Hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới của Việt Nam...33... Hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới của Trung Quốc.... Tác động của hệ thống chính sách đối với CĐC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
XU PENG (TỪ BẰNG)
SO SÁNH CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
VÀ TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN
KHU VỰC BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG
TỪ 1986 ĐẾN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ Ngành: Việt Nam học
Mã số: 60 220 113
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
XU PENG (TỪ BẰNG)
SO SÁNH CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
VÀ TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN KHU
VỰC BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG
TỪ 1986 ĐẾN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ Ngành: Việt Nam học
Mã số: 60 220 113
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Lợi
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu nghiêm túc của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS.TS Phạm Văn Lợi Nội dung được trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã được công bố
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận văn
Xu Peng (Từ Bằng)
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ và chỉ bảo tận tâm của Thày PGS.TS Phạm Văn Lợi trong suốt quá trình viết luận văn tốt nghiệp Tại đây tôi xin được gửi đến thày lời cảm ơn chân thành nhất
Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thày, Cô trong Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm tôi học tập ở trường Hành trang kiến thức mà các thày cô mang sẽ không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn mà còn là hành trang quý báu cho công việc và cuộc sống của tôi sau này
Xin chân thành cảm ơn các bạn học cùng khóa, các bạn Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi tìm tài liệu, góp ý trong suốt quá trình viết luận văn
Cuối cùng xin được kính chúc quý Thày, Cô và toàn thể các bạn sức khỏe dồi dào, hạnh phúc, thành công
Trang 5XÁC NHẬN CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
Tôi đã đọc và đồng ý với nội dung luận văn của học viên
Ngày tháng năm
2015 Người hướng dẫn khoa học
(Ký tên)
PGS.TS Phạm Văn Lợi
Trang 6DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Cộng đồng cư dân: CĐCD
Cơ sở hạ tầng: CSHT
Dân tộc thiểu số: DTTS
Kinh tế - Văn hóa - Xã hội: KT – VH – XH
Kinh tế cửa khẩu: KTCK
Thủ tướng Chính phủ: TTCP
Xuất nhập cảnh: XNC
Xuất nhập khẩu: XNK
Ủy ban dân tộc: UBDT
Trang 7MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU………… ……… 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
3 Mục đích nghiên cứu 6
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6
5 Phương pháp nghiên cứu 7
6 Những đóng góp của luận văn 9
7 Bố cục luận văn 9
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU………… 11
1.1 Khái quát về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên khu vực biên giới Việt – Trung 11
1.1.1 Về khu vực biên giới phía Bắc Việt Nam 12
1.1.2 Về khu vực biên giới phía Tây Nam Trung Quốc 14
1.2 Khái quát về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên khu vực cửa khẩu Lào Cai (Việt Nam) và Hà Khẩu (Trung Quốc) 17
1.2.1 Khu vực cửa khẩu Lào Cai Việt Nam 17
1.2.2 Khu vực cửa khẩu Hà Khẩu Trung Quốc 18
1.3 Tổng quan về CĐCD khu vực biên giới Việt – Trung 21
1.3.1 Một số vấn đề về hành chính, dân số, dân cư 21
1.3.2 Vấn đề dân tộc và văn hóa xuyên biên giới 22
1.3.3 Một số đặc điểm của CĐCD biên giới 24
1.3.4 Hiện trạng của CĐCD khu vực cửa khẩu Lào Cai – Hà Khẩu 27
Tiểu kết chương 1 31
CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH CỦA VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI CĐCD KHU VỰC BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG 33
2.1 Hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới của Việt Nam 33
Trang 82.1.1 Tổng quan chiến lược phát triển khu vực biên giới 33
2.1.2 Chính sách xây dựng và phát triển Khu Kinh tế cửa khẩu 34
2.1.3 Các chính sách ưu đãi và thu hút đầu tư nước ngoài 37
2.1.4 Các chính sách Văn hóa – Xã hội – Y tế - Giáo dục 41
2.2 Hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới của Trung Quốc 47
2.2.1 Tổng quan chiến lược phát triển khu vực biên giới của TQ…… 47
2.2.2 Các chính sách phát triển kinh tế 53
2.2.3 Các chính sách văn hóa - xã hội 55
2.3 So sánh hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới của Việt Nam và Trung Quốc 56
2.3.1 Sự tương đồng trong chính sách dân tộc 57
2.3.2 Có cùng đặc tính hướng ngoại 58
2.3.3 Tính tương hỗ - cạnh tranh trong chính sách 59
2.3.4 Hiệu ứng lan tỏa từ hệ thống chính sách 61
Tiểu kết chương 2 63
CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN KHU VỰC BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG, MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP 65
3.1 Tác động của hệ thống chính sách 65
3.1.1 Tác động của hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới
Việt – Trung của Chính phủ Việt Nam 65
3.1.2 Tác động của hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực biên giới Việt – Trung của Chính phủ Trung Quốc 67
3.2 Một số vấn đề đặt ra với hệ thống chính sách đối với CĐCD khu vực
biên giới Việt – Trung của Việt Nam và Trung Quốc 72
3.2.1 Một số vấn đề đặt ra với hệ thống chính sách đối với CĐCD
khu vực biên giới Việt – Trung của Việt Nam 72
3.2.2 Một số vấn đề đặt ra với hệ thống chính sách đối với CĐCD
Trang 9khu vực biên giới Việt – Trung của Trung Quốc 77
3.3 Một số khuyến nghị giải pháp 81
3.3.1 Với hệ thống chính sách của Việt Nam 81
3.3.2 Với hệ thống chính sách của Trung Quốc 84
Tiểu kết chương 3 86
KẾT LUẬN 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
PHỤ LỤC 97
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia có sự tương đồng về nhiều mặt, không chỉ trong lĩnh vực văn hóa, tư tưởng… mà còn cả trong thể chế chính trị, kinh tế Nếu như Trung Quốc tiến hành cải cách từ năm 1978 và đã đạt được những thành tựu khiến cho cả thế giới phải kinh ngạc, thì chỉ 8 năm sau đó, năm 1986, Việt Nam cũng tiến hành công cuộc cải cách đổi mới, nền kinh tế, văn hóa, xã hội (KT – VH – XH)
có nhiều bước tiến nhanh, mạnh, được mệnh danh là “Con rồng mới của Châu Á”
Kể từ sau khi hai nước tiến hành bình thường hóa quan hệ (từ 1991 đến nay), quan hệ hợp tác song phương, đặc biệt là hợp tác kinh tế cửa khẩu (KTCK) tại các vùng biên giới Việt – Trung, như Móng Cái - Đông Hưng; Lào Cai - Hà Khẩu; Lạng Sơn - Bằng Tường,… đã có sự phát triển nhanh chóng với quy mô ngày càng lớn Chính nhờ vậy mà trong xu hướng hội nhập và phát triển quốc tế sâu rộng, khu vực biên giới Việt - Trung ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển
KT - VH - XH của hai nước Chính phủ hai nước Việt Nam, Trung Quốc luôn quan tâm và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất với nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho cư dân các vùng biên giới, đặc biệt là với cộng đồng các DTTS, khiến vai trò và tầm ảnh hưởng của CĐCD các vùng biên giới ngày càng được củng cố và nâng cao, đóng góp không nhỏ vào công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh,
Chính vì tầm quan trọng của CĐCD các khu vực biên giới Việt - Trung ngày càng được coi trọng và chú ý như vậy cho nên việc nghiên cứu so sánh chính sách của nhà nước Việt Nam và Trung Quốc đối với các CĐCD khu vực biên giới Việt - Trung nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt, cũng như chỉ ra những tác động của các chính sách tới sự nghiệp phát triển của các CĐCD ở khu vực này luôn là quan trọng và cấp thiết, không chỉ có giá trị khoa
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt:
1 Báo cáo hội nghị lần thứ nhất Ủy ban chỉ đạo hợp tác xuyên biên giới Trung – Việt, cơ quan phát triển LHQ tổ chức tại Côn Minh tháng 6/2008
2 Bộ tư pháp Việt Nam ban hành (1993), Hiệp định - nghị định về quy chế quản lý - bảo vệ biên giới, Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội
3 Bùi Xuân Đính – Tạ Thị Tâm (2009), “Người Việt và đô thị vùng Đông Bắc”, Tạp chí Dân tộc học, số 5 (2009), Hà Nội
4 Chính phủ Việt Nam (1998), Quyết định số 135/1998/QĐ-TTg ngày 31 tháng 7 năm 1998 của Thủ tướng chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế xã hội của các tỉnh đặc biệt khó khăn ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa
5 Chính phủ Việt Nam (2001), Quyết định số 185/2001/QĐ-TTg về việc cho phép cửa khẩu Chi Ma, tỉnh Lạng Sơn được áp dụng chính sách khu kinh tế cửa khẩu biên giới (2002), Công báo, số 2, tr 108-109
6 Chính phủ Việt Nam (2003), Quyết định số 120/2003/QĐ-TTg ngày 11 tháng 6 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển kinh
tế - xã hội tuyến biên giới Việt - Trung đến năm 2010
7 Chính phủ Việt Nam (2006), Thông tư Số 11/2006/TT-BNN ngày 14 tháng 02 năm
2006 hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ di dân, ổn định dân cư các xã biên giới Việt trung theo Quyết đinh số 60/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ,
(Nguồn, Internet)
8 Chính Phủ Việt Nam (2007), Quyết định số 1151/QĐ-TTg Về việc phê duyệt Quy hoạch xây dựng vùng biên giới Việt - Trung đến năm 2020, nguồn, Internet
9 Chu Tiến Cường, (1994), Luận án Tiến sỹ Nguồn: Thư viện Quốc gia Việt
Nam,“Góp phần nghiên cứu mô hình kết hợp quân dân y trong khu vực phòng thủ các tỉnh biên giới phía Bắc”
Trang 1210 Đoàn Tích, Vương Phi Hân, Từ Xuân Dịch Ánh (2003), Thiếc ngàn năm, Nxb
Bắc Kinh
11 Đặng Xuân Phong (2011), Phát triển khu kinh tế cửa khẩu biên giới phía Bắc Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Nxb Trường Đại học Kinh tế quốc
dân, Hà Nội
12 Quốc hội ban hành (2011), Luật biên giới quốc gia năm 2003 và văn bản hướng dẫn thi hành, Nxb Chính trị Quốc gia Nguồn: http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1
&mode=detail&document_id=93588
13 Hồ Chí Minh (2000), Về các dân tộc trong đại gia đình dân tộc Việt Nam, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
14 Lê Quý Đôn (1978), Lê Quý Đôn toàn tập, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
15 Lê Thông, (2006) Địa lý các tỉnh và thành phố Việt Nam, Nxb Giáo dục
16 Lý Tăng Huy (2003), Sử thoại Mông Tự, Nxb Dân tộc Bắc Kinh
17 Nguyễn Chí Huyên (2000), Nguồn gốc lịch sử tộc người vùng biên giới phía Bắc Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội
18 Nguyễn Thị Hồng Minh, “Đẩy mạnh phát triển KTCK Lào Cai trong thời kỳ hội
nhập”, Tạp chí cộng sản đăng ngày 12/08/2003
19 Nguyễn Thu Hà (2012), Hỏi đáp pháp luật về quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia,
Nxb Tư Pháp
20 Phạm Minh Huyền (1997), “Trung tâm văn minh cổ đại đầu nguồn sông hồng đất
Việt”, Tạp chí Khảo cổ học, số 1, tr 60
21 Tạp chí Dọc ngang Đông Nam Á, kỳ 6/2005
22 Trần Thu Hà (2010), Hoạt động biên mậu các tỉnh biên giới vùng Đông Bắc Việt Nam”, Luận văn Thạc sỹ ngành Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế,
Trường Đại học Kinh tế
23 TS Cù Chí Lợi chủ biên, (2013) Khu kinh tế tự do – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Viện Nghiên cứu Châu Mỹ, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
Trang 1324 TS Nguyễn Văn Căn (2015), Chiến lược “Hưng biên phú dân” và quá trình thực
hiện tại vùng dân tộc thiểu số ở các tỉnh biên giới Tây Nam Trung Quốc, Viện Khoa học Chiến lược Việt Nam, Viện Nghiên cứu Trung Quốc (01/01/2007 -
03/07/2015)
25 Xiaorong Han (2009), Những vị khách được nuông chiều hay những nhà yêu nước tận tụy? Người Hoa ở Bắc Việt Nam thời kỳ 1954 – 1978, Tạp chí Quốc tế nghiên
cứu châu Á, số 1, tr.1- 36
Tài liệu tiếng Trung:
26 Báo cáo công tác chính phủ huyện Hà Khẩu năm 2005, trang web mạng chính vụ
Châu Hồng Hà
27 Huyện tự trị người Dao Hà Khẩu, Ủy ban sự vụ dân tộc tỉnh Vân nam (Trích ngày
19/09/2014), trang web mạng chính vụ Châu Hồng Hà
28 Tạp chí Học viện tài chính Quảng Tây, kỳ 3, 19/6/2006
29 Tổng quan về Dân tộc Dao Huyện Hà Khẩu (trang web mạng chính vụ Châu
Hồng Hà (trích bài ngày 09/12/2012)
Tài liệu khác:
30 Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc http://giamngheo.mpi.gov.vn/ tabid/67/articleType/ArticleView/articleId/474/Default.aspx;
http://www.trungtamwto.vn/cachiepdinhkhac/khu-vuc-mau-dich-tu-do-asean-trung-quoc
31 Đẩy mạnh phát triển kinh tế cửa khẩu ở Lào Cai trong thời kỳ hội nhập http://www apchicongsan.org.vn/Home/kinh-te-thi-truong-XHCN/2013/23014/ Day-manh-phat-trien-kinh-te-cua-khau-o-Lao-Cai-trong.aspx
32 Hiệp định về cửa khẩu và quy chế quản lý cửa khẩu biên giới trên đất liền giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa;
33 Hiệp định về quy chế quản lý biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc http://123.30.50.199/sites/vi/gioithieuhiepdinhvequy-gid-28bcc57e-nd-cc78ebcb.aspx
Trang 1434 Hiệu quả từ chương trình 134, 135 http://ct135.ubdt.gov.vn/Default.aspx? tabid=133&News=714&CatID=12
35 http://123.30.50.199/sites/vi/hiepdinhvecuakhauva-gid-28bcc57e-nd-ace94066.aspx
36 Một số vấn đề cơ bản của các dân tộc vùng Tây Bắc http://caf.vass.gov.vn/ noidung/nghiencuukhoahoc/Lists/NghienCuuKhoaHoc/view_detail.aspx?iDCa pCoQuan=47&ItemID=1659
37 Nhiều ưu đãi tại khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai:http://www.investcom.vn/VN/ Tin-tuc/ Nhieu-uu-dai-dau-tu-tai-khu-kinh-te-Cua-khau-Lao-Cai/Detail.html
38 Nghiên cứu về quan hệ dân tộc ở Việt Nam từ 1980 đến nay, PGS.TS Vương
Xuân Tình, Viện trưởng Viện Dân tộc học http://nhanhoc.edu.vn/vien/ thu-
muc-tap-chi/377-nghien-cuu-ve-quan-he-dan-toc-o-viet-nam-tu-1980-den-nay.html
39 Khảo sát lịch sử diễn biến chính sách thương mại Trung Quốc kể từ khi tiến hành cải cách cho đến nay http://www.hprc.org.cn/gsyj/jjs/jjzhds/201312/ t20131227 _259895.html; http://www.zhuangxue.com/dongnanyafengqing/ hemubianguan/ 2013-04-19/2156.html
40 Khu Kinh tế cửa khẩu Lào Cai - Điểm đến của các nhà kinh doanh http://www cdcdlaocai.edu.vn
41 Quyết định số 52/2008/QĐ-TTg ngày 25/4/2008 của Thủ tướng chính phủ V/v phê duyệt đề án “Quy hoạch phát triển các khu Kinh tế cửa khẩu của Việt Nam đến năm 2020” http://sxddienbien.gov.vn/EditorUpload/files/VanBanTaiLieu /521209687155.pdf
42 Tình hình cư dân biên giới trong hoạt động xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu biên giới Móng Cái http://www.moit.gov.vn/vn/tin-tuc/4465/tinh-hinh-cu-dan -bien-gioi-trong-hoat-dong-xuat-nhap-canh-tai-cac-cua-khau-bien-gioi-mong-cai.aspx
43 Vùng biên giới Việt Trung trong chiến lược phát triển của Việt Nam thời hội nhập
http://dantocvathoidai.vn/?x=90/kinh-te/thong-tin-kinh-te/vung-bien -gioi-viet-trung-trong-chien-luoc-phat-trien-cua-viet-nam-thoi-hoi-nhap
Trang 1544 Website chính thức của UBND tỉnh Lào Cai: http://laocai.gov.vn