Tư tưởng hồ chí minh về giáo dục và ý nghĩa của nó đối với đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay

"Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế" và "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ LAN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA

HIỆN NAY

Chuyên ngành: Triết học

Mã số : 60.22.03.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Hạnh

Hà Nội – 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Tình hình nghiên cứu 6

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10

5 Cở sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 10

6 Đóng góp mới của luận văn Error! Bookmark not defined.

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn Error! Bookmark not defined.

8 Kết cấu của đề tài Error! Bookmark not defined NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÊ GIÁO DỤC Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở thực tiễn của việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Thực trạng Giáo dục Việt Nam đầu thế kỷ XXError! Bookmark not defined

1.1.2 Thực trạng giáo dục Việt Nam sau Cách Mạng Tháng Tám Error!

Bookmark not defined

1.2 Tiền đề lý luận cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Truyền thống giáo dục Việt Nam Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Tư tưởng giáo dục Phương Đông – Phương Tây cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX Error! Bookmark not defined.

1.3 Nhân tố chủ quan của Hồ Chí Minh: Error! Bookmark not defined.

1.3.1 Hồ Chí Minh là một người học trò xuất sắcError! Bookmark not defined

1.3.2 Hồ Chí Minh là người thầy mẫu mực 41

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC Error! Bookmark not defined 2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò và mục đích của giáo dục Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Giáo dục không chỉ giáo dục tri thức, học vấn mà còn góp phần hình thành nên nhân cách, phẩm chất đạo đức của mỗi con ngườiError! Bookmark

not defined

2.1.2 Giáo dục là đào tạo ra những con người biết làm chủ nước nhà, phải

lấy nhiệm vụ học tập làm chủ yếu Error! Bookmark not defined.

2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung của giáo dụcError! Bookmark not

defined

2.2.1 Giáo dục lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, giáo dục chính trị, tư tưởngError!

Bookmark not defined

2.2.2 Giáo dục lý tưởng đạo đức XHCN, đạo đức cách mạng, thực hiện cần, kiệm liêm, chính, chí công, vô tư, thực hành nhân, nghĩa, trí, dũng chống

quan liêu, tham ô, lãng phí Error! Bookmark not defined.

2.2.3 Giáo dục nâng cao trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật, trình độ chuyên

môn Error! Bookmark not defined.

2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương châm, phương pháp giáo dục Error!

Bookmark not defined

2.3.1 Học đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học tập phải kết

hợp với lao động Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Phải kết hợp phương pháp học ở mọi nơi, mọi lúc, học mọi người, học suốt đời, coi trọng việc tự học, tự đào tạo và đào tạo lạiError! Bookmark not

defined

2.3.3 Kết hợp các hình thức giáo dục nhà trường, gia đình và xã hộiError!

Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC VÀO ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 3.1 Yêu cầu và nội dung chủ yếu của công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Những yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục Việt Nam

hiện nay Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Nội dung của công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục Việt Nam hiện nay

Error! Bookmark not defined 3.2 Một số ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào công cuộc đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nayError! Bookmark not

defined

3.2.1 Ý nghĩa của việc vận dụng quan điểm “Học đi đôi với hành”, “Lý luận

đi đôi với thực tiễn” trong việc đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu

thực tiễn Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Ý nghĩa của việc vận dụng quan điểm “Tự học” của Hồ Chí Minh đối với công cuộc đổi mới giáo dục ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục đào tạo đóng vai trò quan trọng là nhân tố chìa khóa, là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia khác trên thế giới, các chính phủ đều coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm việc mở mang dân trí, chăm lo cho sự nghiệp giáo dục Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của giáo dục đối với sự hưng thịnh của đất nước, với nhiệm vụ cực kỳ trọng đại là mở mang dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, là động lực của sự phát triển, đưa nước nhà tiến tới giàu mạnh, dân chủ, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đã được thể hiện qua nhiều bài nói, bài viết, và đặc biệt là những việc làm, tấm gương học tập suốt đời của Hồ Chí Minh Tư tưởng về giáo dục của Người là sự tiếp nối và nâng cao những giá trị tinh túy của truyền thống Việt Nam và thế giới Đây cũng là sự kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng giáo dục của chủ nghĩa Mác – Lê Nin vào trong điều kiện cụ thể của nước ta Tư tưởng về giáo dục của Hồ Chí Minh còn góp phần to lớn vào việc nâng cao dân trí, bồi dưỡng đào tạo cho Cách Mạng Việt Nam những con người đủ đức,

đủ tài để lãnh đạo cách mạng Việt Nam Trong thời đại ngày nay, tư tưởng và những chủ trương chính sách đối với giáo dục của Hồ Chí Minh đã góp phần quyết định tới thắng lợi sự nghiệp giáo dục của nước ta

Những năm gần đây, do tác động tiêu cực của kinh tế thị trường và sự yếu kém, sa sút của các biện pháp giáo dục đã ảnh hưởng không nhỏ tới nhận thức của một bộ phận thanh thiếu niên Vấn đề giáo dục đã trở thành một vấn đề bức thiết đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Trước thực trạng đó, Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết về đổi mới căn bản , toàn diện nền giáo dục và đào tạo Việt Nam, trong đó xác định:

"Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế" và "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao , tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân" [9]

Để đảm bảo sự nghiệp đổi mới thành công, Đảng ta tiếp tục khẳng định nghiên cứu, quán triệt sâu sắc và phổ biến rộng rãi tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói riêng , vận dụng những tư tưởng

lý luận đó một cách sáng tạo vào thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện nền giáo dục đáp ứng yêu cầu của sự phát triển đất nước

Trong bối cảnh đó việc nghiên cứu tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục là một việc làm cần thiết nhằm đảm bảo sự nghiệp đổi mới thành công, đồng thời trang bị cho chúng ta những tư tưởng, lý luận đúng đắn, tiến bộ của một nhà giáo dục, một nhà văn hóa lớn của thế giới, qua đó giúp mọi người rút ra những giá trị, liên hệ với tình hình thực tiễn, và vận dụng vào công cuộc đổi mới toàn diện nền

giáo dục Vì vậy tôi đã quyết định chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

và ý nghĩa của nó đối với đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay” làm đề tài luận văn

của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều luận án, luận văn viết về tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục và vai trò của nó trong sự nghiệp phát triển đất nước Nhìn chung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục được tiếp cận và tìm hiểu ở nhiều góc độ khác nhau

Trong phạm vi của đề tài mà ta có thể thống kê ra đây một số công trình nghiên cứu sau:

* Nhóm những tác phẩm của Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục:

Bàn về công tác giáo dục, Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1972; Phát huy tinh thần cầu học cầu tiến bộ, Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1960; Về vấn đề học

tập, Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1971; Hồ Chí Minh toàn tập (15 tập), Nhà xuất

bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011

Những tác phẩm này đã trình bày chi tiết, cụ thể những lời nói, bài viết của

Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục

* Nhóm những tác phẩm của các nhà nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

về giáo dục

“Hồ Chủ Tịch nhà giáo dục vĩ đại” của giáo sư Nguyễn Lân với sự cộng tác

của Hà Trung Kính và Phan Thế Sùng (NXB Khoa học Xã Hội, Hà Nội 1990) Tác phẩm tập trung trình bày về những vấn đề giáo dục Hồ Chí Minh đã đề cập đến

Tác giả tập trung phân tích những phê phán nghiêm khắc của Hồ Chí minh chống chính sách ngu dân của thực dân Pháp Đó là cuộc đấu tranh kiên trì, bền bỉ, không khoan nhượng, kéo dài từ 1919 đến tận ngày Cách Mạng Tháng Tám thành công Từ sau khi chính quyền đã thuộc về tay nhân dân cho đến ngày nay, Hồ Chủ Tịch luôn luôn theo dõi, khuyến khích, uốn nắn những hoạt động giáo dục và vạch cho ngành ta con đường xây dựng nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Việt Nam

“Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục”, NXB Lao Động, 2010

Sách dày 580 trang, thu thập nhiều bài viết giá trị của các vị lãnh đạo, trí thức về tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan đến giáo dục Đây là tập tài liệu nghiên cứu và học tập rất cần thiết cho ngành giáo dục nói riêng và những ai quan tâm học hỏi về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung

“Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại học hiện nay” của TS Hoàng Anh chủ biên, NXB CTQG, Hà Nội 2013

Nội dung cuốn sách trình bày nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục theo từng thời kỳ gắn với cuộc đời hoạt động cách mạng của Người cũng như của đất nước Đồng thời cuốn sách phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và nêu bật tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào việc nâng cao chất lượng đào tạo đại

học hiện nay Từ việc phân tích một số vấn đề trong công tác đào tạo đại học hiện nay như: chất lượng sinh viên, đội ngũ giảng viên, nội dung, chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, các tác giả đã đề xuất các giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo đại học hiện nay

Liên quan đến nội dung của đề tài cũng đã có những luận văn, luận án nghiên cứu khá rộng và sâu sắc:

Luận văn thạc sỹ của Hoàng Thị Tuyết Thanh (2010) “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào xây dựng xã hội học tập ở nước ta trong giai đoạn hiện nay” Tác giả đã đưa ra quan niệm của Hồ Chí Minh về giáo dục và cho

thấy được tính tất yếu trong việc vận dụng quan điểm đó vào xã hội học tập ở nước

ta trong giai đoạn hiện nay

Luận văn thạc sỹ của Ninh Thị Ánh Hồng (2014) “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người mới” Luận văn đã nêu lên được quan điểm của Hồ Chí Minh

về giáo dục con người mới cũng như vận dụng những quan niệm đó vào việc giáo dục con người Việt Nam hiện nay

Ngoài ra còn rất nhiều những bài báo, bài viết đăng trên tạp chí như bài viết

“Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục với việc phát triển nền giáo dục Việt Nam trong những thập niên đầu thế kỷ XXI” của PGS.TS Nguyễn Thị Nga trên tạp chí

Triết học số 12 năm 2010 Tác giả đã phận tích một cách khái quát tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về giáo dục trên những khía cạnh như mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục Trên cơ sở đó khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục không chỉ là ánh sáng soi đường, mà còn là kim chỉ nam cho chiến lược phát triển con người Việt Nam trong thập niên đầu thế kỷ XXI

“Hồ Chí Minh với nhân tố con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của PGS Trần Thanh – Lê Quang Hoan trên tạp chí nghiên cứu lý luận Các tác giả đã khái quát nội dung có ý nghĩa phương pháp luận của Hồ Chí Minh

về vấn đề con người như giáo dục chủ nghĩa yêu nước, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đạo đức cách mạng

Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu khác như:

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, (Đặng Quốc Bảo, Nhà xuất bản Giáo dục,

Hà Nội, 2008);

- Hồ Chí Minh với ngành giáo dục, (Nguyễn Vũ, Nhà xuất bản Thanh Niên,

2001);

- Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục Việt Nam, (Trần Quốc Hùng,

Nhà xuất bản Tp Hồ Chí Minh, 2003.);

- Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp phát triển giáo dục, (Vũ Văn Gầu,

Nguyễn Anh Quốc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005);

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện (TS.Nguyễn Hữu

Công, NXB CTQG),

- Hồ Chí Minh đào tạo cán bộ và trọng dụng nhân tài (PGS.TS Nguyễn Đức

Vượng, NXB CTQG)

Nhìn chung những tác phẩm này đã tập trung nghiên cứu lý luận chung của

Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục, đi sâu làm rõ những điều kiện, tiền đề cho sự ra đời tư tưởng về giáo dục của Hồ Chí Minh, cũng như nội dung của nó

Tuy vậy, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và chỉ ra được

ý nghĩa của nó đối với đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu, tiếp cận dưới góc độ của khoa học triết học Song những tư liệu trên là tài liệu quý giá để tác giả tham khảo trong quá trình viết luận văn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích:

Làm rõ nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục, từ đó chỉ ra ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng này đối với đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Khái lược những cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Làm rõ nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục

Chỉ ra một số ý nghĩa của việc vận dụng những tư tưởng này đối với đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thông qua các tác phẩm của

Hồ Chí Minh và công cuộc đổi mới giáo dục ở Việt Nam hiện nay do Đảng Cộng Sản Việt Nam khởi xướng và chỉ đạo thực hiện

5 Cở sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận:

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận khoa học chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước ta về vấn đề giáo dục

Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước về lĩnh vực giáo dục

Phương pháp nghiên cứu

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hoàng Anh (2013), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại học hiện nay, Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội

2 Đặng Quốc Bảo (2008), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, Nxb Giáo dục,

Hà Nội

3 Đặng Quốc Bảo (2011), Phát triển sự nghiệp giáo dục dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Thanh niên, Hà Nội

4 Nguyễn Khánh Bật (chủ biên), Nguyễn Thị Kim Dung, Trần Thị Huyền

(2007),Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

5 Bộ Giáo dục và đào tạo (2005), Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

6 Nguyễn Hữu Công, Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện, Nxb Chính Trị quốc gia

7 Hoàng Ngọc Di (1962), Học tập quan điểm giáo dục của đồng chí Hồ Chí Minh, Nxb Giáo dục, Hà Nội

8 Đảng Công sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên CNXH, Nxb Sự thật, Việt Nam

9 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2014), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Đảng Cộng Sản Việt Nam (1998), Văn kiện hội nghị lần thứ năm ban chấp

hành trung ương khóa VIII, Nxb Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội

11 Đoàn Nam Đàn (2000), Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào

tạo thanh niên ở nước ta hiện nay, LATS Triết học: 5.01.03 / - Hà Nội

12 Vũ Văn Gầu, Nguyễn Anh Quốc (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp phát triển giáo dục, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 Trần Thị Hạnh (2012), Quá trình chuyển biến tư tưởng của Nhi sĩ Việt nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội