Sự phục hồi kinh tế liên bang nga dưới thời tổng thống v putin (2000 2008)

Các thầy cô trong Khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu về nghiên cứu quốc tế.. Người dân Nga cũng như dư luận thế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ LOAN

SỰ PHỤC HỒI KINH TẾ LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V.PUTIN (2000-2008)

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUỐC TẾ HỌC

HÀ NỘI – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ LOAN

SỰ PHỤC HỒI KINH TẾ LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V.PUTIN (2000-2008)

Chuyên ngành : Quan hệ Quốc tế

Mã số : 60 31 02 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUỐC TẾ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS BÙI THÀNH NAM

HÀ NỘI – 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là luận văn tốt nghiệp của riêng cá nhân tôi, là một công trình nghiên cứu và tìm tòi độc lập, không có sự sao chép từ bất kỳ văn bản hoặc công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Học viên

Đỗ Thị Loan

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình ho ̣c tâ ̣p và hoàn thành luâ ̣n văn này , tôi đã nhâ ̣n được sự hướng dẫn , giúp đỡ quý bá u từ các thầy cô , các anh chị và các bạn Với lòng kính tro ̣ng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ l ời cảm ơn chân thành tới:

Ban giám hiê ̣u , Phòng đào tạo sau đại học , trường Đại Học Khoa Học

Xã Hội & Nhân Văn đã ta ̣o mo ̣i điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Các thầy cô trong Khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học xã hội

và Nhân văn đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu về nghiên cứu quốc tế Điều đó đã góp phần tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn

Đặc biệt, xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Bùi Thành Nam – người đã luôn tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuâ ̣n lợi giúp đỡ tôi trong suốt quá trình ho ̣c tâ ̣p và hoàn thành luận văn này

Học viên

Đỗ Thị Loan

1

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 4

PHẦN MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined 7 Cấu trúc luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1 TÌNH HÌNH KINH TẾ NƯỚC NGA TRƯỚC NĂM 2000 Error! Bookmark not defined 1.1 Khái quát về nước Nga Error! Bookmark not defined. 1.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 1.1.2 Điều kiện chính trị, xã hội Error! Bookmark not defined. 1.2 Khủng hoảng kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined. 1.2.1 Khủng hoảng kinh tế Error! Bookmark not defined 1.2.1.1 Quá trình tư nhân hóa diễn ra mạnh mẽError! Bookmark not defined. 1.2.1.2 Lạm phát tăng cao Error! Bookmark not defined 1.2.1.3 Các lĩnh vực kinh tế bị giảm sút……… 20

1.2.2 Khủng hoảng xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.3 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết Error! Bookmark not defined Chương 2 SỰ PHỤC HỒI KINH TẾ NƯỚC NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V.PUTIN (2000 – 2008) Error! Bookmark not defined 2.1 Quá trình V.Putin lên nắm quyền lực Error! Bookmark not defined.

2

2.2 Đường lối phát triển kinh tế của V.PutinError! Bookmark not defined.

2.2.1 Mục tiêu, biện pháp Error! Bookmark not defined 2.2.2 Quá trình thực hiện Error! Bookmark not defined.

2.3 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt mức caoError! Bookmark not defined 2.3.2 Các lĩnh vực kinh tế tăng trưởng liên tụcError! Bookmark not defined.

2.3.2.1 Công nghiệp Error! Bookmark not defined 2.3.2.2 Nông nghiệp Error! Bookmark not defined 2.3.2.3 Thương mại Error! Bookmark not defined 2.3.2.4 Đầu tư Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết Error! Bookmark not defined Chương 3 NGUYÊN NHÂN CỦA SỰ PHỤC HỒI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM Error! Bookmark not defined 3.1 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Đường lối phát triển kinh tế đúng đắn, phù hợp với thực tiễn Error!

Bookmark not defined.

3.1.2 Tình hình chính trị - xã hội trong nước ổn địnhError! Bookmark not

defined.

3.1.3 Tác động tích cực trở lại của chính sách ngoại giao thực dụng Error!

Bookmark not defined.

3.1.4 Giá dầu thế giới tăng cao Error! Bookmark not defined 3.1.5 “Bản lĩnh V.Putin” Error! Bookmark not defined.

3.2 Bài học kinh nghiệm Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Việc xây dựng đường lối, biện pháp phát triển kinh tế phải phù hợp với

điều kiện, hoàn cảnh đất nước Error! Bookmark not defined.

3

3.2.2 Để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế phải đảm bảo một môi

trường chính trị ổn định Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Phải gắn liền giữa thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế với các chính

sách xã hội tiến bộ Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 PHỤ LỤC 82

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tiếng Việt

Tiếng Anh

APEC Asia-Pacific Economic Cooperation

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương

ASEAN Association of Southeast Asian Nations

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

Ngân hàng Trung ương Nga

Liên minh Châu Âu

FDI Foreign Direct Investment

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

Tổng sản phẩm quốc nội

KGB Komitet Gosudarstvennoi Bezopasnosti

Ủy ban an ninh quốc gia

4

Đặc khu kinh tế

Thuế giá trị gia tăng

VCCI Vietnam Chamber of Commerce and Industry

Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

Tổ chức Kinh tế Thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của LB Nga

giai đoạn 1991 - 1999 Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.1 Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của LB Nga

giai đoạn 2000 - 2008 Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.2 Một số chỉ số kinh tế vĩ mô của Nga giai đoạn 2001 – 2006

Error! Bookmark not defined.

5

5

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quan hệ quốc tế Liên bang Nga (LB Nga) luôn giữ vị trí vô cùng quan trọng Sau khi Liên Xô tan rã (tháng 12/1991), Liên bang Nga ra đời và được cộng đồng quốc tế công nhận là chủ thể kế tục vai trò, trách nhiệm của Liên Xô trước đây Người dân Nga cũng như dư luận thế giới lúc này đang mong đợi một đất nước Nga sẽ nhanh chóng qua khỏi thời kỳ khủng hoảng để phục hồi, đi lên, bởi lẽ đất nước này có rất nhiều tiềm năng phát triển như tài nguyên thiên nhiên dồi dào, dân số thuộc vào đông nhất Châu Âu, diện tích thuộc vào hạng lớn nhất thế giới… Thêm vào đó, quốc gia này lại là một thành viên thường trực của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc

Tuy nhiên, thực trạng nước Nga lại diễn biến đối lập hoàn toàn với những kỳ vọng của người dân Nga cũng như của dư luận thế giới Trong suốt thập niên 90, LB Nga vẫn đang phải đối diện với tình trạng mất ổn định, các cuộc khủng hoảng liên tiếp xảy ra trên mọi lĩnh vực từ khủng hoảng chính trị, đến khủng hoảng kinh tế - xã hội… Điều đó, đã khiến cho nước Nga rơi vào

tình trạng “tụt hậu”: kinh tế bị sa sút, tài chính bị thâm hụt và nợ nần ngày

càng nhiều, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn; đồng tiền Rúp mất giá; giá cả hàng hóa leo thang; Chính phủ nhiều lần bị thay đổi; Quốc hội tranh cãi gay gắt và không thống nhất; nhiều cuộc bãi công biểu tình xảy ra; tệ nạn xã hội gia tăng; thất nghiệp ngày càng nhiều; gần nửa số dân lâm vào bần cùng, thiếu thốn; dân chúng mất lòng tin vào sự lãnh đạo của các nhà cầm quyền… Tình hình nước Nga lúc này thực sự đang đứng trước bờ vực thẳm, tụt hậu hẳn so với Liên Xô trước đây cũng như những nước Tư bản chủ nghĩa mới phát triển

Bước sang thế kỷ XXI, trong quan hệ quốc tế xu thế chủ đạo là quá trình toàn cầu hoá, xu thế tăng cường sự liên kết và cạnh tranh về mọi mặt kinh tế, chính trị, quân sự và khoa học công nghệ giữa các quốc gia, khu vực

6

trên thế giới Việc khôi phục lại vị trí của nước Nga trên trường quốc tế có ý nghĩa hết sức quan trọng không chỉ riêng với Liên bang Nga mà cả cục diện thế giới Cũng trong giai đoạn này, tình hình chính sự nước Nga đã có sự thay đổi to lớn được đánh dấu bằng sự kiện năm 2000, V.Putin đắc cử cương vị Tổng thống đã mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử nước Nga - thời kỳ hồi sinh và trỗi dậy Từ đây cho đến năm 2008, trong hai nhiệm kỳ liên tiếp của mình, Putin đã thực hiện đường lối phát triển kinh tế - xã hội và đạt được sự chuyển biến to lớn về mọi mặt kinh tế, chính trị, quân sự, văn hoá, xã hội… đưa LB Nga giành lại vị trí cường quốc trên trường quốc tế

Để làm rõ hơn một trong những thành tựu mà Nga đã đạt được trong

suốt thập niên đầu thế kỷ XXI, tác giả đã chọn vấn đề “Sự phục hồi kinh tế Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin (2000-2008)” làm đề tài luận

văn, với mong muốn một lần nữa được tìm rõ hơn về vị thế của Nga trong quan hệ quốc tế đương đại, đồng thời được góp một phần tri thức nhỏ bé của mình vào kho tàng kiến thức chung của toàn nhân loại

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Mặc dù vị thế LB Nga có giảm sút trên bàn cờ địa - chính trị thế giới sau nhiều năm suy thoái nhưng chỉ sau một thời gian ngắn dưới sự cầm quyền của Tổng thống V.Putin, nước Nga đã được phục hồi trở lại với hình ảnh và diện mạo của một nước Nga hoàn toàn mới Điều này đã thu hút rất nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các học giả với những quan điểm, đánh giá dưới nhiều góc độ khác nhau, cụ thể như:

Nguyễn An Hà chủ biên (2008), “Liên bang Nga trên con đường phát triển những năm đầu thế kỷ XXI”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội Trong cuốn

sách này, các tác giả tập trung phác họa diện mạo phát triển của LB Nga trong thập kỷ đầu của thế kỷ XXI Trên cơ sở phân tích bối cảnh mới cả quốc tế, khu vực và trong nước, những nhân tố tác động đến quá trình phát triển của

TÀI LIỆU THAM KHẢO

7

I Tài liệu sách, tạp chí:

1 Lưu Văn An (2001), Tìm hiểu về vai trò của Tổng thống Liên bang Nga, Nghiên cứu châu Âu, số 3(39), tr 24-29

2 Trương Dự (2013), Putin “Sự trỗi dậy của một con người”, Nxb Lao

Động, Hà Nội

3 Đại sứ quán LB Nga tại Việt Nam (2004), Tình hình kinh tế - xã hội LB Nga đầu thế kỷ XXI, Hà Nội

4 Nguyễn An Hà (2008), Liên bang Nga trên con đường phát triển những năm đầu thế kỷ XXI, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

5 Hưng Hà, Nguyễn Lâm Châu (1999), Nước Nga những năm 90 không

ổn định: Nguyên nhân và triển vọng, Nghiên cứu châu Âu, số 4, tr 47-51

6 Đỗ Đình Hãng (2000), Kinh tế xã hội Nga năm 1999, Nghiên cứu châu

Âu, số 1, tr 27-32

7 Dương Minh Hào, Triệu Anh Ba (2014), Bản lĩnh Putin, Nxb Lao

Động, Hà Nội

8 Nguyễn Thanh Hiền (2007), Sự vươn lên của nước Nga thời Putin, Nghiên cứu châu Âu, số 11(86), tr 57-67

9 Hoàng Xuân Hòa (2009), Kinh tế Liên bang Nga với những thách thức mới, Nghiên cứu châu Âu, số 7(106), tr 22-31

10 Vũ Dương Huân (2002), Hệ thống chính trị Liên bang Nga, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội

11 Đào Hùng (2008), Những thành tựu của Liên bang Nga trong 8 năm dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Putin, Nghiên cứu châu Âu, số 4(91),

tr 71-74

12 Nguyễn Đình Hương (2005), Chuyển đổi kinh tế Liên bang Nga: lý luận, thực tiễn và bài học kinh nghiệm, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội

8

13 Hà Mỹ Hương (2006), “Nước Nga mới” đi về đâu?, Nghiên cứu châu

Âu, số 1(67), tr 34 - 40

14 Nguyễn Công Khanh, Hoàng Mạnh Hùng (2010), Tìm hiểu nguyên nhân phục hồi và phát triển kinh tế Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin (2000-2008), Nghiên cứu châu Âu, số 3(141), tr 46-55

15 Lý Cảnh Long (2012), Putin - Từ Trung Tá KGB đến Tổng thống Liên Bang Nga, Nxb Lao Động, Hà Nội

16 Nguyễn Minh Phong (1999), Vài nét về động thái chiến lược tài chính của Liên bang Nga thập kỷ 90, Nghiên cứu châu Âu, số 4, tr 33-42

17 Trần Anh Phương (2008), Từ nước Nga–Lênin đến nước Nga Medvedev và Putin, Nghiên cứu châu Âu, số 11(98), tr 14-25

18 Hồng Thanh Quang (2002), V.Putin - sự lựa chọn của nước Nga, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Phan Văn Rân (2008), Những nỗ lực của Nga nhằm tăng cường vai trò cường quốc trong quan hệ quốc tế, Nghiên cứu châu Âu, số 6 (93), tr.9-15

20 Lê Văn Sang (2005), Cục diện kinh tế thế giới hai thập niên đầu thế kỷ XXI, Nxb Thế giới, Hà Nội

21 Nguyễn Thị Huyền Sâm (2005), Đánh giá trách nhiệm của Tổng thống B.Yeltsin trước thực trạng kinh tế, xã hội (1992-1999), Nghiên cứu

châu Âu, số 4(64), tr 49-58

22 Nguyễn Thị Huyền Sâm (2005), Kinh tế Liên bang Nga thời kỳ cầm quyền của Tổng thống B.Yeltsin, Nghiên cứu châu Âu, số 1(61), tr 34 - 40

23 Ngô Sinh (2008), Nước Nga thời Putin, Nxb Thông tin, Hà Nội

24 Nguyễn Cảnh Toàn (2008), Dầu khí và năng lượng của Nga, Nghiên

cứu châu Âu, số 9(96), tr 25-40

25 Nguyễn Mạnh Tùng (2006), Thông điệp Liên bang Nga của Tổng thống Liên bang Nga, Nghiên cứu châu Âu, số 3(69), tr 96-99

26 Thông tấn xã Việt Nam (1999), Tài liệu tham khảo đặc biệt, ngày 14/5

9

27 Nguyễn Quang Thuấn, Nguyễn An Hà (2006), Liên bang Nga trong tiến trình gia nhập WTO, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

28 Nguyễn Quang Thuấn (2001), Kinh tế Liên bang Nga năm 2000 và triển vọng, Nghiên cứu châu Âu, số 2(38), tr 27-31

29 Nguyễn Quang Thuấn (2004), Nhìn lại kết quả cải cách trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Putin, Nghiên cứu châu Âu, số 5(97), tr 32 - 37

30 Nguyễn Quang Thuấn (2002), Vài nét về chiến lược phát triển kinh tế Liên bang Nga giai đoạn 2000 - 2010, Nghiên cứu châu Âu, số 5(47),

tr 64-69

31 Hoàng Vân (2000), Cuộc bầu cử Tổng thống Liên bang Nga: Một vài suy ngẫm, Nghiên cứu châu Âu, số 2, tr 39-50

32 Zaslavskaia T.Ivanovna (1999), Cơ cấu xã hội của nước Nga, Viện

Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, Hà Nội

II Tài liệu trang web:

33 Bộ Ngoại giao Việt Nam, Liên bang Nga, Cổng thông tin điện tử Chính

phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNV

ietNam/ChiTietVeQuocGia, 6/2012

34 Bộ Ngoại giao Việt Nam, Tài liệu cơ bản về Liên bang Nga và quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga, http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa

35 Cuộc chạy đua Tổng thống-Boris Yeltsin,

http://www.vnmilitaryhistory.net/index.php?topic=21467.0, 27/5/2011

36 Hữu nghị, Bài học từ kinh nghiệm cổ phần hóa ở Nga

http://tuoitre.vn/tin/the-gioi, 29/4/2007

37 H.V, Sở Ngoại vụ TPHCM, Nền kinh tế Liên bang Nga,

http://www.mofahcm.gov.vn/vi/tintuc_sk/tulieu/nr060504090947/ns06

0928112834/newsitem_print_preview, 25/9/2006.

10

38 Lý Cảnh Long, Putin - Từ Trung Tá KGB đến Tổng thống Liên bang Nga, http://www.vnmilitaryhistory.net, 2001

39 Ngọc Huyền (Theo RIA Novosti), Kết quả cuối cùng: Putin sẽ điều hành Điện Kremli trong 6 năm tới,

http://giaoduc.net.vn/Quoc-te/Ket-qua-cuoi-cung-Putin-se-dieu-hanh-Dien-Kremli-trong-6-nam-to, 05/3/2012

40 Nguyễn Dung, Cựu Tổng thống Nga Boris Yeltsin,

https://camnangkinhdoanh.wordpress.com, 21/5/2007

41 Nguyễn Văn Minh, Tư hữu hóa theo cách Nga và bài học cho chúng ta,

http://tiasang.com.vn, 21/6/2007

42 Quốc Trung, Kinh tế Nga sẽ vào “top 5” thế giới,

http://vneconomy.vn/the-gioi/kinh-te-nga-se-vao-top-5-the-gioi-58172, 10/7/2008

43 Sở Ngoại vụ TPHCM, Nền kinh tế Liên bang Nga,

http://www.mofahcm.gov.vn, 25/9/2000

44 Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, Khảo sát tìm hiểu kinh nghiệm chuyển đổi, đặc biệt là tư nhân hóa các doanh nghiệp lớn và hình thành khung pháp lý về đầu tư và doanh nghiệp tại Liên Bang Nga (25-30/5) và Cộng hòa Séc,

http://www.ciem.org.vn/dieutra/ngoainuoc/tabid/81/articleType/Article View/articleId/506/Default.aspx#, 19/3/2004

45 http://www.tapchicongsan.org.vn

46 http://data.worldbank.org/indicator

47 http://www.vietnamembassy-slovakia.vn

48 http://vneconomy.vn/

49 http://www.baoninhthuan.com.vn/diendan

50 http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/