Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “dao động cơ” lớp 12 cho học sinh nội trú

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC LƯƠNG THỊ BÍCH XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM CHƯƠNG “DAO ĐỘNG CƠ” LỚP 12 CHO HỌC SINH NỘI TRÚ LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƯƠNG THỊ BÍCH

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM CHƯƠNG “DAO ĐỘNG CƠ” LỚP 12 CHO HỌC SINH NỘI TRÚ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƯƠNG THỊ BÍCH

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM CHƯƠNG “DAO ĐỘNG CƠ” LỚP 12 CHO HỌC SINH NỘI TRÚ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN VẬT LÝ)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Huy Sinh

HÀ NỘI – 2015

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các sơ đồ, hình vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển phương pháp trắc nghiệm 5

1.1.2 Khái niệm về trắc nghiệm 7

1.1.3 So sánh phương pháp tự luận và trắc nghiệm 8

1.2 Độ khó và độ phân loại học sinh của câu trắc nghiệm 9

1.2.1 Độ khó (Chỉ số khó) 9

1.2.2 Phân loại học sinh (Chỉ số phân biệt) 10

1.3 Phương pháp xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan 12 1.4 Hoạt động dạy học 13

1.4.1 Bản chất của sự dạy 13

1.4.2 Bản chất của sự học 16

1.4.3 Mối liên hệ giữa dạy và học 16

1.5 Tìm hiểu cơ sở thực tiễn 19

1.5.1 Những đặc điểm riêng của trường Phổ Thông Nội Trú Đồ Sơn Hải Phòng 19

1.5.2 Thực trạng việc dạy và học vật lý ở trường PT Nội Trú Đồ Sơn 22 1.5.3 Điều tra thăm dò tình hình dạy và học chương “Dao động cơ” Vật lý 12 ban cơ bản ở trường PT Nội Trú Đồ Sơn 24

1.5.4 Hướng khắc phục khó khăn trong việc dạy và học vật lý ở trường PT Nội Trú Đồ Sơn 30

Tiểu kết Chương 1 32

Chương 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM CHƯƠNG “DAO ĐỘNG CƠ” VẬT LÝ 12 CHO HỌC SINH NỘI TRÚ 33

2.1 Nội dung kiến thức chương “Dao động cơ” 33

2.1.1 Cấu trúc chương 33

2.1.2 Vị trí và vai trò chương “Dao động cơ” trong chương trình Vật lý lớp 12 34

2.2 Phân tích nội dung kiến thức trong chương “Dao động cơ” vật lý 12 ban cơ bản 34

2.2.1 Các khái niệm cơ bản 34

2.2.2 Các loại con lắc 42

2.2.3 Các dạng dao động 48

2.2.4 Tổng hợp dao động 52

2.3 Phân loại bài tập chương “Dao động cơ” vật lý lớp 12 ban cơ bản 55 2.4 Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “dao động cơ” vật lý 12 ban cơ bản 56

2.4.1 Để trả lời được các câu hỏi trắc nghiệm yêu cầu học sinh phải nắm được các kiến thức cơ bản 56

2.4.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm 58

Tiểu kết Chương 2 88

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 89

3.1 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm 89 3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 89

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 89

3.1.3 Đối tượng thực nghiệm 90

3.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 91

3.2 Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 92

3.2.1 Kết quả định tính 92

3.2.2 Kết quả định lượng 92

3.3 Đánh giá chung về thực nghiệm sư phạm 100

Tiểu kết Chương 3 102

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 103

1 Kết luận 103

2 Khuyến nghị 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

PHỤ LỤC 105

Ở ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hệ thống giáo dục hiện nay, hệ thống trường Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú (PTDTNT) là loại trường chuyên biệt Các trường này không chỉ góp phần nâng cao dân trí mà còn tạo nguồn cán bộ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương có đồng bào dân tộc nói chung và nhân dân vùng hải đảo nói riêng

Là một giáo viên hiện đang giảng dạy tại trường PT Nội Trú Đồ Sơn, Hải Phòng tôi nhận thấy học sinh ở đây phần lớn là con em nhân dân vùng hải đảo sông nước, các hộ gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn nên phụ huynh thường ít quan tâm đến việc học tập của con em mình Mặt khác, khi theo học tại các trường PTDTNT, phần lớn học sinh chưa quen với lối sống và hoạt động tập thể Trong khi đó, công tác tổ chức nội trú là nhiệm vụ có tính đặc thù, không chỉ có ý nghĩa tổ chức đời sống, thực hiện chế độ chính sách mà còn tạo môi trường giáo dục tốt nhất cho các em học sinh

Trong hoạt động dạy và học, các trường PTDTNT đã thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường Học sinh của trường thuộc các vùng và miền quê khác nhau với những phong tục, lối sống, nhận thức khác nhau ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập của các em Việc đổi mới phương pháp cần được chú trọng thông qua các tổ nhóm thường xuyên sinh hoạt để thảo luận, bàn bạc cải tiến phương pháp soạn giáo án, giảng bài, phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo phù hợp với từng môn học Mặt khác, cần tập trung hướng dẫn học sinh các bước tiến hành tự học, trong đó chú trọng xây dựng kế hoạch tự học, phương pháp tự nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị bài trước khi đến lớp từ đó tạo không khí thi đua lành mạnh trong học tập giữa các học sinh, các lớp trong trường

Với bối cảnh như vậy việc đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với các em học sinh nội trú và hải đảo là rất cần thiết Từ trước đến nay, câu hỏi trắc nghiệm phần lớn được sử dụng trong các hoạt động giảng dạy ở nhà trường bởi những ưu điểm cơ bản như độ phủ rộng kiến thức, tính chính xác, khách quan, tăng cường độ nhanh nhạy, phán đoán tình huống, rèn được khả năng tư duy theo nhiều hướng

Hiện nay, ở chương trình Vật Lý phổ thông, sử dụng câu hỏi trắc nghiệm trong việc hình thành kiến thức mới, củng cố, ôn tập, kiểm tra đánh giá được chú trọng nhiều nhất ở khối lớp 12 Qua thực tế giảng dạy tại trường PT Nội Trú Đồ Sơn, tôi nhận thấy chương “Dao động cơ” là chương mở đầu và là nền tảng để học các chương tiếp theo: Sóng cơ, dao động điện từ, dòng điện xoay chiều Đặc biệt, phần “Dao động cơ” chứa số lượng câu hỏi và bài tập rất lớn trong đề thi tốt nghiệp và thi đại học Do vậy, việc xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm để phù hợp với học sinh ở ngôi trường chuyên biệt

là rất cần thiết

Chính vì những lý do trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Xây dựng và

sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “Dao Động Cơ” lớp 12 cho học sinh nội trú”

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm của chương “Dao động cơ” lớp 12 để phù hợp với học sinh nội trú và hải đảo, từ đó giúp các em có hứng thú hơn trong học tập

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất: Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc dạy học ở các trường nội trú,

dân tộc nội trú và các trường có con em miền hải đảo

Thứ hai: Đề xuất sử dụng câu hỏi trắc nghiệm để xây dựng phương án dạy

học cho học sinh nội trú và hải đảo

Thứ ba: Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính giá trị của câu hỏi trắc

nghiệm và hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi trắc nghiệm vào quá trình dạy học

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: học sinh nội trú, hải đảo ở Hải Phòng

4.2 Đối tượng nghiên cứu: hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “Dao động

cơ” lớp 12 cho học sinh nội trú và hải đảo

5 Vấn đề nghiên cứu

- Làm thế nào để đánh giá năng lực của học sinh nội trú và hải đảo?

- Làm thế nào để xây dựng và sử dụng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “Dao động cơ” để phù hợp với học sinh nội trú và hải đảo?

6 Giả thuyết nghiên cứu

- Năng lực của học sinh nội trú và hải đảo thể hiện qua quy mô và chất lương đào tạo của trường học

- Nếu sử dụng được hệ thống câu hỏi sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy học ở các trường nội trú và hải đảo

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát được tiến hành trên phạm vi trường PT Nội Trú Đồ Sơn là ngôi trường chuyên biệt với các em học sinh nội trú và hải đảo

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “Dao động cơ” lớp 12

- Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên

và giáo viên phổ thông

9 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp phân tích tổng hợp để tổ chức hoạt động nhận thức dạy học

cho học sinh

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dụng luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương

“Dao động cơ” lớp 12 cho học sinh nội trú

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển phương pháp trắc nghiệm

* Lịch sử hình thành trắc nghiệm trên thế giới:

Các phương pháp trắc nghiệm đo lường thành quả học tập đầu tiên được tiến hành vào thế kỷ XVII - XVIII tại Châu Âu Sang thế kỉ XIX đầu thể kỉ XX , các phương pháp trắc nghiệm đo lường thành quả học tập đã được chú ý

Năm 1904 nhà tâm lí học người Pháp - Alfred Binet trong quá trình nghiên cứu trẻ em mắc bệnh tâm thần, đã xây dựng một số bài trắc nghiệm về trí thông minh Năm 1916, Lewis Terman đã dịch và soạn các bài trắc nghiệm này ra tiếng Anh từ đó trắc nghiệm trí thông minh được gọi là trắc nghiệm Stanford - Binet

Vào đầu thế kỷ XX, E Thorm Dike là người đầu tiên đã dùng trắc nghiệm khách quan (TNKQ) như là phương pháp "khách quan và nhanh chóng" để đo trình độ học sinh, bắt đầu dùng với môn số học và sau đó là một số môn khác

Trong những năm gần đây trắc nghiệm là một phương tiện có giá trị trong giáo dục Hiện nay trên thế giới trong các kì kiểm tra, thi tuyển một số môn đã sử dụng trắc nghiệm khá phổ biến

* Lịch sử hình thành trắc nghiệm Ở Việt nam:

Trắc nghiệm khách quan được sử dụng từ rất sớm trên thế giới song ở Việt Nam thì trắc nghiệm khách quan xuất hiện muộn hơn, cụ thể: Ở miền nam Việt Nam, từ những năm 1960 đã có nhiều tác giả sử dụng trắc nghiệm khách quan một số ngành khoa học (chủ yếu là tâm lí học) Năm 1969, tác giả Dương Thiệu Tống đã đưa một số môn trắc nghiệm khách quan và thống kê giáo dục vào giảng dạy tại lớp cao học và tiến sĩ giáo dục học tại trường đại học Sài Gòn Năm

1974, ở miền Nam đã tổ chức thi tú tài bằng phương pháp trắc nghiệm khách quan

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

Luận văn này đã trình bày một số cơ sở lý luận về việc xây dựng các câu hỏi trắc nghiệm đồng thời so sánh giữa các bài tập trắc nghiệm và tự luận Trên

cơ sở đó chúng tôi vận dụng để khảo sát thực trạng dạy và học tại trường PTNT

Đồ Sơn

Dựa vào hoàn cảnh cụ thể và những đặc điểm riêng biệt của trường Nội Trú, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chi tiết nội dung chương “Dao động cơ” nhằm xây dựng được một hệ thống bài tập trắc nghiệm phù hợp với đặc điểm, trình độ của học sinh và đảm bảo chất lượng giáo dục theo quy định của Bộ GD&ĐT

Hệ thống câu hỏi mà chúng tôi xây dựng đảm bảo độ khó và có khả năng phân loại được học sinh trong quá trình sử dụng

Mặt khác, hệ thống câu hỏi này còn giúp cho học sinh nội trú tiếp cận bài học một cách hệ thống, mở rộng, củng cố, nâng cao kiến thức và tạo được hứng thú trong học tập Thông qua thực nghiệm sư phạm, các câu hỏi trắc nghiệm dã được đưa vào sử dụng Kết quả cho thấy chất lượng dạy và học tại trường đã được cải thiện

Tóm lại, luận văn đã đạt được các mục tiêu nghiên cứu và đề tài có tính khả thi cao

2 Khuyến nghị

- Mỗi môn học cần xây dựng một hệ thống ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng đã được đặt ra

- Giáo viên cần sử dụng đa dạng các câu hỏi trắc nghiệm dành cho học sinh

- Phải có tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh để điều chỉnh quá trình dạy học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lương Duyên Bình, Vũ Quang, Nguyễn Thượng Chung, Tô Giang, Trần

Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh (2008), Vật Lí 12 Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội

2 Phạm Kim Chung, Tập Bài giảng Phương pháp dạy học Vật lí ở trường phổ thông Khoa sư phạm, Trường ĐHGD, ĐHQGHN

3 Vũ Dũng (Chủ biên, 2000), Từ điển Tâm lý học Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội

4 Vũ Cao Đàm (1998), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Nhà xuất bản

KH&KT, Hà Nội

5 Đào Văn Phúc (1999), Lịch sử Vật Lí Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội

6 Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế (2002), Phương pháp dạy học Vật lý ở trường phổ thông Nhà xuất bản ĐHSPHN, Hà Nội

7 Phạm Hữu Tòng (2001), Lí luận dạy học Vật lí ở trường trung học Nhà

xuất bản Giáo Dục, Hà Nội

8 Phạm Hữu Tòng (2004), Dạy học Vật lí ở trường trung học phổ thông theo

định hướng phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa

học, Nhà xuất bản ĐHSPHN, Hà Nội

9 Nguyễn Trọng Thuyết (2009), “Quan hệ tương tác giữa thầy và trò trong

quá trình dạy học”, Tạp chí đại học Sài Gòn (1)

10 Phạm Viết Vượng (2004), Giáo dục học Nhà xuất bản ĐHQGHN, Hà Nội

11 http://www.ued.edu.vn/khoatamlygiaoduc/mod/glossary/view.php?id=47

12 http://vi.wikipedia.org/wiki/IQ

13 http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2m_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc

14 http://www.wattpad.com/11493567-gd/page/14