy cần phải

nghiên cứu kĩ cơ sở lí luận và nắm vững các kiến thức về bộ môn và phương pháp

dạy bộ môn nhằm đạt được kết quả cao nhất

II.2 THỰC TRẠNG

a Thuận lợi-khó khăn:

*Thuận lợi:

- Qua quá trình giảng dạy tôi thấy đa số các em đều yêu thích, hào hứng với

môn học Nhiều em có năng khiếu thể hiện bài vẽ tốt

- Kí họa về phong cảnh chủ yếu thực hiện ngoài trời nên học sinh có hứng thú

trong học tập

- Sống ở vùng tây nguyên có nhiều cảnh lao động sản xuất, thiên nhiên phong

phú để các em thực hiện các bài kí họa của mình

- Thường xuyên nhận được sự quan tâm từ Phòng giáo dục, Ban giám hiệu

nhà trường và phụ huynh học sinh

- Có một số phương tiện hỗ trợ dạy học hiệu quả ( máy chiếu, mẫu vẽ, tranh

ảnh )

- Giáo viên luôn tận tình, tìm tòi, sáng tạo Sử dụng nhiều phương pháp hay

trong quá trình dạy học

*Khó khăn:

- Cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy và học mĩ thuật còn nhiều khó khăn

Chưa có phòng học chức năng, chưa có đủ đồ dùng cần thiết để phục vụ cho môn

học

- Nhiều phụ huynh còn nhìn nhận môn Mĩ thuật là môn học phụ nên thiếu sự

đầu tư về đồ dùng học tập cho con em, dẫn đến kết quả học tập chưa đạt hiệu quả

cao

- Các tiết học về kí họa còn ít nên các em chưa được thực hành nhiều

- Một số học sinh còn lười biếng trong quá trình học và thực hành, làm bài

theo kiểu đối phó, qua loa, đại khái Đặc biệt trong các bài vẽ tranh phong cảnh của

các em đa số vẽ theo cảm tính, theo suy nghĩ nên trong tranh không theo nguyên

tắc về luật xa gần, cách trình bày bố cục còn tương tự như nhau, hình ảnh còn khô

cứng chưa sinh động

b Thành công - hạn chế:

*Thành công:

- Nâng cao năng lực quan sát, bao quát sự vật cho học sinh Rèn luyện được

cho các em khả năng nắm bắt đặc điểm, vẽ hình, từ đó thể hiện trong bài vẽ tranh

tốt hơn

- Thông qua việc kí họa cảnh vật xung quanh mình các em sẽ cảm nhận được

vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh vật, con người Từ đó biết trân trọng, yêu quý cảnh

đẹp tự nhiên

- Tăng khả năng làm việc lôgic, khoa học khi xây dựng hình ảnh bắt nguồn từ

thực tế, sau đó mới đến vận dụng và hoàn chỉnh kiến thức thông qua việc thực

hành trong bài vẽ tranh

*Hạn chế:

- Thời gian để các em thực hiện kí họa lấy tư liệu sẽ bị bó hẹp nếu các em

không chăm chỉ, chú ý tới môn học

- Môn Mĩ thuật chỉ đánh giá bằng nhận xét theo hai mức Đ và CĐ, điều này

tạo tâm lí nhẹ nhàng cho các em nhưng cũng là nguyên nhân khiến nhiều em không

nỗ lực trong quá trình học tập

c Mặt mạnh - mặt yếu:

*Mặt mạnh:

- Được sự quan tâm chặt chẽ của ngành giáo dục với các đợt bồi dưỡng

chuyên môn đã góp phần làm nâng cao chuyên môn, tích lũy thêm nhiều phương

pháp dạy học mới hiệu quả hơn

- Ngày nay nhiều phụ huynh có tư tưởng tiến bộ, họ nhận thức được cần phải

cố gắng đầu tư để con mình phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ Chính vì thế

môn học cũng có nhiều lợi thế hơn

- Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú khi tham gia vào việc kí họa ngoài trời, bởi

nó tạo được tâm lí thoải mái, sự mới lạ cho học sinh khi được thỏa sức chọn lựa

góc cảnh mà mình thích, kích thích được sự tò mò thích khám phá, học hỏi ở học

sinh

*Mặt yếu:

- Trước những cảnh vật rộng lớn các em sẽ cảm thấy khó “thâu tóm”, nắm bắt

để ghi chép khi các em chưa có nhiều kinh nghiệm và kĩ năng kí họa tốt

- Cơ sở vật chất còn hạn chế cũng là yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng học tập

* Về phía học sinh:

- Tâm lí chung của các em đó là còn coi môn Mĩ thuật là môn học phụ nên các

em chưa thực sự chú ý đầu tư

- Nhiều học sinh còn chưa chịu khó trong quá trình học tập, ít tìm tòi, khám

phá Đa số các em là con công nhân, đời sống còn nhiều khó khăn, ít điều kiện đầu

tư về đồ dùng học tập để các em thực hành kí họa

* Về phía giáo viên:

Một số đồng chí giáo viên chưa quan tâm sâu sát đến các bài vẽ tranh phong

cảnh của các em Thường để tự các em suy nghĩ, tham khảo trong sách vở nên

không tránh khỏi việc các em chép tranh của các họa sĩ hoặc các bài vẽ mẫu

e Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra

Trong quá trình dạy học thì việc rèn luyện khả năng sáng tạo, tính độc lập, sự

linh hoạt, năng động của học sinh là việc làm hết sức cần thiết để tạo ra con người

hoàn chỉnh hơn cho thế hệ mới, những khả năng này không chỉ có ở những môn

học khác mà trong môn Mĩ thuật giáo viên cũng nên phối hợp rèn luyện cho học

sinh, việc kí họa ngoài trời sẽ đem lại cho các em nguồn cảm hứng mới, khơi dậy

trong các em khả năng khám phá, tìm tòi Tôi thấy kí họa là điều cần thiết để tạo

cơ sở tốt ban đầu cho việc xây dựng một bố cục tranh phong phú và sinh động

Với tâm huyết của một người giáo viên, tôi thấy mình cần giúp các em tìm ra

phương pháp mới để kích thích khả năng học tập, sáng tạo của các em Tôi đã

giành nhiều thời gian để tham khảo thêm các tài liệu, nghiên cứu từ thực tế giảng

dạy của bản thân và sự giúp đỡ của các đồng chí đồng nghiệp để mạnh dạn chọn đề

tài “Vận dụng phương pháp kí họa vào bài vẽ tranh phong cảnh” Cho học sinh

khối 7 và khối 9 ở trường THCS Nguyễn Tất Thành nhằm giúp các em học tốt hơn,

nâng cao năng lực quan sát, nhận xét, cảm thụ cái đẹp, rèn luyện kĩ năng vẽ hình

vận dụng kiến thức vào bài thực hành

II.3 NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ BIỆN PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN

a Mục tiêu của giải pháp biện pháp:

Nhằm rèn luyện kĩ năng kí họa ngoài trời cho học sinh, giúp học sinh làm bài

sinh động, sáng tạo hơn, không bị lệ thuộc vào khuôn mẫu có sẵn trong sách giáo

khoa và các bài tham khảo thông qua việc “Vận dụng phương pháp kí họa vào

bài vẽ tranh phong cảnh”

b Nội dung và cách thức thực hiện các giải pháp, biện pháp

Nội dung môn Mĩ thuật bao gồm các kĩ năng về cách thực hành một bài vẽ ở

từng phân môn: trang trí, vẽ theo mẫu, vẽ tranh và sơ lược về lí thuyết mĩ thuật,

học sinh được tìm hiểu nhận xét các tác phẩm mĩ thuật, giúp các em nâng cao năng

lực cảm thụ và thêm yêu thích môn học này

Trong môn Mĩ thuật thì vẽ tranh là môn học có sự tổng hòa các yếu tố tạo

hình như đường nét, hình khối, đậm nhạt, màu sắc Sắp xếp chúng theo một khuôn

khổ nhất định của một bức tranh thông qua cảm xúc của người vẽ để nêu bật được

nội dung chủ đề của bức tranh Nhưng không phải khi nào người học cũng làm

được điều đó theo sự tưởng tượng và cảm xúc của mình mà để đạt kết quả cao hơn

trước khi học bài vẽ tranh phong cảnh và phong cảnh quê hương ở bài trước đó

giáo viên dành ít phút cuối của bài học để hướng dẫn cho học sinh kí họa trước ở

nhà làm cơ sở để vận dụng vào bài vẽ tranh, giáo viên cần hệ thống lại cho học

sinh nhớ lại kí họa là gì? hướng dẫn cho các em một số chất liệu thông dụng có thể

sử dụng khi kí họa Sau khi học sinh đã nhớ được cách kí họa và cách sử dụng chất

liệu thì giáo viên tiếp tục hướng dẫn các em cách chọn cảnh, cắt cảnh và tiến hành

kí họa và yêu cầu các em thực hiện những công việc này ở nhà, để chuẩn bị trước

cho tiết vẽ tranh phong cảnh ở khối lớp 7 và phong cảnh quê hương ở khối lớp 9

b.1 Kí họa:

Giáo viên cần hệ thống lại cho học sinh nhớ lại khái niệm kí họa là gì:

*Là hình thức vẽ nhanh nhằm ghi lại những nét chính, chủ yếu nhất đồng thời

ghi lại cảm xúc của người vẽ về thiên nhiên, cảnh vật, con người

b.2 Chất liệu:

Cần hướng dẫn cho học sinh sử dụng chất liệu phù hợp, gọn nhẹ với việc kí

họa phong cảnh ngoài trời như: Bút chì, bút sắt, bút dạ, chì than, màu nước…

b.3 Cách chọn cảnh và cắt cảnh:

Là một khâu rất quan trọng để các em có thể chọn được cảnh phù hợp với nội

dung bài học

b.3.1 Chọn cảnh:

Thiên nhiên vô cùng phong phú, có những cảnh vật tự nó đã đẹp giống như

một bức tranh tự nhiên, người vẽ không cần thêm bớt về bố cục cũng như màu

sắc.Tuy nhiên không phải cảnh nào cũng đẹp và hoàn chỉnh, vì vậy cần hướng cho

học sinh biết cách ngắm cảnh, chọn cảnh Xem cảnh nào cảm thấy đẹp nhất và có

cảm xúc nhất, đủ các yếu tố như: Bố cục đẹp, có xa, có gần, lớp trước, lớp sau,

nhịp nhàng có trọng tâm để chọn khi bắt đầu kí họa

Bước đầu kí họa giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu một số loại cây để

các em không bị bỡ ngỡ khi nắm bắt đặc điểm Từ đó chọn góc cảnh, ban đầu khi

mới kí họa cảnh nên hướng cho các em chọn những phong cảnh đơn giản trước bởi

vì trong cảnh bao la khi nhìn thường làm cho các em lúng túng, dễ bị ngợp mắt sẽ

khó xác định trọng tâm, giới hạn khi kí họa, chính vì thế nên chọn một góc cảnh

chỉ có hai hoặc ba vật thể để kí họa

Ví dụ: Dòng sông, con thuyền, chiếc cầu, cây xung quanh hoặc ngôi nhà và

cây cối (Hình a,b)

Như vậy học sinh sẽ từng bước làm quen được với việc kí họa từ hẹp đến rộng,

từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp để khi đứng trước cảnh các em sẽ đủ tự tin

chủ động trong việc “thâu tóm” đối tượng vào bức vẽ của mình

Một số góc cảnh đẹp

Hình a Hình b

b.3.2 Cắt cảnh:

- Giáo viên cần hướng cho học sinh cách cắt cảnh hiệu quả trong quá trình

chọn cảnh để tìm ra bố cục đẹp nhất Giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh

cách làm bìa cứng để cắt cảnh hiệu quả hơn, bằng cách tạo khung ngắm nhỏ bằng

bìa cứng khổ giấy khoảng 12 x 16 cm được cắt khoét rỗng theo hình chữ nhật

hoặc dùng hai ngón tay cái và tay trỏ của hai bàn tay đan vào nhau tạo thành

khung ngắm (hình a và hình b) khi chọn cảnh và cắt cảnh sẽ có hai phần chính là

cảnh động hoặc tĩnh Cảnh động là hoạt động của người hoặc lúc cây đang

chuyển động trong gió, cảnh động thì cần tiến hành kí họa trước và ghi lại nhanh

hơn

Hình a Hình b

*Lưu ý học sinh những điều sau trong quá trình cắt cảnh:

+ Tránh mảng hình bằng nhau, giống nhau, đối xứng ở hai bên

+ Tránh mảng hình quá lớn ở chính giữa tranh

+ Tránh đường chéo góc cắt đôi tranh

+ Tránh đường chân trời chạy ngang qua chính giữa bức tranh chia bức tranh làm

hai phần bằng nhau

b.3.3 Thực hành kí họa:

Dựa vào khung ngắm, phác hình của cảnh vật trên giấy vẽ, có thể lấy một vật

trong cảnh để so sánh Ví dụ: lấy chiều cao của một ngôi nhà để so sánh với các đồ

vật khác trong cảnh như lùm cây, đống rơm , con người

Giáo viên hướng dẫn tỉ mỉ cho học sinh cách phác hình bằng nét thẳng, phác

mảng hình lớn trước, hình mảng nhỏ sau Luôn luôn so sánh các đường hướng của

cảnh vật với đường tầm mắt Không nên tham những chi tiết nhỏ, cần lược bỏ chi

tiết không cần thiết, khi vẽ nên quy hình cảnh vật vào mảng hình lớn, không để ý

vào chi tiết như sợi rơm, từng lá, quả của cây, từng chi tiết nhỏ của nhà cũng có thể

bỏ bớt những mảng hình, hình mảng không đẹp Cần nhắc các em có thể gợi đậm

nhạt khi đã tương đối hoàn thiện về hình để tạo được chiều sâu không gian, lớp

trước, lớp sau Cần làm nổi rõ những cảnh ở lớp trước, cảnh trọng tâm

Có thể ban đầu những gì mà các em kí lại cảnh trong bài kí họa của mình chưa

được tốt lắm, nét vẽ còn lúng túng, hình chưa được chính xác Giáo viên có thể

nhắc các em đưa bài để mình xem trước Sau đó góp ý và hướng dẫn để các em

chỉnh bài Bài kí họa của các em sẽ hoàn chỉnh và tiến bộ hơn

(Một số bài kí họa tham khảo giáo viên giới thiệu cho học sinh xem trong quá trình

hướng dẫn các em kí họa)

a b

c d

(Hình a kí họa nét và hình b,c,d kí họa nét có gợi đậm nhạt)

b.4 Vận dụng vào bài vẽ tranh:

Sau khi học sinh đã có hai hoặc ba bài kí họa đã chuẩn bị trước ở nhà, trong

tiết học ở lớp giáo viên chọn một bài tốt nhất để các em dựa vào đó thể hiện bài

làm vẽ tranh phong cảnh hoặc phong cảnh quê hương hoàn chỉnh

b.4.1 Xây dựng bố cục:

- Đầu tiên giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh dựa vào bài kí họa của mình

để xây dựng bố cục Dựa vào các mảng hình trong bài vẽ kí họa sắp xếp mảng

chính, mảng phụ có trọng tâm, bố cục trong tranh phong cảnh phải theo sát những

tư liệu đã kí họa và ít nhiều gợi được địa danh của cảnh vật như: đó là nơi nào

thuộc địa danh và có đặc điểm gì?

+ Ví dụ: cảnh núi đồi hay cảnh đồng bằng, sông nước

- Có nhiều hình thức thể hiện tranh phong cảnh, có thể thêm hoặc bớt một số

chi tiết làm sao để tạo nên một tổng thể thống nhất và hợp lí về bố cục Khi bố trí

các mảng hình phải phối hợp sao cho tạo được một bố cục độc đáo mang vẻ đẹp

riêng trong mỗi bài vẽ

b.4.2 Vẽ hình:

- Dựa vào những mảng hình đã xây dựng để phác hình tổng thể theo các lớp

của luật xa gần Lớp hình ở trước, ở giữa và ở phía sau bằng những nét thẳng:

+ Lớp ở trước: là lớp gần với tầm mắt người nhìn nhất nên cần thể hiện hình

to cao và rõ nhất, có thể gợi một số chi tiết của cây cối nhà cửa

+ Lớp ở giữa: còn gọi là lớp trung gian, khi vẽ sẽ được diễn tả thấp nhỏ hơn

về hình so với lớp trước, không cần nhấn nhiều chi tiết

+ Lớp ở sau: Là lớp ở xa nhất khi quan sát ta sẽ thấy cảnh vật thấp, nhỏ và mờ

hơn các lớp trước, lưu ý học sinh không nhấn chi tiết

- Giáo viên nhắc học sinh đối với bài vẽ tranh phong cảnh ở khối lớp 7 thì

cảnh vật là chính, có thể điểm thêm người hoặc không, nhưng đối với bài vẽ tranh

phong cảnh quê hương ở khối lớp 9, nên điểm thêm hình ảnh người sẽ làm bức

tranh sinh động hơn

- Cũng cần lưu ý học sinh trong cách sử dụng đường nét của các em Cảnh vật

ở gần sẽ được nhấn đậm sắc sảo, nét ở xa có thể diễn tả nhỏ và mờ dần để gợi được

không gian xa gần trong bài vẽ

b.4.3 Vẽ màu:

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách vẽ màu theo cảm xúc riêng của các

em hoặc có thể vẽ màu dựa vào màu cảnh vật tự nhiên, thời gian mà các em đã kí

họa phong cảnh đó

Lưu ý các em trong cách dùng màu cần nhấn được trọng tâm của hình ảnh

chính trong tranh vẽ màu theo các lớp cảnh, có thể gợi ý cho các em sử dụng màu

tùy thuộc vào bài để gợi được không gian theo luật xa gần

Trong quá trình học sinh thực hành bài giáo viên luôn quan sát, động viên,

hướng dẫn học sinh đặc biệt là những học sinh còn lúng túng trong cách vẽ bài

Luôn khuyến khích tinh thần học tập của học sinh, tuyên dương những học

sinh có tiến bộ và có bài vẽ tương đối tốt hoặc tốt

Một số bài vẽ tranh phong cảnh của học sinh

a b

b c

Dạy thực nghiệm

* Vẽ tranh: Đề tài phong cảnh quê hương

(Tiết 1)

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức:

- Học sinh hiểu hơn về thể loại tranh phong cảnh

- Hiểu sâu hơn cách khai thác nội dung đề tài

- Hiểu hơn về bố cục, hình mảng, đậm nhạt và màu sắc trong vẽ tranh

2 Kĩ năng:

- Học sinh biết cách tìm , chọn cảnh đẹp vẽ được tranh về đề tài Phong cảnh quê

hương

3 Thái độ:

- Học sinh thêm yêu quê hương và tự hào về nơi mình đang sống

II CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên:

- Một số bài kí họa để học sinh tham khảo

- Một số bức tranh phong cảnh

- Đồ dùng dạy học

2 Học sinh :

- Một số bài kí họa

- Đồ dùng học tập môn Mĩ thuật: Giấy, bút chì, tẩy

III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

1.Ổn định tổ chức : (1 phút) Kiểm tra sĩ số lớp