Ứng xử văn hóa trong du lịch tại làng nghề truyền thống ở hà nội ( khảo sát tại làng gốm bát tràng và làng lụa hà đông vạn phúc)

1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRỊNH THỊ OANH ỨNG XỬ VĂN HOÁ TRONG DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở HÀ NỘI KHẢO SÁT TẠI LÀNG GỐM BÁT TRÀNG VÀ

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRỊNH THỊ OANH

ỨNG XỬ VĂN HOÁ TRONG DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở HÀ NỘI (KHẢO SÁT TẠI LÀNG GỐM BÁT TRÀNG VÀ LÀNG LỤA VẠN PHÚC)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015

2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRỊNH THỊ OANH

ỨNG XỬ VĂN HOÁ TRONG DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở HÀ NỘI (KHẢO SÁT TẠI LÀNG GỐM BÁT TRÀNG VÀ LÀNG LỤA VẠN PHÚC)

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN THUÝ ANH

Hà Nội, 2015

3

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 6

DANH MỤC BẢNG BIỂU 7

MỞ ĐẦU 8

1 Lí do chọn đề tài 8

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 10

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài 10

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 10

5 Lịch sử nghiên cứu đề tài Error! Bookmark not defined

6 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Bố cục đề tài Error! Bookmark not defined

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ỨNG XỬ Error! Bookmark not

defined

VĂN HOÁ TRONG DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Error!

Bookmark not defined

1.1 Cơ sơ ̉ lý luâ ̣n Error! Bookmark not defined

1.1.1 Du li ̣ch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.1.1.1 Làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.1.2 Ứng xử văn hoá trong du lịch tại làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.1.2.1 Ứng xử Error! Bookmark not defined

1.1.2.3 Ứng xử văn hoá trong du lịch Error! Bookmark not defined

thống Error! Bookmark not defined

1.2 Cơ sơ ̉ thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.2.1 Kinh nghiệm phát triển du lịch làng nghề trên thế giơ ́ i và ở Viê ̣t Nam Error! Bookmark not defined

1.2.1.1 Tại Nhật Bản Error! Bookmark not defined

1.2.1.2 Tại Thái Lan Error! Bookmark not defined

1.2.1.3 Tại Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2.2 Bài học về ứng xử văn hoá trong du lịch Error! Bookmark not defined

1.2.2.1 Bảo vệ môi trường, đảm bảo sức chứa của điểm đếnError! Bookmark not defined

1.2.2.2 Chia sẻ lợi ích giữa các bên liên quan Error! Bookmark not defined

1.2.2.3 Quy hoạch, quản lý chất lượng điểm đếnError! Bookmark not defined

1.2.2.4 Phát triển du lịch gắn liền với công tác bảo tồn di sảnError! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

4

Chương 2 THỰC TRẠNG ỨNG XỬ VĂN HOÁ TRONG DU LỊCH TẠI

LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG HÀ NỘI (KHẢO SÁT TẠI LÀNG GỐM

BÁT TRÀNG VÀ LÀNG NGHỀ LỤA VẠN PHÚC) Error! Bookmark not defined

2.1 Khái quát về tình hình phát triển du lịch làng nghề của Hà Nội Error! Bookmark

not defined

2.2 Tổng quan về làng gốm Bát Tràng và làng lụa Vạn Phúc Error! Bookmark not

defined

2.2.1 Làng nghề gốm Bát Tràng Error! Bookmark not defined

2.2.2 Làng nghề lụa Vạn Phúc Error! Bookmark not defined

2.3 Thư ̣c tra ̣ng chung về phát triển du lịch tại làng gốm Bát Tràng và làng lu ̣a

Vạn Phúc Error! Bookmark not defined

2.3.1 Cơ sở hạ tầng - vật chất kỹ thuật làng nghề Error! Bookmark not defined

2.3.2 Khách du lịch Error! Bookmark not defined

2.3.3 Xúc tiến du lịch Error! Bookmark not defined

2.3.4 Sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined

2.4 Thực trạng ứng xử văn hoá trong du lịch tại làng gốm Bát Tràng và làng

lụa Vạn Phúc Error! Bookmark not defined

2.4.1 Ứng xử của chính quyền, ban quản lý địa phươngError! Bookmark not defined

2.4.1.1 Khả năng quản lý, phối hợp với các đơn vị cung ứng dịch vụ du lịchError! Bookmark not defined

2.4.1.2 Cách thức tổ chức các cơ sở sản xuất và kinh doanh trong khu vực

tham quan của khách du lịch Error! Bookmark not defined

2.4.1.3 Cách xây dựng bảng chỉ dẫn, biển báo và trung tâm cung cấp thông

tin du lịch tại làng nghề Error! Bookmark not defined

2.4.1.4 Xây dựng và tổ chức các dịch vụ công cộng phục vụ nhu cầu tham

quan tại làng nghề Error! Bookmark not defined

2.4.1.5 Mức độ quản lý về ô nhiễm môi trường, cảnh quan tại làng nghềError! Bookmark not defined

2.4.1.6 Đảm bảo tình hình an ninh - trật tự và xử lý kịp thời, hiệu quả vấn đề

bất cập nảy sinh đối với du khách Error! Bookmark not defined

2.4.2 Ứng xử của cộng đồng dân cư địa phương Error! Bookmark not defined

2.4.2.1 Ứng xử của cộng đồng dân cư địa phương với phát triển du lịchError! Bookmark not defined

2.4.2.2 Ứng xử của cộng đồng dân cư địa phương thông qua sản phẩm du

lịch Error! Bookmark not defined

2.4.2.3 Thói quen và ứng xử của cộng đồng dân cư với khách du lịchError! Bookmark not defined

2.4.3 Ứng xử của các đơn vị cung ứng dịch vụ du lịch Error! Bookmark not defined

2.4.3.1 Diện mạo, trang phục của nhân viên Error! Bookmark not defined

2.4.3.2 Trình độ chuyên môn của nhân viên Error! Bookmark not defined

2.4.3.3 Thái độ phục vụ của nhân viên Error! Bookmark not defined

2.5 Đánh giá chung về ứng xử văn hoá trong du lịch tại làng nghề truyền

thống ở Hà Nội (Nghiên cứu trường hợp ứng xử đối với khách du lịch ta ̣i làng

gốm Ba ́ t Tràng và làng lụa Va ̣n Phúc) Error! Bookmark not defined

2.5.1 Kết quả nghiên cứu phân tích số liệu Error! Bookmark not defined

2.5.2 Đánh giá chung về ứng xử văn hoá trong du lịch tại làng nghề truyền thống ở

Hà Nội Error! Bookmark not defined

5

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN CẢI THIỆN ỨNG XỬ VĂN HOÁ

TRONG DU LỊCH LÀNG NGHỀ Ở HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

3.1 Những căn cứ để đề xuất giải pháp Error! Bookmark not defined

3.1.1 Đi ̣nh hướng phát triển của ngành du lịch Viê ̣t Nam Error! Bookmark not defined

3.1.2 Định hướng phát triển du lịch làng nghề ở Việt NamError! Bookmark not defined

3.1.3 Định hướng phát triển của du lịch làng nghề ở Hà NộiError! Bookmark not defined

3.1.4 Những căn cứ từ thực tiễn Error! Bookmark not defined

3.2 Các nho ́ m giải pháp nhằm cải thiện ứng xử văn hoá trong du lịch làng

nghề truyền thống ở Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.2.1 Xây dựng, hoàn thiện cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật du lịchError! Bookmark not defined

3.2.2 Bảo vệ môi trường và cảnh quan làng nghề Error! Bookmark not defined

3.2.3 Đảm bảo an ninh, an toàn, trật tự xã hội Error! Bookmark not defined

3.2.4 Xúc tiến quảng bá, xây dựng thương hiệu Error! Bookmark not defined

3.2.5 Chính sách phát triển, đầu tư du lịch tại làng nghềError! Bookmark not defined

3.2.6 Quản lý, quy hoạch phát triển du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.7 Đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao nhận thức cho người dânError! Bookmark not defined

3.2.8 Bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống của làng nghề hướng đến sự

phát triển bền vững Error! Bookmark not defined

3.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined

3.3.1 Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước về du lịchError! Bookmark not defined

3.3.2 Kiến nghị đối với các công ty du lịch Error! Bookmark not defined

3.3.3 Kiến nghị đối với Hiệp hội làng nghề và các hộ dân kinh doanh du lịchError! Bookmark not defined 3.3.4 Kiến nghị đối với cộng đồng dân cư địa phương Error! Bookmark not defined

3.3.5 Kiến nghị đối với khách du lịch Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

6

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ESRT Chương trình phát triển năng lực du lịch có trách nhiệm với

môi trường và xã hội do liên minh Châu Âu tài trợ (gọi tắt là Dự án EU)

JICA Japan Interantional Cooperation Agency - Cơ quan hợp tác

quốc tế Nhật Bản MPDF Chương trình phát triển kinh tế tư nhân của tổ chức ngân

hàng thế giới

VH - TT & DL Văn hoá, thể thao & Du lịch

7

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 So sánh du lịch làng nghề với du lịch nông thôn 20

Bảng 1.2 So sánh du lịch làng nghề với du lịch văn hoá 22

Bảng 1.3 So sánh du lịch làng nghề với du lịch sinh thái 23

Bảng 2.1 Quy trình sản xuất gốm tại Bát Tràng 47

Bảng 2.2 Ứng xử của cộng đồng địa phương đối với khác h du lịch ta ̣i làng gốm Bát Tràng, làng lụa Va ̣n Phúc 76

Bảng 2.3 Ứng xử của các đơn vị cung ứng du lịch đối với khách du lịch tại làng gốm Bát Tràng, làng lụa Va ̣n Phúc 80

Bảng 2.4 Mức độ đánh giá ứng xử văn hoá trong du lịch ta ̣i là ng nghề gốm Bát Tràng và làng nghề lụa Vạn Phúc 83

Bảng 3.1 Sơ đồ mối liên kết trong kinh doanh 101

DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1 Mục đích chuyến đi của khách du lịch tới làng gốm Bát Tràng 58

Biểu đồ 2.2 Mục đích chuyến đi của khách du lịch tới làng lụa Vạn Phúc 59

Biểu đồ 2.3 Cách thức tham quan làng nghề của khách du lịch tại Bát Tràng 68

Biểu đồ 2.4 Cách thức tham quan làng nghề của khách du lịch tại Bát Tràng 69

Biểu đồ 2.5 Đánh giá của khách du lịch về ứng xử của chính quyền, ban quản lý địa phương tại Bát Tràng, Vạn Phúc 85

Biểu đồ 2.6 Đánh giá của khách du lịch về ứng xử của cộng đồng dân cư địa phương tại Bát Tràng, Vạn Phúc 85

Biểu đồ 2.7 Đánh giá của khách du lịch về ứng xử của các đơn vị cung ứng du lịch tại Bát Tràng, Vạn Phúc 86

8

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, du lịch đang thực sự trở thành ngành kinh tế trọng điểm ở hầu hết các quốc gia trên th ế giới Cuộc sống vâ ̣t chất tiê ̣n nghi, trình độ dân trí cao khiến nhu cầu tìm hiểu thế giới xung quanh, khám phá những nét đặc trưng , khác biệt giữa các nền văn hoá ngày càng tăng Sự thoả mãn những nhu cầu ấy là một trong những động lực thúc đẩy con người đi du lịch nhiều hơn Vì thế, trong những năm gần đây, phát triển du lịch làng nghề trở thành một hướng đi đúng đắn , phù hợp, đươ ̣c nhiều quốc gia ưu tiên lựa cho ̣n trong chính sách quảng bá và phát triển du lịch Bên cạnh đó, hình thức du lịch này còn góp phần phát triển kinh tế nông thôn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc

Ở Việt Nam , làng nghề truyền thống ngày càng trở nên hấp dẫn đối với khách du lịch bởi những giá tri ̣ văn hoá lâu đời , bởi quá trình sáng tạo từng sản phẩm thủ công đều truyền tải nét đă ̣c trưng văn hoá của mỗi vùng, miền

Có thể thấy, du lịch Viê ̣t Nam không thiếu những lợi thế về tài nguyên nhưng viê ̣c khai thác thiếu đi ̣nh hướng , không hiê ̣u quả đang làm giảm tốc độ tăng trưởng của ngành du lịch nói chung và du li ̣ch làng nghề nói riêng Bên cạnh đó, những câu chuyê ̣n đáng buồn về cách ứng xử với khách du l ịch, cách làm du lịch theo kiểu “ăn xổi”, “chộp giâ ̣t” cũng đang khiến h ọ ngần nga ̣i khi đến ho ặc quay trở lại nước ta Việc duy trì và kiểm soát chất lượng du lịch, quản lý điểm đến, hình thành môi trường du lịch “an toàn, thân thiện” chính là vấn đề thiết yếu để tạo ra cảm hứng cũng như niềm tin của du khách khi chọn lựa đến Việt Nam Ngoài ra hoạt động này còn nhằm mục đích thoả mãn nhu cầu, mong muốn của tất cả các chủ thể tham gia vào hoạt động du lịch và tác động trực tiếp đến sự hài lòng của khách về chuyến đi

Hà Nội kể từ khi m ở rộng diện tích về phía Nam, sát nhập thêm tỉnh Hà Tây

cũ đã trở thành m ảnh đất tập trung số lươ ̣ng làng nghề lớn nhất cả nước Theo số liê ̣u thống kê của phòng Quản lý Thủ công nghiệp và Làng nghề, Sở Công thương

Hà Nội, tính đến năm 2014, toàn thành phố hiện có 1.350 làng nghề, trong số đó có khoảng 200 làng nghề truyền thống và có đến ¼ trong số đó có tuổi đời trên 100

9

năm được kết tinh từ biết bao giá trị văn hoá, lịch sử lâu đời của mảnh đất kinh kỳ Hơn nữa những làng nghề này lại nằm ở những trục giao thông chính thuận lợi c ả đường sông lẫn đường bộ nên thuận tiện để xây dựng , kết nối các điểm , tuyến du lịch trên đi ̣a bàn và vùng phu ̣ câ ̣n Tuy nhiên, việc phát triển làng nghề và thị trường

du lịch tại Hà Nội vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và tồn tại nhiều bất cập

Thứ nhất, một số cụm làng nghề như mây tre đan Phú Vinh, khảm trai Chuyên Mỹ, nón Làng Chuông… đã có định hướng phát triển từ 2003 - 2004 nhưng đến nay vẫn chưa có chuyển biến tích cực, số lượng du khách còn hạn chế

Thứ hai, tại một số làng nghề ngườ i dân đã biết kết hơ ̣p giữa sản xuất hàng thủ công truyền thống với phu ̣c vu ̣, bán sản phẩm cho khách du lịch như làng gốm Bát Tràng, làng lụa Vạn Phúc Nhưng nhìn chung hoạt động du lịch chỉ dừng ở mức

độ phát triển tự phát, sản phẩm du li ̣ch còn đơn điệu, thiếu tính hấp dẫn Du li ̣ch làng nghề chưa thực sự tăng được nguồ n thu và đảm bảo sự công b ằng lợi ích giữa các bên tham gia, hướng tới sự phát triển bền vững

Thứ ba, cộng đồng dân cư sở ta ̣i đã nhâ ̣n thức được vai trò của du li ̣ch đối với làng nghề nhưng la ̣i thiếu kỹ năng, nghiê ̣p vu ̣ trong viê ̣c điều hành, tổ chức hoa ̣t

đô ̣ng phu ̣c vu ̣ khách Các sản phẩm thủ công chủ yếu hướng đến “xuất khẩu các đồ

mỹ nghệ cao cấp” mà chưa hướng đến sản phẩm lưu niệm đặc trưng của du lịch làng nghề

Thứ tư, cộng đồng dân cư chưa nhận thức được vai trò của ứng xử văn hoá trong sự phát triển kinh tế nói chung , du lịch nói riêng nên đã nảy một số vấn đề trong cách ứng xử với khách du lịch như nâng giá sản phẩm, bán hàng không rõ nguồn gốc, thái độ thiếu thân thiện vớ i du khách

Như vậy để du lịch làng nghề truyền thống phát triển hiệu quả, bền vững cần phải có những thay đổi trong nhận thức, trong cách thức ứng xử của cộng đồng dân

cư nhằm xây dựng một môi trường văn hoá du lịch lành mạnh

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên , tác giả đã chọn đề tài “Ứng xử văn hoá trong

du li ̣ch tại làng nghề truyền thống ở Hà Nô ̣i (Khảo sát tại làng gốm Bát Tràng , làng lụa Vạn Phúc)” cho luâ ̣n văn tốt nghiê ̣p của mình

10

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về lý luâ ̣n : Đề tài đã tâ ̣p hợp và hê ̣ thống hoá lý luâ ̣n về ứng xử văn hoá trong du li ̣ch, đồng thời bước đầu cố gắng xác đi ̣nh các tiêu chí nhằm đánh giá ứng xử văn hoá trong du li ̣ch làng nghề Tác giả hy vọng đây là sẽ một đóng góp dù rất nhỏ bé cho chuyên ngành khoa ho ̣c du li ̣ch và có th ể góp phần làm cơ sở tham khảo,

vâ ̣n du ̣ng cho một số đề tài nghiên cứu có liên quan

Về thực tiễn : Đề tài đã khảo sát thực tra ̣ng về ứ ng xử văn hoá trong du li ̣ch tại làng nghề Bát Tràng và Vạn Phúc Trên cơ sở đánh giá thực trạng phát triển chung và thực trạng ứng xử văn hoá của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch làng nghề, đề tài đưa ra những giải pháp, kiến nghi ̣ nhằm nâng cao cách th ức phục vụ và chất lượng tương tác, kết nối của chính quyền địa phương, cư dân sở tại, đơn vị cung ứng du lịch tại hai làng nghề Từ đó, từng bước đáp ứng sự hài lòng của khách

và tăng sức hút của du li ̣ch làng nghề Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Loại hình du lịch làng nghề truy ền thống và mối quan

hê ̣ giữa ứng xử văn h oá với phát triển du lịch Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu ứng xử của ba nhóm đối tượng bao gồm: chính quyền, ban quản lý địa phương; cộng đồng cư dân sở tại và các đơn vị cung ứng du li ̣ch tại điểm du li ̣ch làng nghề Bát Tràng, Vạn Phúc đối với du khách trong mối quan hê ̣ giữa “chủ” và “khách”

Phạm vi không gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu tại làng lu ̣a Va ̣n Phúc (Hà Đông, Hà Nô ̣i) và làng gốm Bát Tràng (Gia Lâm, Hà Nội)

Thời gian nghiên cứu: từ năm 2013 đến năm 2015

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích của đề tài:

- Khảo sát , đánh giá thực tra ̣ng ứng xử văn hoá trong du li ̣ch ta ̣i làng nghề gốm Bát Tràng, làng lụa Vạn Phúc đối với khách du lịch

- Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện ứng xử văn hoá trong du lịch làng nghề truyền thống ở Hà Nội nói chung, tại làng Bát Tràng và Vạn Phúc nói riêng

Đề tài đặt ra những nhiệm vụ sau: