Đảng bộ tỉnh sơn la lãnh đạo công tác di dân tái định cư dự án thủy điện sơn la từ năm 2003 đến năm 2010

Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Sơn La về công tác di dân tái định cư dự án thủy điện Sơn La .... Em cũng xin trân trọng cảm ơn các bác, các cô, các chú, các anh chị ở Tỉnh ủy, Hội đồng nhâ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN BÍCH HẰNG

ĐẢNG BỘ TỈNH SƠN LA LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC

DI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN THỦY ĐIỆN SƠN LA

TỪ NĂM 2003 ĐẾN NĂM 2010

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN BÍCH HẰNG

ĐẢNG BỘ TỈNH SƠN LA LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC

DI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN THỦY ĐIỆN SƠN LA

TỪ NĂM 2003 ĐẾN NĂM 2010

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60 22 03 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Hồng

HÀ NỘI – 2015

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 DỰ ÁN THỦY ĐIỆN SƠN LA VÀ CHỦ TRƯƠNG, KẾ HOẠCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ THỰC HIỆN DỰ ÁN DI DÂN TÁI ĐINH CƯ Error! Bookmark not defined 1.1 Dự án thủy điện Sơn La Error! Bookmark not defined

1.1.1 Sự cần thiết phải xây dựng công trình thủy điện Sơn La Error!

Bookmark not defined

1.1.2 Những tác động của dự án Error! Bookmark not defined 1.1.3 Những khó khăn khi thực hiện dự án Error! Bookmark not defined

1.2 Chủ trương, kế hoạch của Đảng và Nhà nước về Dự án thủy điện Sơn La Error! Bookmark not defined

1.2.1 Cơ sở lí luận và thực tiễn về di dân tái định cưError! Bookmark not

defined

1.2.2 Vấn đề di dân tái định cư dự án thủy điện Sơn LaError! Bookmark not defined

1.2.3 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về di dân tái định cư Dự án thủy

điện Sơn La Error! Bookmark not defined

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ QUÁ TRÌNH CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG

BỘ TỈNH SƠN LA VỀ DI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN THỦY ĐIỆN SƠN LA TỪ NĂM 2003 ĐẾN NĂM 2010 Error! Bookmark not defined 2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Sơn La về công tác di dân tái định cư

dự án thủy điện Sơn La Error! Bookmark not defined

2.1.1 Các nghị quyết của Đảng bộ tỉnh Sơn La về di dân tái định cư Error!

Bookmark not defined

2.1.2 Nội dung lãnh đạo công tác di dân, tái định cưError! Bookmark not

defined

2.1.3 Phương thức lãnh đạo công tác di dân, tái định cưError! Bookmark

not defined

2.2 Quá trình chỉ đạo thực hiện Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thành lập bộ máy tổ chức và xây dựng phương án di dân TĐC Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Tuyên truyền vận động nhân dân về di dân TĐCError! Bookmark not

defined

2.2.3 Chỉ đạo quá trình di dân Error! Bookmark not defined

2.2.4 Chỉ đạo công tác ổn định cuộc sống cho đồng bào vùng tái định cư

Error! Bookmark not defined TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 MỘT SỒ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM Error! Bookmark not defined

3.1 Một số nhận xét Error! Bookmark not defined

3.1.1 Về ưu điểm Error! Bookmark not defined 3.1.2 Về hạn chế Error! Bookmark not defined

3.2 Một số kinh nghiệm Error! Bookmark not defined TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự

hướng dẫn khoa học của PGS TS Hoàng Hồng Các số liệu trong luận văn là

trung thực, chính xác, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc xuất xứ

rõ ràng

Hà nội, ngày 25 thánh 10 năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Bích Hằng

LỜI CẢM ƠN

Luận văn được hoàn thành với sự giúp đỡ, chỉ đạo tận tình nghiêm khắc của PGS.TS Hoàng Hồng, cùng các thầy cô trong Khoa Lịch sử trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Em xin trân trọng cảm ơn Thầy cùng các thầy cô trong Khoa Lịch sử đã dạy em trong những năm qua

Em cũng xin trân trọng cảm ơn các bác, các cô, các chú, các anh chị ở Tỉnh

ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La, Ban Chỉ đạo, Ban quản lý Dự

án di dân tái định cư tỉnh Sơn La, Huyện ủy, Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố trực thuộc tỉnh Sơn La, Báo Sơn La đã tạo mọi điều kiện để em tìm hiểu về Dự án

di dân tái định cư thủy điện Sơn La, cung cấp tài liệu giúp em hoàn thành Luận văn

Trong quá trình thực hiện Luận văn, do trình độ còn hạn chế, khả năng thu thập, phân tích tài liệu chưa sâu sắc nên Luận văn chắc chắn không tránh khỏi nhũng thiếu sót Em kính mong nhận được sự đóng góp của các thầy cô giáo cùng các bạn học viên

Em xin chân trọng cảm ơn!

Danh mục các chữ viết tắt

- UBND : Ủy ban nhân dân

- HĐND : Hội đồng nhân dân

- UBMTTQVN : Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

- TNCSHCM : Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

- CNH-HĐH : Công nghiệp hóa-hiện đại hóa

- NN & PTNT : Nông nghiệp & phát triển nông thôn

- KT – XH : Kinh tế - xã hội

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thủy điện Sơn La là công trình trọng điểm quốc gia, đồng thời cũng là nhà máy thủy điện lớn nhất Đông Nam Á được đầu tư xây dựng trên sông Đà, tại tuyến

Pá Vinh II, xã Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La Đây là công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng góp phần thúc đẩy sự nghiệp CNH – HĐH đất nước, mở ra một vận hội có tính lịch sử với các tỉnh Tây Bắc nói chung và Sơn La nói riêng Tạo ra thế và lực trong thời kỳ mới đưa Sơn La thoát khỏi tình trạng khó khăn, phát triển nhanh, bền vững

Thủy điện Sơn La không chỉ lớn về quy mô nhà máy mà còn lớn nhất về quy

mô di chuyển dân từ trước đến nay Việc xây dựng công trình thủy điện Sơn La đã đặt ra cho ba tỉnh: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu nhiệm vụ lịch sử to lớn, đầy khó khăn, thách thức, là tổ chức vận động, tuyên truyền và di chuyển 18.897 hộ dân với 91.100 nhân khẩu (riêng Sơn La có 12.479 hộ dân với 62.394 nhân khẩu) đến nơi ở mới an toàn trước khi công trình thủy điện Sơn La đóng cống dẫn dòng vào năm

2010, Song song với cuộc chuyển dân, công tác ổn định đời sống và sản xuất cho các hộ tái định cư cũng phải được đảm bảo Đây là một nhiệm vụ hết sức nặng nề,

là thách thức lớn đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc trong tỉnh

vì liên quan đến nhiều lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm của đời sống đồng bào các dân tộc [23, tr 12]

Trong dự án này, Sơn La là tỉnh bị ảnh hưởng, thiệt hại và di dân, tái định cư lớn nhất với vùng ngập lòng hồ thủy điện bao gồm ba huyện Mường La, Quỳnh Nhai, Thuận Châu với 17 xã, 145 bản, trung tâm huyện lỵ Quỳnh Nhai, diện tích tự nhiên bị ngập khoảng 16.000 ha Hơn nữa, dự án được triển khai trong điều kiện địa hình phức tạp và bị chia cắt mạnh; hệ thống kết cấu hạ tầng (nhất là giao thông đến các khu, điểm tái định cư) chưa được chủ động đầu tư trước; công tác quy hoạch các khu, điểm tái định cư được tiến hành đồng thời với công tác di chuyển dân, do đó, không chủ động xây dựng được hoàn chỉnh các khu, điểm tái định cư để đồng bào lựa chọn Đối tượng di chuyển chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ dân trí chưa cao nên công tác tuyên truyền, vận động, giải thích phải kiên trì và mất nhiều thời gian…

2

Di dân tái định cư là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, liên quan đến nhiều mặt, nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội, như: đất đai, phong tục tập quán, tư tưởng, nhận thức, tâm lý dân tộc, môi trường, chế độ chính sách, đời sống, sản xuất, kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội…Việc tổ chức di dân trong khoảng thời gian ngắn, đồng bào cư trú chủ yếu ở những thôn bản đặc biệt khó khăn, nhưng hầu hết họ không muốn rời bỏ quê hương bao đời nay gắn bó để đến nơi ở mới Vì vậy, việc vận động di chuyển dân thực sự

là một cuộc cách mạng về lòng người

Công cuộc di dân tái định cư Dự án Thủy điện Sơn La được coi là cuộc vận động lịch sử lơn nhất từ sau khi đất nước ta thống nhất Với trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, Đảng bộ, Chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đã đạt được những thành công quan trọng trong công tác tái định cư Hoàn thành di chuyển dân đúng kế hoạch, đảm bảo tiến độ xây dựng công trình thủy điện Sơn La, bước đầu

ổn định đời sống cho đồng bào trên quê mới Như vậy, mục tiêu cơ bản của dự án đã được thực hiện Sơn La đã có cơ hội sắp xếp lại dân cư theo quy hoạch; tăng cường đầu tư kết cấu hạ tầng, nhất là giao thông, điện lưới quốc gia, nước sinh hoạt… từng bước hình thành mô hình nông thôn mới, là cơ sở để khẳng định chủ trương di dân tái định cư trong tỉnh, phù hợp với phong tục tập quán, văn hoá truyền thống và nguyện vọng của nhân dân; đồng bào các dân tộc đã nhanh chóng làm quen với môi trường mới, chuyển dần từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hoá với nhiều cây trồng, vật nuôi và ngành nghề mới hiệu quả hơn, đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào không ngừng được nâng cao Cách thức tổ chức của Sơn La trong di dân tái định cư đồng thời là bài học kinh nghiệm quý để các địa phương tham khảo

Kết quả đạt được của Dự án di dân tái định cư thủy điện Sơn La rất to lớn và đáng tự hào Tuy nhiên, phải nói rằng việc hoàn thành nhiệm vụ di chuyển dân ra khỏi vùng hồ thủy điện Sơn La mới chỉ là thắng lợi bước đầu của cả dự án, việc ổn định đời sống của các hộ dân tái định cư, giúp bà con sản xuất, định cư bền vững với

là trọng trách nặng nề đặt lên vai các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương, đây với là yếu tố quan trọng cuối cùng, quyết định thành công dự án di dân tái định

cư thủy điện Sơn La Trong khi đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư dự án

3

thủy điện Sơn La được Chính phủ ban hành, song quá trình thực hiện còn nhiều vấn

đề phát sinh nên phải điều chỉnh, bổ sung dẫn đến vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện Tiến độ triển khai đầu tư xây dựng một số dự án thành phần còn chậm, quy hoạch các khu tái định cư mặc dù đã rất cố gắng, nhưng do yếu tố địa chất, địa hình nên một số nơi xảy ra tình trạng sạt lở, chưa phù hợp, cần phải điều chỉnh phù hợp hơn; công tác thu hồi đất, giao đất cho các hộ dân tái định cư chưa đáp ứng yêu cầu

và còn nhiều lúng túng; công tác hướng dẫn sản xuất, chuyển giao kỹ thuật cho nhân dân chưa được triển khai sâu rộng, phát triển sinh kế cho người dân ở các khu tái định

cư vẫn còn nhiều bất cập Một vân đề bất cập hiện nay là sau tái định cư đời sống của người dân còn hết sức khó khăn, ruộng đất ngày càng thu hẹp Sự tham gia của chính quyền địa phương trong chuyển đổi nghề chưa đạt hiệu quả, người dân vẫn chủ yếu chuyển đổi nghề tự phát, sự thích nghi của người dân tại khu tái định cư chưa cao, đặc biệt khó khăn với những hộ từ vùng sâu, vùng xa lên tái định cư ở vùng đô thị Những hạn chế trên chính là những khó khăn, thách thức đặt ra đối với các cấp, các ngành và địa phương công công tác ổn định đời sống cho đồng bào di dân tái định cư

dự án thủy điện Sơn La trong thời gian tới

Từ những nhận thức trên đây, tôi đã chọn đề tài “ Đảng bộ tỉnh Sơn La lãnh đạo công tác di dân tái định cư Dự án Thủy điện Sơn La từ năm 2003 đến năm 2010” làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, nhằm làm rõ công tác lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La đối với cuộc di dân tái định cư

Dự án Thủy điện Sơn La Từ đó đánh giá kết quả đã đạt được, thực trạng và bài học kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ ổn định đời sống cho đồng bào vùng tái định cư trong giai đoạn tiếp theo

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dự án Thủy điện Sơn La là dự án trọng điểm quốc gia, được các cấp, các ngành

từ trung ương đến địa phương đặc biệt quan tâm Thắng lợi của dự án này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp CNH- HĐH đất nước trong thời kỳ mới Song song với việc đảm bảo tiến độ thi công của dự án, đưa công trình thủy điện Sơn La về đích đúng tiến độ, thì việc thực hiện nhiệm vụ di dân tái định cư cũng quyết định đến thành bại của dự án này Chính vì thế, ngay từ khi Quốc hội thông qua Dự án Thủy

4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Chính trị (2002), Thông báo số 84-TB/TW ngày 22/10/2002 của Bộ Chính trị, Kết luận về Dự án thủy điện Sơn La, Cổng thông tin điện tử tỉnh Sơn La

2 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2005), Quyết định số 12/2005/QĐ-BNN ngày 14-3 của Bộ trưởng về việc ban hành quy trình di dân thực hiện quy hoạch, bố trí dân cư đến năm 2010, lưu trữ tài liệu di dân tái định cư, UBND tỉnh Sơn La

3 Bộ Tài chính (2005), Thông tư số 104/2005/TT-BTC ngày 15-11, Hướng dẫn việc quản lý và thanh toán vốn đầu tư dự án bồi thường di dân, tái định cư Dự

án thủy điện Sơn La, lưu trữ tài liệu di dân tái định cư, sở Tài chính tỉnh Sơn La

4 Bích Hằng (2009), Bảo tồn bản sắc văn hóa vùng di dân, tái định cư, Báo

Sơn La, ngày 23-10

5 Bích Hằng (2010), Ổn định đời sống cho đồng bào tái định cư, Báo Sơn

La, ngày 12-6

6 Chính phủ (2004), Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3-12 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Cổng thông tin điện tử Chính phủ

7 Chính phủ (2002), Quyết định số 69/2002/QĐ-TTg ngày 6-6 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo Nhà nước

về di dân, tái định cư Dự án Nhà máy Thủy điện Sơn La, Cổng thông tin điện tử Chính phủ

8 Chính phủ (2004), Quyết định số 09/2004/QĐ-TTg ngày 15-1 về việc thành lập Ban Chỉ đạo Nhà nước Dự án thủy điện Sơn La, Cổng thông tin điện tử Chính phủ

9 Chính phủ (2004), Quyết định số 459/QĐ-TTg ngày 12-5 về bồi thường, di dân, tái định cư Dự án thủy điện Sơn La, lưu trữ tài liệu di dân tái định cư, UBND tỉnh Sơn La

5

10 Chính phủ (2004), Quyết định số 196/2004/QĐ-TTg ngày 29-11 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể di dân, tái định cư Dự

án thủy điện Sơn La, lưu trữ tài liệu di dân tái định cư, UBND tỉnh Sơn La

11 Chính phủ (2007), Quyết định số 02/2007/QĐ-TTg ngày 9-1 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành quy định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Dự

án thuỷ điện Sơn La, lưu trữ tài liệu di dân tái định cư, UBND tỉnh Sơn La

12 Chính phủ (2007), Nghị định 84/2007/NĐ-CP ban hành ngày 25-5 Quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, và giải quyết khiếu nại về đất đai, lưu trữ tài liệu di dân tái định cư, UBND tỉnh Sơn La

13 Đảng Cộng sản Việt Nam, Tỉnh ủy Sơn La, Ban chỉ đạo di dân, tái định

cư thủy điện Sơn La (2006), Nhà máy thủy điện Sơn La và công cuộc di dân, tái định cư, Nxb Thương mại, Hà Nội

14 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

15 Đào Thị Bích Ngọc (2010), Nghiên cứu tình hình sản xuất và mức sống dân cư của các hộ gia đình ở một số khu tái định cư thủy điện Sơn La trên địa bàn tỉnh Sơn La, lưu trữ đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Trường Đại học Tây Bắc

16 Lã Tuấn (2010), Cuộc đại di dân ở Sơn La: Được công trình lớn và cả lòng dân”, Báo Sơn La, ngày 12-9

17 Mạnh Cường, Hải Nam (2008), Năm 2008 toàn tỉnh di chuyển và tiếp nhận an toàn 2.343 hộ TĐC, Báo Sơn La, ngày 18-12

18 Mai Hương (2008), Di dân tái định cư Thuỷ điện Sơn La còn nhiều việc phải làm, Báo Lao động, ngày 10-7

19 Quốc hội (2001), Nghị quyết số 44/2001-QH10, ngày 29-6 Quốc hội khóa X, Quyết định chủ trương đầu tư xây dựng Dự án nhà máy thủy điện Sơn La, Lưu trữ tài liệu HĐND tỉnh Sơn La

20 Quốc hội (2002), Nghị quyết số 13/2002/QH11 ngày 16-12, kỳ họp thứ 2, khóa XI, về phương án xây dựng công trình thủy điện Sơn La, Lưu trữ tài liệu

HĐND tỉnh Sơn La