1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC PHẠM HỒNG VÂN XÂY DỰNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BAN NÂNG CAO
Trang 11
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
PHẠM HỒNG VÂN
XÂY DỰNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BAN NÂNG CAO NHẰM ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ NẮM VỮNG KIẾN THỨC CỦA HỌC SINH VÀ RÚT KINH NGHIỆM CHO HOẠT ĐỘNG DẠY CỦA GIÁO VIÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ
HÀ NỘI – 2015
Trang 22
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
PHẠM HỒNG VÂN
XÂY DỰNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BAN NÂNG CAO NHẰM ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ NẮM VỮNG KIẾN THỨC CỦA HỌC SINH VÀ RÚT KINH NGHIỆM CHO HOẠT ĐỘNG DẠY CỦA GIÁO VIÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÝ)
MÃ SỐ: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: GS TS NGUYỄN HUY SINH
HÀ NỘI – 2015
Trang 33
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn i
Danh mục viết tắt ii
Mục lục iii
Danh mục các bảng vi
Danh mục các sơ đồ, hình vii
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 4
1.1 Cơ sở lí luận về việc kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập (KQHT) của học sinh ở trường phổ thông 4
1.1.1 Khái niệm về kiểm tra đánh giá kết quả học tập 4
1.1.2 Mục đích việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 7
1.1.3 Chức năng của kiểm tra đánh giá trong giáo dục 7
1.1.4 Ý nghĩa của việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập 8
1.1.5 Các yêu cầu sư phạm đối với việc KTĐG kết quả học tập của học sinh 9
1.1.6 Nguyên tắc chung cần quán triệt trong kiểm tra đánh giá 11
1.1.7 Các hình thức kiểm tra đánh giá 11
1.1.8 Nguyên tắc chung cần quán triệt trong kiểm tra đánh giá 13
1.2 Cơ sở lí thuyết của kĩ thuật xây dựng câu hỏi trắc nghiệm 13
1.2.1 Xác định mục tiêu dạy học 13
1.2.2 Phương pháp xây dựng các loại câu hỏi trắc nghiệm dùng trong KTĐG 15
Kết luận Chương 1 35
Trang 44
Chương 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC
NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN NHẰM KIỂM
TRA ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ NẮM VỮNG KIẾN THỨC CỦA
HỌC SINH VÀ RÚT KINH NGHIỆM CHO HOẠT ĐỘNG DẠY
CỦA GIÁO VIÊN
36 2.1 Khái quát về vị trívà cấu trúc nội dung chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 THPT ban nâng cao 36
2.2 Phân tích nội dung kiến thức, kỹ năng học sinh cần có sau khi học xong chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 THPT ban nâng cao 38
2.2.1 Động lượng Định luật bảo toàn động lượng 39
2.2.2 Công và Công suất 39
2.2.3 Động năng 40
2.2.4 Thế năng 41
2.2.5 Cơ năng 42
2.3 Các kĩ năng cơ bản học sinh cần đạt được sau khi ho ̣c xong chương “Các đi ̣nh luâ ̣t bảo toàn” 43
2.4 Xây dựng hệ thống câu hỏiTNKQ nhiều lựa chọn chương “Các định luật bảo toàn ”Vật lí 10 THPT ban nâng cao 44
2.4.1 Mục đí ch và nguyên tắc xây dựng hê ̣ thống câu hỏi TNKQ nhiều lựa cho ̣n chương “Các đi ̣nh luâ ̣t bảo toàn” 44
2.4.2 Xác định các mục tiêu cần kiểm tra đánh giá chương “Các định luật bảo toàn ” 45
2.5 Bảng phân bố số câu hỏi theo mục tiêu giảng dạy 50
2.6 Hệ thống câu hỏi trắc nghiê ̣m khách quan nhiều lựa cho ̣n chương “Các đi ̣nh luâ ̣t bảo toàn” Vâ ̣t lí 10 THPT ban nâng cao 51
2.6.1 Động lượng và định luật bảo toàn động lượng 51
2.6.2 Câu hỏi về công và công suất 52
2.6.3 Động năng 54
2.6.4 Câu hỏi về thế năng 56
Trang 55
2.6.5 Câu hỏi về cơ năng 58
2.7 Phân tích mứ c độ khó , giá trị nội dung , độ phân biệt của một số câu TNKQ nhiều lựa chọn trong hê ̣ thống câu hỏi biên soa ̣n 61
2.7.1 Phân tích mức đô ̣ nhâ ̣n biết của ho ̣c sinh 61
2.7.2 Phân tích các mức đô ̣ thông hiểu của ho ̣c sinh 62
2.7.3 Chọn câu hỏi số 48 làm ví dụ để phân tích các mức độ vận dụng kiến thức của học sinh 63
Kết luận Chương 2 65
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 66
3.1 Mục đích, đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm 66
3.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạm 66
3.3 Tiến trình thực nghiệm sư phạm 67
3.4 Tiêu chuẩn và thang điểm đánh gi 68
3.4.1 Tiêu chí và thang điểm đánh giá bài kiểm tra 68
3.4.2 Phân tích kết quả thực nghiê ̣m sư pha ̣m 69
3.4.3 Các bước xử lí số liệu theo phương pháp thống kê 70
3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 71
3.6 Điều chỉnh hoa ̣t đô ̣ng da ̣y của giáo viên 78
3.6.1 Những ý kiến về cách thức kiểm tra đánh giá 78
3.6.2 Một vài đề xuấtđiều chỉnh hoạt động dạy của giáo viên 79
Kết luận Chương 3 83
KẾT LUẬN 84
TÀI LIỆU THAM KHẢO 85
PH Ụ L ỤC 86
Trang 66
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học là một trong những khâu quan trọng trong quá trình dạy học Thực tiễn giáo dục cho thấy, dạy học không nên chỉ áp dụng một hình thức thi, kiểm tra cho một môn học mà cần thiết phải tiến hành kết hợp tối ưu các hình thức thi kiểm tra khác nhau mới có thể đạt được những yêu cầu của việc đánh giá kết quả dạy học
Xuất phát từ nhu cầu đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá và qua
thực tiễn giảng dạy môn Vật lí ở trường THPT chúng tôi lựa chọn đề tài “Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 THPT ban nâng cao nhằm đánh giá mức độ nắm vững kiến thức của học sinh và rút kinh nghiệm cho hoạt động dạy của giáo viên” làm đề tài nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứ u lý luâ ̣n và thực tiễn về câu hỏi trắc nghiê ̣m
- Nghiên cứu xây dựng hệ thống câu hỏi tự luận chương “Các định luật bảo toàn” của Vâ ̣t Lý lớp 10 THPT nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm tra đánh giá
mức độ nắm vững kiến thức của học sinh và rút kinh nghiệm cho hoạt động dạy của giáo viên
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường THPT về điều chỉnh hoạt động dạy của giáo viên
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và nguyên tắc xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
- Nghiên cứu nội dung chương trình vật lí 10 THPT nói chung và chương
“Các đinh luật bảo toàn” nói riêng Trên cơ sở đó xác định trình độ của mục
tiêu kiến thức mà học sinh cần đạt được
Trang 77
- Vận dụng cơ sở lí luận xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan để xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp kiến thức
chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 THPT
- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi của hệ thống câu hỏi đã soạn, đánh giá mức đô ̣ nhâ ̣n thức của học sinh và rút kinh nghiệm cho hoạt
đô ̣ng da ̣y của giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
4 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm phù hợp với các mục tiêu đặt ra và có phương án giảng dạy thích hợp sẽ cho phép đánh giá chính xác, khách quan mức độ nắm vững kiến thức của học sinh và có thể rút kinh
nghiê ̣m cho hoạt động dạy của giáo viên khi dạy chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 THPT, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học
5 Đối tượng nghiên cứu
Quá trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh và điều chỉnh hoạt
động dạy học của giáo viên chương “Các định luật bảo toàn” vật lý 10 THPT
6 Phương pháp nghiên cứu
6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu lí luận dạy học, lí luận về công việc đánh giá lớp học
6.2.Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thực nghiệm khoa học giáo dục
- Phương pháp thống kê toán học
6.3 Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu thực nghiệm
sư phạm về mặt định lượng trên cơ sở đó đánh giá kết quả thực nghiệm của học sinh
7 Phạm vi nghiên cứu
Xây dựng và phối hợp hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan và tự luận theo mục tiêu dạy học và nội dung chương trình nhằm kiểm tra đánh giá
Trang 88
chất lượng kiến thức của học sinh và rút kinh nghiệm cho hoạt động dạy của
giáo viên chương “Các định luật bảo toàn” môn Vật lý 10 tại trườ ng THPT Trần Nguyên Hãn - thành phố Hải Phòng trong năm học 2014 - 2015
8 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về kiểm tra đánh giá kết quả học
tập của học sinh ở trường phổ thông
Chương 2: Xây dựng và phối hợp hệ thống câu hỏi trắc nghiệm tự luận
ngắn và trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn nhằm kiểm tra đánh giá mức độ nắm vững kiến thức của học sinh và rút kinh nghiệm cho hoạt động dạy của giáo viên chương “Các định luật bảo toàn” Vật lý 10 Trung học phổ thông
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Trang 99
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1.1 Cơ sở lí luận về việc kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập (KQHT) của học sinh ở trường phổ thông
1.1.1 Khái niệm về kiểm tra đánh giá kết quả học tập
a Kiểm tra
- Kiểm tra là thuật ngữ chỉ cách thức hoạt động giáo viên sử dụng để thu thập thông tin về biểu hiện kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh trong học tập nhằm cung cấp dữ kiện làm cơ sở cho việc đánh giá
- Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê chủ biên thì: “Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét” [7]
- Theo Từ điển giáo dục học “Kiểm tra là bộ phân hợp thành của quá trình hoạt động dạy học nhằm nắm được những thông tin về trạng thái và KQHT của HS về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm những biện pháp khắc phục lỗ hổng đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học”.[5]
- Theo Trần Bá Hoành “Việc kiểm tra cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho đánh giá”.[4]
- Theo Black & Wiliam (1998) “Kiểm tra là các hoạt động bao gồm quá trình quan sát của giáo viên, trao đổi, thảo luận trong và ngoài giờ lên lớp giữa thầy và trò, phân tích bài tập, bài kiểm tra… nhằm đánh giá mức độ tiếp thu bài học và dự báo KQHT của HS Nếu có được thông tin và những vấn đề mà học sinh còn vướng mắc trong quá trình học tập, giáo viên có thể hiệu chỉnh việc dạy học như dạy lại, thử các phương pháp dạy học khác hay cho học sinh thêm cơ hội để thực hành…và như vậy, thành tích học tập của học sinh sẽ được dần cải thiện”.[11]
Như vậy, trong quá trình KT nhằm thu thập thông tin để đánh giá KQHT,
hoạt động KT được thực hiện theo hai hướng: định tính và định lượng Dựa
Trang 1010
trên kết quả được ghi nhận theo hướng định tính và định lượng, giáo viên đưa
ra những phán đoán, những kết luận, những quyết định về người học hoặc về việc dạy học
Kiểm tra theo hướng định tính là phương thức thu thập thông tin về kết
quả học tập và rèn luyện của học sinh bằng cách quan sát và ghi nhận dựa theo các tiêu chí giáo dục đã định
Kiểm tra theo hướng định hướng là phương thức thu thập thông tin về
KQHT của HS bằng số như điểm số hoặc số lần thực hiện của những hoạt động nào đó Các phương tiện ghi nhận KQHT của HS bằng điểm hay số lần thực hiện theo những quy tắc trong KT là mang tính chất định lượng Còn chính điểm số vẫn chỉ là những kí hiệu gián tiếp phản ánh trình độ học lực
của mỗi HS mang ý nghĩa định tính Như vậy, bản thân điểm số không có ý nghĩa về mặt định lượng
b Đánh giá
Trong giáo dục đánh giá là một bộ phận hợp thành rất quan trọng, một khâu không thể tách rời của quá trình giáo dục đào tạo Nếu giáo dục là một
hệ thống thì đánh giá đóng vai trò phản hồi của hệ thống, là cơ sở cho việc đổi mới giáo dục và đào tạo Vì vậy, đánh giá kết quả học tập là vấn đề luôn được quan tâm
Có nhiều định nghĩa khác nhau về đánh giá trong giáo dục Sau đây là một
số định nghĩa tiêu biểu:
- Định nghĩa của Jean Marie De Ketele [12] Đánh giá có nghĩa là:
+ Thu thập thông tin đủ thích hợp, có giá và đáng tin cậy
+ Xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này với một tập hợp các tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu, hay đã điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin
+ Nhằm ra một quyết định
- Định nghĩa của Ralph Tyler: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác
định mức độ thực hiện các mục tiêu trong các chương trình giáo dục” [2
Trang 1111
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Lương Duyên Bình - Nguyễn Xuân Chi - Tô Giang - Trần Chí Minh -
Vũ Quang - Bùi Gia Thịnh (2006), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực
hiện chương trình, sách giáo khoa lớp 10 THPT môn Vật lý ( Phần chương trình SGK vật lý 10 ) Nxb Giáo dục, Hà Nội
2 Ê.E.Eeventzik, X.I.A.Shamash, V.A.Orlov (2005), Phương pháp dạy
học vật lý trong trường phổ thông
3 Cao Cự Giác (2007), “ Một số điểm yếu của học sinh trong học tập và
việc xây dựng câu nhiễu cho bài tập trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn môn hóa học”, Tạp chí giáo dục, số 179
4 Trần Bá Hoành (2010), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và
sách giáo khoa Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, Hà Nội
5 Trần Thị Tuyết Oanh (2007), Đánh giá và đo lường kết quả học tập
Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, Hà Nội
6 PaiObanya – Juma Shabani, Pter Okabukol (2007), Hướng dẫn dạy và
học trong giáo dục Đại học (Guide to Teachinh an Learning in Higher Education ), Chịu trách nhiệm dịch thuật gồm các giảng viên của trường
Đại Học Nông Nghiệp I, Hà Nội
7 Hoàng Phê (2004), Từ điển tiếng viê ̣t Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng
8 Phạm Hữu Tòng (2001), Lí luận dạy học Vật lí ở trường trung học, Nxb
GiáoDục, Hà Nội
9 Tài liệu bồ dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa lớp
10 môn Vật lí (2006) Nxb Giáo Dục, Hà Nội
hướng phát triển hoạt động học tích cực , tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, Hà Nội