Công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người đồng tính tại hà nội

Ở Việt Nam, trong thời gian vừa qua, vấn đề bảo về quyền cho cộng đồng LGBT cộng đồng người đồng tính, song tính, chuyển giới được rất nhiều tổ chức dân sự xã hội quan tâm.. Có thể nhắc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGÔ THU TRÀ MY

CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN

HỖ TRỢ NGƯỜI ĐỒNG TÍNH TẠI HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội- 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGÔ THU TRÀ MY

CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN

HỖ TRỢ NGƯỜI ĐỒNG TÍNH TẠI HÀ NỘI

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thị Kim Hoa

Hà Nội- 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu “Công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người đồng tính tại Hà Nội” dưới sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Thị Kim Hoa-

Chủ nhiệm Khoa Xã hội học- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn là

công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu có trích dẫn nguồn chính xác, kết quả nghiên cứu nêu trong Luận văn là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ một nghiên cứu nào khác Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng và Nhà trường

Người thực hiện

Ngô Thu Trà My

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, cho phép em xin gửi tới Ban Chủ nhiệm Khoa Xã hội học, cùng các thầy cô giáo trong toàn Khoa đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho chúng em được học tập và thực hiện Luận văn tốt nghiệp này

Em xin trân trọng cảm ơn PGS TS Nguyễn Thị Kim Hoa- Chủ nhiệm Khoa

Xã hội học- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã nhiệt tình chỉ bảo và

hỗ trợ em trong suốt quá trình chuẩn bị và hoàn thiện Luận văn tốt nghiệp vừa qua

Đây là cơ hội quan trọng nhất để chúng em thể hiện được kiến thức và kỹ năng đã được học trong suốt 4 năm Đại học, 2 năm sau Đại học vừa qua

Tuy nhiên dó thời gian thực hiện cùng hạn chế về mặt chuyên môn của bản thân, chắc chắn em không thể tránh khỏi bỡ ngỡ và thiếu sót trong quá trình chuẩn

bị và viết bài

Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo để em rút kinh nghiệm cho bản thân, để xứng đáng với vai trò của nhân viên công tác xã hội trong tương lai

Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 APA: American Psychological Association

Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ

2 CCIHP: Center for Creative Initiatives in Health and Population

Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số

3 CECEM: Centrer for Community Empowerment

Trung tâm nâng cao năng lực cộng đồng

4 Come-out: dịch sang tiếng Việt có nghĩa là công khai

5 CSAGA: Centers for scientific applications of gender- family

Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học về Giới, Gia đình, Phụ nữ và Vị thành niên

6 CTXH: Công tác xã hội

7 ICS: Trung tâm bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT tại Việt Nam

8 iSEE: Institute for Studies of Society, Economy and Environment

Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và môi trường

9 LGBT: Cộng đồng người đồng tính (đồng tính nữ Lesbian, đồng tính nam Gay), song tính (Bisexual) và chuyển giới (Transgender)

10 NVXH: Nhân viên xã hội

11 SOGI: Sex Orientation Gender Identity

Xu hướng tính dục

12 UNDP:

Chương trình phát triển Liên hợp quốc

13 USAIDS:

Cơ quan phát triển Quốc tế Hoa Kỳ

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI

1 Bảng nội dung các giai đoạn trong tiến trình CTXH cá

nhân (Phần mở đầu)

19

3 Bảng 1.1 Các giai đoạn trong mô hình nhận diện của Cass 29

5 Bảng 1.2 Tổng hợp Luật pháp và chính sách về LGBT tại Việt

Nam [17, tr55]

34

8 Bảng 1.3 Các tổ chức dân sự xã hội làm về LGBT tại Hà Nội 42

9 Bảng 1.4 Các câu lạc bộ/ diễn đàn/ trang web về LGBT tại Hà

Nội

43

10 Bảng 1.5 Điều kiện phát triển cho cộng đồng LGBT tại Hà Nội 43

11 Sơ đồ 1.6 Yếu tố rào cản đối với cộng đồng LGBT tại Hà Nội 44

6 Bảng 2.1 Số liệu nghiên cứu thực trạng bạo lực tại trường học đối

với LGBT [6, tr 2]

47

12 Biểu đồ 2.2 Sự chuẩn bị của người đồng tính trước khi công khai [1] 53

13 Bảng 2.2 Cảm xúc, tâm trạng khi biết mình là người đồng tính [1] 54

14 Bảng 2.3 Tổng hợp ý kiến về các quan điểm liên quan tới người

đồng tính [1]

56

15 Bảng 2 4 Quan điểm của người dân về “đồng tính” [1] 60

16 Biểu đồ 2 5 Thái độ của mọi người với người đồng tính hiện nay [1] 61

17 Biểu đồ 2 7 Lý do người đồng tính nên công khai [1] 61

18 Biểu đồ 2.8 Lý do người đồng tính không nên công khai [1] 62

19 Sơ đồ 2.9 Mối quan hệ của yếu tố thuận lợi và khó khăn đối với

cộng đồng LGBT tại Hà Nội

64

20 Sơ đồ 3.1 Những thuận lợi khi công khai của thân chủ Lộ 68

21 Sơ đồ 3.2 Những khó khăn khi công khai của thân chủ Lộ 71

22 Sơ đồ 3.3 Mối quan hệ của thuận lợi và khó khăn khi công khai

của thân chủ Lộ

72

23 Sơ đồ 3.4 Sơ đồ phả hệ thân chủ Timmy 78

24 Sơ đồ 3.5 Sơ đồ sinh thái của thân chủ Timmy 79

25 Bảng 3.6 Kế hoạch trợ giúp thân chủ Timmy 80

26 Bảng 3.7 Kết quả thực hiện kế hoạch trợ giúp thân chủ Timmy 85

27 Bảng 3.8 Điểm mạnh, điểm yếu của thân chủ M.S 92

28 Bảng 3.9 Yếu tố thúc đẩy và cản trợ đối với thân chủ M.S 93

29 Sơ đồ 3.10 Sơ đồ phả hệ thân chủ M.S 95

30 Sơ đồ 3.11 Sơ đồ sinh thái của thân chủ M.S 95

31 Bảng 3.12 Kế hoạch trợ giúp thân chủ M.S 97

32 Bảng 3.13 Kết quả trợ giúp thân chủ M.S 102

33 Sơ đồ 3.14 Các yếu tố quan trọng khi thân chủ là người đồng tính

muốn công khai

107

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Năm 1990, đồng tính luyến ái đã được Tổ chức Y tế thế giới loại khỏi danh sách bệnh lý Từ đó tới nay đã có 21 nước và vùng lãnh thổ hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới, 40 quốc gia và cùng lãnh thổ khác cho phép “chung sống có đăng ký” [28, tr 2] Mới nhất, vào năm 2015, Mỹ đã tuyên bố chấp nhận hôn nhân đồng giới, Thái Lan cũng đã thông qua luật chống kỳ thị người LGBT [88] Cùng vào năm

2015, từ điển Oxford đã bổ sung danh xưng mới cho người không xác định giới tính- Mx.[87]

Ở Việt Nam, trong thời gian vừa qua, vấn đề bảo về quyền cho cộng đồng LGBT (cộng đồng người đồng tính, song tính, chuyển giới) được rất nhiều tổ chức dân sự xã hội quan tâm Có thể nhắc tới những nghiên cứu, đánh giá và các hoạt động rất thành công, đem lại tác động tích cực và mạnh mẽ đối với toàn xã hội, góp phần thay đổi nhận thức cho cộng đồng của các cơ quan, tổ chức như: iSEE, Trung tâm ICS, Trung tâm CCIHP, Viện ISDS, Trung tâm CECEM, Mạng lưới quốc gia phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm CSAGA

Vào ngày 26 tháng 9 năm 2014 Việt Nam đã bỏ phiếu thuận cho một Nghị quyết của Hội đồng nhân quyền về quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới [90] Trong phiên kiểm định nhân quyền UPR ngày 20 tháng 6 năm 2014 Việt Nam cũng đã chấp nhận một kiến nghị quan trọng của Chile xây dựng một Luật chống mọi hình thức phân biệt đối xử, bao gồm cả với người đồng tính, song tính và chuyển giới [89] Chấp nhận kiến nghị này đồng nghĩa với việc xây dựng một khung pháp lý bảo vệ quyền của cộng đồng LGBT, và giúp họ LGBT có thể kiện khi bị kỳ thị và phân biệt đối xử trong công việc, tiếp cận dịch vụ công và trong quan hệ dân sự khác Đây là một cam kết chính trị mạnh mẽ của Việt Nam, mở ra một hướng đi thiết thực và cần thiết cho phong trào bảo vệ quyền của cộng đồng LGBT

Ngày 19 tháng 6 năm 2014, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật hôn nhân gia đình, bỏ điều cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính [45] Đây là một

thay đổi quan trọng cho phép hai người cùng giới tính sống chung, nhà nước không can thiệp vào cuộc sống riêng của họ, và đám cưới của họ được tổ chức như sự kiện dân sự mà không bị chính quyền địa phương giải tán Nhưng quan trọng hơn, nó đã thay đổi tư duy của các nhà làm luật từ “đồng tính là sai trái cần phải cấm” sang

“quyền của người đồng tính cần phải được tôn trọng”

Chính vì vậy, trong một loạt các Luật sửa đổi liên quan như Luật nghĩa vụ quân sự, Luật tạm giam, tạm giữ, Bộ luật dân sự…quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới tự động được Ban soạn thảo lưu ý, và các đại biểu quốc hội cho

ý kiến Điều này chứng tỏ quyền của cộng đồng LGBT đã trở thành một phần không thể tách rời trong nghị trình xây dựng luật pháp ở Việt Nam

Hiến pháp Việt Nam năm 2013 đã ghi rõ “Mọi công dân đều có quyền bình đẳng trước pháp luật” (Điều 16, chương II Quyền con người, Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân) [91] Năm 1977, Việt Nam trở thành thành viên của Liên Hợp quốc Việt Nam cũng đã gia nhập Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội

và Văn hóa (ICESCR), Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ

nữ (CEDAW) vào năm 1982, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) và Công ước Quyền Trẻ em (CRC) vào năm 1990 [10] Thông qua đó, Việt Nam đã thể hiện sự cam kết tôn trọng phẩm giá và quyền của mọi con người như nhau Và như vậy, cộng đồng người đồng tính cũng không nằm ngoài quy định trên

Nhiều điều kiện để phát triển, để người đồng tính được sống một cách đúng nghĩa, nhưng trên thực tế, cộng đồng người đồng tính đang gặp phải rất nhiều khó khăn và cản trở trong cuộc sống, họ phải đối mặt với rất nhiều vấn đề như: tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tìm kiếm việc làm, tham gia học tập, giải trí, Và một trong những vấn đề mà người đồng tính đang gặp phải hiện nay ở Việt Nam đó

là việc thực hiện quá trình công khai

Mặc dù việc công khai là quyền riêng tư của mỗi cá nhân người đồng tính, nhưng sự định kiến, kì thị của mọi người trong xã hội với vấn đề đồng tính vẫn vô cùng nặng nề Đó chính là rào cản rất lớn mà mỗi người đồng tính gặp phải khi

khao khát được sống thật với chính mình Nhiều người đồng tính khi công khai đã phải chịu đựng sự phản đối, xa lánh, kì thị thậm chí là bạo hành từ phía gia đình, bạn bè hoặc cộng đồng xã hội

Trong thực tế, có không ít người đồng tính công khai thành công, nhưng số lượng người đồng tính công khai không thành công hoặc chưa công khai lại nhiều hơn Hiện nay ở Việt Nam, số lượng người đồng tính công khai không nhiều Theo nghiên cứu của Viện iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường) năm

2009 với hơn 3000 người đồng tính nam cho kết quả 2,5% là hoàn toàn công khai, 5% là gần như công khai Nhiều người đồng tính không công khai do họ nghĩ không nhất thiết phải công khai (23%), sợ bị xã hội kì thị (41%), sợ gia đình không chấp nhận (39%), sợ bị trêu chọc bắt nạt (29%) và sợ bị mất việc (10%) [27, tr 2] Như vậy, quá trình công khai của người đồng tính hiện nay ở Việt Nam vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn

Cộng đồng người đồng tính hiện nay đang rất cần sự cảm thông, chia sẻ từ phía gia đình, xã hội và cả sự dũng cảm từ chính bản thân họ để thực hiện thành công quá trình công khai Bên cạnh những phản ứng tích cực từ phía gia đình và xã hội, mỗi người đồng tính còn cần phải trang bị cho mình rất nhiều yếu tố trước khi thưc hiện quá trình công khai: kiến thức, tinh thần, tâm lý, kỹ năng, Hiện nay, người đồng tính chủ yếu phải tự tìm hiểu kiến thức, tự chuẩn bị những yếu tố cần thiết để có thể công khai với gia đình và cộng đồng, và điều đó gặp rất nhiều rủi ro

Công tác xã hội ra đời có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, bảo vệ quyền con người, đồng thời thúc đẩy xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng vì hạnh phúc của tất cả các cá nhân trong xã hội Đây được xem như là một trong những lĩnh vực chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống tinh thần của mỗi cá nhân và gia đình Công tác xã hội hoạt động hướng với mục đích phục hồi các chức năng xã hội, nâng cao năng lực cho các đối tượng yếu thế trong xã hội để họ tự vươn lên hòa nhập cộng đồng Bên cạnh đó, công tác

xã hội còn hướng tới cải thiện môi trường xã hội để tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của các cá nhân, nhóm hay cộng đồng Một trong những phương pháp cơ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(Tiếng Việt)

1 Nguyễn Lê Hoài Anh – Lê Thị Thu, (2013), Sự cần thiết của nghề công

tác xã hội trong việc can thiệp, giải quyết vấn đề bạo lực gia đình đối với người đồng tính, song tính, chuyển giới ở Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học quốc tế

“Nâng cao tính chuyên nghiệp của công tác xã hội vì phát triển và hội nhập”, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội

2 Nguyễn Lê Hoài Anh, (2015), Đề tài cấp Bộ “Vấn đề đối xử với người

đồng tính hiện nay và biện pháp can thiệp”

3 Bùi Thị Chớm, Nguyễn Thị Vân, (2005), Tập Bài giảng Công tác xã hội

cá nhân vànhóm, Trường Đại học Lao động- Xã hội

4 Bùi Thị Thanh Hòa- Vũ Ánh Tuyết- Nguyễn Vân Anh- Lê Hồng Giang,

(2010), Hạnh phúc là sống thật, (Đại Sứ quán Thụy Điển tài trợ)

5 CCHIP (Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số), (2012), Những câu

chuyện chưa được kể

6 CCHIP (Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số), (2012), Tóm tắt báo

cáo sơ bộ Nghiên cứu trực tuyến về kì thị, phân biệt đối xử và bạo lực với người đồng tính, chuyển giới, chuyển giới tính và giao giới tính tại trường học

7 Chương trình phát triển Liên hợp quốc UNDP Việt Nam, (2014), Là người

đồng tính, song tính và chuyển giới (LGBT) ở Châu Á: Báo cáo Quốc gia Việt Nam

8 Vũ Cao Đàm, (2007) Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB

Khoa học và Kỹ thuật

9 Nguyễn Văn Gia, Bùi Thị Xuân Mai, (2000), Công tác xã hội cá nhân,

Trường Cao đẳng Lao động- Xã hội

10 Đặng Trung Hà, Vụ Pháp luật quốc tế - Bộ Tư pháp, (2009), Kết quả ký

kết, gia nhập các điều ước quốc tế về nhân quyền và vấn đề nội luật hoá vào pháp luật Việt Nam, Bộ Tư pháp

11 Lương Thế Huy (biên soạn) (2014), Quyền của tôi

12 Lương Thế Huy (dịch và biên soạn), (2012), Những đứa con của chúng ta

- Hỏi đáp dành cho phụ huynh của người đồng tính, song tính

13 Lương Thế Huy, Vũ Kiều Châu Loan (biên soạn), (2013), Nói về mình

14 Nguyễn Thu Hương, Nguyễn Thị Thu Nam, Lê Quang Bình, Lương Thế

Huy, Vũ Kiều Châu Loan, (2012), Trẻ em đường phố đồng tính, song tính và

chuyển giới ở Thành phố Hồ Chí Minh

15 ICS (Trung tâm bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT tại Việt Nam),

(2013), Đa dạng tính dục

16 ICS (Trung tâm bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT tại Việt Nam), (2011), Quạt cầu vồng

17 ISDS, (2013), Báo cáo quốc gia LGBT Việt Nam- Là LGBT ở Châu Á

18 iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường) hợp tác cùng

Khoa Xã hội học- Học viện Báo chí và Tuyên truyền, (2011), Thông điệp truyền

thông về đồng tính luyến ái trên báo in và báo mạng

19 iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường), (2014), Bảng đối

chiếu thuật ngữ LGBT, LGBT Glossary

20 iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường), (2014), Báo cáo

về tình hình quyền con người của người đồng tính, song tính và chuyển giới (“LGBT”) tại Việt Nam

21 iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường), (2012), Bạo hành

gia đình với người LGBT

22 iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường), ICS (Trung tâm

bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT tại Việt Nam), (2013), Góp ý Dự thảo

sửa đổi Hiến pháp - Kiến nghị của người đồng tính, song tính và chuyển giới

23 iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường), ICS (Trung tâm

bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT tại Việt Nam), (2013), Hỏi nhanh Đáp

gọn về Đồng tính